“Ίμβρος παιπαλόεσσα”

Ίμβρος Παιπαλόεσσα

“το ιερό νησί του Ερμού, τ’ ουρανού και των δακρύων”

Αυτές τις δύσκολες εποχές που διανύουμε, η κυκλοφορία ενός ιστορικού βιβλίου, τόσο εξειδικευμένου, όπως για την Ίμβρο, και μάλιστα σε β΄ έκδοση, αφού η α΄ εξαντλήθηκε ήδη, αποτελεί πολιτιστική είδηση! Και δείχνει πως κάτι αλλάζει στις επιλογές των Ελλήνων. Αργά, αλλά κάτι αλλάζει… Ας συνεκτιμηθεί ότι οι εκδόσεις “Ενδοχώρα” είναι ένας μικρός εκδοτικός οίκος της Β. Ελλάδος!

Από τις εκδόσεις «Ενδοχώρα»
Πρόκειται για μια πολυτελή έγχρωμη έκδοση,
176 σελ. με πολλές φωτογραφίες, παλαιότερες (ασπρόμαυρες) και νεώτερες της νήσου!

Στα κεφάλαια αυτού του βιβλίου, διαβάζουμε, μεταξύ άλλων: Την ετυμολογία, την συγκοινωνία (οδικός,θαλάσσιος και εναέριος τρόπος πρόσβασης στο νησί), την έκταση και τον πληθυσμό, την γεωμορφολογία, το κλίμα της νήσου. Επίσης, την ιστορία της, με ειδικά κεφάλαια για την νομισματοκοπία, τον Ίμβριο ιστορικό Κριτόβουλο, την Ίμβρο κατά τον Piri Reis, την «Κατάσταση Goeben», τα δημευμένα ως μαζμπούτ, τον δεκάλογο των Ελλήνων της Τουρκίας, τα δημευμένα ως καγιούμ, τις απαλλοτριώσεις, κ.ά. Και τα άρθρα «Το πραγματικό πρόβλημα είναι η τουρκοποίηση – ο Θεός να φυλάει», του Τ. Μπαράν στην εφημ. “Vatan”. Το άρθρο «Το συμβούλιο της Ευρώπης καλεί την Τουρκία να λάβει μέτρα για την προστασία της ελληνικής μειονότητος σε Ίμβρο και Τένεδο» του Γ. Λεκάκη στην εφημ. «Ελευθερία» του Λονδίνου. Και το άρθρο «Άρατε πύλας» του Ν. Γκότση, από το περιοδικό «Ενδοχώρα».

Απόσπασμα από το βιβλίο

Η κοίμηση της αγίας Άννης
ένα πένθιμο πανηγύρι της Ίμβρου

Την Κυριακή που έρχεται (25 Ιουλίου) τηρείται νηστεία με την κατάλυση κρασιού και λαδιού. Από τους χριστιανούς τιμάται η κοίμηση της αγίας Άννης.

Μεγάλο πανηγύρι της αγίας Άννης γινόταν στον Πύργο του Σχοινουδίου στο νησί των Θρακικών Σποράδων, την Ίμβρο. Αλλά μια σειρά δυστυχημάτων που συνέβησαν εκείνη την ημέρα, το κατέστησαν ένα βουβό και πένθιμο πανηγύρι…

Το βράδυ της προηγουμένης της εορτής, το 1950, 13 νέοι και 3 νιοκοπελλιές (16-25 ετών) συνάντησαν τον θάνατο στην θάλασσα, μόλις 300 μ. από την αμμουδιά, κι ενώ οι συντοπίτες τους πανηγύριζαν αμέριμνοι…

Ο Πύργος Σχοινουδίου ήταν ένα θερινό θέρετρο των Ιμβρίων, στο οποίο κατασκήνωναν από αρχές Ιουλίου έως τις 15 Αυγούστου. Ο εσπερινός στο γραφικό ξωκκλήσι, με τον ήλιο να δύει πίσω απ’ το Αιγαίο, ήταν πάντα ειδυλλιακός. Οι νέοι πήραν την βάρκα του Γ. Παπακωνσταντή – ερήμην του – για έναν… θαλασσινό περίπατο. Αλλά μαζεύθηκαν 20 νοματαίοι για την μικρή βαρκούλα… Κάποιοι τους ειδοποίησαν ότι είναι πολλοί… Αλλά τα νειάτα δεν δίνουν σημασία στις συμβουλές των μεγαλυτέρων, κι οι νέοι κωπηλατώντας και τραγουδώντας, έλυσαν κι έφυγαν…

Μετά τις 21.30 άρχισαν τα όργανα στο πανηγύρι. Η βάρκα κατευθυνόταν προς τον Σκυλόγκρεμνο, όταν άρχιζε να μπάζει νερά… Οι νέοι φώναζαν, αλλά κανείς δεν μπορούσε να τους ακούσει στην βοή του πανηγυριού… Μόνο όταν ο Μουχάλης, που γλύτωσε, έφθασε στην παραλία, ειδοποίησε τους πανηγυριστές, οι οποίοι έσπευσαν, μα ήταν αργά… Στην βάρκα ηύραν μόνο την μικρότερη, Άννα Καραβασίλη, 11 ετών, και κανέναν άλλον… Στην στεριά είχαν κατορθώσει και είχαν βγει τρεις ακόμη, σε ελεεινή κατάσταση. Δεκαέξι νέα Ιμβριωτόπουλα πνίγηκαν στην θάλασσα…

Όλη η Ίμβρος αναστατώθηκε… Μέχρι τα μεσάνυχτα, όλο το Σχοινούδι είχε κατεβεί στον Πύργο…

Την αυγή τηλεφωνικώς έλαβαν γνώση του δυστυχήματος οι Αρχές στην πρωτεύουσα, Παναγιά. Ο κατάλογος των άτυχων νέων έγινε γνωστός λίγο μετά το μεσημέρι, ανήμερα της αγίας Άννης…

Από το Κάστρο ξεκίνησε η βενζίνα “Dagh” – που έκανε την ταχυδρομική συγκοινωνία Δαρδανελλίων-Ίμβρου – με τις δικαστικές, αστυνομικές κλπ. Αρχές, και σε δυο ώρες έφθασαν στον Πύργο. Άρχισαν οι ανακρίσεις. Κάποια πτώματα ευρέθησαν σε μικρή απόσταση από την παραλία…

Το απόγευμα, οι Αρχές έστειλαν το σπογγαλιευτικό βενζινόπλοιο “Yesil Imroz”, με τους δύτες Ε. Παπαχρυσάνθου και Κ. Δούρλαρη. Έφθασαν μεσάνυχτα στον Πύργο. Και την αυγή της 26ης Ιουλίου άρχισαν τις αναζητήσεις των 13 πτωμάτων… Έως τις 10 π.μ. ανευρέθησαν, σε μια περιφέρεια 20 μ. περίπου, και σε απόσταση 200 μ. από την αμμουδιά του Μέρχα έως τους σκοπέλους του Σκυλόγκρεμνου… Νέος θρήνος στην παραλία του Πύργου… Η αναγνώριση των πτωμάτων, η ταφή… Δεκατρία φέρετρα νέων παρέλασαν μέσα απ’ το Σχοινούδι για την κηδεία στην εκκλησία της Αγ. Μαρίνας… Η νεκρώσιμος ακολουθία δεν άφησε κανέναν Ίμβριο ασυγκίνητο. Στην κηδεία έλαβε μέρος και ο ιερεύς των Αγριδιών, παπα-Ιωάννης, μαζί με τους δυο ιερείς του Σχοινουδίου…

Ένα ποίημα για τα ατυχή θύματα του Σχοινουδίου συνέθεσε ο Β. Γεωργιάδης.

Τα συλλυπητήρια τηλεγραφήματα άρχισαν να φθάνουν σωρηδόν. Μεταξύ αυτών και του οικουμενικού πατριάρχου, Αθηναγόρα, και του μητροπολίτου Δέρκων (τ. Ίμβρου), Ιάκωβου, και βουλευτών Δαρδανελλίων, και βουλευτών Κωνσταντινουπόλεως, κ.ά. Η είδηση αναμεταδόθηκε και από τους ραδιοσταθμούς Άγκυρας, Κωνσταντινουπόλεως, Αθηνών και Λονδίνου!

Όλοι τότε θυμήθηκαν ένα παρόμοιο τραγικό δυστύχημα, την ίδια ημέρα, του ίδιου πανηγυριού, που είχε συμβεί πριν 60 χρόνια…

Ενώ, το 1947, ο Κώστας Δουκάκης ή Τσιρβούλης πνίγηκε, ενώ κολυμπούσε, την ημέρα του πανηγυριού στον Πύργο… Έτσι το πανηγύρι της κοιμήσεως της Αγ. Άννης έμεινε στην ιστορία ως ένα «θλιβερό» πανηγύρι του νησιού, που έκτοτε έγινε βουβοπανήγυρις…

Πνιγέντες

Οι πνιγέντες (αλφαβητικώς):

  • Π. Αντ. Γενήσαρλης (ή Νινής), ετών 16.
  • Γ. Χαρ. Γιαπτσές (ή Τυροκόμος), ετών 20.
  • Ν. Δ. Κατραντζής, ετών 18.
  • Φ. Β. Κουμπολίκος, ετών 18.
  • Ά. Π. Μαλλιαρή (ή Μυστάκη), ετών 16, εορτάζουσα.
  • Αθ. Π. Μαλλιαρής (ή Μυστάκης), ετών 21.
  • Β. Δ. Μανιώτη, ετών 25.
  • Π. Δ. Λαφιατής, ετών 16.
  • Ευστρ. Δ. Ξυνός (ή Ξυνούδης), ετών 20.
  • Π. Κ. Πλωμαρίτη, ετών 20.
  • Στ. Π. Πλωμαρίτης, ετών 25.
  • Μ. Χρ. Σάββα (Κοντογούνη), ετών 25.
  • Ιω. Κ. Σερέτης (ή Φλιάκος), ετών 19.
  • Κ. Αθ. Τσαμούρης, ετών 17.
  • Ζ. Αντ. Φερμελής (ή Χασάπης), ετών 20.
  • Π. Ν. Ψυλιάγκος, ετών 23.

Οι διασωθέντες:

  • Ά. Γ. Καραβασίλη, ετών 11, εορτάζουσα.
  • Κ. Κ. Μανιάτης, ετών 21.
  • Π. Δ. Μουχάλης, ετών 17.
  • Π. Β. Τενεδιός, ετών 19.
ΠΗΓΕΣ:
Λεκάκης Γ. «Ίμβρος παιπαλόεσα», εκδ. «Ενδοχώρα», 2010. Του ιδίου «Αρχαία και σύγχρονα ιστορικά ναυάγια των ελληνικών θαλασσών-Η λαογραφία της θάλασσας», εκδ. “Action Press”, Ιούνιος 2009, β΄ έκδ. Δεκέμβριος 2009.
περ. «ΙΜΒΡΟΣ», τ. β΄, 4ο έτος, αρ. τ. 38, Ιούλιος, 1950.

Το βιβλίο συνεχίζει με τους επιφανείς Ιμβρίους, και την λαογραφία της νήσου, με ειδικά κεφάλαια για την Λαμπρή και το γεμιστό αρνί, την κουζίνα, την μπουγάδα και τον θάνατο στην Ίμβρο. Συνεχίζει με τον πλούτο (και την πανίδα και την χλωρίδα). Και ακολουθεί το κεφάλαιο των εντυπώσεων των περιηγητών: Του Ιωάννη Ευγενικού του νεώτερου («Το ομορφότερο απ’ όλα τα νησιά του Αιγαίου»!), του Κυριάκου του εξ Αγκώνος («Τείχη που ξεχωρίζουν για την ποιότητα της αρχιτε­κτονικής τους»), του Όλ. Ντάππερ («Νησί σκεπασμένο με δένδρα και δάση και κυρίως μ’ ένα είδος αγριοαχλαδιάς»), του Τζ. Γουέλερ («Νησί με πολ­λές πηγές με έξοχο νερό»), του Τζ. Μόντακ («Οι κάτοικοι του νησιού είναι όλοι Έλληνες»), του Σ. Γκουφιέ («Η ανάμνηση αυτών των ευχάριστων τόπων θα ακο­λουθεί τον ταξειδιώτη παντού, όπου κι αν τον φέρει η μοίρα του»), του Ζ. Μπ. Ντέππινγκ («Η Ίμβρος στην αρχαιότητα ήταν πολύ πιο σημαντική»), του Α. Συνβέτ («Πολύ γοητευτική»), του Αλ. Κόνζε («Μια επίζηλη θέση για τα ελληνικά κράτη, που βα­σίζονταν στην θαλάσσια δύναμη τους») και του Κ. Φρίντριχ («Παραδεισια­κά, ωραία φαίνονται τα νερά»).

Και ακολουθεί η περιήγησις, κατά τον τρόπο του Γ. Λεκάκη: Πρώτα τα ελληνικά χωριά και τοπωνύμια της Ίμβρου: Παναγιά (Gokceada ή Imroz), Άγιοι Θεόδωροι (Zeytinli – το πανόραμα της Παναγιάς), Άγ. Ευλάμπιος, Άγ. Κήρυκος (Kuzu Limani), Αγρίδια (η αετοφωλιά της Ίμβρου – Tepekoy), Αλυκή (Tuzla), Αρασιά, Αρίδα, Γλυκύ (Eski Bademli), Κασκαβάλια, Κάστρο (Kalekoy – το μόνο παραθαλάσσιο χωριό), Κόκκινα, Μάρμαρος, Πύργος (Yuvali), Ροξάδο (όπου έγινε η δοκιμή για το αρχαίο φράγμα του Μαραθώνος), και το Σχοινούδι (Derekoy – η σπονδυλική στήλη της Ίμβρου). Ακολουθεί μια χριστιανική περιήγησις με μνεία στην Παναγιά την Ιμβριώτισσα (τώρα στην Σαλαμίνα Πειραιώς). Στο δεύτερο μέρος της περιηγήσεως, τα μη ελληνικά χωριά της Ίμβρου: Έσελεκ (Eselek), Ουγουρλού  (Ugurlu), Σαχίν-Καγιά (Sahinkaya), Σιρίν-Κιοϊ (Sirinkoy). Τέλος, τα νησιά γύρω από την Ίμβρο. Και ο Κανονισμός της κοινότητος Σχοινουδίου (Ίμβρου)!

Ακολουθούν τα άρθρα «Απόδραση… στην Ίμβρο. Μουσικοχορευτικό συγκρότημα Νάουσα Πάρου: Το πρώτο ελληνικό χορευτικό συγκρότημα στο μαρτυρικό νησί» και το «Οι πρώτοι Έλληνες πρόσκοποι στην Ίμβρο».

Το βιβλίο κλείνει με την βιβλιογραφία της Ίμβρου, με ιδιαίτερα κεφάλαια για την αρθρογραφία για το νησί, τις διημερίδες, τα συμπόσια και τα συνέδρια, που έγιναν γι’ αυτό και τις περιοδικές εκδόσεις, που εκδόθηκαν είτε στο νησί, είτε από Ιμβρίους για το νησί τους!

Το βιβλίο προλογίζουν πρόεδρος Συλλόγου Ιμβρίων (Αθηνών), δικηγόρος κ. Πάρις Ασανάκης, ο οποίος σημειώνει «η μέχρι τώρα εμπειρία μας λέει ότι σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια αναδείξεως της Ίμβρου έχουν να επιδείξουν μη Ίμβριοι, επώνυμοι ή ανώνυμοι – σε πολλές περιπτώσεις ακόμη και μη Έλληνες – και ιδίως εκείνοι που ήρθαν, είτε από παιχνίδια της μοίρας, είτε από συνειδητή επιλογή, σε επαφή με τους Ιμβρίους και την Ίμβρο. Ένας από αυτούς είναι και ο Γιώργος Λεκάκης, τακτικός επισκέπτης και ένθερμος φίλος της Ίμβρου. Το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας, προϊόν πολυετούς ερευνητικής εργασίας, γραμμένο με μεράκι και διανθισμένο από την τριβή του με τον τόπο και τους ανθρώπους του, αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο ιστορικής τεκμηρίωσης, ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για μια γωνιά του ελληνισμού, άγνωστη εν πολλοίς στο ευρύ κοινό, που εξακολουθεί, πέρα από κάθε προσδοκία ένθεν κακείθεν, να υπομένει, να επιμένει και να ελπίζει. Αποτελεί συνάμα έναν “ψαγμένο” οδηγό περιήγησης στην ανεξερεύνητη Ίμβρο. Ελπίζουμε να αναγκασθεί να εκδώσει την “Ίμβρο Παιπαλόεσσα – το ιερό νησί του Ερμού, του ουρανού και των δακρύων”, αλλά και της ελπίδας, πολλές ακόμη φορές, ώστε να ανταπεξέλθει στη ζήτηση, να συμπεριλάβει τις νεότερες εξελίξεις που αναμένουμε και να εμπλουτίσει την πρώτη αυτή έκδοση με περισσότερες γνώσεις που θα εξακολουθεί να αποκτά για την Ίμβρο και τους Ιμβρίους».

Ο δρ. βυζαντινολογίας Παντελεήμων Τσορμπατζόγλου, ο οποίος γράφει, μεταξύ άλλων «το “εμείς εκεί στην πατρίδα”, μας το κάνει ο Γιώργος Λεκάκης με το βιβλίο αυτό να λέμε “εμείς εδώ στην Ίμβρο”. Μας προσφέρει μια αναψυχή στις πληγωμένες αναμνήσεις και μια παρηγοριά στα βάσανά μας… Ξέρεις τι θα πει να ’σαι ξένος στον τόπο σου; Ξέρεις τι θα πει να μην έχεις θέα στο μέλλον; Ξέρεις τι θα πει να ’σαι αγιάτρευτο θύμα μιας άλλης πατρίδας; Αλλά, “εμείς εδώ στην πα­τρίδα, στην Ίμβρο”, ελπίζουμε, καρτερούμε και πορευόμαστε, ή κατά πως προ­στάζει ο ποιητής……βάδιζε, βάδιζε, λοιπόν ψηλώνοντας το μέτωπο σου… / Οι αιώ­νες είναι παιδιά που σαρώνονται, μη το ξεχνάς. / Εσύ είσαι άντρας! Κι οι Ίμβριοι είναι, το έδειξαν και το δείχνουν!».

Και ο εκπαιδευτικός Π. Γ. Σταματίδης, πρόεδρος της Ιμβριακής Ενώσεως Μακεδονίας-Θράκης, ο οποίος σημειώνει «είμαστε αισιόδοξοι γιατί πάρα πολλοί από την Ελλάδα, το εξωτερικό αλλά και από την Τουρκία καταλαβαίνουν και αισθάνονται την ψυχή μας. Ένα από τα καλύτερα παραδείγματα είναι ο Γιώργος Λεκάκης, ο οποίος στο βιβλίο του δεν περιγράφει απλώς καταστάσεις και γεγονότα. Παράλληλα με τις πληροφορίες που δίνει, εμβαθύνει με τον δικό του τρόπο για το τι πρεσβεύει η Ίμβρος και οι Ίμβριοι. Ο Γ. Λεκάκης γνώρισε την Ίμβρο και τους ανθρώπους της, επισκέφθηκε πολλές φορές το νησί, και μελέτησε σε βάθος το ιμβριακό ζήτημα, πριν καθήσει και γράψει το βιβλίο του, γεγονός που αποτελεί εχέγγυο καλής πληροφόρησης για κάθε αναγνώστη».

Το βιβλίο μπορείτε να το βρείτε:

  • στη Θεσσαλονίκη (endohora@yahoo.gr Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε. , τηλ. 6977.462.806),
  • στην πόλη των Αθηνών (κεντρική διάθεση: Χαρ. Τρικούπη 14, εντός στοάς, τηλ. 210-64.40.021),
  • στον Σύλλογο Ιμβρίων Αθηνών (Ελ. Βενιζέλου 80, Ν. Σμύρνη, τηλ. 210-93.47.957),
  • στην Αλεξανδρούπολη (Νικηταρά 23, ΤΚ 68100 Αλεξανδρούπολη, τηλ. και τηλεομοιότυπο 25510-32.423) 
  • και σε επιλεγμένα καλά βιβλιοπωλεία.



Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Δημοτική Εκπαίδευσις εν Ίμβρω
    Μέχρι το 1860 δεν υπήρχον εν Ίμβρω κοινοτικά δημοτικά σχολεία, ούτε διδάσκαλοι διοριζόμενοι και μισθούμενοι υπό των Κοινοτήτων. Την έλλειψιν ταύτην ανεπλήρουν εν εκάστω χωρίω οι ιερείς και ως επί το πλείστον ιδιώται εκ των οπωσούν εγγραμμάτων, διδάσκοντες τους προσερχομένους μαθητάς οι μεν πρώτοι εν τοις νάρθηξι των εκκλησιών, οι δ’άλλοι εν ταις οικίαις αυτών επί ελαχίστη αμοιβή ενός γροσίου και ενός αρτιδίου παρεχομένου κατά παν Σάββατον υφ’ ενός εκάστου των μαθητών, ενώ συγχρόνως ησχολούντο και εις άλλο τι έργον χειροτεχνίας.
  2. Η Εκπαίδευσις εν Ίμβρω
    Κινούμενος από το αίσθημα της φιλοτιμίας και της ευγνωμοσύνης του τόπου μας προς τα μεγάλα τέκνα του και αντί μνημονίου με την 30ήν επέτειον από του θανάτου του αειμνήστου Θεμιστοκλέους Ντάκου, απεφάσισα να επανεκδώσω την μοναδικήν και άκρως πολύτιμον μονογραφίαν αυτού, η οποία εξεδόθη κατά το 1938 εις το λεύκωμα της νήσου Ίμβρου, περί της Εκπαιδεύσεως εν Ίμβρω.
  3. "Ίμβρος παιπαλόεσσα"
    Στα κεφάλαια αυτού του βιβλίου, διαβάζουμε, μεταξύ άλλων: Την ετυμολογία, την συγκοινωνία (οδικός,θαλάσσιος και εναέριος τρόπος πρόσβασης στο νησί), την έκταση και τον πληθυσμό, την γεωμορφολογία, το κλίμα της νήσου. Επίσης, την ιστορία της, με ειδικά κεφάλαια για την νομισματοκοπία, τον Ίμβριο ιστορικό Κριτόβουλο, την Ίμβρο κατά τον Piri Reis, την «Κατάσταση Goeben», τα δημευμένα ως μαζμπούτ, τον δεκάλογο των Ελλήνων της Τουρκίας, τα δημευμένα ως καγιούμ, τις απαλλοτριώσεις, κ.ά. Και τα άρθρα «Το πραγματικό πρόβλημα είναι η τουρκοποίηση – ο Θεός να φυλάει», του Τ. Μπαράν στην εφημ. “Vatan”.