Η Αξός της μνήμης μας

Περιδιαβαίνοντας τις αράδες των τοπικών συγγραφέων, ανασταίνονται προφορικές μνήμες και καταγραφές των δικών μας ανθρώπων, που άφησαν τον λόγο τους να εισχωρήσει στην ψυχή μας με ανεξίτηλα σημάδια και αναφορές για το παρελθόν και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά όχι μόνο της δικής μας ράτσας, αλλά και άλλων…. Για να μπολιαστούν στη συνέχεια με εκείνα των άλλων προσφύγων, καθώς και με το ντόπιο ελληνικό στοιχείο, δημιουργώντας την Ελλάδα των νεοτέρων χρόνων.

Τοποθεσία

Μέχρι τελευταία ελάχιστα είχαν καταγραφεί σχετικά με τις πολλές, μικρές και άσημες κοινότητες της Καππαδοκίας. Τούτες φιλοξενούσαν κάποτε Έλληνες και χριστιανούς τουρκόφωνους πληθυσμούς, οι οποίοι μέχρι την εκπνοή του χρόνου παραμονής τους εκεί είχαν αναπτύξει πολιτιστική δράση με βάση την ελληνική παράδοση, γλώσσα και παιδεία, ανάλογα πάντα με τις ιδιάζουσες επικρατούσες συνθήκες του κάθε χωριού. Ταυτόχρονα διακρίνεται η προσπάθεια κοινοτικής οργάνωσης, που ακολούθησε την οικονομική άνθιση από την ανάπτυξη του εμπορίου. Στο τελευταίο αποδείχθηκαν ικανότατοι οι πρόγονοί μας και ή εμπειρία της ξενιτιάς τους το δίδαξε καλά. Πολλά λοιπόν τέτοια σκόρπια χωριουδάκια ελληνικά με ή χωρίς τούρκικο μόνιμο πληθυσμό υπήρχαν και στην επαρχία Νίγδης. Πιο συγκεκριμένα στον πηγαιμό από την Νίγδη προς την Νεάπολη (Νέβσεχιρ) συναντάς τον κάμπο του οροπεδίου Μπουdάκ οβά, από εκεί διασχίζοντας το Μιστί φθάνεις σε ένα γυμνό λόφο το Καράτεπε ( Μαυρόλοφος ). Από εκείνον τον λόφο προς τα ΒΔ διακρίνεται μεταξύ άλλων χωριών η Αξός με το ψηλό καμπαναριό της Αγίας Μακρίνας, τουρκικά Χασάκιοϊ.

Διοίκηση

Διοικητικά η Αξός ανήκε στο σαντζάκι (υποδιοίκηση Νίγδης) και στο βιλαέτι(Νομαρχία) του Ικονίου. Εξαρτιόταν από το σταθμό χωροφυλακής (Καρακόλ΄) με έδρα στη Λίμνα. Η κοινοτική της διοίκηση δεν ήταν άρτια οργανωμένη, εξέλειπαν οι αρχές της Δημογεροντίας, Εφορείας σχολών και εκκλησιαστικές επιτροπές, αλλά διατηρούσε δικό της διοικητικό σύστημα μέχρι το 1895. Μέχρι τούδε η μητρόπολη δεν είχε φροντίσει να ρυθμίσει ανάλογα θέματα με την έκδοση γενικού κανονισμού. Ένα είδος κοινοτικού σωματείου αποτελούμενο από τρεις ενορίτες του χωριού, όσοι ήταν και οι μαχαλάδες του, διαχειριζόταν την εκκλησιαστική περιουσία. Παράλληλα δεν έλειπε το μουχταρικό συμβούλιο που αποτελείτο από τρεις μουχτάρηδες, έναν από κάθε μαχαλά. Έτσι υπήρχαν σαν να λέμε τρεις Πάρεδροι για την κοινότητά μας. Στα καθήκοντα των μουχτάρηδων περιλαμβάνονταν η είσπραξη των φόρων και ιδίως του στρατιωτικού, καθώς και η στρατολογία των χριστιανών από το 1909, μετά την έκδοση του τουρκικού συντάγματος.

 Την εκκλησιαστική αρχή είχαν οι τρεις παπάδες του χωριού, όσες ήταν και οι εκκλησιές του, οι οποίοι λειτουργούσαν στην μεγάλη εκκλησιά της Αγίας Μακρίνας, «της Εγιάζ», όπως την αποκαλούσαν, εκ περιτροπής ανά βδομάδα. Οι παπάδες του χωριού ήταν μαζί με τον τουρκομαθή δάσκαλο μέλη του μουχταρικού συμβουλίου. Μεταξύ των εκκλησιαστικών υποχρεώσεών τους ήταν και ο επιβαλλόμενος δεσποτικός φόρος, ο φόρος του στεφανώματος, όπως λεγόταν. Την είσπραξή του αναλάμβανε πάντα ένας παπάς, ως Αρχιερατικός Επίτροπος, ή άλλοτε ένας λαϊκός, όπως ήταν ο μπακάλης Λαυρένης, που λεγόταν «Έξαρχος». Η μη εξασφάλιση των προσδοκώμενων ώθησε τη Μητρόπολη να εισπράττει το φόρο έμμεσα αρχικά από τον «ταχσιλdάρη», στο τέλος όμως κατευθείαν από το εκκλησιαστικό ταμείο, κάτι το οποίο καταγράφεται στα έξοδα των κωδίκων.(κωδ. υπ’ αριθ. 277.29.12.1919.

Χαρακτηριστικά ελληνικής εθνικής συνείδησης του πληθυσμού ήταν η διατήρηση της ιδιαίτερης γλώσσας τους, του γλωσσικού ιδιώματος της Αξού. Αδιαμφισβήτητα θεωρούνταν άκρως αναγκαία η χρήση της τουρκικής ως επίσημης γλώσσας του κρατικού μηχανισμού με χρήση όμως του ελληνικού αλφάβητου στο γραπτό λόγο (καραμανλήδικη γραφή). Με την ιδιαίτερη γλώσσα και γραφή τους διατήρησαν την πίστη τους στα ιερά και όσια. Συνάμα προσπάθησαν να διδαχθούν σε πολλές περιπτώσεις στοιχεία ελληνικής γλώσσας και ιστορίας μέσα από τις φυλλάδες και τα εκκλησιαστικά έργα. Αργότερα συναντάμε την επίπονη εκπαιδευτική προσπάθεια των ντόπιων ελληνομαθών δασκάλων. Τούτη αποτέλεσε έναν σύγχρονο ιστορικό άθλο και μεγάλο πολιτισμικό γεγονός με απώτερο στόχο τη διατήρηση της εθνικής συνείδησης των πληθυσμών στα χωριά εκείνα, όπου διοικούνταν από τον οθωμανικό ζυγό για αιώνες. Ας σημειωθεί, σύμφωνα με απόψεις μελετητών, ότι οι κάτοικοι του συγκεκριμένου χωριού είχαν στενές ρίζες με τους Κρήτες και την ομώνυμη αρχαία κωμόπολη στην νήσο. Άλλοι πάλι δέχονται πως αποτέλεσε αποικία της νήσου Νάξος ή ακόμη σύμφωνα με άλλη άποψη θέλει τους Αξενούς να έχουν μετοικίσει από την παροικία της Πόλης με το όνομα Χασ-κιοϊ την εποχή του Κωνσταντίνου του Κοπρώνυμου.

καραμανλήδικη γραφή
καραμανλήδικη γραφή

 

 Αρχαιολογικά ευρήματα-κατάλοιπα. Ερευνώντας το παρελθόν κάτι που ίσως χρειάζεται εκτενέστερη αρχαιολογική μελέτη και περεταίρω ιστορική εμβάθυνση είναι τα χαλάσματα (τα ονομαζόμενα «ρένκια» ) που «στόλιζαν τις γύρω ορεινές παρυφές του χωριού παρά τις όποιες καιρικές και περιβαλλοντολογικές αλλοιώσεις». Οι μελετητές αναφέρονται σε ότι είδαν και σε ότι άκουσαν. Εκεί στο λόφο του Καράτεπε, κάποτε στα χρόνια τα παλιά, υπήρχε στρατώνας («Γεσλαjού ρένκια» όπως δηλώνει η τοπική ονομασία), με ερείπια μόνο μιας βρύσης, της οποίας το νερό προερχόταν από πηγάδι, που στέρεψε με το πέρασμα του χρόνου… Γνωστά επίσης στην περιοχή του λόφου ήταν και τα «κερέjια»(τα υπόγεια κρησφύγετα) που ήταν μεμονωμένα, χωρίς να διαθέτουν ασφάλεια στην είσοδό τους, όπως τα αντίστοιχα του χωριού. 

Απομεινάρι κάποιου οικισμού με βυζαντινό όνομα, είναι και η λεγόμενη τοποθεσία «Ναλκουρή», όπου μέχρι την ανταλλαγή σώζονταν γκρεμισμένοι μαντρότοιχοι. Από αυτούς οι κάτοικοι χρησιμοποίησαν τις πέτρες σε άλλες χρήσεις και στα χαλάσματά τους ξαπόσταιναν κάποτε οι Αξενοί κατά τις γεωργικές εργασίες. Βυζαντινός οικισμός που καταστράφηκε, αλλά διατηρήθηκε η ονομασία του, αποτελεί και το τοπωνύμιο Ζάναπα (ίσως πρόκειται για τη μονή Σανναβαδάη(;) του Γρηγορίου Θεολόγου στην περιοχή Ζάναπα της Βάλοσσας των Αξενών). Εκεί κοντά αν και δεν υπήρχαν σημάδια μονής, όπως αναφέρεται κάποια μονή για την επισκοπή του Γρηγορίου, υπήρχαν όμως ερείπια εκκλησιάς αφιερωμένη στον Άγιο Παντελεήμονα, όπως θυμούνται οι παλαιότεροι. Τέλος υπάρχουν και άλλα τοπωνύμια που παραπέμπουν σε αρχαιότερους οικισμούς, όπως η «Μασκανdό», και επίσης γίνεται λόγος για κάποιο χάνι γνωστό ως Χαν τσαχελέ. Σε τέτοια χνάρια παλιότερων οικισμών αναφέρεται και η περιοχή που λέγεται το «Djαβoλέκαστρο», που ίσως πρόκειται για το χωριό Καϊρλί σύμφωνα με τις αφηγήσεις του μητροπολίτη Ικονίου Κύριλλου ΣΤ΄ μετέπειτα Πατριάρχη Κων/πόλης. Στα δύσκολα χρόνια της σκλαβιάς πολλά από τα χαλάσματα τούτα αποτέλεσαν την κρυψώνα των Αξενών και όσων προσπάθησαν να σωθούν από τη δικαιοσύνη των Τούρκων που κάθε άλλο παρά βοηθούσε τους άπιστους ραγιάδες.

Αρχιτεκτονική- Πολεοδομία. Το σύνολο των σπιτιών του χωριού ήταν 900 πάνω κάτω (σύμφωνα με τις τελευταίες αναφορές των προσφύγων). Συνήθως σε κάθε σπίτι γύρω από τον αρχηγό πατέρα ζούσαν οι οικογένειες των παντρεμένων αρσενικών παιδιών. Στα ιδιαίτερα της αρχιτεκτονικής και της ρυμοτομίας του χωριού ανάγεται η ύπαρξη ενός κεντρικού παλιού οικισμού με τα κτίσματα κολλημένα και ενωμένα με τις υπόγειες σήραγγες που είχαν διανοιχθεί κάποτε … άγνωστο το πότε. 

Στα χαρακτηριστικά της ηφαιστειακής Καππαδοκικής γης συγκαταλέγεται η πληθώρα υπόγειων καταφυγίων στα χωριά, που διέθεταν χώρους ικανούς να εξυπηρετήσουν όλες τις ανάγκες τους σε περίπτωση εγκλεισμού των κατοίκων εκεί. Εκεί ήταν ασφαλείς διότι δεν μπορούσε να παραβιαστεί η υπόγεια κατοικία αν δεν τους επέτρεπαν οι ίδιοι οι ένοικοι. Το παλιό χωριό ήταν υπόγεια ενωμένο με ένα πολυδαίδαλο σύστημα ρυμοτομίας διαμερισμάτων. Εξωτερικά τα σπίτια ήταν συνεχόμενα. Ήταν εύκολο να διασχίσει κανείς όλο το χωριό περπατώντας μόνο στα δώματα των σπιτιών, αν βέβαια δεν υπήρχαν κάποια στενά σοκάκια που τα χώριζαν.

Ο υπόγειος χώρος ήταν ενιαίος με μυστικά διαδοχικά περάσματα και ασφαλιζόταν με τη μυλόπετρα μετά την είσοδο του επισκέπτη από το «τουνdουρέλιο». Από εκεί οδηγούνταν σε όλα τα υπόλοιπα διαμερίσματα. Διέθεταν αποθήκες τροφίμων, στάβλους, εκκλησάκι για εκτέλεση των θρησκευτικών τους υποχρεώσεων, χώρους διαμονής και φαγητού, αχυρώνες, ακόμη και πηγάδι. Αξίζει να προσθέσουμε ότι για την ασφάλεια αυτών των κατασκευών ο μόνος κίνδυνος των ενοίκων προερχόταν από το νερό, που θα μπορούσε να τους παγιδέψει και να τους δημιουργήσει ζημιές. Τα νεότερα χτίσματα ήταν σε κυκλική διάταξη γύρω από το παλιό χωριό, διαχωριζόμενα από τις παλιές οικίες με τα αλώνια και συνεχόμενα μεταξύ τους. Τούτα δεν διέθεταν «κερέjια», διότι έπαυσε η χρήση των υπόγειων κρησφύγετων ως μέσο προφύλαξης από εξωτερικούς εχθρούς. Εξάλλου τότε για την διαφύλαξη των τροφίμων διέθεταν τα κελάρια. Πάντως, όπως συμβαίνει και σε ανάλογες κατασκευές των χωριών της Καππαδοκίας, στα υπόγεια διαμερίσματα τα πάντα ήταν οργανωμένα και εξασφαλισμένα, ώστε να επιβιώσουν οι φαμίλιες και τα ζώα σε περίπτωση επιδρομών και εχθρικών επιθέσεων, μια και η άμυνα του χωριού σε υψώματα ήταν αδύνατη λόγω της φυσικής διαστρωμάτωσης του χώρου. 

Τα κτίσματα του χωριού. Τα κοινοτικά κτίρια που υπήρχαν ως δημόσιοι χρηστοί χώροι ήταν το σχολείο, το οποίο χτίστηκε το 1908, το κοινοτικό Χάνι, το παλιό και το καινούργιο με τα γύρω μαγαζάκια και μία μικρή πλατεία με χαρακτηριστικό γνώρισμα ένα λαξεμένο πέτρινο γουδί (το «λόμνο»). Εκεί ήταν ο χώρος συγκέντρωσης των ηλικιωμένων και των γυναικών για το ξεφλούδισμα του βρασμένου σταριού, με το οποίο θα παρασκεύαζαν το σπιτικό πλιγούρι. Ας συμπληρώσουμε στις σημαντικές κατασκευές του χωριού τον πετρελαιοκίνητο μύλο της, που απέκτησε τα τελευταία χρόνια πριν την ανταλλαγή για να ικανοποιήσει τις αλεστικές της ανάγκες. Επίσης, εύποροι του χωριού διέθεταν και τους πέντε μαγγάνους, όπου εκεί παραγόταν το λινέλαιο προς βρώσιν και ως φωτιστικό, ακόμη και προς χρήση σε λαδομπογιές και οικοδομικά υλικά. Αυτό το εμπορεύονταν μέχρι την άφιξη του πετρελαίου με το τρένο ως τα τέλη του 18 αιώνα, πράγμα το οποίο πρόσφερε μία ώθηση στην τοπική οικονομία. Εμφανίζεται λοιπόν το εμπόριο στην περιοχή είτε δουλεύοντας οι Αξενοί, ως «μαγγαντζήε» σε ξένους μαγγάνους, διασχίζοντας διάφορες περιοχές της Καππαδοκικής γης είτε εμπορευόμενοι αργότερα από τους ιδιόκτητους μαγγάνους τους.

Εκκλησιές. Σημαντικότατα είναι στις κοινότητες τα εκκλησιαστικά κτήρια. Σε αυτά ο λαός διατήρησε ακέραιη την ορθόδοξη πίστη και την ελληνικότητα της ψυχής του, ήταν το στήριγμα του κάθε ραγιά, όταν στα δύσκολα χρόνια της σκλαβιάς χρειαζόταν ένα ασφαλές σημείο αναφοράς και ίσως κάποιο λόγο για τον αγώνα της εθνικής του αντίστασης πέρα από την καθημερινή δύσκολη επιβίωση. Πολλά τα ξωκλήσια και τρεις οι βασικές εκκλησιές, όσοι ήταν και οι μαχαλάδες της Αξού: Τον Άγιο Γιώργη, στον κάτω μαχαλά, στον οδικό άξονα που οδηγούσε στη Νίγδη και την Παναγιά, στη μέση του χωριού, ενώ της Αγ. Μακρίνας στον πάνω, στο δρόμο προς το Νεβσεχίρ. Οι περισσότεροι ναοί ήταν παμπάλαιοι, όπως αυτός της Παναγιάς(της Κοίμησης) με ειδωλολατρικά στοιχεία κατασκευής που λειτουργούσε κατά την βυζαντινή περίοδο. Μετά την ανοικοδόμηση του ναού της Αγίας Μακρίνας, «τ΄ς Εγιάζ», συνεχίστηκαν εκεί η τέλεση μόνο των μυστηρίων του βαπτίσματος και του γάμου.

Η Αγία Μακρίνα στην Αξό Καππαδοκίας
Η Αγία Μακρίνα στην Αξό Καππαδοκίας

 

Η εκκλησία της Αγίας Μακρίνας κτίσθηκε με γρανιτένιους λίθους από το λατομείο της περιοχής, το Dαξ -κεστί, εκεί όπου υπήρχε ήδη ναός δίπλα σε νεκροταφείο, ήταν λοιπόν ένας κοιμητηριακός ναός. Ακόμη και σήμερα σώζονται ταφικές χριστιανικές πλάκες με χαραγμένα στοιχεία του ενταφιασμένου χριστιανού, όπως «ΤΕΦΤΕΡΙΝΑ…1908». Ανακαινίστηκε το 1843 μετά τις μεταρρυθμίσεις που είχαν οριστεί από το οθωμανικό κράτος, σύμφωνα με το φιρμάνι που διασώθηκε. Ακόμα και η καμπάνα της λέγεται ότι ήρθε από τη Ρωσία, εφόσον επιτράπηκε ο ήχος αυτής στην ευρύτερη περιοχή της αυτοκρατορίας, όπως και το χτίσιμο ψηλών καμπαναριών. Σύμφωνα με την έρευνα των τελευταίων στοιχείων έχει βρεθεί και η μνημειώδης πλάκα των εγκαινίων της, που είχε τοποθετηθεί στην κύρια είσοδο του ναού το 1843. Σήμερα η είσοδος στην εκκλησία επιτρέπεται. Στο εσωτερικό της διακρίνει κανείς όσες αγιογραφίες έχουν διασωθεί, τον ευρύχωρο γυναικωνίτη, καθώς και τα «ρυμνά», όπου οδηγούν στα υπόγεια διαμερίσματα φιλοξενίας των προσκυνητών και στο αγίασμα, χωρίς όμως πρόσβαση στους προσκυνητές και τους επισκέπτες. Το τμήμα του ιερού που είχε χτιστεί μεταγενέστερα έχει ήδη γκρεμιστεί από τις τελευταίες εργασίες στο ναό. Εξωτερικά παρατηρεί κανείς ολοκάθαρα τα μαρμάρινα ανάγλυφα της αμπέλου που κοσμούν τις καμάρες των εισόδων. Μεταξύ των αγιογραφιών διακρίνονται σε άσχημη κατάσταση οι μορφές του ευαγγελιστή Λουκά, πιθανόν της Αγίας Ελένης και κάποια με τον Κύριο. Οι αλλαγές στο ναό με το πέρασμα του χρόνου από την τελευταία καταγραφή των αναμνήσεων του ντόπιου ιστορικού Γεώργιου Μαυροχαλυβίδη είναι εμφανείς. Τα περισσότερα κομμάτια μαρμάρου που στόλιζαν το δάπεδο είναι κατεστραμμένα και ελλιπή, όπως και η κλίμακα που οδηγούσε στο γυναικωνίτη. Οι προσθήκες από τους νεώτερους χρήστες του ναού, ως αποθήκη και σταύλου, με την τοποθέτηση σιδερένιων κατασκευών αλλοίωσε την αρχική όψη του ναού.

Η μαρμάρινη πλάκα από τα Θυρανοίξια 1843
Η μαρμάρινη πλάκα από τα Θυρανοίξια 1843

 

Το παρεκκλήσι της Αγίας σώθηκε, καθαρίστηκε και σκεπάστηκε το καπάκι της μαρμάρινης σαρκοφάγου. Ήταν το «μορμόρ΄» της Αγίας Μακρίνας μας. Το αν είναι μέσα στο μνήμα πραγματικά η αδελφή του Αγίου Βασιλείου ή η αδελφή του Γρηγορίου Θεολόγου, η Γοργονία και αντάλλαξαν τα ονόματα των δύο οι πιστοί χριστιανοί δε μας επηρεάζει να πιστεύουμε στη δύναμη της Αγίας, αδελφής του Αγίου Βασιλείου. Η ίδια καταγόταν από ιερή οικογένεια του Βασιλείου και της Εμμελίας που έδωσε πολλούς βλαστούς της ορθοδοξίας. Συνολικά η οικογένεια αυτή τροφοδότησε τον χριστιανισμό με πέντε αγίους μέλη της συν την γιαγιά Μακρίνα. Η τελευταία έδωσε τα πρώτα ηθικά διδάγματα ως μαθήτρια του αγίου Γρηγορίου του θαυματουργού της Νεοκαισάρειας. Τούτοι έζησαν τον 4ο αιώνα μετά Χριστό και ο λόγος για τον επίσκοπο Καισάρειας, Άγιο Βασίλειο τον Μέγα, τον επίσκοπο Νύσσης Γρηγόριο, τον επίσκοπο Σεβάστειας Πέτρο, καθώς και τη μοναχή Αγία Μακρίνα. Η μεγαλύτερη αδελφή τους, η αγία Μακρίνα, μετά τον θάνατό της ενταφιάστηκε σε μοναστήρι κοντά στο ναό των Τεσσαράκοντα Μαρτύρων στην πολίχνη Ίβωρα στα Άννησα, σύμφωνα με επιθυμία της και τη συνήθεια τότε του ενταφιασμού σε οικογενειακούς τάφους. Η σωζόμενη επιστολή του αδελφού της και επισκόπου Νύσσης, Γρηγορίου επιβεβαιώνει τα γεγονότα. Το απολυτίκιο της εκκλησίας που συνοδεύει τη μνήμη της είναι: 

Σοφίας έρωτι, τον νουν πτερώσασα, κόσμου ευπάθειαν, εμφρόνως έλιπες, και ενδιαίτημα τερπνόν, εγένου φιλοσοφίας συ γαρ δι΄ ασκήσεως και ηθών τελειότητος, νύμφη εχρημάτισας, του Σωτήρος περίδοξος, ω πρέσβευε υπέρ των βοώντων. χαίροις Μακρίνα θεοφόρε.

Λαογραφικά στοιχεία. Περιβόητα λατρευτικά έθιμα που σημάδεψαν τη ζωή στην κοινότητα εκείνη την εποχή λάμβαναν χώρα κυρίως γύρω από το ναό «τ’ς Εγιάζ». Την παραμονή των Φώτων στην εκκλησία της Αγίας Μακρίνας δίνονταν οι λαμπάδες από την οικογένεια της μέλλουσας νύφης προς τον γαμπρό και τον «σύνdεκνο»… Ήταν το δώρο τους. Στις μεγάλες γιορτές, όπως και στη γιορτή της Αγίας, γινόταν δημοπρασία για το σήκωμα των εικόνων με πρώτη και καλύτερη την εικόνα της Αγίας, ενώ το ίδιο συνέβαινε και τα Φώτα για το σήκωμα του σταυρού από το «λακκί» του άμβωνα της εκκλησιάς. Το αγίασμα που δινόταν στους πιστούς είχε ιαματικές ιδιότητες, θεράπευε κυρίως από σεληνιασμό και τρέλα. Γνωστές στους παλιούς είναι και οι θύμησες από τα γεγονότα που συνέβαιναν, τα «θαύματα» στο χώρο γύρω από το «μορμόρ», τη γνωστή λάρνακα της Αγίας με όλες τις προκαταλήψεις σχετικά με το πέρασμα από το μνήμα και το εικονοστάσι της. Σύμφωνα με αυτές κατά τη γιορτή μπορούσε να πιαστεί στο μνήμα κάποιος που είχε λησμονήσει τις υποχρεώσεις του στην Αγία.

Στη συνέχεια κατά τη χρονίσια μνήμη της αγίας, στις 24 Γενάρη, λάμβανε χώρα η μεγάλη εμπορική και θρησκευτική πανήγυρη που οι τουρκόφωνοι την έλεγαν σινατ’ (σύνοδ’), όπου πλημμύριζε το χωριό εμπόρους από γειτονικά χωριά, ομογενείς μέχρι και Οθωμανούς. Εκεί περίμεναν με λαχτάρα τα χειροφιλήματα των συμπεθεριών για κάποια παραπάνω φλουριά οι αρραβωνιασμένες, ενώ τα κοριτσόπουλα και οι υποψήφιοι γαμπροί έψαχναν να βρουν το δικό τους «σημάδι» ανάμεσα στο νεαρό γυναικείο πληθυσμό. Οι χοροί δε που στήνονταν και οι ιππικοί αγώνες(«τζερέτ»), διεξάγονταν στην πλατεία της. Άλλο έθιμο σχετικά με την πολιούχο του χωριού ήταν η πάλη με έπαθλο τις επευφημίες των θεατών, ίσως της αγαπημένης του παλαιστή, καθώς και την ηθική ικανοποίηση που προσέδιδε το αίσθημα της ανωτερότητας.

Αποτελέσματα των οθωμανικών μεταρρυθμίσεων. Με τα περιβόητα διατάγματα των σουλτάνων λόγω των ιστορικών πολεμικών εξελίξεων στο διεθνές προσκήνιο, ο λόγος για το Χάττι Σερίφ του Gulhane το 1839 επί σουλτάνου Αμπντούλ Μετζίτ  και το Χάττι Χουμαγιούμ το 1856 επί σουλτάνου Mahmud B ο θρόνος της οθωμανικής βασιλεύουσας κλονίστηκε. Ιδιαίτερα μετά το ρωσοτουρκικό πόλεμο αναγνωρίστηκε η ελληνική ανεξαρτησία, αργότερα η αιγυπτιακή, ενώ παράλληλα τα ομόδοξα έθνη που ζούσαν στην επικράτειά της τέθηκαν υπό την προστασία της ρωσικής αυτοκρατορίας. Χαράς ευαγγέλια για πολλούς Έλληνες διάσπαρτους στα βάθη της αυτοκρατορίας. Νέα πνοή δημιουργικότητας οδήγησε το δαιμόνιο μυαλό του υπόδουλου Έλληνα σε διάφορους εμπορικούς δρόμους, ώστε να ξεφύγουν από τη φτώχεια, τη μιζέρια. Οι ίδιοι στη συνέχεια, εκτός αυτών που μετοίκησαν στην Πόλη ως πιο πολιτισμένοι, όταν επέστρεφαν στην πατρογονική τους γη μετέφεραν και πολιτιστικά στοιχεία που επηρέασαν αρνητικά τη ντοπιολαλιά και τις παραδόσεις τους. Άρχισαν να χρησιμοποιούν ολοένα και περισσότερο την επίσημη γλώσσα του κράτους, την τουρκική, αφήνοντας σε ξεπεσμό τη δικής τους διάλεκτο. Πολλά τραγούδια αντικαταστάθηκαν από τουρκικά, όπως και πολλές παροιμίες.

Οικονομική- πνευματική άνθιση. Μετά τις μεταρρυθμίσεις και αρκετά χρόνια αργότερα στα 1895 η πρωτοεμφανιζόμενη από τους εύπορους Αξενούς Φιλεκπαιδευτική Αδελφότης δίνει μία άλλη πνοή στην πνευματική άνθιση του τόπου. Αποσκοπούσε στη συγκέντρωση χρημάτων και προσφορών για τη δημιουργία του διδακτηρίου που θα στέγαζε την αμάθεια των ελληνόπουλων. Τούτο παίρνει σάρκα και οστά από το 1908. Βέβαια με τη βοήθεια των χριστιανών της κοινότητας και των μελών της αδελφότητας είχε κατασκευασθεί πρώτα το Χάνι από το 1901, για λόγους τοπικής κοινοτικής διαφωνίας στις τρεις ενορίες. Όλες οι δωρεές και τα αφιερώματα των ευσεβών χριστιανών αφορούσαν μεγαλόψυχες προσφορές στην αγαπημένη τους προστάτρια την Αγία Μακρίνα και όλη η εκκλησιαστική περιουσία, που τότε ταυτιζόταν με την κοινοτική, περιστρεφόταν γύρω από τον ιερό ναό της. Μετά την αφύπνιση της ψυχής με την ανοικοδόμηση του ιερού της το 1843, σειρά είχε η πνευματική αφύπνιση του γένους στα ενδότερα της αυτοκρατορίας με τη διατήρηση της τοπικής διαλέκτου, εφόσον άρχισε να χρησιμοποιείται συνεχώς η τουρκική, ακόμα στα ήθη και έθιμα. Τούτο επιτυγχάνεται με το νέο σχολείο.

Σχετικά με διατάγματα που αφορούσαν ζωτικές λειτουργίες του χωριού ας προστεθεί και το εξής: τα φιρμάνια όπως αυτό «τ’ λερού το φερμάν» για το Gιαβούρ- bενdι( το διάταγμα σχετικά με το νερό που τροφοδοτούσε την Αξό από το προαναφερόμενο φράγμα), καθώς και τα σχετικά με το χτίσιμο του σχολείου και το κοινοτικό Χάνι, πρέπει να φυλάγονταν στην εκκλησιά της Αγίας, σε ιδιαίτερο χώρο, εκεί όπου γίνονταν οι συγκεντρώσεις της εκκλησιαστικής επιτροπής και της εφορείας. Δυστυχώς όμως δεν βρέθηκαν, εκτός από εκείνο της ανοικοδόμησης του ναού. Ο ναός λειτουργούσε τότε ως φύλακας για κάθε σημαντικό κοινοτικό ζήτημα. 

Κοινοτική οργάνωση 1895 και εξής- Οι κώδικες της Αξού. Οι κώδικες της κοινότητας διαθέτουν πληροφορίες από το 1895 και εξής. Στο Ταμείο Ανταλλαξίμων σώθηκαν και παραδόθηκαν στη συνέχεια στα Γενικά Αρχεία του Κράτους μεταξύ των άλλων Καππαδοκικών κοινοτήτων και οι κώδικες της Αξού. Στο σύνολο πέντε. Μεταξύ αυτών είναι ο κώδικας(υπ’ αριθ.278-παλαιά αρίθμηση 355) της εκκλησιαστικής επιτροπής της αγίας Μακρίνας από 8 Νοεμβρίου 1898-1921, στον οποίο καταχωρούνταν τα πρακτικά της Εφορείας των ετών 1898-1899, λογαριασμοί εσόδων από εισφορές και αφιερώματα, καθώς και λογαριασμοί εσόδων-εξόδων της κοινότητας του 1921 στην καραμανλήδικη γραφή, όπως όλοι οι κώδικες.

ο κώδικας(υπ’ αριθ.278-παλαιά αρίθμηση 355)

Βιβλίο εσόδων-εξόδων της κοινότητας του έτους 1921

Μεταξύ των στοιχείων υπάρχει η σφραγίδα της Αγίας Μακρίνας, ως μέσο δημοκρατικής διαχείρισης των ελληνικών κοινοτήτων, των ετών: «1848 ΗAIA ΜΑΚΡΙΝΑ ΧΑCA KOHL» και «1890 ΗAIA ΜΑΚΡΙΝΑ ΧΑCA KOHL». Παρατηρούμε πως η τετραμερής σφραγίδα του 1848 διατηρείται μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα, ενώ στις καταχωρήσεις του κώδικα τα μετέπειτα χρόνια χρησιμοποιείται η ολόκληρη σφραγίδα του 1890.

Στη συνέχεια ο κώδικας (υπ΄ αριθ. 277-παλαιά αρίθμηση 356),  από τον Νοέμβριο του 1895 ως τον Δεκέμβριο του 1919 και το 1921, αποτελεί βιβλίο των πρακτικών και του ταμείου της Αγίας Μακρίνας και δημιουργείται από την Εκκλησιαστική Επιτροπή. Σε τούτο καταγράφονται έσοδα και έξοδα της κοινότητας, ενώ συμπληρωματικά αναφέρουμε πως η σφραγίδα που χρησιμοποιείται είναι αυτή του 1890: «ΗΑΙΑ ΜΑΚΡΙΝΑ ΧΑCΑ ΚΟΗΛΙ 1890». Στις πρώτες σελίδες του βρίσκεται και ο συναφθέν κανονισμός της Αδελφότητας, στον οποίο υπάρχει και η σφραγίδα της αδελφότητας με τα χαρακτηριστικά : «ΑΔΕΛΦΟΝΗ ΠΕΔΙΟΝ ΑΞΟ 1895».

ο κώδικας (υπ΄ αριθ. 277-παλαιά αρίθμηση 356), 

ο συναφθέν κανονισμός της Αδελφότητας 1895

 Οι άλλοι δύο κώδικες αφορούν πάλι έσοδα και έξοδα της εκκλησίας. Ο υπ΄ αριθ. 280(παλαιά αρίθμηση 354) εκκλησιαστικός κώδικας αναφέρεται στα έτη 1899-1913 και αποτελεί βιβλίο ταμείου της εκκλησίας. Στις σελίδες του συμπεριλαμβάνεται η προσπάθεια τα έτη 1912-13 του Γρηγόρη Αχαιόπουλου να οργανώσει την κοινότητα με Εφοροεπιτροπή και Εφορεία. Στο εν λόγω κώδικα διασώζεται το πρακτικό και οι καταχωρήσεις της κοινότητας. Στη συνέχεια, ο υπ΄ αριθ. 280α (δίχως παλαιά αρίθμηση αλλά με την αριθ. την αρχική 354α )αναφέρεται στα έσοδα- έξοδα των ετών 1901-1920. Τέλος, υπάρχει και ο πέμπτος κώδικας(υπ’ αριθ. 82) της εφοροεπιτροπής της εκκλησίας για τα έτη 1919-1920. Τα πρακτικά του κώδικα μεταφράστηκαν στο δίτομο έργο του Γεωργίου Μαυροχαλυβίδου της μονογραφίας του για την Αξό. Επομένως, τα επίσημα στοιχεία για την κοινοτική οργάνωση ξεκινούν από το 1895.

Ο υπ΄ αριθ. 280(παλαιά αρίθμηση 354) 1912-13 του Γρηγόρη Αχαιόπουλου

 

Διαχείριση κοινοτικής –εκκλησιαστικής περιουσίας. Όσο αφορά την περιουσία της κοινότητας σύμφωνα πάντα με τους κώδικες ανήκε στην εκκλησία της αγία Μακρίνας και οι διαχειριστές ήταν μέλη της εκκλησιαστικής επιτροπής. Τα έσοδά της προέρχονταν από τους οβολούς των χριστιανών στο δίσκο, τις δημοπρασίες των εικόνων της κατά την ετήσια πανήγυρη της Αγίας, το σήκωμα του Σταυρού στα Φώτα, τα κληροδοτήματα και αφιερώματα των Αξενών με τις διαθήκες τους, τα ενοίκια από το χάνι του χωριού από το 1901 και ότι άλλο προσέφεραν εθελοντικά οι προσκυνητές σε είδος: από λάδι μέχρι ρούχα. Ακόμη σε είδος ήταν πολλές φορές και τα ενοίκια που εισέπρατταν οι επίτροποι που νοίκιαζαν τα χωράφια της Αγίας Μακρίνας. Τα πράγματα άλλαξαν στη διοίκηση της εκκλησιαστικής και επομένως της κοινοτικής περιουσίας από το 1895, όταν συστάθηκε η Αδελφότητα(κωδ.277) «Αδελφόνη Πεδίον Αξό 1895» με μοναδικό σκοπό τη συγκέντρωση χρημάτων για την ανέγερση του σχολείου. Μόνο αργότερα, γύρω στο 1912-13, αναφαίνεται η προσπάθεια δημιουργίας κοινοτικού σωματείου με τίτλο Εφοροεπιτροπή και Εφορεία.(κωδ. 280, σελ 45). Το ποσό που συγκέντρωσε η αδελφότητα δόθηκε αρχικά για το Χάνι. Όταν ανασύστησε αυτή ο Μαυροχαλυβίδης το 1906 με την ονομασία : « Η εν Ικονίω Φιλόπτωχος Αδελφότης των Αξενών η Αγία Μακρίνα» μπόρεσε να συγκεντρώσει τα χρήματα με τη βοήθεια άλλων Αξενών στα Κόνια και κατασκεύασε το σχολείο τρία χρόνια αργότερα. Ήταν η εποχή που ο μεγάλος δάσκαλος είχε διοριστεί στα σχολεία της Κόνιας.

Το 1914 προ της έναρξης του Α΄ παγκοσμίου πολέμου ανακόπτεται η πολιτιστική και πνευματική δραστηριότητα των Αξενών, καθώς ο δάσκαλος της Αξού καταφεύγει στην Ελλάδα. Επιστρέφει στην Ανατολή αργότερα για να καταλήξει μετά από δικαστικές περιπέτειες με την κρατική διοίκηση στο χωριό του, με το νέο σχολειό… Εκεί αναμόρφωσε το χωριό, οργανώνοντας όχι μόνο την εκπαίδευση, αλλά και όλη την κοινότητα, διαπλάθοντας το ελληνικό πνεύμα από το 1919 ως το 1920. Μέχρι τότε ακτίνες πολιτισμού και εκπαίδευσης, που θα άλλαζαν το χωριό, άρχισαν να ανατέλλουν. Αλλά όλα αυτά τελείωσαν, όταν ο δάσκαλος του χωριού στρατολογήθηκε από τους Τούρκους στα εργατικά τάγματα και άρχισε ο ξεριζωμός. Ήταν μοιραίο να παραμείνουν απλά ένα όνειρο….

Η συνέχεια της έρευνας. Μέσα στον «θησαυρό» των κωδίκων της κοινότητας, πέρα από τις αφιερώσεις και τις δωρεές που κατόρθωναν οι Αξενοί να συγκεντρώνουν για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες της, παρατηρούμε και υπογραφές των διαφόρων λειτουργών στις εκκλησιές του χωριού: ο παπά Χριστοφόρης, ο παπά Ευθύμης ο παπά Ζυγαριάς, ο παπά Κυριάκος…. Επίσης δάσκαλοι του σχολείου, όπως: ο Ι. Κοσμίδης, ο Γ. Μαυροχαλυβίδης, η δασκάλα Άννα Αβάνογλου κ.α. αναφέρονται στα έξοδα της κοινότητας με τους μισθούς που ελάμβαναν κάθε φορά … Δεν παραλείπονται τα ονόματα του παιδονόμου, του καντηλανάφτη, του υπεύθυνου της καθαριότητας…

Μεταξύ άλλων ένας προσεκτικός έλεγχος των ονομάτων που προσυπογράφουν στις συνεδριάσεις της εφοροεπιτροπής της κοινότητας μπορούν να οδηγήσουν σε νεότερη καταγραφή οικογενειών προερχομένων από την Αξό. Πρόκειται για οικογένειες που στα χρόνια που ακολούθησαν την ανταλλαγή άλλαξαν τα ονόματά τους, καθώς εγκαταστάθηκαν σε περιοχές, όπου λησμονήθηκαν από παλαιότερους μελετητές.

Κοντά σε αυτά ας προστεθούν και οι εξής παρατηρήσεις: μέσα από προσωπικές καταγραφές και οικογενειακά βιώματα ορισμένοι Αξενοί πολύ νωρίτερα από την ανταλλαγή είχαν οδήγησαν τις τύχες τους πέρα από τα σύνορα του χωριού τους… Ιδιαίτερα στα δύσκολα χρόνια, όπως μετά το νεοτουρκικό σύνταγμα 1908, το 1912 και έπειτα το 1914, στην έναρξη του πρώτου παγκοσμίου πολέμου. Πιο συγκεκριμένα, αρχικά πολλοί κατέφυγαν στα λατομεία και στα καπνομάγαζα της Καβάλας για να αποφύγουν τα εργατικά τάγματα των στρατολογήσεων του τουρκικού κράτους. Στη συνέχεια πολλοί από αυτούς, που σαν ονόματα αναφέρουμε ενδεικτικά τον Παρασκευά Χατζηισαάκ(Παρασκευάς Χατζήσακ) του Προδρόμου και του Νικόλα Μεχενιάδη (Νικόλα Μεχένιε), έφθασαν μέχρι την Αμερική. Ένα ταξίδι τριάντα τριών ημερών, με σκοπό την αλλαγή της τύχης τους. Οι τελευταίοι εγκαταστάθηκαν μετά την ανταλλαγή στους μαχαλάδες των Κυργίων Δράμας. Κάποιοι όμως έφυγαν με την πρώτη ευκαιρία πάλι στην Αμερική.

Οι ιστορίες των ξενιτεμένων, όπως τις διηγήθηκαν στα παιδιά τους αργότερα και έφθασαν έπειτα στους απογόνους τους, εμπεριέχουν την σκληράδα των δύσκολων χρόνων που έζησαν. Παράλληλα σε αυτές διαγράφεται και η απίστευτη όρεξη για δουλειά με το ριψοκίνδυνο του χαρακτήρα τους. Κάθε ιστορία είναι και ένα βιβλίο. Μετανάστευση και επιστροφή στην Ανατολή τότε, με νέα σχέδια και οράματα για την πατρογονική γη και αργότερα με την προσφυγιά σκληρός αγώνας για επιβίωση και οικονομική ανάπτυξη στην Νεότερη Ελλάδα, αποτελούν χαρακτηριστικά στοιχεία της ιδιοσυγκρασίας του Αξενού Καππαδόκη και όχι μόνο….

Πηγές

Γενικά Αρχεία του Κράτους, Αρχείο Τέως Ταμείο Ανταλλαξίμων, Κώδικες 277, 278, 280, 280α, 1895-1899 

Βιβλιογραφία

Αναγνωστάκης Η. Μπαλτά Ευ., Η Καππαδοκία των ζώντων μνημείων, εκδ. Πορεία, Αθήνα 1990
Αναγνωστοπούλου Σία, Μικρά Ασία, 19ος αιώνας-1919, Οι ελληνορθόδοξες κοινότητες, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα 1997
Αρχελάου Ι.Σ., Η Σινασός, ήτοι θέσις, ιστορία, και διανοητική κατάστασις, ήθη, έθιμα και γλώσσα της εν Καππαδοκία κωμοπόλεως Σινασού και σύντομος περιγραφή των εν επαρχίαις Καισαρείας και Ικονίου Ελληνικών κοινοτήτων, Εν Αθήναις 1899.
Ασβέστη Μαρία, Επαγγελματικές ασχολίες των Ελλήνων της Καππαδοκίας, Επικαιρότητα, Αθήνα 1980.
Ελευθεριάδης Ρίζος, Συνασσός, ήτοι μελέτη επί των ηθών και εθίμων αυτής, Εν Αθήναις 1879.
Fontaine, «Notes sur un voyage en Cappadoce”, Byzantion 28(1958) 471
Jager W, Gregorii Nysseni opera  ascetica,(Gregoire Nysseni Opera), τ. 8, Leiden 1963
Καλφόγλους Ιωάννης, Ιστορική Γεωγραφία της Μικρασιατικής Χερσονήσου, Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών (Κ.Μ.Σ.), Αθήνα 2002.
Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, Η έξοδος, Μαρτυρίες από τις επαρχίες της κεντρικής και νότιας Μικρασίας, ανατύπωση τ.2, Αθήνα 2004.
Κυρίλλου Οικουμενικού Πατριάρχου, Ιστορική περιγραφή του εν Βιέννη προεκδοθέντος χωρογραφικού πίνακος της Μεγάλης Αρχισατραπείας Ικονίου, 1815.
Λεβίδης Αν., Αι εν Μονολίθοις Μοναί της Καππαδοκίας και Λυκαονίας, Κωνσταντινούπολις 1899.
Maraval P, Cregoire de Nysse. Vie de sainte Makrine, (SG178), Paris 1971.
Μαυροχαλυβίδης Γεώργιος, Η Αξός της Καππαδοκίας, Κ.Μ.Σ., τ. 1-2, Αθήνα 1963
Μαυροχαλυβίδης Γεώργιος-Κεσίσογλου Ιωάννης, Το γλωσσικό Ιδίωμα της Αξού, Κ.Μ.Σ., Αθήνα 1960
Migne  J. P, Patrologia Graeca, τ.46.
Νίγδελης Κων/νος-Χατζηισαάκ Ιορδάνα, Ιερός Ναός Αγίας Μακρίνας Αξός Καππαδοκίας, εκδ. Ιερά Μητρόπολη Νεαπόλεως & Σταυρουπόλεως, Θεσσαλονίκη 2010.
Rott  H., Kleinasiastiche Denkmaler aus Pisidien, Pamphylien, Kappadokien und Lykien, Leipzig 1908.
Τσάμης Δημήτριος, Μητερικόν, τ. 1, Θεσσαλονίκη 1990
Φαρασόπουλος Συμεών , Τα Σύλλατα, Μελέτη του νομού Ικονίου υπό Γεωγραφικήν, Φιλολογικήν και Εθνολογικήν έποψιν, Εν Αθήναις 1895.

 

 

 Ιορδάνα Χατζηισαάκ

Ιστορία των κομμάτων(1)

Οι μνήμες βρίσκονται στην ευχάριστη θέση να παρουσιάσουν  τόσο τα εξαιρετικά και σπάνια πολιτικά ντοκουμέντα των κομμάτων του 20ου αιώνα όσο και την ιστορία τους.

Ερωτήματα…σκόρπιες σκέψεις

Αλήθεια, πόσοι από τους  νεοέλληνες, γνωρίζουν τι ακριβώς  είναι ένα πολιτικό κόμμα; Τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας του, τους σκοπούς που εξυπηρετεί, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του; Τα προγράμματά του σε διαφόρους τομείς, τις θέσεις του σε θέματα ουσίας ή της επικαιρότητος; Τις γενικότερες ή και ειδικότερες αρχές του πάνω στις οποίες κτίζεται η πολιτική και η φιλοσοφία του, όλο το οικοδόμημα πάνω ή με το οποίο ζητά να συμπαραταχθούμε;

Μάλλον λίγοι, μπορεί και ελάχιστοι…

Γινόμαστε όμως φανατικοί οπαδοί, λάτρεις και θερμοί υποστηρικτές,  αρχών και θέσεων  που τις περισσότερες φορές αγνοούμε  επιδεικτικά, που αδιαφορούμε, αν θέλετε, να γνωρίσουμε. Γιατί, απλά, έτσι μας αρέσει…Γιατί  έτσι μάθαμε, έτσι εκπαιδευτήκαμε από τους γονείς μας, το πρώτο μας πολιτιστικό- πολιτικό περιβάλλον…Γιατί η κυρίαρχη οικογενειακή ιδεολογία μεταφέρεται προκλητικά από τους ένδοξους προγόνους, στους πολυμαθείς απογόνους.

Δεν ενθυμούμαι, ακριβώς, πότε είχα διαβάσει εκείνο το πολύ καλά διατυπωμένο σύνθημα στους τοίχους της γειτονιάς μου. Εκείνο που έλεγε: “σε τέτοιο λαό…τέτοιος αρχηγός τού πάει”…και κάπου παραδίπλα  “τέτοιο κεφάλι , τέτοιο ξύρισμα”…

Το θεώρησα, είναι γεγονός, τότε και υπερβολικά υποτιμητικό για μένα, για σένα, για όλους τους εκλογείς και προσβλητικό συνάμα…

Καλά, όλοι μας σ’ ένα τσουβάλι και τόσο βλακωδώς σκεπτόμενοι και ενεργούντες;

Και πόσο αυτάρεσκα διατυπωμένο…Εσείς η πλέμπα, έτσι που είσθε τέτοια σας πρέπουν… Τσιμουδιά λοιπόν.

Αλήθεια, μήπως, λέω, μήπως έχουν λιγουλάκι δίκαιο;

Γιατί εμένα, τον ψηφοφόρο, που με προσκυνάνε οι πάντες κατά τη διάρκεια του προεκλογικού

αγώνα, και με γράφουν κανονικότατα στη συνέχεια, μάλλον δεν μου τα παρουσίαζαν καλά.

Γιατί ο κυρίαρχος λαός, εγώ δηλαδή, βρίσκομαι στην άγνοια, μακριά από τα κέντρα των εξελίξεων και αποφάσεων, με ελάχιστες χαραμάδες  αληθινής πληροφόρησης. Και μάλιστα ειδικά εγώ, ο Έλληνας ψηφοφόρος.

Τέτοιο κεφάλι, λοιπόν, τέτοιο ξύρισμα…Και το ξύρισμα, συγγνώμη τα πολιτικά κόμματα, τουλάχιστον μέχρι τη μεταπολίτευση, στην ελληνική πολιτική σκηνή, ήταν κόμματα κατά βάση προσωποπαγή, αρχηγικά, χωρίς σοβαρή κομματική οργάνωση και πειθαρχία. Με μια οργάνωση πολιτών  γύρω από έναν αρχηγό, ο οποίος διέθετε προσωπικό γόητρο και που ο ίδιος στηριζόταν σε τοπικούς οικονομικοπολιτικούς παράγοντες, οι οποίοι λειτουργούσαν με γνώμονα το προσωπικό συμφέρον. Με έναν αρχηγό ο οποίος στήριζε την άνοδό του στην εξουσία κατά κύριο λόγο στις προσωπικές του ικανότητες,  το κύρος που διέθετε, αλλά και στις διασυνδέσεις του με τους εκπροσώπους της κυρίαρχης ιδεολογίας και που οι αρχές, ο τρόπος λειτουργίας του κόμματος, οι θεμιτές και αθέμιτες δεσμεύσεις, ο τρόπος αντιμετώπισης, λόγος- απόφαση, κάθε θέματος, ήταν κύρια υπόθεσή του.

Καταλυτική συνέπεια λοιπόν, αποτέλεσμα, η εξαφάνιση- διάλυση του κόμματος μετά το φυσικό – πολιτικό θάνατό του ή και επιθυμία του. Γι’ αυτό το λόγο, λοιπόν, δεν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός της ύπαρξης απειραρίθμων κομμάτων, διάττοντες αστέρες, τα οποία εμφανίσθηκαν και εξαφανίσθηκαν και μάλιστα με τις πιο απίθανες ονομασίες. Και που μάλιστα ο αρχηγός, “πολλάκις” άδειαζε τους πολιτικούς του φίλους μετεστεγαζόμενος ή και συγχωνευόμενος, για εκλογικούς καθαρά λόγους, με την αντίπερα όχθη, τους πολιτικούς του αντιπάλους.

Βέβαια, και το υπερτονίζουμε, δε μιλάμε απαξιωτικά και συνάμα υποτιμητικά για τα πολιτικά κόμματα. Με εκείνη την απαράδεκτη, αν θέλετε, ισοπεδωτική ελληνική αντίληψη, που θέλει τους πάντες ίδιους, ίσους, αλλά και σάπιους, της αρπακτής που λένε…Είμαστε, βασική μας πολιτική κουλτούρα και πίστη, υπέρ της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, του  μόνου ίσως πολιτικού συστήματος που απαλύνει καλύτερα  τις όποιες διαφορές. Της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, του ιδανικότερου συστήματος διακυβέρνησης των κοινωνιών, ελλείψει φυσικά άλλου δοκιμασμένου στην πράξη. Οφείλουμε, όμως,  για λόγους ιστορικής δεοντολογίας και αποκατάστασης της αλήθειας,  να διευκρινίσουμε πως οι προηγούμενες αναφορές -παρατηρήσεις, στο σύνολό τους τουλάχιστον, εξαφανίσθηκαν ή ελαττώθηκαν σε μεγάλο βαθμό,  μετά τη μεταπολίτευση.

Η καμαρίλα των ανακτόρων, ο συμμαχικός παράγων, η άρχουσα κυρίαρχη  τάξη, η οικογενειοκρατία εν πολλοίς,  είναι φαινόμενα που αντιμετωπίζονται πια, βλέπονται, σαν κατάλοιπα ενός απώτερου παρελθόντος…Μιας παλαιάς εποχής  που μας έφυγε ή  πρέπει να μας άφησε χρόνους, οριστικά και αμετάκλητα.

Γιατί, μετά τη μεταπολίτευση, ύστερα δηλαδή από επτά χρόνια, περίπου, φροντιστηριακών συνταγματικών (συνταγματαρχικών) μαθημάτων, χειρουργικών επεμβάσεων και ορθοπεδικών γυψο- διορθώσεων, αλλά και μιας συνηθισμένου τύπου ελληνικής φαγούρας, το σκηνικό άλλαξε ριζικά, αποφασιστικά και, ελπίζουμε θετικά.

Με κόμματα- ενώσεις πολιτών- που εκούσια οργανώνονται σε πολιτικές ομάδες οι οποίες αποβλέπουν με την πολιτική δράση, μόνο, να καταλάβουν την εξουσία και να εφαρμόσουν το ήδη προσχεδιασμένο-συζητημένο με τη βάση πρόγραμμά τους, με ιδεολογικές αρχές και θέσεις που έχουν δημοσιευθεί και τεθεί υπό το βάσανο της  δημόσιας κριτικής.

Κόμματα, που εκφράζουν με τη δράση τους τη λαϊκή θέληση, υπηρετούν και προστατεύουν το δημοκρατικό πολίτευμα της χώρας και τις αρχές της ισοπολιτείας και ισονομίας ανεξάρτητα από τις όποιες συντηρητικές, προοδευτικές, σοσιαλιστικές, συμπολιτευτικές ή και αντιπολιτευτικές πολιτικοοικονομικές φιλοσοφίες και θέσεις τους.

Επανερχόμενοι στην αρχική μας προλογική παρατήρηση και στα εύλογα ερωτήματα του κάθε αναγνώστη, πιστεύουμε ακράδαντα πως είναι χρήσιμο και διδακτικό ο κάθε ψηφοφόρος να γνωρίζει το εκλογικό του παρελθόν και να το συνδέει με το παρόν, διδαγμένος και εμπλουτισμένος με περιπτώσεις, παραδείγματα, γνώσεις.

Γιατί θα πρέπει να είναι ο μόνος αρμόδιος και ικανός να καθορίζει και να διαφεντεύει τη ζωή του, αλλά και τη μοίρα του.

ΚΟΜΜΑ     ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΩΝ

Ένα από τα αρχαιότερα ελληνικά πολιτικά κόμματα που διατηρήθηκε μέχρι και το 1961, οπότε συγχωνεύθηκε  με άλλα κόμματα για τη δημιουργία της Ενώσεως Κέντρου.

Η ανακοίνωση της ίδρυσης του κόμματος των Φιλελευθέρων έγινε σε πανηγυρική συγκέντρωση φίλων και υποστηρικτών του Ελευθερίου Βενιζέλου στις 23/8/1910 στο ξενοδοχείο των Αθηνών «Ερμής»

  • Για πρώτη φορά παίρνει μέρος στις εκλογές της 28/11/1910 και επί συνόλου 362 εδρών κερδίζει τις 307. Το υψηλό ποσοστό οφείλεται στην αποχή των παλαιών κομμάτων που έγινε μετά την πρόταση- προτροπή του Γ. Θεοτόκη.
  • Στις εκλογές της 11/3/1912 κερδίζει τις 146 έδρες από τις 181 της βουλής.
  • Στις εκλογές της 31/5/1915 κερδίζει 185 έδρες επί συνόλου 316.
  • Απέχουν των εκλογών της 6/12/1915
  • Στις εκλογές της 1/11/1920 το κόμμα των Φιλελευθέρων χάνει  και παίρνει μόνο 110 έδρες  επί συνόλου 370.
  • Στις εκλογές της 16/12/1923 κερδίζει  παίρνοντας τις 250 έδρες επί  συνόλου 397 του κοινοβουλίου. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης απέχουν των εκλογών.
  • Στις εκλογές της 19/8/1928 πήρε 46,94%  και 178 έδρες
  • Στις εκλογές της 26/9/1932 πήρε 33,42% και 98 έδρες
  • Στις εκλογές της  5/3/1933  πήρε 33,29% και 80 έδρες
  • Στις 9/6/1935 απέχουν των εκλογών.
  • Στις εκλογές της 26/1/1936 πήρε 37,26% και 126 έδρες, υπό την αρχηγία του Θ Σοφούλη
  • Στις εκλογές της 31/3/1946 πήρε 14,39% και 48 έδρες
  • – Στις εκλογές της   5/3/1950 πήρε 17,24% και 56 έδρες, υπό την αρχηγία του Σοφοκλή Βενιζέλου
  • – Στις εκλογές της 9/9/1951   πήρε  19,04% και 57 έδρες
  • Στις εκλογές της 16/11/1952 συμμετέχει ως Ένωση Κομμάτων «Πλαστήρας -Βενιζέλος»
  • Στις εκλογές της 19/2/1956 συμμετέχει με την Δ.Ε.
  • Στις εκλογές της 11/5/1958 πήρε 20,68% και 36 έδρες

 

                Το 1961 απορροφήθηκε   από την Ε.Κ.

 ΛΑΙΚΟ  ΚΟΜΜΑ

Ένα από τα παλαιότερα πολιτικά κόμματα. Ιδρύθηκε από τον Δημήτριο Γούναρη, ιδεολογικό αρχηγό της ομάδος των «Ιαπώνων», στις αρχές του 1920, μετά την επιστροφή  του τελευταίου  από την Κορσική, τόπο εξορίας, που  του είχαν επιβάλλει οι Σύμμαχοι.

  Βασικός σκοπός- ιδεολογικό- πολιτικό πρόγραμμα του νέου κόμματος,  οι  κοινωνικολαϊκές μεταρρυθμίσεις.

  • Στις εκλογές  της 1/11/1920, συμμετείχε με το αντιβενιζελικό μέτωπο και κερδίζουν τις εκλογές.
  • Στις 26/3/1921 ο Δ. Γούναρης σχηματίζει κυβέρνηση και στις 11/11/1922  τυφεκίζεται ως ένας από τους ενόχους της Μικρασιατικής καταστροφής.
  • Στις εκλογές της 16/12/1923 απέχει της εκλογικής διαδικασίας.
  • Στις εκλογές της 7//11/1926 πήρε 20,27% και 60 έδρες, υπό την αρχηγία του Παναγή Τσαλδάρη
  • Στις εκλογές της 19/8/1928 πήρε 23,94% και 19 έδρες
  • Στις εκλογές της 26/9/1932 πήρε 33,80% και 95 έδρες
  • Στις εκλογές της 5/3/1933 πήρε  38,07% και 118 έδρες
  • Στις  εκλογές της 9/16/1935 σε συνασπισμό με το «Εθνικό Ριζοσπαστικό κόμμα» πήραν  65,04% και 287 έδρες
  • Στις εκλογές της 26/1/1936 πήρε 22,10% και 72 έδρες
  • Στις εκλογές της 31/3/1946 συμμετέχει στον συνασπισμό της «Ηνωμένης Παρατάξεως Εθνικοφρόνων» (Θεοτόκης-Στεφανόπουλος-Τσαλδάρης) και  παίρνουν  55,12%
  • Στις εκλογές της 5/3/1950 πήρε 18,80% και 62 έδρες

 

             Το κόμμα διασπάται από τον  Στεφανόπουλο Στ. στις 16/11/1950

  • Στις εκλογές της 9/9/1951 πήρε 6,66% και 2 έδρες
  • Στις εκλογές  της 16/11/1952 πήρε 1,05% και καμία έδρα.
  • Στις εκλογές της 19/2/1956  συμμετέχει με τη Δ.Ε.
  • Στις εκλογές της 11/5/1958 συμμετέχει σε συνασπισμό κομμάτων ως «Ένωση Λαϊκου κόμματος»         

αρχείο  ψηφοδελτίων  και κείμενα

Κωνσταντίνος Νίγδελης

 

 

 

 

 

 

 

Αγία Μακρίνα

Ιερός Ναός Αγίας Μακρίνας

Ιερός Ναός Αγίας Μακρίνας
Αξός – Χασάνκιοϊ
Καππαδοκίας

Προλογικά και άλλα τινά

Έχουν γραφεί αρκετά και έχουν ειπωθεί περισσότερα για τα εκκλησιαστικά δρώμενα στην περιοχή της Καππαδοκίας.  Αλήθειες μα και υπερβολές στηριγμένες στα «τοπικά» και την ιδιοσυγκρασία του ντόπιου στοιχείου που με αυτόν τον τρόπο ή καλύτερα με τέτοιους τρόπους πρόβαλε τα δικά του, που ήταν «σπουδαιότερα και καλύτερα».

Ανθρώπινη αδυναμία; Ίσως. Προτέρημα της φυλής μας; Μπορεί

Πάντως είναι αληθές πως στην περιοχή της Καππαδοκίας- Ανατολής ανδρώθηκε ο χριστιανισμός. Μια πληθώρα μαρτύρων- αγίων επιβεβαιώνουν του λόγου το αληθές. Από εκεί κατάγονται ή εκεί δραστηριοποιήθηκαν οι τρεις Ιεράρχες, ο Άγιος Γεώργιος, ο Άγιος Μελέτιος, ο Άγιος Χαραλάμπης κ.α.

Αληθές επίσης πως εκεί ο επισκέπτης του χώρου μένει έκπληκτος με τον τεράστιο αριθμό των εκκλησιών …μεγάλων, μικρών, παντός ναοδομικού ρυθμού, βραχοεκκλησιές, υπόγειες…εξαιρετικά δείγματα μιας άλλης εποχής, ενός άλλου πολιτισμού, μιας άλλης νοοτροπίας.

Σε μια περιοχή τόσο μακρινή και απομονωμένη από όλα τα κέντρα, εθνικά και μη,  χριστιανικές νησίδες έλαμπαν στην απεραντοσύνη του μουσουλμανικού κόσμου.

Ελληνικές κοινότητες, κάπου στην Ανατολία, ανάμεσα σε βουνά και λαγκάδια, με την κάθε μετακίνηση-επικοινωνία να αποτελεί ένα πραγματικό άθλο. [1]

Να συμφωνήσουμε επίσης πως τούτες οι  σπάνιες κατασκευές, αριστουργήματα του είδους,  παρόλες τις όποιες αρνητικές ανθρώπινες «παρεμβάσεις», διατηρούν ακόμα πολλά στοιχεία του μεγαλείου τους και προκαλούν ίσαμε σήμερα το δέος και τον θαυμασμό ειδικών και μη.

Πρόκειται για ανθρώπινες κατασκευές που δεν δικαιολογούνται ούτε από την πληθυσμιακή πυκνότητα, μα ούτε φυσικά και από την οικονομική κατάσταση.[2] Βλέπετε μιλάμε μεν για την αγιοτόκο Καππαδοκία, αλλά για μια περιοχή «άξυλο», φτωχότατη, με λίγα σχετικά χωριά στα βάθη της Ανατολίας και ανάμεσα σε διαφορετικό και σε κάθε περίπτωση όχι και τόσο φιλικό θρησκευτικό περιβάλλον.

Ιδιαίτερα, μάλιστα και προσθετικά, όταν το  καύχημα των κατοίκων της περιοχής, περί υπάρξεως τριών χιλιάδων πεντακοσίων εκκλησιών παντός τύπου, αποτελεί περίπου θέσφατο. Βεβαίως, αριθμός που  κρίνεται  μάλλον υπερβολικός μιας και δεν είναι δυνατόν με τίποτε να επιβεβαιωθεί. Εξάλλου  τα χωριά του Καππαδοκικού χώρου, νησίδες στην απέραντη Οθωμανική αυτοκρατορία δεν υπερέβαιναν τα ογδόντα και σε κάθε περίπτωση με τις λοιπές αποικίες όχι πάνω από εκατό.

Εδώ λοιπόν θα μπορούσαν να τεθούν ορισμένα ερωτήματα, ιδιαίτερα στον επισκέπτη του χώρου, που στο Ντερίνκουγιου, τη Μαλακοπή δηλαδή, επισκέπτεται  την εκκλησιά των Αγίων Θεοδώρων που είναι τεράστια, βλέπει τους Ταξιάρχες, σήμερα τζαμί, εξίσου μεγάλη εκκλησιά…και καμιά δεκαριά άλλες μικρότερης κατασκευής και προβληματίζεται στο γιατί, ιδιαίτερα μάλιστα, όταν πληροφορείται πως σε τούτη η κοινότητα ποτέ ο χριστιανικός πληθυσμός δεν υπερέβαινε τις δυο χιλιάδες πεντακόσιες ψυχές.

Το ίδιο λίγο πολύ συνέβαινε σχεδόν σε όλες τις κοινότητες.

Στο Χασάν Κιόϊ, για παράδειγμα, έχουμε την Αγία Μακρίνα, που στο όνομα και τη μνήμη της οι κάτοικοι ανήγειραν μεγαλόπρεπη εκκλησιά, κοντά σε μια πληθώρα άλλων μικρότερων. Με μια υποσημείωση για τον αναγνώστη: ποτέ ο χριστιανικός πληθυσμός δεν υπερέβη τις τριακόσιες οικογένειες.

Η ιστορική αναψηλάφηση των γεγονότων της κατασκευής και δημιουργίας των εκκλησιαστικών κτισμάτων της περιοχής φέρνει  άμεσα δυο ερωτήματα που περιμένουν απάντηση.

Πρώτον, γιατί τέτοιες κατασκευές οι οποίες θα αφαίμαζαν οικονομικά τον πληθυσμό και δεύτερον, πότε τοποθετείται η έναρξη των κατασκευών αυτών στον Καππαδοκικό χώρο.

Ξεκινώντας από το δεύτερο μπορούμε εύκολα να απαντήσουμε και στο πρώτο.

Κι εδώ η απάντηση είναι μάλλον εύκολη, Αρκεί μια απλή παράθεση ορισμένων ιστορικών στοιχείων.

Στα πλαίσια, λοιπόν, μιας προσπάθειας φιλελευθεροποίησης του οθωμανικού καθεστώτος, εξαιτίας της πίεσης των ευρωπαϊκών δυνάμεων[3], αλλά και εξ ανάγκης

διατήρησης του πολιτικού status quo των κυρίαρχων ομάδων[4], εξεδόθησαν δυο πραγματικά φιλελεύθερα διατάγματα-νόμοι, πάνω στα οποία ή με βάση τα οποία προέκυψαν θαύματα σε διαφόρους πολιτιστικούς και όχι μόνο, τομείς των μη μουσουλμανικών πληθυσμών της αυτοκρατορίας. Κάποιος φρέσκος αέρας δημιουργίας,  ανοίγματα ελευθερίας, νέες κουλτούρες, στερεότυπα, ήθη και έθιμα…

Πρόκειται λοιπόν για :

1-το Χάττι Σερίφ του Gulhane, που δημοσιεύθηκε το 1839 επί σουλτάνου Abdul Mecid και

2-το Χάττι Χουμαγιούμ, που δημοσιεύθηκε στις 18-2-1856 επί σουλτάνου Mahmut B Διατάγματα που μεταξύ των άλλων προέβλεπαν:

-τη θρησκευτική ελευθερία

-τη δυνατότητα να επισκευάζουν ελεύθερα οι μη μουσουλμανικές κοινότητες  και χωρίς περιορισμούς τα δικά τους θρησκευτικά κτήρια.

-τη δυνατότητα να κτίσουν νέες εκκλησιές χωρίς πολλές γραφειοκρατικές διαδικασίες

-καταργούσε κάθε είδους διάκριση που στηριζότανε στη θρησκεία.[5]

Ξαφνικά λοιπόν και ενώ μέχρι τότε υπήρχαν τα χίλια μύρια εμπόδια για την απρόσκοπτη εκτέλεση των θρησκευτικών καθηκόντων, ιδιαίτερα στον τομέα της συντήρησης των εκκλησιαστικών κτηρίων και ναοδομίας, βρέθηκαν σε συνθήκες «απόλυτης»   θρησκευτικής ελευθερίας.

Βεβαίως όλα τα παραπάνω από μόνα τους δεν μπορούν να εξηγήσουν επαρκώς τούτο το φαινόμενο, αν δεν ληφθούν υπόψη και οι άλλες παράμετροι, μικρότερες είναι αλήθεια. Ο λόγος αφορά το έντονο θρησκευτικό συναίσθημα και η προαναφερθείσα απομόνωση του χώρου. Σημαντικότατα και τα δυο για να περιχαρακώσουν αφενός μεν τις μάζες, αλλά και να τις οδηγήσουν σε δημιουργικές πράξεις αυτοσυντήρησης. Διότι, ναι μεν καλός ο μουσουλμάνος συμπολίτης, αλλά σε στιγμές δύσκολες η επιθετικότητά του ήταν γνωστή, μα και δοκιμασμένη. Και βεβαίως οι περισσότεροι εξ αυτών μνημόνευαν και επιθυμούσαν τη σκέπη και την ευλογία τοπικών αγίων, πίστευαν στην Παναγιά και τον Χριστό, αλλά…αλλά δεν επιτρεπότανε η ανέγερση των κωδωνοστασίων και όταν «ήρθη» η σχετική απαγόρευση δεν θα έπρεπε να είναι υψηλότερα από τους παρακείμενους μιναρέδες. Εξάλλου μέχρι και τότε, την έκδοση των διαταγμάτων δηλαδή, η μαρτυρία του χριστιανού ήτανε πάντοτε σε δεύτερη μοίρα από την όμοια του μουσουλμάνου…

Έτσι, ως μια πράξη αυτοσυντήρησης, αρχικά, οι χριστιανικές κοινότητες περιχαρακώνονται γύρω από τους τοπικούς ηγέτες τους, τους ναούς τους, με αισθήματα προσδοκίας για περαιτέρω προστασία μιας και αποτελούσαν πια ενιαία και μεγάλη ομάδα. Ελλόχευε η ελπίδα και η προσμονή από το Θεό για μακροημέρευση, καλύτερες συνθήκες διαβίωσης, προστασία…

Επιπλέον και κάτι το ιδιαίτερα ξεχωριστό.

Ο χώρος της Καππαδοκίας από τα μέσα του 17ου αιώνα υφίσταται μια τρομακτική  αφαίμαξη του  ενεργού δυναμικού της. Φυσικά εξαιτίας της αδυναμίας των μαζών να συντηρηθούν από την άγονη γη, τις σχετικές παντοειδείς πιέσεις τις οποίες δεν μπορούσαν πια να ανεχτούν, ο νέος τρόπος ζωής και οι σχετικοί μύθοι για τα αστικά κέντρα, Πόλη, Σμύρνη, Μερσίνα που δίνανε ζωή, άφθονο χρήμα, απόλυτη ελευθερία.

Νέοι λοιπόν από όλα τα χωριά ξεκινούσαν το ταξίδι της ελπίδας, φθάνανε στους «ευλογημένους» τόπους και άρχιζαν τη δημιουργική τους πορεία. Με ότι αυτό μπορούσε να σημαίνει με ή σε κάθε περίπτωση. Και κάτι ακόμα ισχυρό έως ιερό.

Ποτέ δεν ξεχνούσανε την ιδιαίτερή τους γενέτειρα, το μακρινό χωριό τους. Την υπόσχεση στον εαυτό τους και τους δικούς τους ανθρώπους, πως όχι μόνο θα προκόψουν, αλλά κυρίως θα βοηθήσουν αυτούς και το χωριό τους. Και εκεί κατά την άποψή μας βρίσκεται το μεγάλο μυστικό, η απάντηση, αν θέλετε, στα αρχικά ερωτήματα.

Μετανάστες οικονομικοί, οργανωμένοι σε συλλόγους και αδελφότητες μάζευαν τα «φακούδια» και τα έστελναν στα χωριά τους, ως ευεργέτες πια,  για την ανέγερση και συντήρηση των εκκλησιών και των σχολειών τους σε μια «επίδειξη» ευγενούς άμιλλας για το ποια αδελφότητα θα μπορούσε να φτιάξει το πλέον επιβλητικό κτήριο…[6]

Πράξεις οι οποίες είναι καταγεγραμμένες όχι μόνο στους οικείους κώδικες των κοινοτήτων, αλλά και στην υπάρχουσα βιβλιογραφία του χώρου, που βρίθει από τέτοιες καταγραφές.

Εννοείται πως εδώ εμφιλοχωρεί πια και το τοπικό στοιχείο, ένας «θετικός» ανταγωνισμός, χαρακτηριστικό φυσικά της δικής μας ράτσας. Διότι άλλο να είσαι Φλογητιανός, διαφορετικό Μαλακοπίτης και κάτι εξαιρετικό αν είσαι Αξενός.

Αποτέλεσμα.

Όλα αυτά τα υπέροχα κτήρια, οι ναοί και τα σχολειά που ξεπετάχτηκαν από τα μέσα του 19ου αιώνα με αστραπιαίους ρυθμούς, [7]διότι όλες οι προϋποθέσεις δημιουργίας τούτων υπήρχαν και μάλιστα σε υπερθετικό βαθμό. Άφθονα χρήματα, απόλυτη ελευθερία, αλλά και η πίστη.

Κυρίως πίστη, που κινεί μεν τα βουνά, αλλά βοηθά τα μάλα στην ανέγερση των σχετικών εκκλησιαστικών κτηρίων.

Διότι το 1844 στο Μιστί  οι κάτοικοί του με τη βοήθεια της αδελφότητάς τους στην Πόλη ανεγείρουν το θαυμάσιο δωδεκάτρουλλο ναό του Αγίου Βλάσιου, στα Ζήλα το 1841 τους Δώδεκα Αποστόλους, στα Ποτάμια την Κοίμηση της Παναγιάς το 1840, στα Γούρδουνα τη Μεταμόρφωση του Σωτήρα το 1846 και άλλα πολλά…

Συμπερασματικά, θα λέγαμε πως με τα προαναφερθέντα διατάγματα, σε άριστο συνδυασμό  με τις κατάλληλες εξωτερικές συνθήκες που επικρατούσαν, συνέβαλαν αποφασιστικά στην περαιτέρω απελευθέρωση του καταπιεσμένου θρησκευτικού συναισθήματος με αποτέλεσμα τη δημιουργία των θαυμαστών τούτων ναών.

Κωνσταντίνος Νίγδελης – Ιορδάνα Χατζηισαάκ
[1] Σημ: Για να αντιληφθεί ο αναγνώστης την επικρατούσα κατάσταση θα πρέπει να γνωρίζει πως η Καππαδοκία  ήταν άγνωστη στις πληθυσμιακές μάζες της Ελλάδας.  Η γνώση μα και οι πληροφορίες για τον χώρο αρχίζουν λίγο μετά τις αρχές του 19ου αιώνα. Ο απλός, για παράδειγμα,  Αθηναίος αντιλαμβανόταν πως κάπου μακριά στα πέρατα του Οθωμανικού κράτους υπήρχαν κάποιοι «Ανατολίτες», οι «(Γ)καραμαλήδες» που ναι μεν ήταν Έλληνες και χριστιανοί, αλλά ταυτόχρονα χρησιμοποιούσαν μια περίεργη γλώσσα.Και συμπληρώνονταν  οι  εικόνες περί του χώρου με την παρουσίαση ενός σπαρταριστού τύπου Καραμανλή και δη ως ηθογραφικού και ιστορικού  γρίφου, αλλά και οι σχετικές του γνώσεις με πονήματα του τύπου «Περί των τρωγλοδυτών της Καππαδοκίας». Με χαρακτηριστικότατο αυτό του  μητροπολίτη Ικονίου, μετέπειτα πατριάρχη Κυρίλλου, που φέρει τον διακριτικό τίτλο «Ιστορική περιγραφή του εν Βιέννη  προεκδοθέντος χωρογραφικού πίνακος της μεγάλης αρχισατραπείας Ικονίου»  και γράφτηκε μεν το 1815,  σχολιάσθηκε δε  το 1884 στο περιοδικό του « Ελληνικού Φιλολογικού Συλλόγου» ως «λίαν περίεργον δια τας τοπογραφικάς ειδήσεις». Και όλα αυτά σχεδόν μέχρι και το τέλος του 19ου αιώνα,   όπου σταδιακά «ανακαλύπτεται» ο χώρος, για να αποτελέσει λίγο μετά τμήμα του αλύτρωτου Ελληνισμού, χαρακτηριζομένος  ως «πρώτη πατρίδα της Ελληνικής φυλής».Πρβ:   Ι. Η. Καλφόγλους, Ιστορική Γεωγραφία της Μικρασιατικής Χερσονήσου,  Κ.Μ.Σ  Αθήνα 2002,  σ. 13, «…οι απόφοιτοι των σχολείων γνωρίζουν την Ιαπωνία, την Ν. Ολλανδία, σε ποια παραφυάδα φυλής υπάγονται οι κάτοικοι κάποιου νησιού της Πολυνησίας και …αγνοούν τον μικρασιατικό χώρο».Πρβ. Αναγνωστάκης – Μπαλτά, Η Καππαδοκία των ζώντων μνημείων, Εκδ. Πορεία, Αθήνα  1990σ. 14, « Και αν μεν όλα ετούτα συμβαίνανε στο πρόσφατο παρελθόν, μπορεί κανείς εύκολα να φανταστεί το απώτερο, όπου η Καππαδοκία στη συλλογική μνήμη του ελληνισμού αντιπροσώπευε μόνο κάποιες ορθόδοξες κυρίως πληθυσμιακές μάζες με εξαιρετικά περίεργους αγιολογικούς θρύλους».
[2] Γ.  Μαυροχαλυβίδης, Η Αξός της Καππαδοκίας, Αθήνα Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών (Κ.Μ.Σ.) Αθήνα 1990 τ. Α σ. 13 «Και μόνο εποχή θρησκευτικού παροξυσμού μπορούσε να φέρει σε φως τέτοια έργα δυσανάλογα με τις υλικές δυνάμεις των φτωχών χωριών, αλλά και αταίριαστα, μπορεί να πει κανείς με το περιβάλλον. Η παραφωνία κτυπητή. Ναοί μεγαλόπρεποι, τεράστιοι, επιβλητικοί δίπλα σε πλινθόκτιστα χαμόσπιτα»
[3] Σημ: Ο τσάρος Νικόλαος Α στα πλαίσια της επεκτατικής πολιτικής που είχε χαράξει η Μ. Αικατερίνη απέβλεπε αφενός μεν στον διαμελισμό της Οθωμανικής αυτοκρατορίας αλλά αφετέρου αξίωνε να να αναγνωριστεί, ιδιαίτερα μετά τη συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774) ως προστάτης όλων των ορθοδόξων κατοίκων τα αυτοκρατορίας…
[4] Σημ: Αρκετοί ήταν οι νεωτεριστές που τοποθέτησαν τη σφραγίδα τους στην ανανέωση της αυτοκρατορίας. Μεταξύ αυτών οι: Ρεσίντ Πασά, Ααλή Πασάς, Μιντχάτ πασά…Όλοι τους πίστευαν  πως μπορούσε να κυβερνηθεί η ετερογενής αυτοκρατορίας μόνον εάν υπήρχε ισότητα ανάμεσα στις διαφορετικές θρησκευτικές ομάδες.
[5] Ζ.  Ζέμπη, Το βιλαέτι Θεσσαλονίκης κατά την περίοδο των οθωμανικών μεταρρυθμίσεων, Α.Π.Θ. Θεσσαλονίκη 1998, σ. 19
[6] Συνέντευξη Δ. Χατζηισαάκ, Κέντρο Ιστορίας Δήμου Συκεών, Φ. 12, α.α.51
«Εμείς είχαμε δυο καλές οργανώσεις. Έτσι έλεγε ο παππούς. Της “αδελφότητα των ΠαιδίωνΑξού” και της  “Αγίας Μακρίνας”»
Σημ: Σύμφωνα με τους ερευνητές του χώρου, Γ Μαυροχαλυβίδη, Σ. Φαρασόπουλο κ.α. πρόκειται για την ίδια αδελφότητα που ιδρύθηκε το 1895, ατόνησε για ένα χρονικό διάστημα και ανασυστήθηκε με έδρα στο Ικόνιο
[7] Σημ: Αξιοσημείωτο γεγονός αποδεικνυόμενο από τις σχετικές ημερομηνίες κατασκευής. Όπως παρατίθεται στο σχετικό κεφάλαιο για την υπό έρευνα εκκλησία μεταξύ της αδείας ανακατασκευής και πέρατος υπήρξε χρονικό διάστημα μόνο τριών ετών.

Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Ζιντζίντερε - Κοινότητες
    Κοινότητες της περιοχής Καισάρεια Παλαιές ονομασίες: Μάζακα… Ευσέβεια. Επρόκειτο περί μιας μεγάλης πόλεως, έδρα μητροπόλεως, αλλά με λίγες χριστιανικές οικογένειες.   Αγιρνάς Παλαιό όνομα: Αναργυράσιος.[1] Τουρκόφωνο χωριό,  με 200-250 περίπου σπίτια από τα οποία τα 150 ανήκαν σε χριστιανικές οικογένειες.  Βρίσκεται ΒΑ της Καισάρειας δίπλα στην κοινότητα Σκόπη. Διατηρούσε δημοτικό σχολείο και εκκλησία στο όνομα των αγίων Αναργύρων.
  2. Ζιντζίντερε - το Χωριό
    Το Ζιντζίντερε της Καππαδοκίας Από το ομόνυμο βιβλίο του Κωνσταντίνου Νίγδελη Προλογικά Είναι βέβαιο πως εκείνο που γνωρίζουμε είναι το ελάχιστο, ενώ εκείνο που αγνοούμε είναι το άπειρο… Γι’ αυτό, λοιπόν, καιρό τώρα, προσπαθούμε με τις μικρές δυνάμεις να φωτίσουμε τους δρόμους της γνώσης ή να της προσθέσουμε κάποιο λιθαράκι… ιδιαίτερα μάλιστα σε ότι αφορά τις αλησμόνητες προγονικές πατρίδες… από αυτές που έλκει η καταγωγή μας. Η ανάδειξη τόπων και ομάδων, μικρών νησίδων ελληνοχριστιανικού πολιτισμού, στην απεραντοσύνη της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Που κατακτήθηκαν, ζήσανε με τους «άλλους» πάνω κάτω εννιακόσια χρόνια,  παρέμειναν οι ίδιοι με αναλλοίωτα τα θρησκευτικά μα και εθνικά τους φρονήματα.
  3. Περιοχή Καππαδοκίας
    Καταγραφή τελευταίων αυθεντικών καταχωρήσεων από την περιοχή της Καππαδοκίας. Παρακαλούμε τους αναγνώστες να παροτρύνουν κι άλλους συμπολίτες τους πρό
  4. Το Ζεύγμα
    Η αρχαία πόλη Ζεύγμα (σημαίνει πέρασμα) βρισκόταν στη νοτιοανατολική Τουρκία, 180 χιλιόμετρα ανατολικά των Αδάνων. Η περιοχή ανήκε στο βασίλειο των Σελευκιδών και για ένα διάστημα στο βασίλειο της Κομμαγηνής.
  5. Κλήδονας Β'
    Κυρίαρχο στοιχείο της εθιμικής πρακτικής, στο διάβα του χρόνου, σε όλες τις κοινότητες του χώρου, ήταν η δια της μαντικής εκπλήρωση – ικανοποίηση του από αιώνων επιθυμητού της ανθρώπινης υπάρξεως: της πρόβλεψης του μέλλοντος. Ιδιαίτερα μάλιστα του ασθενούς φύλου, που ναι μεν το «πίστευε- έβλεπε- επιδίωκε» αλλά ταυτόχρονα, κατά «βίος ανεόρταστος μακρά οδός απανδόχευτος», το θεωρούσε και ως μια ικανή διέξοδο από την πλήξη της καθημερινότητας.
  6. Κλήδονας Α'
    Σκοπός της παρούσης εργασίας είναι η μελέτη, καταγραφή και παρουσίαση της πανάρχαιας εθιμικής πρακτικής του ΚΛΗΔOΝΑ στον χώρο της καθ’ ημάς Ανατολής και ιδιαίτερα στην περιοχή της Καππαδοκίας, που τον ανιχνεύουμε και υπό την ονομασία βαρτουβάρια.
  7. Συνεδριο 24-25 Μαϊου
    Καππαδοκια - Χναρια ΕλληνοΧριστιανικου Πολιτισμου [vsw id="VQUpvVAOM9s" source="youtube" width="720" height="480" autoplay="yes"] Open publication - F
  8. Περιοχή Σεβάστειας
    Καταγραφή αυθεντικών μαρτυριών από την περιοχή Σεβάστειας (Sivas στα Τουρκικα) Ο κατάλογος εμφανίζεται αλφαβητικά ανάλογα με το όνομα της περιοχής της
  9. Λιμνά Καππαδοκίας
    Φωτογραφικό υλικό και χάρτης Λιμνών Καππαδοκίας που δείχνει σημαντικές περιοχές του χώρου.
  10. Οι μαχαλάδες στα Λιμνά Καππαδοκίας
    Ολόκληρα σόγια μένοντας στην ίδια γειτονιά και πολλαπλασιαζόμενα έδιδαν στην περιοχή – μαχαλά την ονομασία του επιθέτου τους π.χ. μαχαλάς Νιγδέλογλου, μαχαλάς Τογιάν… Φυσικά στο διάβα του χρόνου επεκράτησαν πολλαπλά κριτήρια ή και σκοπιμότητες συνδεόμενες με την αποκλειστικότητα της περιοχής, τα όριά της, τις αναπτυσσόμενες δυναμικές, τις διάφορες παραγωγές…
  11. Αγία Μακρίνα
    Έχουν γραφεί αρκετά και έχουν ειπωθεί περισσότερα για τα εκκλησιαστικά δρώμενα στην περιοχή της Καππαδοκίας. Αλήθειες μα και υπερβολές στηριγμένες στα «τοπικά» και την ιδιοσυγκρασία του ντόπιου στοιχείου που με αυτόν τον τρόπο ή καλύτερα με τέτοιους τρόπους πρόβαλε τα δικά του, που ήταν «σπουδαιότερα και καλύτερα». Ανθρώπινη αδυναμία; Ίσως. Προτέρημα της φυλής μας; Μπορεί
  12. Σινασός Καππαδοκίας
    Η Σινασός βρίσκεται σε μια πανέμορφη τοποθεσία στην καρδιά της Καππαδοκίας, στην κεντρική Μικρά Ασία. Απέχει 360 περίπου χλμ. νοτιοανατολικά από την Άγκυρα, και 50 περίπου χλμ. νοτιοδυτικά από την Καισάρεια. Το έδαφος της Καππαδοκίας προέρχεται από ηφαιστειακή λάβα του ανενεργού πλέον ηφαιστείου Αργαίον όρος. Η περιοχή είναι γεμάτη με κωνόλιθους διαφόρων σχημάτων που λαξεύτηκαν στη διάρκεια των αιώνων από τον χρόνο, τις καιρικές συνθήκες αλλά και τους ανθρώπους. Κατοικίες, σκήτες, μοναστικά κέντρα, σκαλιστές στα βράχια εκκλησίες με σημαντικές αγιογραφίες...
  13. Χαμιντιέ
    Να θυσιάζονται πολύτιμα αγιοκέρια του παγκόσμιου ναού της φύσης για χάρη μιας κοινότητας κάπου εκεί, στην απεραντοσύνη των εκτάσεων της Μικράς Ασίας…Για ένα μικρό, πολύ μικρό οικισμό, κοινότητα…μια από τις τόσες και τόσες και δεν ήτανε και λίγες, πάνω κάτω τρεις χιλιάδες, διασπαρμένες στην απεραντοσύνη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας… Και όταν, μάλιστα, δεν υπάρχουν στα σπλάχνα της παλαιά ευρήματα μιας άλλης εποχής…όταν δεν υπήρξε ποτέ σπουδαίο κέντρο, όταν από εκεί δεν ξεπήδησαν εξαιρετικές προσωπικότητες…
  14. Χαλβάντερε
    ....Η του Χαλβαδερέ χωρίου νοτιοδυτικώς της Καρβάλης εις απόστασιν 6 περίπου ωρών τουρκόφωνας αριθμούσα περί τας 50 οικογενείας γεωργικάς ημετέρας εστερημένας δυστυχώς παντός αισθήματος ανθρωπίνου εις κατάστασιν κτηνώδη κυριολεκτικώς παρ’ ισαρίθμοις μωαμεθανικαίς. Συνετηρείτο δημοδιδάσκαλος συνδρομή σημαινόντων Καρβαλιωτών... Γενικόν Βασιλικόν Προξενείον - Προς το επί των Εξωτερικών Βασιλικόν Υπουργείον
  15. Αγιομακρυνιώτικα
    Στην ιστορική πατρίδα , την Αξό της Καππαδοκίας το πανηγύρι της Αγίας Μακρίνας , αποτελούσε σημείο αναφοράς για όλους τους Καππαδόκες. Πλήθος κόσμου συνέρρεε, για να προσκυνήσει το άγιο λείψανο της , που βρίσκονταν σε ξεχωριστό ναύδριο ,δίπλα στο ναό και να διασκεδάσουν με τους < < μεγάλους χορούς >> στον αύλιο χώρο του ναού. Χιλιάδες ευλαβείς προσκυνητές όχι μονάχα από τις γύρω κοντινές κοινότητες (Λιμνά, Μιστί , Τροχό, Τσαρικλί , κτλ ) αλλά και από τα ποιο απόμακρα ελληνικά χωριά , ακόμα και Οθωμανοί, επιδίωκαν εκείνες τις μέρες να βρίσκονται στην Αξό.
  16. Το έθιμο Γιολούχ στο Μιτσί της Καππαδοκίας
    Στο Μιστί, την Αξό, το Τσαρικλί τα Λιμνά, και στην ευρύτερη περιοχή της Καππαδοκίας υπήρχε το έθιμο του Γιολούχ . Ένα έθιμο που γινόταν με τρόπο απαρέγκλιτα τελετουργικό διατηρώντας την συνήθεια ο πατέρας του γαμπρού να δίνει μπαχτσίσι ( 2 με 3 λίρες, διάφορα οικόσιτα ζώα ) για να επισφραγίσει το αρραβώνα του γιού του με την κόρη. Εφόσον λοιπόν κατάληγαν στο οριστικό μπαχτσίσι , το οποίο ονομαζόταν Γιολούχ γινόταν γλέντι ανάμεσα στα σόγια των νέων.Οι δυο νέοι πλέον θεωρούνταν ...
  17. Το ταντούρ στην Καππαδοκία
    Απαραίτητο στοιχείο στο προσφυγόσπιτο κάθε καραμανλίδικης οικογένειας ήταν το ταντούρ. Σημείο συγκέντρωσης της οικογένειας. Η θερμάστρα του σπιτιού αλλά και ο φούρνος ταυτόχρονα. Μια συνήθεια που έφεραν οι πρόσφυγες απ’ την Καππαδοκία. Για τα ταντούρια στα προσφυγόσπιτα μας έδωσε πληροφορίες η κ. Οσία Εδιάρογλου.
  18. Απλά και Πληροφοριακά
    Μερικές πληροφορίες λοιπόν για το μετρικό σύστημα της περιοχής, αλλά και μερικές ενδεικτικές τιμές, όπως τις βρήκαμε από καταγραφές στην προαναφερομένη βιβλιογραφία του χώρου… Να σημειώσουμε πως για το ίδιο πράγμα υπάρχει μια ποικιλία ονομάτων, κάτι που είναι αρκούντως γνωστό, μιας και στην περιοχή υπήρχαν τέσσερα γλωσσικά συστήματα με αρκετές παραλλαγές.
  19. Κληρονομικό δίκαιο
    Πρόκειται για το σύνολο των κανόνων δικαίου που ρυθμίζουν την κληρονομική διαδοχή. Έτσι, σύμφωνα με το άρθρο 1710 του αναθεωρηθέντος Α.Κ., «κατά το θάνατο του προσώπου η περιουσία του ως σύνολο(κληρονομιά) περιέρχεται από το νόμο ή από διαθήκη σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα (κληρονόμοι)….»
  20. Ωφέλιμα και χρήσιμα
    Η γιαγά Δευτερίνα, ο Θεός να τη συχωρνά, πάντοτε μας προέτρεπε να τρώμε χόρτα, πολλά μάλιστα, γιατί «είναι του Θεού και κάνουν καλό…». Το γιατί μάλλον δεν το ήξερε, έτσι είχε ακούσει και έτσι έλεγε. Το ίδιο και η θεία μου η Δέσποινα. Αυτή μάλιστα επέμενε πως τα σκόρδα είναι ένα κι ένα για γερό οργανισμό, «σκοτώνουν» μάλιστα το κακό. Ιδιαίτερα το τελευταίο δεν το γνωρίζω, πάντως εκείνο που ξέρω είναι πως κάποτε θέλοντας να αναζωογονηθώ κατά τις προτροπές της, μάλλον ανέδυα οσμές απωθητικές, έστω και μετά από ένα καλό πλύσιμο των οδόντων.
  21. Με μια πρώτη ματιά στη χώρα των αντιθέσεων
    Όσο και αν φαίνεται αρκούντως παράξενο η Καππαδοκία ήταν η χώρα των μεγάλων αντιθέσεων ακόμα και στα περί την ιατρική θέματα. Από το ένα σημείο ίσαμε το άλλο. Με φωτεινά παραδείγματα, πρότυπα μίμησης, αλλά και περιπτώσεις που προκαλούσαν θυμηδία έως και θλίψη περισσή.
  22. Ιατρική, θρησκεία και μουσουλμανικό στοιχείο
    Ένα πραγματικά από τα πλέον ενδιαφέροντα πεδία έρευνας τούτης της μελέτης είναι και η ιατρική σε σχέση με τη θρησκευτικότητα του μουσουλμανικού κόσμου. Ενός κόσμου που συνοικούσε για χρόνια πολλά με το αντίστοιχο χριστιανικό, μέσα σ’ ένα περίεργο πλέγμα σχέσεων διαμορφωμένο στο διάβα του χρόνου. Με όλους τους ερευνητές μάλιστα να συμφωνούν.
  23. Ιατρική και θρησκεία… β'
    Στην κατ’ επανάληψη σχολιαζόμενη σύνδεση-ανάμειξη της θρησκείας με την ιατρική υπήρχε (ει) επιπλέον κάτι ακόμα χαρακτηριστικότερο και ίσως επιεικώς υπερβολικό. Η ταυτοποίηση κάποιων αγίων με τη θεραπεία συγκεκριμένων παθήσεων,[1]συχνά μάλιστα με αλληλοεπικαλύψεις. Απότοκα φυσικά μιας κατανοητής θρησκοληψίας, τουλάχιστον για εκείνη την εποχή. Σε μια στενή σχέση μεταξύ θρησκείας και ιατρικής που η έναρξή της άρχιζε από τα πολύ παλιά. Όπου στη μακριά του διαδρομή το ανθρώπινο γένος ανέθετε στο αυτό άτομο την ιατρική, παράλληλα με την πνευματική εξουσία…
  24. Ιατρική και θρησκεία... α'
    Είναι γεγονός πως έχουν γραφεί πολλά, μα έχουν ειπωθεί περισσότερα. Για την επίδραση της θρησκείας στα ιατρικά δρώμενα με τους εκπροσώπους της ή και για να είμαστε δικαιότεροι, για τις διάφορες καταλυτικές παρεμβάσεις σε τέτοια ζητήματα στο διάβα του χρόνου. Στη διαμορφωθείσα κατάσταση, το εθιμικό ιατρικό δίκαιο, τις απαγορεύσεις, και τα πρέπει…
  25. Οι υπόγειες πολιτείες
    Η Καππαδοκία είναι μια θαυμάσια χώρα, αλλά αυτό που την κάνει ξεχωριστή είναι οι αμέτρητες σκοτεινές και σιωπηλές υπόγειες πολιτείες της… Το πότε ακριβώς έγιναν είναι αδύνατον να ειπωθεί. Εκείνο που γνωρίζουμε είναι πως η ανθρώπινη παρέμβαση άρχισε από παλιά και συνεχίστηκε μέχρι και τα τελευταία χρόνια.
    GDE Error: Requested URL is invalid

Η Εκδίκηση της Ιστορίας

Καταγραφή αμφορέων στη θάλασσα Μαζωτού

Η Εκδίκηση της Ιστορίας: από Βορρά ως Νότο*

*το κείμενο γράφτηκε με αφορμή δήλωση του Όλι Ρεν, επικεφαλούς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περί τα τέλη του 2008, για «τετραγωνισμό του κύκλου στη λύση του κυπριακού». Την ίδια περίοδο, ήρθε στο φως σπάνιας αξίας αρχαιολογικό ναυάγιο στη θάλασσα του Μαζωτού.

Πρόσφατα ήρθαν στο φως αρχαιολογικά ευρήματα σπάνιας αξίας από ναυάγιο πλοίου στο βυθό της περιοχής του Μαζωτού, στη νότια παράκτια θάλασσα της Κύπρου. Η επικεφαλής της αποστολής επεσήμανε ότι πρόκειται για τη μεγαλύτερη ίσως επιτυχία της εναλίας αρχαιολογίας στην Κύπρο. Το εμπορικό πλοίο προερχόταν από το Αιγαίο και μετέφερε χίλιους αμφορείς γεμάτους κρασί καθώς βυθίστηκε γύρω στο 350 π.Χ. στη θάλασσα του.

Το αρχαίο ναυάγιο μέσα από απίστευτες ομοιότητες και συγκυρίες, οδηγεί τη μνήμη στο άλλο ναυάγιο, που καρτερεί ακόμη αιχμάλωτο στην Κερύνεια. Καθώς το «καράβι  του Μαζωτού» ταξίδευε στη νότια θάλασσα της Κύπρου κοντά στα παράλια, το άλλο ταξίδευε 60 περίπου χρόνια αργότερα σε παράλληλη πορεία στα βόρεια, λίγο έξω από την Κερύνεια, καθώς κι εκείνο βυθίστηκε φορτωμένο με αμφορείς και εντοπίστηκε αιώνες αργότερα από τον Κερυνειώτη Α. Καρυόλου. Μετά την τουρκική εισβολή, το γνωστό Καράβι της Κερύνειας μετατράπηκε πλέον σε σύμβολο αντοχής και προσμονής για επιστροφή, αντλώντας δύναμη από τα βάθη της Ιστορίας.

Το Καράβι της Κερύνειας, με καπετάνιο και τρεις ναύτες, φορτωμένο με 404 αμφορείς έμεινε 22 αιώνες στο σκοτεινό βυθό, μέχρι που ανέβηκε στο φως της Κερυνειώτικης μέρας. Ανάμεσα στο φορτίο του, εμπόρευμα από 10.000  αμύγδαλα που κόπηκαν γύρω στο 288 π.Χ. και άλλα ευρήματα από τη Ρόδο και τη Σάμο κι επίσης, νομίσματα και 29 μεγάλες μυλόπετρες από τα ηφαιστιογενή νησιά του Αιγαίου. Τα πάντα ελληνικής προέλευσης και παραγωγής, από το Αιγαίο κι από τον ακμάζοντα ελληνισμό στα απέναντι Μικρασιατικά παράλια. Η ξυλεία από την οποία φτιάχτηκε το πλοίο της Κερύνειας κόπηκε 100 χρόνια ενωρίτερα από το ναυάγιο του Μαζωτού, πράγμα που με λίγη επινόηση, μας οδηγεί χρονικά στο ναυάγιο του Μαζωτού.

Μπορεί να έχει δίκαιο η επικεφαλής της αρχαιολογικής αποστολής στην εκτίμησή της για τη μεγαλύτερη επιτυχία της εναλίας αρχαιολογίας στην Κύπρο, αλλά το Καράβι της Κερύνειας έχει μετουσιωθεί σε σύγχρονο σύμβολο ανυπότακτης καρτερίας, επειδή μεταφέρει το ένα κομμάτι της ψυχής μας. Της αιχμάλωτης ψυχής μας που κόπηκε στα δύο το ΄74 κι έμεινε πάντα εκεί. Εθελούσια εγκλωβισμένη, αλλά ελεύθερα πολιορκημένη μέσα στο κάστρο της Κερύνειας. Για να υφαίνει τους θρύλους και να χαράζει τις επαναστάσεις που θάρθουν. Στο Καράβι της Κερύνειας ακουμπήσαμε το βιος μας που δεν πουλιέται σε κανένα έμπορο και σε κανένα Χρηματιστήριο. Στο Καράβι εκείνο φορτώσαμε τα σπλάχνα μας που δεν μεταλλάσσονται. Τα μυαλά μας που ΔΕΝ ΘΟΛΩΣΑΝ. Το καταγάλανο όνειρο που πάντα λαχταρούμε. Τον ολόγυμνο έρωτα μας που φουντώνει. Και μαζί με τον πόθο, τον πόνο του, που μας λογχίζει τα σωθικά αδιάκοπα. Την πίκρα του, που ποτέ δεν ξεδίψασε. Αλλά αρκεί μια μόνο σκέψη του και το κουράγιο μας γιγαντώνει.

Τώρα, οι ιστορικές μας συντεταγμένες έχουν επιβεβαιωθεί και στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα:  ένα αρχαίο ναυάγιο στο βορρά κι ένα άλλο στο νότο, σηματοδοτούν την ιστορική μας πορεία μέσα στο χρόνο και το χώρο. Κι από το ανατολικότερο άκρο του Απ. Αντρέα ως το δυτικότερο του Ακάμα, η γη αυτή επιβιώνει με θρύλους και παραδόσεις που νοημαδοτούν το πρόσκαιρο παρόν μας. Εμείς, με την Ιστορία τετραγωνίζουμε τον κύκλο. Και σταυρώνουμε την πορεία μας. Διότι, εμείς αξίζει να ζούμε επειδή έχουμε λόγους να θυσιάσουμε τη ζωή μας. Για μερικούς αμφορείς. Για κάποια σαπιόξυλα από αρχαία ναυάγια. Για μερικές αρχαίες κολώνες φαγωμένες από την αλμύρα και το φως της Μεσογείου. Για μερικούς σπασμένους σταυρούς και σκουριασμένες καμπάνες… Πέρασαν 22 αιώνες από το ναυάγιο. Άλλοι τόσοι να περάσουν, το Καράβι της Κερύνειας είναι δικό μας για να διαλαλεί την ταυτότητά μας. Και να φωτίζει ως πυξίδα την  ψυχή μας που διάσπαρτη ανά τους αιώνες καρτερά κι επιμένει στο γυρισμό. Στη γη της επαγγελίας. Στο Νόστιμον Ήμαρ.

Κώστας Μαυρίδης
mavrides@ucy.ac.cy



Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. «Στα παιδικά μου χρόνια άκουγα αεροπλάνο και έβαζα τα κλάματα»
    Τα τραύματα που άφησαν στο υποσυνείδητο της τα όσα οι αισθήσεις της κατέγραψαν την 14η Αυγούστου του 1974 όταν οι Τούρκοι μπήκαν στο χωριό της αλλά και τα τραύματα των γονιών της, τραύματα που ξεπηδούσαν μέσα από ιστορίες, εικόνες και κενά βλέμματα, μέσα στα οποία μεγάλωσε έστω και αν ένα χρόνο μετά την εισβολή όλη η οικογένεια μετανάστευσε στην Αδελαΐδα, καθόρισαν τη ζωή της.
  2. Γρηγόρης Αυξεντίου
    Ο Γρηγόρης Αυξεντίου γεννήθηκε στο χωριό Λύση της επαρχίας Αμμοχώστου. Μετά το δημοτικό σχολείο φοίτησε στο Ελληνικό Γυμνάσιο Αμμοχώστου και είχε μεγάλη αδυναμία στη Ιστορία. Ως μαθητής υποδύθηκε το ρόλο του Αρχιεπισκόπου Κυπριανού σε δράμα με βάση το γνωστό ποίημα του Βασίλη Μιχαηλίδη «Η 9η Ιουλίου 1821».
  3. Κυπρος 1945
    Περιλαμβάνονται εδώ μερικές μαυρόασπρες φωτογραφίες από την Κύπρο και τον Αύγουστο του 1945. Οι φωτογραφίες αυτές ανήκουν στο αρχείο Library of Congress της Αμερικής, στον κατάλογο εκτυπωμένου υλικού και φωτογραφιών (Prints & Photographs Catalog).
  4. Τα αρχαία ευρήματα της Κύπρου
    Ο μεγάλος αρχαιολόγος της Κύπρου Βάσος Καραγιώργης σε βιβλίο του με τίτλο “Ancient Art from Cyprus: The Cesnola Collection” (βλ. εικόνα 7), έκδοση 2000, μιλάει για μια συλλογή αρχαίων της Κύπρου κατά τον 19ο αιώνα που βρίσκεται στην Αμερική. Η συλλογή χιλιάδων αρχαιοτήτων είναι λεία του «κυρίου» Palma di Cesnola (Πάλμα Τσεσνόλα, βλ. εικ. 2), «συναδέλφου» του Άγγλου Λόρδου Έλγιν.
  5. ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ ΤΩΝ ΚΥΠΡΙΩΝ;
    Με την κατάκτησή της από τους Τούρκους το 1571 μ.Χ. και μετά από μια τυραννική, καταπιεστική διακυβέρνηση των κατακτητών στα επόμενα 300 χρόνια οι κάτοικοί της μειώθηκαν από 1.2 εκατομμύρια στους 150 χιλιάδες (εφημ “The Ottawa Free Trader”, 1859).
  6. Το Καπούτι
    Στις 11 Ιανουαρίου '12, παρουσιάστηκε στα Εξάρχεια ένα πρωτότυπο ημερολόγιο του 2012 της ποιήτριας και κόρης προσφύγων από την περιοχή Καπουτίου της Μόρφου στην Κύπρο, Άντρεας Δημητρίου. Το ημερολόγιο περιλαμβάνει ποίηση και φωτογραφίες της συγγραφέα και διατίθεται στο βιβλιοπωλείο των εκδόσεων Αρμός στην Αθήνα. Την έκδοση που απεικονίζει την ομορφιά των κατεχόμενων περιοχών σε συνδυασμό με την ερήμωση, τη νοσταλγία και τον ρεαλισμό προλογίζει ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, Θεοδόσης Πελεγρίνης ενώ επίσης συμμετείχαν οι Νάνος Βαλαωρίτης, Βάσια Καρκαγιάννη-Καραμπελιά κ.ά.
  7. Καρπασία
    Σήμερα παραμένουν στην Καρπασία 330 περίπου ψυχές. Η γη τους όχι μόνο έχει υφαρπαχτεί, αλλά δεν απολαμβάνουν ούτε καν στοιχειώδη ανθρώπινα δικαιώματα. H Κυπριακή Δημοκρατία προμηθεύει τους εγκλωβισμένους με πετρέλαιο, γκάζι και κάποια βασικά τρόφιμα. Τους προσφέρει και ένα μικρό χρηματικό επίδομα, σίγουρα πολύ μικρότερο από αυτό που προσφέρει στους πολιτικούς πρόσφυγες και λαθρομετανάστες...
  8. Κερύνεια
    Η Κερύνεια είναι η μικρότερη από τις έξι πόλεις της Κυπριακής Δημοκρατίας και μια από τις αρχαίες πόλεις της Κύπρου, όπως φανερώνει και η ονομασία της Κυρηνείας, αρχαιότατης πόλης της Αχαΐας. Σύμφωνα με τους αρχαίους ιστορικούς , η πόλη της Κερύνειας ιδρύθηκε γύρω στο 1300 π.Χ. από τον Πράξανδρο και τους Αχαιούς του, που έφτασαν από την Πελοπόννησο και εγκαταστάθηκαν στο βόρειο τμήμα της Κύπρου. ΄Εκτοτε η πόλη παρέμεινε ελληνική, παρόλες τις βάρβαρες επιδρομές και κατακτήσεις που δέκτηκε στη μακραίωνη ιστορία της.
  9. Η Εκδίκηση της Ιστορίας
    Πρόσφατα ήρθαν στο φως αρχαιολογικά ευρήματα σπάνιας αξίας από ναυάγιο πλοίου στο βυθό της περιοχής του Μαζωτού, στη νότια παράκτια θάλασσα της Κύπρου. Η επικεφαλής της αποστολής επεσήμανε ότι πρόκειται για τη μεγαλύτερη ίσως επιτυχία της εναλίας αρχαιολογίας στην Κύπρο. Το εμπορικό πλοίο προερχόταν από το Αιγαίο και μετέφερε χίλιους αμφορείς γεμάτους κρασί καθώς βυθίστηκε γύρω στο 350 π.Χ. στη θάλασσα του Μαζωτού.

Ταφικά Καππαδοκίας

«Φοβερώτατον το του θανάτου μυστήριον»

Από αρχαιοτάτων χρόνων ίσαμε σήμερα ο άνθρωπος, αφενός μεν  αντιλαμβάνεται πως αποτελεί φθαρτό κομμάτι της δημιουργίας, αφετέρου αισθάνεται δέος μπροστά στο μυστήριο του θανάτου…και επιπλέον, πως είναι παντελώς αδύνατος και απελπιστικά μόνος.

Οι λόγοι πολλοί, εξηγήσιμοι και μη… Ίσως,  διότι  αδυνατεί να τον ερμηνεύσει με τα ενδοκοσμικά κριτήρια …

Ενδεχόμενα, διότι  οι συνέπειές του είναι καταστροφικές…

Άρα…

Άρα  πόνος αφόρητος, εκδηλώσεις «παράξενες», ψυχολογικές καταστάσεις με «αποκλίσεις», κυριαρχία  ενός ακαθόριστου συναισθήματος φόβου… Με ή σε κάθε φιλοσοφικό ρεύμα, θρησκευτική κατεύθυνση…

Από τα τότε…που ήταν ο γιος της Νύκτας και του Ερέβους, ο δίδυμος αδελφός του Ύπνου, αλλά και της Λήθης… ίσαμε τα σήμερα…με τον Αρχάγγελό του. Γύρω του δημιούργησε πολλά,  προσπάθησε να απαλύνει το μέγεθος, την έκτασή του κάπως, όπως πίστευε τέλος πάντων… Με ιστορίες αλλόκοτες, μουχαμπέτια, θρύλους, πρέπουσες συμπεριφορές, έτσι απλά…. Μαζί και αντάμα με άλλους… ή κατά μόνας…

Με πράξεις και παραλείψεις αξιοπρόσεχτες, που εκπλήσσουν θετικά μα και αποθετικά. Για την δημιουργικότητά τους, αλλά και το μέγεθος της αφέλειάς τους και πάντως ενδεικτικότατες της «ράτσας». Από τη μελέτη των οποίων προκύπτουν πολλά.

Εμείς πάλι με τη σειρά μας δεν κάνουμε τίποτε περισσότερο από το να ανακαλύπτουμε όλα αυτά, να τα επεξεργαζόμαστε και να τα καταθέτουμε ως ένα μικρό, απειροελάχιστο, «αντίδωρο» στη συνολική γνώση…

Αρχίζοντας από την αγιοτόκο Καππαδοκία…τους δικούς μας ανθρώπους…

Εκεί στις άκρες το κόσμου, στην περιοχή της άνυδρης ηφαιστειακής γης, εκεί όπου φιλοξενήθηκαν, ανταμώθηκαν, συνυφάνθηκαν και άφησαν βαθιά τα ίχνη τους πολλοί λαοί…κουβαλώντας καθένας απ’ αυτούς και αναδεικνύοντας τα δικά του… Θρησκεία, πολιτισμό, ήθη, έθιμα. Σε πλήρη αρμονία μια μεγάλη ένωση λαών, θρησκειών, πολιτισμών…κάτω από τη μοιραία σκέπη του.

Αρχίζουμε, λοιπόν,  καταθέτοντας τη βεβαία άποψη πως ναι μεν υπάρχουν σαφείς διαφορές ανάμεσα στους λαούς και τα διάφορα θρησκευτικά ρεύματα, αλλά πάντως τούτες είναι απειροελάχιστες, πως η αντιμετώπιση αυτού του γεγονότος αντιμετωπιζόταν περίπου όμοια παντού.

«Ούτω και η ανάστασις των νεκρών.
Σπείρεται εν φθορά, εγείρεται εν αφθαρσία
σπείρεται εν  ατιμία, εγείρεται εν δόξη,
σπείρεται εν ασθενεία, εγείρεται εν δυνάμει,
σπείρεται σώμα ψυχικόν
εγείρεται σώμα πνευματικόν..
Έστι σώμα ψυχικόν και έστι σώμα πνευματικόν.
Ούτω γέγραπται…»
Κεφ. Ιε 42-45

 Προς Κορινθίους  Α

 

Γενικές δοξασίες

Παρόλο που η επικράτηση του χριστιανισμού ήταν άμεση, από των πρώτων χρόνων  και σε όλη την έκταση της Καππαδοκίας, είναι γνωστό πως  η κυρίαρχη ιδεολογία του απορρόφησε και υιοθέτησε αρκετά δρώμενα των παλαιών παραδόσεων, διάφορες πρακτικές σε κάθε έκφανση της ζωής…στη γέννηση, τη βάπτιση, τον γάμο, τον θάνατο.

Δοξασίες από τα τότε, ίσαμε τη μεγάλη «έξοδο»…και αρκετές μέχρι και σήμερα. Μεταφερόμενες από στόμα σε στόμα, από μια βαθιά εσωτερική πίστη πως έτσι πρέπει, πρακτικές  επιβαλλόμενες με άνωθεν επιβολές επενδυμένες με την αίγλη τού «είναι αμαρτία» η μη τήρησή τους…

Υπήρχαν επίσης και ίσως ενδόμυχα υπάρχουν ακόμα και σήμερα στους απογόνους τους, μερικά τινά όμορφα και ωραία …

Κάποια μουχαμπέτια, έτσι απλά, που λέγονταν από τους παππούδες και τις γιαγιάδες γύρω από το «ταντούρι» τις κρύες μέρες του χειμώνα για το «θάνατο» και το ασκέρι του…. Για μερικούς που προσπάθησαν και κατάφεραν έστω και για λίγο να τον ξεγελάσουν…Για κάποιες θυσίες, τότε, στα βάθη των χρόνων, που ’καναν οι άνθρωποι, έτσι μπας και ημερέψει ο «αφορισμένος»…

Κάτι, λοιπόν, μάθαμε και εμείς, ως γνήσιοι απόγονοί τους, μιας και μεγαλώσαμε μαζί τους, και που αντί για παραμύθια και βασιλόπουλα ακούγαμε διηγήσεις για τη ζωή, για τις αλησμόνητες πατρίδες.

Καταθέτουμε λοιπόν μερικές από αυτές με την επισήμανση πως πρόκειται για θησαυρούς ανεκτίμητους μιας αρχέγονης παράδοσης σμιλευμένης στο διάβα του χρόνου, βασικά «πιστεύω» ενός παράξενου λαού που ’χε στης καρδιάς τα κατάστιχα τον Ελληνισμό και την Ορθοδοξία…

Έχουμε λοιπόν και λέμε:

  1. Υπάρχει ένα μεγάλο, τεράστιο βιβλίο, όπου οι άγγελοι καταγράφουν τις γεννήσεις και τους θανάτους σε όλο το ντουνιά με ανεξίτηλο μελάνι… Με άσπρο χρώμα οι πρώτες και  κόκκινο οι δεύτεροι…
  2. Το Κισμέτ… Από τη  γέννησή του κάθε άνθρωπος  έχει προδιαγεγραμμένη την πορεία του στη ζωή η οποία πραγματοποιείται ολοκληρωτικά σχεδόν χωρίς παρεκκλίσεις. Πορεία η οποία «χαράχτηκε» από μια υπέρτατη δύναμη…έτσι απλά χωρίς τη συγκατάθεση  κανενός. Ονομάζεται επίσης ριζικό, πεπρωμένο, μοίρα.
    Παρατήρηση
    -Υπάρχει σχετική φιλοσοφική θεωρία, η μοιρολατρία ή φαταλισμός που δέχεται  ότι το καθετί που αφορά τον άνθρωπο είναι προκαθορισμένο και πως καμία ανθρώπινη δύναμη δεν  μπορεί να το αποτρέψει.
    -Τούτη  θεωρία περί της ζωής και περί του αδυνάτου αποφυγής των όποιων γεγονότων, είναι σαφέστατα επηρεασμένη από την υπάρχουσα μοιρολατρία του μουσουλμανικού κόσμου…
  3. Κάθε άνθρωπος σα γεννηθεί έχει το δικό του καντήλι που καίει ακατάπαυτα μέχρι που να  σωθεί το περιεχόμενό του. Οι προετοιμασίες και οι προειδοποιήσεις  για το «πάρσιμό» του αρχίζουν σιγά σιγά με ευδιάκριτα σημάδια που στέλνουν οι «αγγέλοι» του…Σημάδια που οι ευσεβείς τα καταλαβαίνουν εύκολα…οι αμαρτωλοί σχεδόν καθόλου «γιατί ’ναι τυφλωμένοι …»
  4. Για κάθε άνθρωπο ο Θεός «χρέωσε» και ένα άγγελο…Για να τον προστατεύει και να τον καθοδηγεί πάντοτε…Ο ίδιος όταν έρθει   η «ώρα» του, τον οδηγεί στην αγκαλιά του Θεού. Φυσικά εάν με τις πράξεις και τις παραλείψεις του  τον διώξει, τότε παραδίδεται στον «αφορεσμένο και τα καζάνια της κόλασης»
    Παρατήρηση
    – Υπάρχει και μια δεύτερη εκδοχή που σύμφωνα με την οποία οι άγγελοι που   «χρεώνονται» σε κάθε άνθρωπο είναι πάντοτε δυο. Ο πρώτος, «λευκός και καλός», τον ακολουθεί, τον προστατεύει, τον βοηθά…Να είναι σωστός και σύμφωνος με το θέλημά Του… Ο δεύτερος «σαν το κατράμι» καιροφυλακτεί για κάθε στραβοπάτημα, χαίρεται σε κάθε τέτοιο και σαν έρθει η «ώρα» του τον οδηγεί στις αγκαλιές του «αφορσμένου, εκεί που του αξίζει»…
    – Σύμφωνα με μια άλλη δοξασία το νήμα της ζωής το κόβει ο αόρατος αρχάγγελος με τη ρομφαία του…Δηλαδή «κι μι σπαθίν παίρει τημ ψυχήν»
  5. Από τις πλέον σημαντικές, ίσως και οι καθοριστικότερες στιγμές του κάθε ανθρώπου, είναι αυτές της τρίτης βραδιάς από τη γέννησή του…και από το εάν το «γλύκεμα των μοιρών» έγινε με τον δέοντα τρόπο, οι συνέπειες του οποίου τον ακολουθούν σ’ όλη του τη ζωή. Σύμφωνα λοιπόν με την επικρατούσα πρακτική έπρεπε «η λεχώνα την τρίτη ημέρα να σηκωθεί και να συγυρίσει το δωμάτιό της, πάντοτε φυσικά με τη βοήθεια τω οικείων της. Στο τραπέζι έβαζε  ένα ποτήρι νερό, μέλι και λίγους ξηρούς καρπούς. Σκοπός της να γλυκαίνει τις τρεις μοίρες που θα μυρώσουν το φσαχ της και που σύμφωνα με τη παράδοση η μια κρατούσε ψαλίδι και κομπολόι, η άλλη ρόκα και αδράχτι και η τελευταία ψαλίδι. Έτσι και σύμφωνα με τα μουχαμπέτια, όσους γύρους μαζέψει το αδράχτι έως ότου κοπεί από εκείνη που κρατά το ψαλίδι τόσα χρόνια θα ζήσει το παιδί…»[1]
    Παρατήρηση
    Αρχέγονη δοξασία «δανεισμένη» από την  ελληνική μυθολογία και που σύμφωνα με αυτήν υπήρχαν τρεις θεότητες που καθόριζαν το πεπρωμένο των ανθρώπων. Η Κλωθώ, η Λάχεση, και η Ατροπός.Κόρες του Δία και της Θέμιδας, Θεάς τα δικαιοσύνης,  κατοικούσαν στον Όλυμπο ή κατ’ άλλους  σε μια κοιλάδα του Παρνασσού. Η μεγαλύτερη, λοιπόν, η Κλωθώ, κρατούσε τη ρόκα και με αυτή έκλωθε τη μοίρα των ανθρώπων…Η Λάχεση, δεύτερη κατά σειρά,  κρατούσε το αδράχτι στο οποίο τύλιγε το νήμα της ζωής των ανθρώπων και μοίραζε τα καλά και τα κακά… Η Ατροπός, τρίτη στη σειρά,  κρατούσε το ψαλίδι που με αυτό έκοβε το νήμα της ζωής των θνητών….εκεί που είχε προκαθοριστεί. Τούτη λοιπόν η αρχαιοελληνική δοξασία δανεισμένη και ολίγο διασκευασμένη διατηρήθηκε στο διάβα του χρόνου μέσα στη λαϊκή συνείδηση…
  6. Όταν έρθει η ώρα και πρόκειται να παραδώσει την «ψυχή τ’ συμβαίνουν κοσμογονικά γεγονότα…Εμφανίζονται πεθαμένοι πρόγονοί του, γονείς, παππούδες, τυχόν αδελφοί, γύρω του για να τον βοηθήσουν…να περάσει στην πραγματική ζωή σιγά, σιγά, χωρίς φόβους…»[2]
    Παρατήρηση
    Μερικοί λέγανε πως ο αυτός που πέθαινε «αγγελιάζονταν», δηλαδή «έβλεπε» τον άγγελό του…  διάφορα οράματα, με τα οποία συμφωνούσε ή  διαφωνούσε…δείχνοντας τις διαθέσεις του ανασηκωμένος από το κρεβάτι ή μουρμουρίζοντας…[3]
  7. Τα παλικάρια  πεθαίνουν γιατί τ’ αγαπά ο Θεός και τα θέλει κοντά του,  δίπλα στο θρόνο του μάλιστα. Όταν πρόκειται για μικρά παιδιά και βρέφη,  τότε στα «σίγουρα» αγιοποιούνται…ενώ οι μικρούλες «μπαίνουν στην ακολουθία» της Παναγιάς…[4]
  8. Όλοι, αν είναι καλοί και ευσεβείς, μπορούν να ακούσουν, αν στήσουν καλά το αυτί και έχουν την καρδιά τους ανοιχτή, τις χαρμόσυνες καμπάνες του παραδείσου…σαν διαβαίνει ο καλός. Αλλά και τα «ουρλιαχτά» του αμαρτωλού σαν τον αρπάζει το κακό και οι δαίμονές του…
  9. Με το που φεύγει η ψυχή από το σώμα συναντά άμεσα τον Κριτή της,[5] δηλαδή τον αρχάγγελο που μόνιμα φυλά με τα ρομφαία του  έξω από τον παράδεισο. Εκεί λοιπόν παρουσία και άλλων γίνεται η κρίση της κάθε ψυχής. Στη ζυγαριά από τη μια πλευρά είναι οι άγγελοι που τοποθετούν όλες τις καλές πράξεις του ανθρώπου ….από την άλλη ο δαίμονας που προσπαθεί να τραβήξει προς το μέρος του την ψυχή… Στον αγώνα τούτο του καλού και του κακού φυσικά ρόλο παίζει και η ζωή γενικά  του θανόντος αφού ανοίγεται και το «βιβλίο της ζωής» όπου είναι καταγεγραμμένα τα πάντα, από την γέννηση έως και το θάνατο με την παραμικρή λεπτομέρεια.
    Παρατήρηση

    Τούτη η λαϊκή πεποίθηση- δοξασία, παρμένη από σχετικά χωρία της Αποκάλυψης,  είναι αποτυπωμένη σε διάφορες αγιογραφίες της εκκλησίας μας. Μια από τις πλέον χαρακτηριστικές βρίσκεται στη λαξευτή εκκλησιά του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, της Γκιουλ Σεχίρ, πόλης των Ρόδων, στην Καππαδοκία. Εκεί με λαϊκότροπη τεχνοτροπία ο άγνωστος καλλιτέχνης αποτύπωσε παραστατικά και με καταπληκτικό τρόπο τη «θεοδικία». Τα πλέον χαρακτηριστικά εξ όλων είναι η παρουσίαση του δαίμονα, ως λευκού αγγέλου με ένα τεράστιο γεννητικό μόριο, η προσπάθεια των δυο αγγέλων- φυλάκων, για τη σωτηρία,  καθώς και η αποτυπωμένη αγωνία των κρινόμενων…
  10. Αξιοπρόσεχτες είναι επίσης
    Αξιοπρόσεχτες είναι επίσης οι πεποιθήσεις των κατοίκων της Καππαδοκίας για την ύπαρξη του παραδείσου και της κόλασης, επηρεασμένες κυρίως από τις σχετικές ευαγγελικές περικοπές, σε άριστο συνδυασμό με τοπικές δεισιδαιμονίες.[6]
    Έτσι και τα δυο θεωρούνται ως η ανταμοιβή για τον κάθε άνθρωπο ανάλογα φυσικά με τη ζωή που έκαμε. Και για τον μεν παράδεισο πρόκειται περί μιας περιοχής στον ουρανό, όπου βρίσκονται όλοι οι άγιοι και οι καλοί άνθρωποι, δίπλα στην αγκαλιά του Θεού…Σε μια κατάσταση υπέρτατης νιρβάνας και ίσως,  για ορισμένους φυσικά και αρκετά επηρεασμένους από την μουσουλμανική θρησκεία, μια που ζούσαν μαζί της,  με σχετικές υλικές απολαβές…
    Η κόλαση, φυσικά,  βρίσκεται πάντοτε κάτω στη γη, εκεί και ο Βελζεβούλης με τα πυρακτωμένα του καζάνια, τις τρίαινες και τα κοφτερά μαχαίρια… όπου ανάλογα με τα κρίματά του ο άνθρωπος δέχεται τις τιμωρίες…Δοξασία – λαϊκή συνείδηση αποτυπωμένη από καλλιτέχνες με άριστο τρόπο στις αγιογραφίες, κυρίως μετά την επαναφορά τους, τον 9ο  αιώνα. Όπως για παράδειγμα στην προαναφερθείσα εκκλησιά του Αγίου Ιωάννη που υπάρχει μια τεράστια τοιχογραφία στην οποία εκτός των άλλων είναι σαφέστατα προσδιορισμένη η κόλαση…με την κοχλάζουσα πίσσα να σκεπάζει μέχρι το λαιμό τους αμαρτωλούς… Να σημειώσουμε επίσης  πως σύμφωνα και με τη ελληνική μυθολογία υπήρχαν τα «Ηλύσια Πεδία»[7], ή τα «νησιά των Μακάρων», δηλαδή ένας τόπος με συνεχή άνοιξη όπου ζούσαν οι δίκαιοι άνθρωποι και ο ήρωες…Σε μια διαρκή ευτυχία χωρίς να τους λείπει τίποτε…. Ήταν ο χώρος που ποτέ δεν έβρεχε, δε χιόνιζε αλλά πάντοτε βασίλευε το φως και η γαλήνη, ενώ τα δέντρα καρποφορούσαν τουλάχιστον τρεις φορές  τον χρόνο.Στο χώρο αυτό κυβερνούσαν ο Κρόνος και η Ρέα, δίκαζε ο Ραδάμανθυς και ζούσαν εκεί μόνιμα ο Αχιλλέας, ο Κάδμος, ο Πηλέας….[8]
    Παρατήρηση
    •     Η ιδέα της κόλασης υπήρχε  και υπάρχει στις περισσότερες θρησκείες…Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι τη θεωρούσαν ως τόπο της οριστικής εκμηδένισης των αμαρτωλών ψυχών (δεύτερος θάνατος), ενώ για τους  Έλληνες ήταν τα τάρταρα ή  Άδης απ’  όπου περνούσαν φλογισμένοι ποταμοί…
    Οι Εβραίοι πάλι την ονόμαζαν «γέεννα» και την φαντάζονταν γεμάτη φλόγες, ενώ οι Πέρσες ως μια άβυσσο όπου έπεφταν οι αμαρτωλές ψυχές και τις παραλάμβαναν οι δαίμονες που κατοικούσαν εκεί…
    Να σημειώσουμε πως η χριστιανική διδασκαλία δέχεται την μεταθανάτια τιμωρία των αμαρτωλών ανθρώπων που θα είναι αιώνα, με μια σαφέστατη διαφοροποίηση της Καθολικής που πιστεύει στο «καθαρτήριο πυρ», δηλαδή τον  εξαγνισμό των ψυχών που είχαν απειροελάχιστες και όχι σημαντικές αποκλίσεις…
    •     Η λέξη παράδεισος είναι δανεισμένη από την περσική γλώσσα. Αν και βεβαίως υπάρχουν και αντίθετες απόψεις που τη θεωρούν ελληνικότατη…προερχόμενη από τη λέξη δεύω= βρέχω, ποτίζω[9]
    Για πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκε από τη μετάφραση των «εβδομήκοντα» της Παλαιάς Διαθήκης  και δηλώνει τον τόπο  που είχε παραχωρήσει αρχικά ο Θεός στους Πρωτόπλαστους…δηλαδή την Εδέμ, που τοποθετείται περίπου  μεταξύ των ποταμών Τίγρη και Ευφράτη. Τόπος γεμάτος υλικά αγαθά τα οποία οι πρωτόπλαστοι απεμπόλησαν μιας και δεν στάθηκαν άξιοι της εμπιστοσύνης του Δημιουργού…
    Σύμφωνα πάλι με την Καινή Διαθήκη πρόκειται περί ενός ουράνιου τόπου όπου οι ψυχές των δικαίων και των αγίων  ζουν με τους αγγέλους κοντά στο Θεό…με τον Άγιος Πέτρο να κρατά τα κλειδιά της εισόδου…
    •     Και ναι μεν ο Άγιος Πέτρος μπορεί να θεωρείται ο σημαντικότερος άγιος της Καθολικής Εκκλησίας πάνω στη φήμη του οποίου στηρίχθηκε και συνεχίζεται ακόμα η «Πρωτοκαθεδρία» της, όμως  δεν υπολείπεται η δόξα του και στην ορθόδοξη παράδοση, μιας και θεωρείται ο κλειδοκράτορας του παραδείσου…Πάντοτε δε στις σχετικές απεικονίσεις παρουσιάζεται κρατώντας τα κλειδιά της εισόδου…
    Στο όνομά του, επίσης, οι αναφορές των Καππαδοκών  ήταν συχνότατες, οι υποσχέσεις ταμάτων επίσης αρκετές, μιας και «…από το χέρι του περνούσε ή το χέρι του οδηγούσε την ψυχή εκεί που έπρεπε…».[10]
  11. Υπάρχουν οι κόσμοι
    Υπάρχουν οι κόσμοι των …πνευμάτων. Που χωρίζονται σε καλά και κακά πνεύματα…. Και οι μεν των πρώτων αρχηγοί είναι οι αρχάγγελοι Γαβριήλ και Μιχαήλ, τιμωροί και προστάτες των αμαρτωλών και των δικαίων…ενώ των δευτέρων ο Βελζεβούλης και οι συν αυτώ… Τώρα για τον κόσμο των καλών αλλά και αυτού των κακών.
    Πρόκειται περί τόπων που λίγο πολύ έχουν περιγραφεί αναλυτικά στις ανωτέρω παρατηρήσεις μας…δηλαδή ο μεν πρώτος ως τόπος αναπαύσεως ενώ ο δεύτερος μιας διαρκούς τιμωρίας…
  12. Βαθιά πεποίθηση
    Βαθιά πεποίθηση πως η ψυχή του ανθρώπου «βγαίνει» από το στόμα και μόνο…Πως προτού «αποχωρήσει» από τούτο τον ντουνιά  κάμει το σχετικόκύκλο- βόλτα μέσα στους γνώριμους χώρους του σπιτιού, αποχαιρετά τουςτεθλιμμένους συγγενείς και φίλους…. και απέρχεται με την βοήθεια των αγγέλων προστατών του.
  13. Σε όλο σχεδόν τον χώρο της Καππαδοκίας υπήρχε η βασική πεποίθηση
    πως «η ψυχή του πεθαμένου επί τεσσαράκοντα ημέρας από την ημέρα του θανάτου πλανάται στη γη».[11] Δηλαδή πως  όλες αυτές οι μέρες αποτελούν  το μεταβατικό στάδιο πριν η ψυχή «κατασταλάξει» στο χώρο της, έως και την Ανάσταση του Κυρίου.
    Βεβαίως στο σύντομο αυτό χρονικό διάστημα «προσαρμόζεται» στη νέα της κατάσταση και όταν το κρίνει σκόπιμο «εμφανίζεται στους πολύ δικούς της ανθρώπους στα ονείρατά τους…»[12]
    Παρατήρηση

    Απότοκος τούτης της δοξασίας είναι και το  συνεχές άναμμα, επί σαράντα ημερόνυκτα, της κανδήλας, στο χώρο όπου «έφυγε» ο νεκρός.
    Άμεσα και μετά την εκφορά οι οικείοι στο σημείο που είχε πεθάνει  τοποθετούσαν ένα μικρό τραπέζι, μια εικόνα της Αναστάσεως, ένα θυμιατήρι και το σχετικό καντήλι που πάντοτε έπρεπε να είναι αναμμένο.
    Τούτο το έθιμο διατηρείται ακόμα από τους πρόσφυγες της Καππαδοκίας αλλά το πολύ μέχρι τα εννιάμερα…
  14. Η μεγάλη επιμέλεια
    Η μεγάλη επιμέλεια και ο σεβασμός προς τους νεκρούς αποδίδονταν στην πεποίθηση πως, η ψυχή του ατόμου αποχωριζόμενη από το σώμα δεν μεταβαίνει στον τόπο των νεκρών…αλλά περιπλανάται  βασανιζόμενη μάλιστα μέχρι την ημέρα της ταφής της.
    Παρατήρηση

    Τούτη η δοξασία  είναι αρχέγονη[13] και διατηρείται ίσαμε τα σήμερα. Έστω  ελαφρά παραλλαγμένη και υπό την κάλυψη των κανόνων και ειωθότων της χριστιανικής θρησκείας. Και εξηγούμεθα. Οι συνέπειες της ναυμαχίας  των Αργινουσών, για παράδειγμα, είναι γνωστές. Η τιμωρία των νικητών διότι δεν έθαψαν τους νεκρούς τους… Έτσι εάν κάποιος « κάπου συνήντα  άταφον τινά είχε καθήκον αν μεν ήταν δυνατόν να τον θάψη, άλλως να επιρρίψη επ’ αυτού τρεις φορές χώμα…»[14]Ιερόν καθήκον που έπραξε η Αντιγόνη επί του άταφου αδελφού της που μη μπορώντας να πράξει διαφορετικά έριξε τρεις φορές χώμα επί του σώματος… Κάτι, πράξη-καθήκον, που διατηρείται ίσαμε τα σήμερα…μιας και συνεχίζεται να ρίχνεται από τους συμμετέχοντες στην κηδεία… Και για την ακρίβεια τρεις χούφτες χώμα επί του φέρετρου…ή τρεις φορές η ρίψη χώματος με το φτυάρι. Πολύ απλά, λοιπόν, ο χριστιανός που επιτελεί τούτο το καθήκον με τη συμμετοχή του σε μια τέτοια δύσκολη στιγμή ίσως, χωρίς να το γνωρίζει, συνεχίζει μια αρχέγονη παράδοση
  15. Μια παράξενη δοξασία
    Μια παράξενη δοξασία ήταν αυτή της ύπαρξης των «μνημοράτων» ή «μαλλιέρων». Δηλαδή οι ψυχές των πεθαμένων  που «βγαίνανε» από τους τάφους και μπαίνανε στα σπίτια κατεβαίνοντας « ’πο την κάπνη σην παρκαμίνα», δηλαδή  από την καπνοδόχο στο τζάκι. Και όλα αυτά κατά τη διάρκεια του Δωδεκαήμερου….
    Μέγας κίνδυνος που το μουσουλμανικό στοιχείο ονόμαζε «ον ικί γκιουν τζαννάρ σαλιγιά», δηλαδή δώδεκα μέρες οι ψυχές ελεύθερες για να αλωνίζουν…
    Έτσι λάβαιναν δραστικότατα μέτρα προς αποφυγή του κακού.
    Άφθονο λιβάνι, αγιόνερο, χρησιμοποίηση εικόνων, μπόλικων προσευχών, και μεγάλης υπομονής μέχρι και την παρέλευση του χρονικού διαστήματος των δώδεκα ημερών.
    Όπου περίπου αυτόματα οι ψυχές επέστρεφαν στον άλλο κόσμο.
    Βεβαίως υπήρχαν και άλλες απόψεις.
    Κάποιοι ισχυρίζονταν πως οι ψυχές μένανε λεύτερες μέχρι  και πενήντα μέρες μετά το Πάσχα από το «Χριστός Ανέστη» έως και την  Πεντηκοστή.
    Κάποιοι πάλι ισχυρίζονταν, οι περισσότερο θεοσεβούμενοι,  πως «…βλέπανε τις ψυχές όταν έφευγαν από τη γη την τελευταία βραδιά, τα μεσάνυκτα ανάμεσα Θεοφανείων και Αι Γιάννη, ύστερα από τη δωδεκαήμερη περιπλάνησή τους ανάμεσα στους ζωντανούς.
    Ήταν ασπροντυμένες, λέγανε, και βάδιζαν προς την Ανατολή στη σειρά η μια πίσω από τη άλλη…»[15]
  16. Ο ντουνιάς είναι ψεύτικος…
    Εξάλλου αρκετά γνωστή ήταν η φράση  «σου φανί ντουνιαγί γκορμεγιέ γκελντίμ», δηλαδή, «σε τούτο τον ψεύτικο κόσμο ήρθα και (στη ζωή) να τον δω…»[16].
    Βασική λοιπόν πίστη υπήρξε η άποψη πως ο κόσμος, όπως τον βλέπανε και τον βιώνανε , δεν ήταν τίποτε άλλο παρά ένα σύντομο πέρασμα…
    Για κάποιους άλλους μια γενική προετοιμασία για την μέλλουσα ζωή.
    Ή, για ορισμένους,  μια δοκιμασία…
    Παρατήρηση

    Ενδεικτικοί της σημασίας που αποδίδανε για την ζωή είναι και οι παρακάτω στίχοι:
    «Βιρέρ μπιρέρ γκελίρ, γκετζέρ γκουνουμούζ.
    Αχμάκ ολάν σανάρ αρτάρ ομπρουμούζ.
    Τζούνκι  βαντέ ιλεν γκετζέρ γκουνουμούζ.»
    Δηλαδή
    Μια, μια έρχονται και περνούν οι μέρες μας.
    Μόνο οι αφελείς  νομίζουν πως αυξάνει η ζωή μας.
    Γιατί με το γραφτό μας  περνούν οι μέρες μας.
  17. Το γιολάχι
    Το «γιολάχι» είναι ένα βαθύτατο φαράγγι στην  περιοχή της Βαρασού, συνδεδεμένο όμως με την λαϊκή παραφιλολογία που το θεωρούσε ως την είσοδο του κάτω κόσμου…
    Η εξήγηση είναι απλή.
    «Το τρομακτικό χάος του φαραγγιού, οι άγριοι και απόκρημνοι βράχοι και ο θόρυβος  του διαρρέοντος ποταμού συνταιριάζουν μια μυστηριώδη θρηνώδη βοή που μοιάζει  με άγρια και απόκοσμη συναυλία κλάματος και αγκομαχητού μαζί και δίνει την εντύπωση ότι στον ορατό βυθό του φαραγγιού αυτού είναι ο κάτω κόσμος κι από αυτόν έρχεται ο μυριόστομος αυτός θρήνος…
    Αυτήν την εντύπωση είχαν πολλοί από παράδοση και από τη δική τους αντίληψη, γιατί ενισχύει το φαινόμενο κατά το οποίο τα νερά του ρύακος, ενώ από ψηλά μπαίνουν μέσα στο φαράγγι και χάνονται…»[17]
    Παρατήρηση
    •     Σύμφωνα με την παράδοση η παραπάνω δοξασία συνδέεται  άμεσα και με την ύπαρξη  του τοπικού χορού που ονομάζεται «Σεήτα τα»… Γυναικείος καθαρά χορός που παρίστανε τη συνάντηση της θεάς Δήμητρας και της κόρης της Περσεφόνης…Που στην μεν πρώτη φιγούρα χαιρετιούνται  για την άνοδο τής κόρης από τον Άδη, ενώ στη δεύτερη  φιγούρα για την κάθοδό της.
    •     Επίσης, επειδή η άποψη τούτη ήταν εδραιωμένη και στο μουσουλμανικό κόσμο, την έλεγαν «γιολάχ ή γιολάκ» που  σημαίνει διάβαση.
  18. Ως μια αντίληψη γενικής μάλιστα επίδρασης μπορούμε να πούμε πως αποτελούσε η πεποίθηση πως ναι μεν ο νεκρός  πρέπει να αντιμετωπίζεται με ευλάβεια και τιμές αλλά και πως…  εξασκεί κάποια βλαβερή επίδραση στους κοιμωμένους, στις λεχώνες και στα νεογέννητα…

Κωνσταντίνος Νίγδελης

 


[1] Κωνσταντίνος  Νίγδελης, Τα Φλογητά της Καππαδοκίας, Θεσσαλονίκη, εκδ. Νομαρχίας Χαλκιδικής 2006,  σελ. 101
[2] Μαρτυρία Ελευθερίας Νίγδελη, Κέντρο Ιστορίας Δήμου Συκεών, Αρχείο Προφορικής παράδοσης…και Λάζαρος Ευπραξιάδης Το Προκόπι της Καππαδοκίας,  Θεσσαλονίκη, εκδ . Αδελφότητος Προκοπιέων Μακεδονίας Θράκης 1988, σελ 37
Σημ: Ο συντάκτης τούτου του πονήματος είχε σχετική εμπειρία ως δεκαπενταετής νέος  από το θάνατο της γιαγιάς του Ελευθερίας. Καθ’ όλη τη διάρκεια του επιθανάτιου ρόγχου «συνομιλούσε» με τον πασά Κωνσταντίνο, σύζυγό της που ήδη είχε φύγει, τον πασά Χρήστο, πατέρα της, τις αδελφές της…
[3] Μαρτυρία
[4] Τούτη η δοξασία είναι αρχέγονη… «δανεισμένη» από την αρχαιοελληνική φιλοσοφία κατά το, «ους οι θεοί φιλούσι αποθνήσκουσι νέοι».
[5]  «Μη πλανάσθε, Θεός ου μυκτηρίζεται. Ό γαρ εάν σπείρη άνθρωπος, τούτο και θερίσει.
 Αποστόλου Παύλου  Προς Γαλάτας στ. 7
[6]  Α-Αποστελεί ο υιός του ανθρώπου τους αγγέλους αυτού και συλλέξουσιν εκ της βασιλείας αυτού πάντα τα σκάνδαλα και τους ποιούντας την ανομίαν και βάλουσιν αυτούς εις την κάμινον του πυρός. Εκεί έσται ο κλαυθμός και τριγμός των οδόντων. Τότε οι δίκαιοι εκλάμψουσιν ως ο ήλιος εν τη βασιλεία του πατρός αυτών…» Ματθαίος κεφ. ιγ 41-43
(Θα αποστείλει τότε ο υιός του ανθρώπου τους αγγέλους του και θα μαζεύσουν από τον κόσμον όλους εκείνους που έγιναν και εις τους άλλους αιτία να αμαρτήσουν  και εκείνους που παραβαίνουν το νόμο του και θα τους ρίψουν εις το καμίνι της φωτιάς Εκεί θα είναι ο κλαυθμός και το τρίξιμο των δοντιών. Τότε οι δίκαιοι θα δοξασθούν και θα λάμψουν σαν ον ήλιο στην βασιλεία του πατρός τους.)
Β-«Ούτως έσται εν τη συντελεία του αιώνος. Εξελεύσονται οι άγγελοι και αφοριούσι τους πονηρούς εκ μέσου των δικαίων και βάλουσιν αυτούς εις την κάμινον του πυρός…» Ματθαίος κεφ. ιγ 49-50
(Έτσι θα γίνει και εις τη συντέλεια του κόσμου. Θα βγουν οι άγγελοι και θα χωρίσουν τους πονηρούς και θα τους πάρουν από το μέσο των δικαίων με τους οποίους είναι τώρα ανακατεμένοι και θα τους ρίξουν στη φωτιά…).
[7] Οδύσσεια ραψ. 4, στ. 565-568 «Εκεί όπου η ζωή των ανθρώπων κυλά πάρα πολύ άνετα,
δεν πέφτει χιόνι, ούτε χειμώνας δυνατά γίνεται, ούτε βροχή
μα πάντοτε ο Ωκεανός στέλνει  το φύσημα του Ζέφυρου
που πνέει δυνατά για να φέρει δροσιά στους ανθρώπους»
[8]  Εγκυκλοπαίδεια Ελλαδική, τόμος 6ος  Σελ 83
[9] Άννα Τζιροπούλου Ευσαθίου, Έλλην λόγος, Αθήναι 2003, σελ. 56
[10] Μαρτυρία Γιάννη Σταμματιάδη, Κέντρο Ιστορίας Δήμου Συκεών, Αρχείο Προφορικής Παράδοσης.
[11] Μικρασιατικά Χρονικά τόμος 13ος σελ 329
[12] Μαρτυρία Βασιλείου Τσιτσόπουλου, Κέντρο Ιστορίας Δήμου Συκεών, Αρχείο Προφορικής παράδοσης.
[13]  Νεώτερον εγκυκλοπαιδικόν λεξικόν Ηλίου, σ. 1135,  «…δια τούτο και αι προς αυτούς τιμαί ωνομάζοντο Δίκαια, Νόμιμα, Όσια…».
[14] Ό.π. σελ. 1135
[15] Ιορδάνης Παπαδόπουλος, «Το δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων στα Φάρασα και σε άλλα χωριά της Καππαδοκίας»,  Μικρασιατικά Χρονικά τόμος 21ος 2002 σελ. 225
[16] Μαρτυρία Γεωργίου Καλλινικίδη, Κέντρο Ιστορίας Δήμου Συκεών, Αρχείο Προφορικής Παράδοσης
[17] Θεοδωρίδη Θεοδώρου, «Τοπωνύμια και λαογραφικά των Φαράσων της Καππαδοκίας», Μικρασιατικά Χρονικά, τόμος 13ος σελ 221.

Αϊ Κερκή – Κυριακή

Το ιερό
Οι Μνήμες-Αλησμόνητες Πατρίδες, βρίσκονταν στην ευχάριστη θέση να παρουσιάσουν ένα μικρό αφιέρωμα από το υπό έκδοση βιβλίο του Κωνσταντίνου Νίγδελη, Λιμνά-Γκολτζούκ Καππαδοκίας.

Επιτρέπεται οποιαδήποτε αντιγραφή αυτού του άρθρου χωρίς άδεια από τον συγγραφέα ή από τις ΜΝΗΜΕΣ. (Κωνσταντίνος Νίγδελης)

 Η Αϊ Κερκή – Κυριακή στα Λιμνά (Γκολτζούκ) Καππαδοκίας

Βρισκότανε στην περιοχή του Κεσπί μέσα στο ρέμα του άϊ Κερκή ντερεσί.

Επρόκειτο περί μιας μικρής μονόχωρης λαξευτής εκκλησιάς «… με Άγιο Βήμα και Άρτηκα (νάρθηκα)… που είχε  σταυρό στο άγιο Βήμα σκαλισμένο στον καγιά. Ίσα έμπαινες, πόρτα κανονική, σκαλισμένη στον καγιά… ντουβάρια καθόλου δεν είχε, σκαλισμένη όλη ήτανε, μόνο με σταυρούς, χωρίς εικόνες. Ένα δωμάτιο ήτανε μπροστά, δεξιά είχε ένα μνήμα σκαλισμένο στο βράχο.[1] Έμπαινες δεύτερο πόρτα και βρισκόσουν στο ναό».[2]

Μπροστά στον χώρο της εκκλησιάς υπήρχε ένα αρκετά μεγάλο άνοιγμα, σαν πλατεία, που οδηγούσε με τρεις διαφορετικές κλίμακες  σε χώρους- δωμάτια, σκαλισμένα στους βράχους με κουλούκια,[3] τα οποία τα λέγανε Άι Κερκή τιραζλαρί. Κατασκευές που κάλυπταν τις ανάγκες των επισκεπτών κατά τη διάρκεια των εορτών.

Κάθε χρόνο στις 7 Ιουλίου, ανήμερα της εορτής της αγίας, γινότανε το σχετικό πανηγύρι με το αντίστοιχο κουρμπάνι, παρουσία των ιερέων,  των κοινοτικών αρχών και πλήθος κόσμου, από τα γύρω χωριά…τα χωριά γύρω έρχονται. Κάθε χωριό φέρνει ένα κουρμπάνι. Τρώνε και το δέρμα του το αφήνουν στην εκκλησιά. Μετά τη λειτουργιά κατεβαίνουν στο Γκιουλτσούμπασι και εκεί διασκεδάζουν. Την παραμονή το βράδυ όλοι κοιμόταν έξω στα μπαϊρια, άναβαν φωτιά, έκαναν φαγί, πίνανε, τρώγανε, κάνανε μουχαμπέτ».…[4]

Στο εσωτερικό του ναού
Στο εσωτερικό του ναού

 

Το ιερό του ναού
Το ιερό του ναού

 

Το ιερό του ναού
Το ιερό του ναού

 

Η είσοδος του ναού
Η είσοδος του ναού

 

Η διαδρομή για τον ναό μέσα στο ρέμα του άϊ Κερκή ντερεσί
Η διαδρομή για τον ναό μέσα στο ρέμα του άϊ Κερκή ντερεσί

 

Το ρέμα του άϊ Κερκή ντερεσί.
Το ρέμα του άϊ Κερκή ντερεσί.

 Φωτογραφικό υλικό :Arthur Mitter Sen


[1] Σημ :συνηθιζότανε η ταφή των κτητόρων ιερέων ή ιερομονάχων εντός του ναού σε λαξευτούς τάφους.

[2] Μαρτυρία Νεόφυτου Αποστολίδη, ό.π.,  σ. 219

[3] Κασμάδες

[4] Μαρτυρία Χρήστου Σταμπολτζόγλου, ό.π., σ. 99 «…Στο πανηγύρι της κι ο πιο φτωχός άνθρωπος σφάζει αρνί. Έρχονται άνθρωποι απ’ όλα τα χωριά… Από το Μιστί, το Τσαρικλί, τη Μελεκοπή, το Χασάκιοϊ, το Ουλούαγάτς, τη Σεμέντερε, το Ανταβάλ…» βλ και Μαρτυρία Κοσμά Σεραφειμίδη, ό.π.,  σ. 104 «…Πενήντα της Πασχαλιάς γίνεται μεγάλο πανηγύρι. Όλα τα χωριά γύρω έρχονται. Κάθε χωριό φέρνει ένα κουρμπάνι. Τρώνε και το δέρμα του το αφήνουν στην εκκλησιά. Μετά τη λειτουργιά κατεβαίνουν στο Γκιουλτσούμπασι και εκεί διασκεδάζουν. Την παραμονή το βράδυ όλοι κοιμόταν έξω στα μπαϊρια, άναβαν φωτιά, έκαναν φαγί, πίνανε, τρώγανε, κάνανε μουχαμπέτ».