Η Πόλις

Η Πολις των πολεων του τοτε

Ιστορική, μοντέρνα, παραδοσιακή – είναι πολλές πόλεις σε μία! Άλλωστε, αυτό είναι που την κάνει γοητευτική: ο μοναδικός τρόπος που συνδυάζει τα ευρωπαϊκά με τα ασιατικά στοιχεία. Ατμοσφαιρική από τη μία, με ένα μυστηριώδες πέπλο Ιστορίας, ακουσμάτων και γεύσεων, αλλά με σύγχρονο χαρακτήρα που εξελίσσεται με ταχείς ρυθμούς από την άλλη. Δίπλα στα τεμένη στέκονται μοδάτα διεθνή εστιατόρια με κορυφαίους σεφ, ωραία clubs και αβανγκάρντ γκαλερί, δίπλα στα παζάρια κορυφαία διεθνή brands.

Η ενέργειά της απλώνεται ανάμεσα στον Κεράτιο κόλπο και στη θάλασσα του Μαρμαρά. Ελληνικές εκκλησίες, ο Πύργος του Γαλατά, τεμένη, οι γέφυρες του Βοσπόρου που ενώνουν την Ευρώπη με την Ασία και τα εγκαταλειμμένα σπίτια με την καταπληκτική αρχιτεκτονική συνθέτουν τις πτυχές αυτής της πολυδιάστατης πόλης. Η εικόνα της στον 21ο αιώνα όμως είναι η Ιstiklal Caddesi, η οποία χωρίζει τον Galata από το Taksim: από τη μία η μοντέρνα, πολύβουη Πλατεία Taksim με τα μοντέρνα μαγαζιά, τους κινηματογράφους και τα jazz bars ( το κέντρο του Beyoglu, του σύγχρονου κομματιού της πόλης ) και από την άλλη ο Galata με τις «κουρασμένες» αρχοντικές facades, τα χαμάμ, τα τεμένη και τα έντονα στοιχεία μιας άλλης εποχής. Είναι και η λωρίδα μεταξύ Ortakοy και Kurucesme, το σημείο με τα πιο μοδάτα night clubs κι εστιατόρια, όπου γίνεται… παρέλαση καλοντυμένων businessmen κι εντυπωσιακών γυναικών. Αλλά και οι πινακοθήκες και τα μουσεία μοντέρνας τέχνης όπως τα Proje4L/Elgiz, Istanbul Modern και Pera, τα οποία οργανώνουν εκθέσεις διεθνούς ενδιαφέροντος.

κείμενο Αθηνόραμα.gr
φωτογραφικό υλικό Κώστας Νίγδελης

Error 190: Invalid OAuth Access Token. Try using the admin panel to re-validate your plugin.

Παλαια Βουλη

Το Μέγαρο της Παλαιάς Βουλής θεμελιώθηκε το 1858 από τη βασίλισσα Αμαλία και οικοδομήθηκε σε σχέδια του Francois Boulanger.

Το Μέγαρο είναι άμεσα συνδεδεμένο με την ελληνική ιστορία: πρόκειται για την πρώτη μόνιμη στέγη του ελληνικού Κοινοβουλίου… προκειμένου να στεγάσει τη Βουλή και τη Γερουσία.
Με την έξωση του βασιλιά Όθωνα και τη μεταπολίτευση του 1862 καταργείται το σώμα της Γερουσίας. Τα σχέδια του κτιρίου τροποποιούνται από τον έλληνα αρχιτέκτονα Παναγιώτη Κάλκο με κυριότερη μεταβολή την κατάργηση του αμφιθεάτρου της Γερουσίας.

Vouli

Σύγχρονο Κοινοβούλιο
Σύγχρονο Κοινοβούλιο
Βασιλικός λόγος του θρόνου
Βασιλικός λόγος του θρόνου
Παλαιά Βουλή έγχρωμη γκραβούρα όπως την σχεδίασε ο F. Boulanger
Παλαιά Βουλή έγχρωμη γκραβούρα όπως την σχεδίασε ο F. Boulanger
Φωτογραφία Παλαιάς Βουλής
Φωτογραφία Παλαιάς Βουλής
Συνεδρίαση Παλαιάς Βουλής
Συνεδρίαση Παλαιάς Βουλής
Άλλη μια φωτο Παλαιάς Βουλής
Άλλη μια φωτο Παλαιάς Βουλής
Στιγμιότυπο από τα εγκαίνια του Εθνικου Ιστορικού Μουσείου
Στιγμιότυπο από τα εγκαίνια του Εθνικου Ιστορικού Μουσείου
Σχέδιο της βουλής
Σχέδιο της βουλής
Φωτογραφία αρχές του 20ου αιώνα
Φωτογραφία αρχές του 20ου αιώνα
Έγχρωμη γκραβούρα της Βουλής σε καρτ-ποστάλ
Έγχρωμη γκραβούρα της Βουλής σε καρτ-ποστάλ
Το παλάτι τότε (Βουλή σήμερα) επι βασιλέως Γεωργίου
Το παλάτι τότε (Βουλή σήμερα) επι βασιλέως Γεωργίου

Το κτίριο του Κοινοβουλίου ολοκληρώνεται το 1875. Στις 11 Αυγούστου πραγματοποιείται η επίσημη έναρξη των συνεδριάσεων της Βουλής με πρωθυπουργό τον Χαρίλαο Τρικούπη. Για 60 ολόκληρα χρόνια το κτίριο της οδού Σταδίου στεγάζει την πολυτάραχη πολιτική ζωή της χώρας. Το 1935 η Βουλή των Ελλήνων μεταστεγάζεται στα Παλαιά Ανάκτορα στην Πλατεία Συντάγματος, όπου λειτουργεί έκτοτε

Πηγή κειμένου από το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο
Αρχείο φωτογραφιών Κωνσταντίνου Νίγδελη

Αμισος (Σαμψουντα)

Αμισος (Σαμψουντα) 

Πατρίδα των μαθηματικών Δημητρίου και Διονυσόδωρου αποικίστηκε τον 8 π.Χ. αιώνα από Σινωπείς. Ακμαιότατος ελληνικός λιμένας μετά τη Σινώπη του Εύξεινου Πόντου. Αποικίστηκε από του Μιλήσιους και κατόπιν από τους Αθηναίους γύρω στον 4ο αι. π.Χ. Κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο (56 π.Χ. περίπου) είχε και το δικό της νόμισμα.

COIN_OF_AMISUS
Νόμισμα της Αμισού

Στα χρόνια του Βυζαντίου μετονομάστηκε σε Σαμψούντα που ετυμολογικά προέρχεται από τις λέξεις «εις Αμισόν => σ’ Αμισόν => Σαμψούν».

Από τα γνωστότερα της πόλεως ήταν:

Η περίφημη Φιλαρμονική της, η πλατεία Ωρολογίου, το Δημαρχείο, ο Ναός της Αγίας Τριάδος, το Παρθεναγωγείο, το Αρρεναγωγείο, το Τσινέκειο Γυμνάσιο, σήμερα λέσχη…

Κατά την περίοδο της ανταλλαγής οι κάτοικοί της ήταν περίπου 25.000 από τους οποίους 11000 Έλληνες.

 

Amisos

Εκκλησία της Αγίας Τριάδας στη Σαμψούντα
Εκκλησία της Αγίας Τριάδας στη Σαμψούντα
Η σύγχρονη πόλη
Η σύγχρονη πόλη
Ανδρικά λουτρά
Ανδρικά λουτρά
Άποψη του λιμανιού
Άποψη του λιμανιού
Εσωτερικό ναού ελληνορθόδοξου
Εσωτερικό ναού ελληνορθόδοξου
Αποβίβαση Αρχιεπισκόπου Γερμανού στη Σαμψούντα
Αποβίβαση Αρχιεπισκόπου Γερμανού στη Σαμψούντα
Εκκλησιαστική εορτή
Εκκλησιαστική εορτή
Αρχές 20ου αιώνα
Αρχές 20ου αιώνα
Αλευρομεταφορές
Αλευρομεταφορές
Αρχές 20ου αι.
Αρχές 20ου αι.
Ο φάρος στη νήσο Καρα-Σαμψούντα
Ο φάρος στη νήσο Καρα-Σαμψούντα
Τουρκική συνοικία
Τουρκική συνοικία
Άποψη λιμανιού, αρχές 20ου αι.
Άποψη λιμανιού, αρχές 20ου αι.
Πανοραμική φωτογραφία Σαμψούντας όπου φαίνεται και το Καντι-Κένι
Πανοραμική φωτογραφία Σαμψούντας όπου φαίνεται και το Καντι-Κένι
Το ιπποδρόμιο της Σαμψούντας
Το ιπποδρόμιο της Σαμψούντας
Συντριβάνι Χαμιντιέ
Συντριβάνι Χαμιντιέ
Μεταφορά καπνού
Μεταφορά καπνού
Θέα από τη θάλασσα
Θέα από τη θάλασσα
Μωαμεθανικό Τέμενος του Σουλτάνου
Μωαμεθανικό Τέμενος του Σουλτάνου

 Μνήμες – αρχείο Κωνσταντίνου Νίγδελη

Διαφημισεις του τοτε…

Οι διαφημίσεις αυτές προέρχονται από παλιές εφημερίδες του 20ου αιώνα, όταν οι τιμές ήταν πιο προσιτές, ενώ πιστωτικές κάρτες δεν υπήρχαν.

Diafimisis

Πρώτη μαζική μετανάστευση στην Αμερική

Η ΤΡΑΓΙΚΗ ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ:
ΤΟ ΚΟΝΤΑΡΟΧΤΥΠΗΜΑ ΜΕ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ

Η βολοδαρμένη ιστορία της νεοελληνικής μετανάστευσης, είναι τόσο παλιά, όσο και η ιστορία μας. Πέρα από τους εξωτικούς μύθους, το φεγγαρόλουστο όνειρο για μια καταπράσινη καρπερή όαση σε χώρες παραμυθένιες, πλέκεται σαν κισσός η πολυτάραχη πορεία της Ελληνικής Οδύσσειας. Οι απάνθρωπες συνθήκες της ζωής, οι ματωμένοι πόλεμοι, οι ανελέητες ληστείες, η σαρκοβόρα πείνα και ιδιαίτερα της στείρας αγροτιάς, ξερίζωσε βίαια το μεγαλύτερο ποσοστό στο ορμητικό κύμα των μεταναστών.

Ερήμωσαν τα κακορίζικα χωριά, ξεράθηκαν τα αμπέλια, μαράζωσαν οι ελιές, πικραμένες μάνες, αδελφές και κοπελιές απόμειναν μόνες να κοιτάζουν με μαράζι το πέλαγος. Ο βαριόμοιρος Έλληνας αγρότης ζούσε σε μια θλιβερή αθλιότητα- μια άβυσσο δίχως ουρανό. Ξυπόλυτος, γυμνός, κουρελής, ατροφικός. Τον πολυπόθητο καρπό που έφτυνε αίμα για να τον μαζέψει, του τον λήστευαν οι αετομάτηδες τοκογλύφοι, οι έμποροι και οι φεουδαρχικοί ιδιοκτήτες. Σχολεία δεν υπήρχαν, γράμματα δεν μάθαινε, ζούσε σε άθλιες τρώγλες, και έκλαιγε μοιρολογώντας την άσπλαχνη μοίρα του. Όλα του ήταν μαύρα και σκοτεινά γύρω του. Καμιά χαραμάδα ελπίδας δεν γέννησε η βαλαντωμένη καρδιά του. Για αυτό άμα άνοιξε η στράτα της Αμερικής πήρε φουριόζικα το πενιχρό δισάκι του στον ώμο και σαλαμπαρησε με δονκιχωτικό ενθουσιασμό και μεθυσμενα όνειρα. Η μετανάστευση ήταν η μόνη σανίδα σωτηρίας. Άλλη δεν υπήρχε.

Ο μεταναστευτικός πυρετός κορυφώθηκε στην εικοσαετία 1900-1920 και η Ελλάδα έχασε το 8% του συνολικού της πληθυσμού. Περίπου 25.000 άνθρωποι εγκατέλειπαν κάθε χρόνο την οικονομικά λαβωμένη πατρίδα μας και αγκυροβόλησαν με πυρωμένη λαχτάρα για την «Γη της Επαγγελίας», την σαγηνευτική σειρήνα που τους υποσχόταν με γενναιοδωρία αμύθητο πλούτο, ευημερία και χρυσές ευκαιρίες.

Ο αμμουδερός μύθος της Αμερικάνικης “Γης της επαγγελίας”, το ελπιδοφόρο καταφύγιο των αποδήμων όλου του κόσμου, αναμφισβήτητα ξελόγιασε και αντάριασε όλη την σαρωμένη μας ύπαιθρο. Οι Έλληνες που με κομμένη την ανάσα σαλπάρισαν στις υπερπόντιες χώρες, με τα βυζανιάρικα φτερά της ελπίδας, εκτός από τη σωματική ικανότητα, δεν διέθεταν κανένα άλλο προσόν. Έφταναν στον Πειραιά και αντίκριζαν θαμπωμένοι για πρώτη φορά, θάλασσα και βαπόρια. Ήταν αγράμματοι, λίγοι είχαν τελειώσει το Δημοτικό, “άβγαλτοι” και αθώοι, άνθρωποι στερημένοι, πεινασμένοι, πού δεν είχαν συνείδηση της δύναμής τους, ούτε φυσικά των δικαιωμάτων τους. Δηλαδή ήταν το πιο κατάλληλο υλικό για μια ύπουλη, πανούργα εκμετάλλευση- μια αγέλη προβάτων παγιδευμένη στα αιματηρά νύχια του αόρατου λύκου..

Στο λιμάνι της Πάτρας έτοιμοι για επιβίβαση... 1907
Στο λιμάνι της Πάτρας έτοιμοι για επιβίβαση… 1907

Η εγκληματική τοκογλυφία οργίαζε. Ο τόκος, ήταν 20-30% σε χρήμα, αλλά οι δανειστές έπαιρναν από τους οφειλέτες τους, γάλα, βούτυρο, και άλλα προϊόντα, ανεβάζοντας τον τόκο σε 70 ή και 80%. Το ταξίδι απαιτούσε αρκετά χρήματα και οι παμπονηροι πράκτορες ή οι τοκογλύφοι που θα δάνειζαν το απαραίτητο για τα ναύλα ποσό, ζητούσαν σίγουρη εξασφάλιση. Έτσι οι μικροκτηματίες με υποθηκευμένα κτήματα βυθιζοταν σε ανυπερβλητα χρεη.

Για τους πάμπτωχους και άκληρους υπήρχε και ο μπαμπέσικος τρόπος. Τους δέσμευαν με τον αποπνηκτικό ζυγό συμβόλαιων εργασίας, για να αναγκαστούν να ξεχρεώνουν τα πανάκριβα ναύλα τους για μια ολόκληρη ζωή- αλυσοδεμένοι σκλάβοι, καταδικασμένοι να λιώσει η σάρκα τους στους σιδηροδρόμους ή στα θανατηφόρα ορυχεία του Κολοράδο.

Οι δολοπλόκοι τοκογλύφοι και πράκτορες, στρατολογούσαν ακόμα μικρά παιδιά και εφήβους 8-12 χρονών για τα διάσημα στιλβωτήρια που διατηρούσαν άπληστοι Έλληνες αφέντες, στις μεγάλες πόλεις των Η.Π.Α. Μεγάλο ρόλο έπαιξαν και οι πράκτορες των μεταναστευτικών γραφείων που διαφήμιζαν με φανφάρες και κουδουνοκρουσιες, τον πλούτο που τους καρτερούσε το αστέρευτο χρυσό βυζί της Αμερικής, που θα θήλαζε με ξέχειλο γάλα τα λιμασμένα σωθικά τους.

Διαφημιστικό των πρακτόρων Αυστροαμερικάνα...
Διαφημιστικό των πρακτόρων Αυστροαμερικάνα…

Οι περισσότεροι φουκαριάρηδες Έλληνες πήγαιναν με πρόθεση να μείνουν προσωρινά στην Αμερική. Και σε σύγκριση με άλλες μειονότητες, έφευγαν μόνο άντρες. Έτσι ερήμωσε ο τόπος από το πιο ζωντανό και παραγωγικό κομμάτι του Ελληνικού πληθυσμού- ανίατο πλήγμα για την μικρούτσικη Ελλάδα μας.

Έφευγαν οι Έλληνες, με την απατηλή ελπίδα να γυρίσουν σύντομα με παραπανίσια χρήματα, για να ξεχρεώσουν το κτήμα τους, να κάνουν μια δουλειά στον τόπο τους η να προικίσουν τις αδελφές τους. Δεν ήξεραν όμως τι τους περίμενε στον φανταχτερο παράδεισο. Η πείρα είναι ο πιο σκληροτράχηλος δάσκαλος.

Μέχρι το 1907 το ελληνικό μεταναστευτικό ρεύμα προς την Αμερική το διακινούσαν ξένες ατμοπλοϊκές εταιρίες. Οι συνθήκες διαβίωσης κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, στα μεταναστευτικά υπερωκεάνια ήταν φριχτές, ιδιαίτερα εκείνα της πρώτης περιόδου του 1907-1937). Οι μετανάστες θεωρούνταν «φορτίο». Πλοία μόλις 5-6 χιλιάδων τόνων, μετέφεραν έως 1.300 επιβάτες, σε ταξίδια που συχνά διαρκουσαν 22 μέρες. Οι δοκιμασίες των φτωχών μεταναστών, οι οποίοι δεν οιάζοντανε σταλια για ανέσεις, γιατι ποτέ δεν τις είχαν γευτεί, άρχιζε, πολύ πριν το ταξίδι. Οι περισσότεροι αγνοούσαν τις μεγάλες δυσκολίες που τους περίμεναν στο Νέο Κόσμο, τον οποίο εκατοντάδες παραδόπιστοι μεσίτες μετανάστευσης, ζωγράφιζαν με χίλια ελκυστικά χρώματα.

Με την φλογερή ελπίδα ότι στην ξένη χώρα θα αποκτήσουν ότι χρειάζονται για να επιστρέψουν εφοδιασμένοι για μια καλύτερη ζωή, αγωνίζονταν να πάρουν την πολυπόθητη άδεια μετανάστευσης για την Αμερική.

Όσοι τα κατάφερναν, πριν την επιβίβαση στο πλοίο, υποβάλλονταν σε ξεψείριασμα και εμβολιασμό.

Η αναχώρηση γινόταν σε ατμόσφαιρα πανηγυρική, με την μουσική του δήμου να παίζει θριαμβευτικά στο λιμάνι του Πειραιά, ενώ εκατοντάδες μαντήλια ανέμιζαν βουτηγμένα στον αγκαθωτό πόνο του αποχωρισμού- η δακτυλια της μοίρας τους .Μόνο τσουβάλια δεν κρατούσαν να τα γιομίσουν τα κολλαριστά δολάρια που ονειρευόταν στον ξύπνιο τους.

Οι άδολοι μετανάστες «πακετάρονταν» κυριολεκτικά στους χώρους κάτω από το κατάστρωμα, σε απελπιστικά στενούς χώρους και αμπάρια. Καλοθρεμμένες ψείρες κλωθογύριζαν στα λιγοσαρκα, βρωμικα κορμιά τους. Από την πρώτη κιόλας ημέρα, η πολυκοσμία, οι αναθυμιάσεις των εμετών, η απόπνοια των σωμάτων των επιβατών, και η έλλειψη στοιχειώδους καθαριότητας έκαναν την ατμόσφαιρα αποπνικτική και ανυπόφορη.

Στην είσοδο του ποταμού Hudson ήταν στημένη η φοβερή «Καραντίνα», ο δημόσιος υγειονομικός σταθμός ελέγχου. Αδιάφοροι άνδρες της υπηρεσίας Αλλοδαπών, και της Δημόσιας Υγείας, ανέβαιναν στο πλοίο και επιθεωρούσαν προσεχτικά τους επιβάτες 3 θέσεως και καταστρώματος. Μετά, το ο πλοίο κατευθύνονταν σιγά – σιγά προς το λιμάνι της Νέας Υόρκης. Περνώντας κοντά από το άγαλμα της Ελευθερίας κατέληγε σε ένα από τους «τόκους» στο Μανχάταν ή απέναντι στο Χομπόκεν. Εκεί αποβιβάζονταν οι επιβάτες της πρώτης και δεύτερης θέσεως, περνουσαν βιαστικα από τον τελωνειακό έλεγχο και χανοταν στο πολύβουο Μανχάταν.

Μα το κονταροχτύπημα των φτωχων μεταναστών με την σκληρη πραγματικοτητα, την αγωνία, την αβεβαιότητα, και το πήδημα στην άκρα του γκρεμού, μόλις άρχιζε.

Μετά από μια πολυχρονη βασανιστική αναμονή στο πλοίο άρχιζαν να κατεβαίνουν επιτέλους τη σκάλα του πλοίου οι τριτης κατηγοριας επιβατες, φορτωμένοι σαν χαμάληδες.

Αγκομαχώντας, αποβιβαζοταν στις βάρκες της Υπηρεσίας Αλλοδαπών που τους μετεφερε στο περίφημο Ellis Island, γνωστό στους Έλληνες μετανάστες ως «Καστιγγάρι». Εκεί μέσα στις πολύβουες στοές του γραφείου απογραφής, οι μετανάστες υποβάλλονταν στην τελική δοκιμασία.

Ιατρική εξέταση στο Έλλις Άϊλαντ, μετά την αποβίβαση.
Ιατρική εξέταση στο Έλλις Άϊλαντ, μετά την αποβίβαση.

Κάθε άρρωστος υποχρεωνόταν να γυρίσει στο πλοίο και παραδινόταν στην ατμοπλοϊκή εταιρία, για επαναπατρισμό. Άγρυπνοι επιθεωρητές της Υπηρεσίας Αλλοδαπών με τον αλαζονικό αέρα της εξουσίας, μόλις παρατηρούσαν κάποιον ύποπτο, σημείωναν πάνω στην κάρτα τους κάποιο κωδικό σήμα, προκειμένου να τον προσέξουν ιδιαίτερα οι γιατροί. Αυτοί οι αμοιροι, έπρεπε να επιστρέψουν στο λιμάνι της επιβίβασής τους..

Οι λαθρομετανάστες ηταν το πιο μελαγχολικη μπαλαντα του ξεριζωμενου. Οσοι τολμησαν να ακροβατησουν στο σχοινι του θανατου και περασαν τον ελεγχο με τρικλοποδιες, εξαφανιζοταν σαν κυνηγημενα ελαφια στα παραδρομια της μεγαλουπολεως. Μα ο φοβος της ανακαλυψης η της προδοσιας καρδιωτρωγαν καθημερινα τα σωθικα τους.

Ο Γιάννης Κάλυκας ο οποίος ήρθε στην Αμερική 17 χρονών το 1926 λέει:

«Οι δύο εβδομάδες που πέρασα στο Έλις Άιλαντ ήταν οι πιο άθλιες της ζωής μου. ΄Ήταν Γενάρης, τουρτούριζα από το τσουχτερο κρύο και ο ξάδερφός μου στην Αμερική δεν ήξερε ότι ερχόμουν μ΄ εκείνο το πλοίο. Δεν είχα ούτε ένα σέντ στην τσέπη μου, και ήμουν πολύ φοβισμένος. Υπήρχε πολύ συνωστισμός. Ακούγονταν σπαρακτικοί λυγμοί και ξεφωνητά από τους ανθρώπους που στέλνονταν πίσω. Η αβεβαιότητα για το τι θα φέρει η επόμενη μέρα ήταν η χειρότερη αίσθηση που δεν την ξαναείδα ούτε πριν ούτε μετά απ΄ αυτό. Όσοι δεν φαινότανε αρκετά γεροί για να δουλέψουν στις σιδηροδρομικές γραμμές, στα μεταλλεία και τόσες άλλες βαριές δουλειές τους γύριζαν πίσω.»

Φοβερό μαρτύριο, η «ιερά εξέταση» στο Ellis Island .Έλλις Άιλαντ, νησί ελπίδων και αγωνίας! Νησί ολοκληρώσεως πόθων και ματαιώσεως ονείρων! Δράματα ζωής και θανάτου παίχθηκαν μέσα στις αίθουσες όπου γινόταν η εξέτασης των μεταναστών ή πίσω από τα κάγκελα των κρατητηρίων.

Οι περισσότεροι νεοαφιχθέντες έμεναν για λίγο στη Νέα Υόρκη. Εκεί υπήρχαν μικρά ξενοδοχεία και μικρομάγαζα Ελλήνων ιδιοκτητών, οι οποίοι τους υποδέχονταν όταν ξεμπαρκάριζαν από τα σκάφη που τους έφερναν στο νότιο τμήμα του Μανχάταν. Η πολη ηταν πολύ ακριβή, και οι περισσότεροι είχαν λιγότερα από τριάντα δολάρια στην τσέπη τους. Βιάζονταν λοιπόν να συνεχίσουν το ταξίδι τους.

Στις αρχές του 20ου αιώνα, περίπου ένας στους επτά μετανάστες παρέμενε στη Νέα Υόρκη. Τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο υπήρχαν 50.000 Έλληνες εργάτες στα σκοτεινά ορυχεία, και στις σιδηροδρομικές γραμμές, ενώ οι εργάτες σιδηροδρόμων είχαν συγκεντρωθεί κυρίως στην Καλιφόρνια, όπου το 1910 το ποσοστό Ελλήνων στο συνολικό πληθυσμό ήταν μεγαλύτερο από οποιασδήποτε άλλη Πολιτεία.

Με τον καιρό, αρκετοί Έλληνες εγκατέλειψαν τα ορυχεία και τους σιδηροδρόμους για να γίνουν μικροεπαγγελματίες, αλλά πολλοί άλλοι παρέμειναν εργάτες για όλη τους την ζωή. Ο αδυσώπητος χρόνος έκανε τον αιωνιο κύκλο του και ρυτιδιασε αναποφευτα την πληγιασμένη σάρκα τους, καμπούριασε την ράχη τους από τις κακουχίες και οι απομειναρηδες μετανάστες, άφησαν την τελευταία πνοή τους στη ξένη γη. Το πιο πικρό δάκρυ, είναι το δάκρυ που δεν έσταξε ποτέ. Η αμάραντη νοσταλγία τους για την πατρίδα πέθανε και αυτή μαζί τους, σκορπισμένη σε χίλια μύρια κύματα του Ατλαντικού Ωκεανού.

Ένας άλλος σημαντικός τόπος προορισμού για τους Έλληνες μετανάστες ήταν οι βιομηχανικές πόλεις της Νέας Αγγλίας, όπου πήγαιναν για να εργαστούν στα εργοστασια υφασμάτων, και παπουτσιών. Η επιβίωση τους ήταν αξιολύπητα, άθλια. Μια και ο σκοπός τους ήταν να εξοικονομήσουν όσο το δυνατόν περισσότερα χρήματα για να τα στείλουν πίσω στην Ελλάδα, ζούσαν αδιαμαρτύρητα βουτηγμενοι στην άβυσσο της μιζέριας και στέρησης. 6 άτομα νοικιάζαν ένα ανηλεο στενοχωρο διαμέρισμα, για να μοιράζονται τα έξοδα, χωρίς σωστή διατροφή ή στοιχειώδεις κανόνες υγιεινής. Για αυτό και η φυματίωση ήταν πολύ συνηθισμένη. Τα πράγματα γίνηκαν ακόμα χειρότερα, λόγω της δεδομένης εχθρικής υποδοχής που επιφύλασσαν στους Έλληνες μετανάστες, οι μετανάστες άλλων εθνικοτήτων ή και οι ίδιοι ακόμα Αμερικανοί εργάτες.

Στο κατάστρωμα Έλληνες μετανάστες, πλους προς Αμερική
Στο κατάστρωμα Έλληνες μετανάστες, πλους προς Αμερική

Οι μετανάστες που είχαν σκοπό να μείνουν στην θρυλική χώρα του πλούτου προσωρινά, αρνήθηκαν να μάθουν την Αγγλική γλώσσα. Πολλοί ήσαν ανειδίκευτοι και δεν τους απέμεινε παρά να δουλέψουν στα μεταλλεία ή στους σιδηροδρόμους. Άλλοι εκδηλώνοντας το “επιχειρηματικό δαιμόνιο του έλληνα”, έστηναν καροτσάκια πουλώντας λαχανικά και φρούτα στους δρόμους. Σύμφωνα με μια έκθεση το 1901 υπήρχαν 1500 πλανόδιοι πωλητές στη Νέα Υόρκη.

Η φυματίωση τους θέριζε αλύπητα. Αντεξαν όμως όλα τα μαρτυρια με λιονταρισιο θαρρος και επιμονή, προκειμένου να εξασφαλίσουν το γυρισμό τους στην πατρίδα, με κάποια άνεση, αν και είναι γνωστό ότι πολλοί δεν γύρισαν πολύ πλουσιότεροι απ΄ ό,τι έφυγαν.

Η λιτη διατροφή τους ήταν αξιολυπητη. Οι περισσότεροι υποσιτιζόταν και κατέληγαν στα δημοσια σανατόρια.

Οι Έλληνες που εγκαταστάθηκαν στις μεγάλες πόλεις απασχολούνταν σαν εργάτες σε εργοστάσια τυποποίησης τροφίμων, σε χαλυβουργεία και σε εργοστάσια, αν και πολλοί ξεκίνησαν ως πλανόδιοι πωλητές φρούτων, γλυκών και λουλουδιών. Σημαντικός επίσης οικονομικός παράγοντας της εποχής για τους Έλληνες ήταν τα στιλβωτήρια παπουτσιών. Σ΄ όλο τον αμερικανικό Βορρά υπήρχαν εκατοντάδες τέτοιων επιχειρήσεων που ανήκαν σε Έλληνες. Η άνθηση των επιχειρήσεων αυτών οδήγησε στο να θεωρούνται συνώνυμες οι λέξεις «λούστρος» και «Έλληνας» στα μεγάλα αστικά κέντρα του Βορρά της εποχής εκείνης.

Τα άμοιρα παιδιά που δούλευαν σαν πλανόδιοι πωλητές για λογαριασμό των «πατρόνων» τους φωλιαζαν σε βρωμερά και ανθυγιεινά δωμάτια. Συχνά συγκατοικούσαν στα ίδια κτίρια που ήταν οι στάβλοι των αλόγων που έσερναν τα καροτσάκια τους..

Σπανιότατα, άνοιγαν τη νύχτα τα παράθυρα, και ακόμα πιο σπάνια έπλεναν τις λιγδιασμενες κουβέρτες των κρεβατιών τους . Μυριζε η ατμόσφαιρα, ιδρωτιλα, πανουκλα και αηδιαστικη δυσοσμία.. Τις περισσότερες φορές έμεναν νηστικά όλη την ημέρα, και έτρωγαν μόνο το βράδυ όταν επέστρεφαν στα δωμάτια τους, όπου στοίβαζαν και τα απούλητα φρούτα και λαχανικά της ημέρας.

Η κατασταση ήταν ακόμη χειρότερη για τα κακορίζικα παιδιά που δούλευαν στα στιλβωτήρια. Σε μερικά δωμάτια ήταν αραδιασμένα το ένα πλάι στο άλλο, δύο ή τρία κρεβάτια στα οποία έπεφταν μισολυποθυμα από την κουραση . Όταν δεν υπήρχαν κρεβάτια, τα παιδοπουλα ξάπλωναν στο πάτωμα. Συνηθως η καμερα τους απειχε πολλα μιλια από το κεντρο.. Τα πιτσιρικια επρεπε να ξυπνησουν στις 4.30 το πρωί να περπατησουν μεχρι τα στιλβωτηρια και να δουλεψουν ασταμάτητα μέχρι τις 10 την νύχτα. Μετά καθαρίζαν τα μάρμαρα, σφουγγαρίζαν τα πατώματα και ξεσκονίσαν τις καρέκλες.

Τις περισσότερες φορές οι σατανικοί Έλληνες εργοδότες αντί για μεροκάματο έδιναν στα φουκαριάρικα παιδιά μόνο τυρί, ελιές και ξερό ψωμί. Τη νύχτα ήταν τόσο εξαντλημένα, ώστε έπεφταν συχνά στο κρεβάτι χωρίς να ξεντυθούν. Τα στιλβωτήρια έμεναν ανοιχτά κάθε μέρα και τις Κυριακές και τις γιορτές.

Σε πολλά μέρη οι Έλληνες εργάτες των εργοστασίων λιμονοκτουσαν με δυο δολάρια την εβδομάδα. Στις σιδηροδρομικές γραμμές οι εργάτες κατοικούσαν σε ξεχαρβαλωμένα παλαιά βαγόνια, και ξύλινες καλύβες.

Τα 80 τουλάχιστον εκατοστά των Ελλήνων της Αμερικής ήταν εργάτες, που δούλευαν μερόνυχτα και τελικά δημιούργησαν πλούτο μεταγγίζοντας τον πικρό ιδρώτα τους στις φλέβες του οικονομικού συστήματος της Αμερικής. Μοιραία έγιναν τμήματα της τεραστίας μηχανής, η οποία παράγει τα περίφημα ανά την υφήλιο Αμερικανικά δολάρια.

Στην ιστορία του ελληνισμού υπάρχουν πολλές σκοτεινές σελίδες εκμετάλλευσης, από δεσποτικους Έλληνες, που καπηλεύτηκαν ξεδιάντροπα τους συντρόφους τους.

Αρκετοί Έλληνες μετανάστες, έχοντας υπερνικήσει τα πρώτα εμπόδια, αντί να προσπαθήσουν να εξυπηρετήσουν τους συμπατριώτες τους, εκμεταλλεύτηκαν την απειρία και την αμάθειά τους σε τέτοιο αποκρουστικό βαθμό, που ήταν απαραίτητη η επέμβαση των αμερικανικών αρχών.

Το μαφιόζικο σύστημα των Ελληνων Πατρόνων παρέμεινε ανεξίτηλο στην Αμερικανική ιστορία – ήταν το μίασμα του παντοδύναμου κοιλαρά αφέντη απέναντι στον μικρό και στον αδύνατο.

Το σύστημα εκμετάλλευσης από τους «Πατρόνους» είχε πρωτοεμφανιστεί από Ιταλούς στη σιδηροδρομική βιομηχανία. Στην ουσία, οι Πατρόνοι ήταν εργολάβοι στους οποίους οι νεοφερμένοι, που ήξεραν πολύ λίγο τη γλώσσα και τις συνθήκες εργασίας, στηρίζονταν για να βρουν δουλεια. εργασία. Μερικές φορές οι Πατρόνοι τους εξασφάλιζαν δωμάτιο, και ένα συμφωνημένο ποσό ως μισθό, που σήμαινε ότι τροφή και οτιδήποτε έπαιρνε ο εργάτης επιπλέον απ΄ αυτό το ποσό ανήκε στον διπλοσάγονο Πατρόνο.

Από το 1900 οι αδιάντροποι Έλληνες «αφεντικά», υιοθέτησαν το σύστημα των κουρσάρων πατρόνων και το τελειοποίησαν. Τα πρώτα θύματα ήταν οι μικροπωλητές λουλουδιών και οι πωλητές φρούτων, και γλυκών. Ήταν εφοδιασμένοι με χειράμαξες και με το εμπόρευμα της ημέρας. Το βράδυ επέστρεφαν τα καροτσάκια τους και τις εισπράξεις στο «αφεντικό».

Μετα το 1900 το συστημα επεκτάθηκε και συμπεριέλαβε στα διχτυα του αποπαιδια ηλικίας 14-20. Αυτά τα αθώα αγόρια έκλειναν συνήθως συμβόλαιο στην Ελλάδα. Το συμβόλαιο το υπέγραφαν τα αγόρια και οι γονείς τους χωρις να καταλαβαινουν το αληθινό νόημα της συμφωνίας. Ο Πατρόνος πλήρωνε τη μετάβαση στις Ηνωμένες Πολιτείες. Και έτσι, ήταν υποχρεωμένα να δουλεύουν για τα ρημάδια ναύλα, χρονια αμετρητα. Ήταν μια μορφή μασκαρεμένης δουλείας με συμβόλαιο . Η κομπίνα των Πατρόνων ξεκληρωσε ζωες και μαυρισε το όνομα των Ελλήνων στην Αμερική.

Μα το ρεύμα δεν γυρίζει ποτέ πίσω στην πηγή. Οι κακουχίες και πληγές των πρωτοπόρων μεταναστών σιγά σιγά έκαναν την αγουρίδα μέλι και έφεραν το αυριανό, πλούσιο θερισμό. Πάλεψαν με την φριχτη αντιξιοτητα με αχαλίνωτη λαχτάρα, με ηρωισμό και ανήκουστη υπομονή. Λαβώθηκαν θανασιμα με φαρμακερά βέλη ρατσισμού, εκμετάλλευσης, και στέρησης, αμέτρητες φορές. Μα με μια δύναμη ανώτερη από την ανθρώπινη ψυχή, αγκάλιασαν την θανατηφόρα φωτιά αντρίκεια, και ο σπόρος που φύτεψαν με αίμα στην ξένη γη, άνθισε και έγινε ένας αδιάσπαστος, σημαντικός πυρήνας στην οικονομική φλέβα της Αμερικής.

Τα παιδία των δούλων έγιναν αφεντικά, άνοιξαν τεράστιες επιχειρήσεις, μαγαζιά, μορφώθηκαν, έγιναν επιστήμονες καθηγητές, βουλευτές και σφυρηλάτησαν την πιο προοδευτική και εθνικιστική ομογένεια της Αμερικής.

Οι Έλληνες μετανάστες των Η.Π.Α. είναι σήμερα μια παντοδύναμη οικονομική μειονότητα, μέσα σ΄ ένα πολυεθνικό σύνολο. . Η νέα γενιά της ομογένειας χρωστά και έχει καθήκον να τιμήσει τους πρωτοπόρους προγόνους τους, που θυσιάστηκαν για νάνε σήμερα λεύτεροι και να προκόψουν. Η μνήμη είναι ο συνδετικός κρίκος που εξασφαλίζει σ’ ένα έθνος την ιστορική ενότητα, τη συνέχεια και την προοπτική. Το ιερό πάντρεμα του σήμερα και του χθες- έναι ένα κάστρο φίλιας χτισμένο στην όχθη της ευαισθητης ψυχής μας. Εμείς οι μετανάστες φιλάμε τις Θερμοπύλες του μοναδικού Ελληνικού πολισμού και της ιστορίας μας, στην ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΗ ΓΗ ΤΗΣ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ.

Μα εγώ, η ατόφια κόρη στη Κρήτης, που γεννήθηκε στο νεραϊδίσιο νησί και γαλουχήθηκε με τα ριζίτικα και αντάρτικα τραγούδια, και με τση μαντινάδες του αγνού παραδοσιακού χωριού, ψυχανεμίζομαι με τρόμο τα βαλτόνερα του μελλούμενου καιρού .Αφουγκράζομαι τον θάνατο της ράτσας και της κουλτούρας μου, στο θρόισμα των φθινοπωρινών φύλλων. Τα λυχνάρια του ουρανού δεν φέγγουν πια το μονοπάτι μας. Λοξοδρομήσαμε στην πορεία μας για την αθανατη Ιθάκη.

Ακοίμητη η πεθυμιά μου, να μην απαλλοτριωθώ στα γραναδια της αφομοίωσης, της καλοπέρασης, και της παγκοσποιησης. Έχω το δικαίωμα να κρατήσω τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ψυχοσύνθεσης, και της ιδιοσυγκρασίας το τόπου μου, ψηλομετωπα. Θέλω να διατηρήσω την ταυτότητα της μικρούλας ύπαρξης μου..Τα δάκρυα μου φλουριά που κυλούν στην κάψα της εσωτερικής ερημιάς μου, σε μια χώρα ξένη, αλλοπρόσαλλη κοκέτα.

Αντιστέκομαι με Κρητικό γινάτι, και λιονταρίσια περηφάνια να μπω στον ζυγό μιας οργανωμένης μηχανικής κοινωνίας. Ζούμε σε μια κρίσιμη εποχή όπου επιχειρεί να αλλοτριώσει και να απαξίωση όλες τις δυνάμεις που διαμορφώνουν μια κοινωνία πολιτών, και όχι μια κοινωνία υποταγμένων αντικειμένων. Μια κοινωνία ρηχή, χωρίς ανθρώπινες αξίες. Η μόνη αξία είναι η άπληστη για υλικά αγαθά ψυχή, που μοιάζει με το αλατισμένο νερό. Όσο πίνεις τόσο διψάς περισσότερο.

Περιφρονώ κάθε ματαιοδοξία, και ζητώ τώρα στην Δύση της ζωής μου να περπατήσω ξανά ξυπόλητη στα καλντερίμια του χωριού μου, και να φορέσω το χιλιοξεσχισμενο φουστάνι της μνήμης, και να γύρω τρυφερά σε μια κακοτράχαλη πέτρα, και εκεί να ακουμπήσω το κουρασμένο από τα ταξίδια κορμί μου.

Να ανασάνω θυμάρι και φασκομηλιά, και να ακούσω για στερνή φορά το μουρμουρητό του αργοκίνητου ποταμού, που κάποτε μου κρατούσε συντροφιά. Και μόλις λαλήσει ο πρώτος πετεινός, να αφήσω την τελευταία πνοή μου στο χώμα που κοιλοπόνεσε να με γεννήσει, μέσα στην λάσπη, και στο φως Από κάθε τρύπα της κελεμπίας μου θα φυτρώσει και ένα μυρωδατο μανουσάκι από το γελαστό βουνό.

Ελένη Κατσουλάκη

φωτογραφικό υλικό από  ithaque.gr

_________________________

Βιβλιογραφία-Πηγές:
  • http://ithaque.gr
  • http://www.ellisisland.org/
  • http://el.wikipedia.org/
  • http://www.koutouzis.gr/metanastes.htm
  • http://virtualschool.web.auth.gr/1.3/Praxis/BoravouEmigration.html
  • http://pontosforum.4.forumer.com/index.php?showtopic=5824

 

Φροντιστηριο Τραπεζουντας (1900-1914)

Φωτογραφικό υλικόfrontistirio-egeneia-komena-antigrafo 1900 – 1950

frontistirioapo-thalassa-souvenir

Γενικα στοιχεια

Οι Γιουρούκοι, των οποίων η ονομασία προέρχεται από το ρήμα y ό r ό mek ( = βαδίζω, κινούμαι ), είναι οι πλάνητες, οι νομάδες. Βρίσκονται, κυρίως, στα Βιλαέτια Σεβάστειας και Κασταμονής και συνεπώς στα αντίστοιχα ποντιακά σαντζάκια. Είναι είτε ποιμένες είτε πλανόδιοι τεχνίτες ασχολούμενοι με τη σιδηρουργία και την πεταλουργεία, όπως και οι αρχαίοι Χάλυβες, όντας Έλληνες στην καταγωγή, προερχόμενοι τόσο από εκείνους, όσο και από τους Παφλαγόνες 198. Οι μετακινήσεις τους δεν είναι μεγάλες και πάντως δεν κινούνται μακράν της περιοχής του Πόντου. Διαμένουν στα υψηλότερα μέρη των οροπεδίων και έχουν θρήσκευμα φαινομενικά μουσουλμανικό, στην πραγματικότητα όμως χριστιανικό. Η οργάνωση των οικισμών τους και η διάταξη των καλύβων ή των σκηνών τους έχουν αναλογίες με τους αρχαίους ελληνικούς οικισμούς, όπου στο μέσον υπάρχει κενός χώρος, η αγορά. Αναφέρονται περιπτώσεις Γιουρούκων που αρνήθηκαν να ορκιστούν στο κοράνιο 199.

Οι Κιρκάσιοι ή Τσερκέζοι ( Ηerkez), που συναντώνται σε όλες τις περιοχές του Πόντου, είναι οι αρχαίοι Κερκίται και στην περιοχή του Πόντου εμφανίζονται κυρίως μετά τους ρωσοτουρκικούς πολέμους. Ανήκουν στη Φρυγοπελασγική ομοφυλία, είναι δηλαδή φυλή συγγενική με τους Έλληνες και μάλιστα με τους Αχαιούς, και έχουν συνείδηση αυτού του δεδομένου, για το οποίο είναι ιδιαίτερα υπερήφανοι 200. Κατά τον Henri Mathieu μάλιστα συνδέονται φυλετικά με τους Κρήτες και μάλιστα με τους Σφακιανούς, με τους οποίους έχουν τα ίδια ανθρωπολογικά χαρακτηριστικά 201. Η πολιτιστική τους ιδιαιτερότητα ευθύνεται για το γεγονός ότι μετά τη μετοίκησή τους δεν αφομοιώνονται από τους ομοθρήσκους τους Τούρκους, αλλά, αντίθετα, διατηρούν σημαντικό μέρος της ταυτότητάς τους, όπως το μαρτυρούν αυτά τα ίδια τα ονόματά τους, των οποίων προτάσσεται το εθνικό τους « Τσερκέζ »( π. χ. « Τσερκέζ Χασάν », « Τσερκέζ Αλή » κ. ο. κ.) 202. Κατά τις διάφορες ιστορικές περιόδους πολέμησαν στο πλευρό των Ελλήνων εναντίον των Περσών, των Τούρκων κ. ά. Εξισλαμίστηκαν κατά το 15 ο αιώνα, διατηρούν όμως πολλά στοιχεία της πρότερης χριστιανικής τους ταυτότητας σεβόμενοι το σταυρό, λατρεύοντας την Παναγία, επικαλούμενοι τους αποστόλους και κάνοντας διάφορες τελετές που θυμίζουν έντονα τη χριστιανική θρησκεία 203. Ταυτόχρονα, στον κοινωνικό τους βίο διατηρούν πολλές συνήθειες του απώτερου πολιτιστικού τους παρελθόντος, ενώ ενδιαφέρον έχει η μεγάλη γιορτή που πραγματοποιούν κατά την επέτειο του θανάτου του Αγίου Γεωργίου, τον οποίο εξόχως λατρεύουν 204. Σε κάθε περίπτωση διάκεινται ευμενώς προς τους Έλληνες, ενώ, αντίθετα, μισούν και αποστρέφονται τους Τούρκους, γεγονός που αποδείχτηκε κατά τον τελευταίο πόλεμο, οπότε στο εσωτερικό της Αμισού βοήθησαν τα ελληνικά ανταρτικά σώματα εναντίον των Τούρκων 205. Η γλώσσα των Κιρκασίων, όπως και των συγγενών τους Αβασγών ή Απαζάδων, έχει φρυγοπελασγική προέλευση και είναι η επικρατούσα γλώσσα μεταξύ των ορεινών φύλων του Καυκάσου, η οποία παρέμεινε πρωτόγονη και αδιάπλαστη και σ ’ αυτό συνετέλεσε προφανώς το γεγονός ότι στερείται γραπτής έκφρασης και για το λόγο αυτό γράφεται με αραβικούς χαρακτήρες 206. Οι Κούρδοι είναι απόγονοι των Καρδούχων που αναφέρει ο Ξενοφώντας στην « Κάθοδο των Μυρίων » και κατοικούν νότια της χώρας των Χαλύβων, στην ίδια περιοχή που βρίσκονται και σήμερα. Έχουν μια φεουδαρχική πατριαρχική οργάνωση διαιρούμενοι σε πολλές φυλές, από τις οποίες οι κυριότερες είναι εννέα και καθεμία φέρει το όνομα του φυλάρχου και τον τόπο προέλευσής του. Έχουν δική τους γλώσσα, που είναι μίγμα περσικής και αραβικής και είναι τελείως διαφορετική από την τουρκική 207. Το μίσος που αισθάνονται εναντίον των Τούρκων ίσως είναι μεγαλύτερο από κάθε άλλη περίπτωση εθνικής ομάδας στο μικρασιατικό χώρο. Η θέση των γυναικών στην κουρδική κοινωνία δεν είναι άθλια όπως στην περίπτωση των Τούρκων, όπου ουσιαστικά η γυναίκα θεωρείται δούλα – αντιθέτως, απολαμβάνουν μεγάλες ελευθερίες. Είναι λαός πολεμοχαρής και κάνει πολλούς και σκληρούς αγώνες εναντίον του οθωμανικού κράτους για την εθνική του απελευθέρωση, με μεγάλο κόστος, που αντικατοπτρίζεται στη σημαντική του αριθμητική συρρίκνωση 208. Οι Κούρδοι στη συντριπτική τους πλειοψηφία είναι μουσουλμάνοι Σιίτες, υπάρχουν όμως μεταξύ τους 100.000 χριστιανοί Νεστοριανοί, υπαγόμενοι σε δύο κληρονομικούς πατριάρχες 209. Από τα πιο ενδιαφέροντα κουρδικά φύλα είναι οι Γεζίτες (Yezidi), που δεν είναι ούτε χριστιανοί, ούτε μουσουλμάνοι, μισούν όμως το ίδιο τους Τούρκους, ενώ αντίθετα αγαπούν τους Έλληνες, τους οποίους δέχονται στα σπίτια τους χωρίς να κρύπτονται οι γυναίκες τους, όπως συνηθίζουν απέναντι στους Τούρκους. Προσεύχονται πρόθυμα στις χριστιανικές εκκλησίες και τηρούν ένα είδος βαπτίσματος στα παιδιά τους, βάζοντάς τα σε ένα δοχείο με αγιασμένο νερό.

Σε μερικές τελετές τους δίνουν στον οίνο το όνομα του αίματος του Χριστού, ενώ έχουν διατηρήσει ένα είδος δημόσιας ιεροτελεστίας αντίστοιχης με των χριστιανικών κοινοτήτων των αποστολικών χρόνων. Υπάρχει δε και μία μουσουλμανική παράδοση η οποία κατηγορεί τους Γεζίτες ή Γεζιντήδες ως δολοφόνους των εγγονών του προφήτη Μωάμεθ 210. Οι μωαμεθανοί Κούρδοι έχουν ενσωματώσει στην πίστη τους και περσικά θρησκευτικά σύμβολα. Έτσι, παραμορφώνοντας την πίστη στους τρεις μάγους, λατρεύουν πλην των άλλων και τον Αριμάν, γεγονός που ωθεί τους Τούρκους, που τους μισούν, να θεωρούν ότι λατρεύουν το διάβολο 211. Στην περιοχή του Πόντου τους συναντάμε κυρίως στην Τραπεζούντα και στα Σαντζάκια Αμάσειας και Τοκάτης. Σε πολλές περιπτώσεις οι Τσιαπνήδες συγχέονται με τους Ερυθίνους (K ι z ι l Ba ş ), με τους οποίους έχουν παρόμοιες συνήθειες, και διαμένουν σε 45 χωριά του εσωτερικού Πόντου, στην περιοχή μεταξύ Πλατάνων και Τρίπολης.

Δεν έχουν, επίσης, καμιά σχέση με τους Τούρκους, φέρονται δε ως απόγονοι των αρχαίων Μοσυνοίκων 212. Αν και μουσουλμάνοι, διατηρούν απόρρητο οικογενειακό βίο τελώντας μυστικές ιεροτελεστίες, όπως και οι Ερυθίνοι, ενώ κατά μία άποψη 213 είναι απόγονοι των Τζάννων που διαμένουν στην περιοχή του Πόντου από την αρχαιότητα, προσήλθαν στο χριστιανισμό κατά τους βυζαντινούς χρόνους και αγωνίστηκαν εναντίον των Τούρκων στο πλευρό του Βυζαντίου αλλά και στο πλευρό των Αυτοκρατόρων της Τραπεζούντας. Οι Αρμένιοι μέσα στα όρια του Πόντου, κατά την εξεταζόμενη περίοδο, διαμένουν κυρίως στα Βιλαέτια Τραπεζούντας και Σεβάστειας, αλλά βρίσκονται διασκορπισμένοι και σε άλλες περιοχές της Μ. Ασίας, για λόγους που ήδη προαναφέραμε. Πρόκειται για αρχαίο λαό που έχει την κοιτίδα του στην περιοχή του όρους Αραράτ. Σύμφωνα με τον καθηγητή Π. Καρολίδη, υπάρχει στενή συγγένεια μεταξύ Φρυγών και Αρμενίων, ενώ η Αρμενία ως εκ της θέσεώς της ήταν σημείο ενώσεως της μεγάλης οικογένειας των αρίων λαών, που ορίζεται ανατολικά από τις παρυφές του ιρανικού οροπεδίου, δυτικά από τον ποταμό Άλυ και βόρεια από τη μεγάλη οροσειρά του Καυκάσου 214. Εδώ θα πρέπει να αναζητηθεί η κοιτίδα των αρίων λαών της Μικράς Ασίας, πολλοί από τους οποίους μέσω του Βοσπόρου και του Ελλησπόντου πέρασαν στον ελλαδικό χώρο και συνεπώς παρατηρείται συνάφεια φρυγοαρμενικών φύλων μέχρι τη Θεσσαλία 215. Η συνάφεια αυτή ενισχύεται από αρχαίες παραδόσεις.

Σύμφωνα με μία από αυτές, η Αρμενία έλαβε την ονομασία της από το Θεσσαλό Αρμένιο, που ξεκίνησε από το Αρμένιο, μικρή θεσσαλική πόλη δίπλα στη Βοιβηίδα λίμνη και έλαβε μέρος στην Αργοναυτική Εκστρατεία 216. Η μεγάλη εισβολή δε των Αρμενίων στη Μικρά Ασία πραγματοποιείται κυρίως από το 1608 μ. Χ., δηλαδή πολύ μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης, και είναι αποτέλεσμα συνδυασμού διαφόρων γεγονότων, όπως των διωγμών τους στον περσικό χώρο από το Σάχη της Περσίας Αμπάς, και των εξεγέρσεων των Κούρδων της περιοχής, οι οποίοι βρίσκονται σε συνεχή αντιπαράθεση με τους Αρμένιους 217. Ήταν κυρίως Μονοφυσίτες και εκχριστιανίστηκαν τον 4 ο αιώνα. Οι Αρμένιοι, από θρησκευτική άποψη, διακρίνονται σε Αρμενοκαθολικούς και Γρηγοριανούς (το όνομα προκύπτει από το Γρηγόριο το Φωτιστή, 255-326 μ. Χ., από τον οποίο εκχριστιανίστηκαν) 218. Αυτός ο διαχωρισμός έχει, κυρίως, ιστορικο – πολιτικά κίνητρα. Μετά την Άλωση, οι Αρμένιοι βρίσκονται σε όλα τα εδάφη της Μ. Ασίας, είναι όμως ευάριθμοι κυρίως στα ανατολικά της καθώς και δυτικά της Βιθυνίας, στην περιοχή της Προύσας. Η στάση του Πορθητή, ενταγμένη στη λογική του συστήματος των εθνικών κοινοτήτων, είναι να μεταφέρει την έδρα του Γιοβακήμ, ενός από τους επισκόπους των Αρμενίων, στην Κωνσταντινούπολη και να οριστεί αυτός ως « Πατριάρχης » των Αρμενίων. Όμως, οι Γρηγοριανοί Αρμένιοι διέθεταν ανώτατο πευματικό ηγέτη, το λεγόμενο Πατριάρχη / Καθολικό του Ετζμιατζήν, που η έδρα του βρίσκεται έξω από τα όρια του οσμανικού κράτους, στο έδαφος της ιστορικής Αρμενίας, και βρίσκεται υπό τον έλεγχο των αντιμαχόμενων μεταξύ τους κρατών των Ακκογιουνιδών του Ουζούν Χασάν και Καρακογιουνιδών του Τζιχανσάκ, που κατανοούν τη μέγιστη σημασία των Αρμενίων για δύο λόγους. 1 ον : Για την εξασφάλιση, μέσω αυτών, της συμπαράστασης των Βενετών για τη συγκρότηση κοινού μετώπου εναντίον των Οσμανών, και 2ον: Για την εξασφάλιση των Αρμενίων που τελούν υπό οσμανική κατοχή.

Ο φόβος των Οσμανών μπροστά σε μια τέτοια προοπτική είναι που τους οδηγεί στην απόφαση ίδρυσης ενός αντικανονικού αρμενικού πατριαρχείου στην Κωνσταντινούπολη 219. Στην περιοχή του Πόντου, κατά τις αρχές του 20ού αιώνα, τους συναντάμε κυρίως στην περιοχή Τραπεζούντας και στα Σαντζάκια Αμάσειας, Τοκάτης και Νικόπολης.

Στις πόλεις, και κυρίως στην Τραπεζούντα και Αμισό, είναι οι μόνοι που μπορούν να ανταγωνιστούν τους Έλληνες στο εμπόριο. Στην ύπαιθρο ασχολούνται και αυτοί με την κτηνοτροφία και τη γεωργία, όπως όλοι σχεδόν οι κάτοικοι της περιοχής του Πόντου. Έχουν πολύ καλές σχέσεις με τους Έλληνες, γεγονός που φαίνεται αργότερα, κατά την περίοδο της γενοκτονίας τους από το νεοτουρκικό καθεστώς του 1914-15, οπότε σε πολλές περιπτώσεις Έλληνες προσπαθούν να τους βοηθήσουν με κάθε τρόπο, πράγμα ιδιαίτερα επικίνδυνο, που σημαίνει θάνατο και για τους ίδιους, σε περίπτωση που αυτό γίνει γνωστό στις Αρχές. Βρίσκονται σε ιστορική αντιπαράθεση τόσο με τους Κούρδους όσο και με τους Τούρκους. Όπως έχουμε προαναφέρει, υπάρχουν και άλλες εθνότητες στην περιοχή του Πόντου, μικρές πληθυσμιακά, όπως οι Εβραίοι, οι Αθίγγανοι, οι Πέρσες, οι Βόσνιοι, οι Πομάκοι και μερικοί Φραγκολεβαντίνοι, που είναι κατάλοιπα Ευρωπαίων και, κυρίως, των Γενουατών και των Ενετών που είχαν παρεισφρήσει στις πόλεις κατά βάσιν του Πόντου, κυρίως στην Τραπεζούντα και την Αμισό, ασχολούμενοι με το εμπόριο.

Φροντιστήριο Τραπεζούντας

Απόφητοι Φροντιστηρίου
Απόφητοι Φροντιστηρίου
Απολυτήριο Φροντιστηρίου
Απολυτήριο Φροντιστηρίου
Εγκαίνια Φροντιστηρίου
Εγκαίνια Φροντιστηρίου
Εγκαίνια Φροντιστηρίου με σφραγίδα
Εγκαίνια Φροντιστηρίου με σφραγίδα
Εγκαίνια Εγκαίνια Φροντιστηρίου
Εγκαίνια Εγκαίνια Φροντιστηρίου
Καθηγητές Φροντιστηρίου
Καθηγητές Φροντιστηρίου
Σκίτσο Φροντιστηρίου
Σκίτσο Φροντιστηρίου
Εκπαιδευτικοί στην Ποντιακή Εστία 1950
Εκπαιδευτικοί στην Ποντιακή Εστία 1950
Εκπαιδευτικοί Φροντιστηρίου 1950
Εκπαιδευτικοί Φροντιστηρίου 1950
Τελιόφοιτοι Φροντιστηρίου
Τελιόφοιτοι Φροντιστηρίου
Ζωγραφιά Φροντιστηρίου Τραπεζούντας
Ζωγραφιά Φροντιστηρίου Τραπεζούντας
Τραπεζίτικο εμπορικό τμήμα Φροντιστηρίου 1913
Τραπεζίτικο εμπορικό τμήμα Φροντιστηρίου 1913
Εκδήλωση Φροντιστηρίου Τραπεζούντας
Εκδήλωση Φροντιστηρίου Τραπεζούντας
Εκδήλωση Φροντιστηρίου Τραπεζούντας
Εκδήλωση Φροντιστηρίου Τραπεζούντας
Φροντιστήριο όπου εμφανίζεται ο φράχτης
Φροντιστήριο όπου εμφανίζεται ο φράχτης
Γραφεία Φροντιστηρίου
Γραφεία Φροντιστηρίου
Απόφοιτοι Θεοφυλάκτου Φροντιστηρίου
Απόφοιτοι Θεοφυλάκτου Φροντιστηρίου
Φροντιστήριο χρωματισμένο
Φροντιστήριο χρωματισμένο
Φροντιστήριο πρόσοψη
Φροντιστήριο πρόσοψη
Εκπαιδευτικοί Φροντιστηρίου με αποφοίτους
Εκπαιδευτικοί Φροντιστηρίου με αποφοίτους
Εκπαιδευτικοί Φροντιστηρίου με αποφοίτους
Εκπαιδευτικοί Φροντιστηρίου με αποφοίτους
Εκπαιδευτικοί Φροντιστηρίου
Εκπαιδευτικοί Φροντιστηρίου
Μαθητές σε γυμναστικές ασκήσεις
Μαθητές σε γυμναστικές ασκήσεις
Τμήμα θηλέων
Τμήμα θηλέων
Αίθουσα διδασκαλίας
Αίθουσα διδασκαλίας
Καρτ-ποστάλ όψης Φροντιστηρίου από τη θάλασσα
Καρτ-ποστάλ όψης Φροντιστηρίου από τη θάλασσα
Καρτ-ποστάλ όψης Φροντιστηρίου
Καρτ-ποστάλ όψης Φροντιστηρίου
Τοπογραφικό σχεδιάγραμμα της Τραπεζούντας
Τοπογραφικό σχεδιάγραμμα της Τραπεζούντας

Εκπαιδευτικοί

Γενικά

Το Συμβούλιο των Σχολείων της κοινότητας, που είναι το αρμόδιο όργανο για την πρόσληψη των εκπαιδευτικών, φροντίζει για το διορισμό των κατά το δυνατόν καλύτερων εκπαιδευτικών. Έτσι, ελέγχει προσεκτικά τους τίτλους σπουδών τους – ειδικά αν αυτοί προέρχονται από απομακρυσμένες περιοχές εκτός Πόντου -, ενώ τελικός αποδέκτης είναι ο Μητροπολίτης, ο οποίος επικυρώνει και υπογράφει το σχετικό πιστοποιητικό καταλληλότητας, με το οποίο χορηγείται η άδεια του διδάσκειν στο Φροντιστήριο. Η έκδοση δε του πιστοποιητικού αυτού είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την πρόσληψή τους από την Εφορία των Σχολείων. Έχει ετήσια ισχύ, ενώ ταυτόχρονα ορίζει το πλαίσιο μέσα στο οποίο οφείλει να κινείται ο εκπαιδευτικός κατά την άσκηση των καθηκόντων του ( να συμμορφώνεται στο πλαίσιο της διδασκαλίας της Ορθόδοξης εκκλησίας και να απέχει «παντός απάδοντος θρησκευτικώς, ηθικώς και πολιτικώς»), θέσεις που βρίσκονται μέσα στο ιδεολογικό πλαίσιο που σε πολλές ευκαιρίες έχει περιγραφεί 455. Οι εκπαιδευτικοί είναι οι κατεξοχήν φορείς της ιδεολογίας που πρέπει να προωθήσει το Φροντιστήριο, και για το λόγο αυτό η επιλογή τους γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή.

Οι εκπαιδευτικοί οι οποίοι προορίζονται για το Φροντιστήριο πρέπει να είναι, πλην των άλλων, « ικανοί και χρηστοήθεις » 456. Να έχουν τα περισσότερα δυνατά τυπικά και ουσιαστικά προσόντα. Οι δάσκαλοι να είναι κατά το δυνατόν απόφοιτοι του Διδασκαλείου Αθηνών. Αυτοί, άλλωστε, όπως έχουμε προαναφέρει, λόγω έλλειψης σχολής παραγωγής δασκάλων στην περιοχή ( το στοιχειώδες διδασκαλείο που ιδρύεται κατά το 1907 από το διευθυντή του Φροντιστηρίου Ν. Λιθοξόο, πολύ απέχει από το να χαρακτηριστεί διδασκαλείο και στόχος του είναι η παραγωγή στελεχών για την ικανοποίηση των πιεστικών αναγκών της περιοχής ), έρχονται από την Αθήνα μέσω του Συλλόγου Μικρασιατών « Η Ανατολή ». Είναι χαρακτηριστικό ότι κατά την ερευνώμενη περίοδο στο Δημοτικό τμήμα του Φροντιστηρίου υπηρετούν μόνο «Διδασκαλισταί», δηλαδή απόφοιτοι του Διδασκαλείου Αθηνών, οι οποίοι έχουν έλθει με παρεμβάσεις του προαναφερθέντος Συλλόγου Μικρασιατών «Η Ανατολή», ενώ μόνο τρεις από αυτούς κατάγονται από την περιοχή και προέρχονται από τους αριστούχους αποφοίτους του Φροντιστηρίου 457.

Οι εκπαιδευτικοί δε του Γυμνασιακού τμήματος του Φροντιστηρίου, ως γνωστόν, είναι όλοι σχεδόν απόφοιτοι του Πανεπιστημίου Αθηνών. Αυτά τα δύο δεδομένα έχουν καθοριστική σημασία για το πραγματικά υψηλό επίπεδο παρεχόμενης εκπαίδευσης στους μαθητές του Φροντιστηρίου.

frontistirio-trapeza-stin-pontiaki-estia-1950

Διευθυντές του Φροντιστηρίου

Όπως έχουμε επανειλημμένα τονίσει, στο Φροντιστήριο υπάγονται όχι μόνο το Γυμνάσιο και το κεντρικό Δημοτικό Σχολείο, τα οποία στεγάζονται στο μεγάλο τετραώροφο παραθαλάσσιο κτίριο, αλλά και τα συνοικιακά Δημοτικά σχολεία και Παρθεναγωγεία, με το κεντρικό Παρθεναγωγείο. Άλλωστε, όργανο της κοινότητας Τραπεζούντας που έχει σχέση με τα εκπαιδευτικά πράγματα της πόλης είναι το ( μοναδικό ) Συμβούλιο Σχολείων της ελληνικής κοινότητας Τραπεζούντας, από το οποίο προέρχεται η Εφορία των σχολείων της πόλης. Έτσι, αυτομάτως η θέση του Διευθυντή του Φροντιστηρίου αποκτά μεγάλη σημασία για την οργάνωση όλων των σχολείων της πόλης και όχι μόνο γι ’ αυτό καθεαυτό το Φροντιστήριο. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η επιλογή του Διευθυντή, ειδικά κατά την περίοδο αυτή, γίνεται με μεγάλη προσοχή. Η ελληνική κοινότητα της Τραπεζούντας θεωρεί ότι η φήμη του Διευθυντή πρέπει να είναι « ανταξία του γοήτρου του Φροντιστηρίου » 458.

Το Φροντιστήριο κατά την εξεταζόμενη περίοδο έχει δύο σημαντικές προσωπικότητες ως Διευθυντές, « ανταξίους του γοήτρου » και των λαμπρών προοπτικών του. Προηγείται χρονικά η θητεία του σοφού ιστορικού και φιλολόγου Ματθαίου Παρανίκα (1832-1914), ενός από τους κορυφαίους διδασκάλους του Γένους, ο οποίος διευθύνει το Φροντιστήριο μεταξύ των ετών 1895-96 και 1903-04 459. Κατάγεται από τη Βίτσα της Ηπείρου. Έχει σπουδάσει στη Ζωσιμαία Σχολή της Ηπείρου, στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και στο Μόναχο, ενώ πριν από την έλευσή του στην Τραπεζούντα είχε διδάξει σε πολλά σχολεία του οσμανοκρατούμενου ελληνισμού ( στη σχολή της Μαδύτου, στο Ζάππειο Κωνσταντινουπόλεως, στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης κ. λπ.), ενώ είχε ήδη διευθύνει τα σχολεία της Χαλκηδόνας και της Αδριανούπολης. Μετά δε την αναχώρησή του από την Τραπεζούντα το 1904, διευθύνει για λίγο την Ευαγγελική Σχολή της Σμύρνης, όπου και αποβιώνει το 1914. Μέλος του Ελληνικού Φιλολογικού Συλλόγου Κωνσταντινούπολης ( ΕΦΣΚ ), πολυγραφότατος, με άπειρες ιστορικές και 457 ΚΤΕΝΙΔΗΣ Φίλων, ΠΕ, τχ. 98-99, Θεσσαλονίκη 1958, σελ. 4.745. 458. ΚΤΕΝΙΔΗΣ Φίλων, ό. π.

Εδώ ο συγγραφέας συγκεκριμένα αναφέρεται στην αντικατάσταση του εξαίρετου κατά τα άλλα Διευθυντή του Φροντιστηρίου φιλολόγου Ι. Παρχαρίδη, από το γνωστό ανά το Πανελλήνιο ιστορικό και φιλόλογο Ματθαίο Παρανίκα, ο οποίος τότε διηύθυνε την Ευαγγελική Σχολή Σμύρνης. Και τονίζει χαρακτηριστικά : « Ιδιαιτέρα κατεβάλλετο φροντίς και προσοχή διά το προσωπον του Γυμνασιάρχου, του οποίου η φήμη έπρεπε να είναι ανταξία με το γόητρον του Φροντιστηρίου ». 459 ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ Διαμαντής : « Στατιστικοί πίνακες της εκπαιδεύσεως των Ελλήνων στον Πόντο », Αθήνα 1988, σελ. 192. Ο συγγραφέας καταλήγει στις χρονολογίες αυτές μετά από σύγκριση των πληροφοριών που δίδει ο Δ. Οκονομίδης με την εργασία του που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό ΠΦ ( τχ. 3-8 του 1936, και 11-12 του 1937) με τίτλο :« Συνοπτική ιστορία του περιωνύμου ελληνικού Φροντιστηρίου της Τραπεζούντος », όπου επιφύλαξη υπάρχει μόνο ως προς το χρόνο που αρχίζει να διευθύνει το σχολείο ο Μ. Παρανίκας και καταλήγει στην εκτίμηση την οποία και εμείς θεωρούμε ορθή.

Φιλολογικές μελέτες, πολλές από τις οποίες είχαν δημοσιευθεί τόσο στο περιοδικό του ΕΦΣΚ, όσο και στο φιλολογικό περιοδικό « Παρνασσός » των Αθηνών, καθώς και στην Εκκλησιαστική Αλήθεια ( ΕΑ ) του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Από τα πολλά βιβλία που συνέγραψε σημαντικότερο θεωρείται το « Σχεδίασμα περί της εν τω ελληνικώ έθνει καταστάσεως των γραμμάτων από αλώσεως της Κων / πόλεως μέχρις των αρχών της ΙΘ΄ εκατονταετηρίδος», το οποίο και είχε βραβευτεί σε φιλολογικό διαγωνισμό των Αθηνών κατά το 1867 460. Αυτά τα δεδομένα τον κατατάσσουν μεταξύ των κορυφαίων εκπαιδευτικών του ελληνικού γένους και δικαιώνουν απολύτως τόσο τη φήμη του όσο και την απόφαση της ελληνικής κοινότητας Τραπεζούντας να τον καλέσει να διευθύνει το Φροντιστήριο στην πιο κρίσιμη στιγμή της ιστορίας του, δηλαδή δύο χρόνια μετά την έλευση του νέου ικανότατου Μητροπολίτη Κωνστάντιου, την υπέρβαση της εσωτερικής κρίσης με τις ολοφάνερες επιπτώσεις της στη λειτουργία του Φροντιστηρίου και την οικοδόμηση του νέου κτιρίου του Φροντιστηρίου, που σημαίνει ουσιαστικά την επανίδρυσή του και τη λειτουργία του μέσα σε ένα νέο, ιδιαίτερα ενδιαφέρον κοινωνικό και οικονομικό περιβάλλον. Δεύτερος διευθυντής είναι ο Νικόλαος Λιθοξόος (1869 -1938), Φιλόλογος, από τις Σαράντα Εκκλησιές της Ανατολικής Θράκης, ο οποίος διευθύνει το Φροντιστήριο για δεκατρία σχολικά έτη, μεταξύ των ετών 1904-05 και 1917-18. Πρόκειται για ένα σεμνό, σοβαρό, πολυμαθή, με υψηλό κύρος, οξυδέρκεια και οργανωτικές ικανότητες εκπαιδευτικό, ο οποίος περνάει τα δημιουργικότερα χρόνια της ζωής του στην Τραπεζούντα 461.

Αριστούχος απόφοιτος του Πανεπιστημίου Αθηνών (1895), μετά από ολιγοήμερη παραμονή σε γυμνάσιο της Ναυπακτίας αποδέχεται πρόσκληση της Εφορίας Τραπεζούντας και διδάσκει στο Φροντιστήριο υπό το σοφό Ματθαίο Παρανίκα (1895-1901). Στη συνέχεια, με τη μεσολάβηση στελεχών της κοινότητας Τραπεζούντας, αποστέλλεται στη Γενεύη για να σπουδάσει παιδαγωγικά στο Πανεπιστήμιο της πόλης, με την οικονομική στήριξη του εκεί διαμένοντος Μεγάλου Ευεργέτη της κοινότητας Τραπεζούντας και εξέχοντος επιχειρηματία Κωνσταντίνου Θεοφυλάκτου, ενώ κατά τη διάρκεια των καλοκαιριών παρακολουθεί παιδαγωγικά μαθήματα στα Πανεπιστήμια Ζυρίχης και Ιένας της Γερμανίας.

Είναι φανερό ότι η κοινότητα Τραπεζούντας επενδύει σ ’ αυτόν για να τον αξιοποιήσει αργότερα, όπως και γίνεται το 1904, οπότε επιστρέφει στην πόλη και αναλαμβάνει τη διεύθυνση του Φροντιστηρίου, αφού εν τω μεταξύ ο υπέργηρος Ματθαίος Παρανίκας έχει αποχωρήσει. Αναδιοργανώνει κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα σχολεία της Τραπεζούντας, τα οποία ως Διευθυντής του Φροντιστηρίου επισκέπτεται συχνά και επιθεωρεί, συντονίζοντας παράλληλα τη λειτουργία τους, ενώ καμία σημαντική πρωτοβουλία της κοινότητας δεν προωθείται χωρίς τη δική του έγκριση 462. Εφαρμόζει εκπαιδευτικές καινοτομίες, όπως νέες μεθόδους προσέγγισης της διδακτέας ύλης και ειδικά των αρχαίων ελληνικών 463. Από τις πολλές και 460 ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ ΔΗΜ.: « Συνοπτική….», ό. π., ΠΦ, τχ. 4-6, 1937, σελ 4. 461 ΛΙΘΟΞΟΥ – ΣΑΛΑΤΑ Ζηνοβία : «Μνήμη Νικολάου Λιθοξόου», ΠΣ, Αθήναι 1984, σελ.113-122. 462 Ό. π. 463 Ό. π. Εδώ η συγγραφέας τονίζει ότι στη διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών παραμερίζει τους τύπους και επιδιώκει κυρίως την ουσία, που είναι όχι η επιμονή « στους σκοτεινούς πέπλους των υπερσυντέλικων και των ανωμαλιών », αλλά στην ανάδειξη « όλης της γνήσιας ρώμης και τη διαύγεια της αρχαίας ελληνικής σκέψης ». Ότι διώχνει «τη συνωφρυόμενη και όμως, της περιόδου που ερευνούμε και ιδιαίτερα κατά τα έτη 1912 και 1913, αναφέρεται ένα γεγονός ιδιαίτερα ενδιαφέρον, που έχει σχέση με την ευθεία αμφισβήτηση, εκ μέρους μιας ομάδας μαθητών, αυτής της τάξης πραγμάτων, που κυριαρχεί από πολλά έτη στη ζωή και την εν γένει λειτουργία του Φροντιστηρίου 511.

Ο νεαρός Κασσάνης, ανιψιός των εκδοτών αδελφών Σεράση, μετά την αποφοίτησή του από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών έρχεται να μείνει αυτά τα χρόνια στην Τραπεζούντα, όπου και μεταφέρει την ιδεολογία της αθηναϊκής κοινωνίας και κυρίως την έντονη αμφισβήτηση που συνεπάγονται οι ιδεολογικές συγκρούσεις για το γλωσσικό ζήτημα. Εδώ δημιουργεί μια νέα, εντελώς πρωτόγνωρη για τα ήθη της πόλης, κατάσταση. Αναπτύσσει φιλίες με μαθητές των δύο τελευταίων τάξεων του Φροντιστηρίου, τους οποίους επηρεάζει βαθιά και δημιουργεί έναν κύκλο νέων, όπου γίνονται συζητήσεις, ανταλλάσσονται απόψεις και γενικά αρχίζει να διαμορφώνεται ένα νέο κλίμα.

Οι μαθητές αρχίζουν να δείχνουν σημεία ανταρσίας απέναντι στο καθεστώς που έχει διαμορφωθεί στη ζωή του Φροντιστηρίου, απευθύνουν στους Καθηγητές τους ερωτήσεις πάνω σε θέματα « ταμπού » και τους φέρνουν συχνά σε δύσκολη θέση, ενώ οι Καθηγητές αρνούνται να απαντήσουν, χαρακτηρίζοντας τη στάση των μαθητών αυθάδη. Κάποιος μαθητής της ομάδας αυτής τολμά να θίξει τα απαραβίαστα, γράφοντας την έκθεσή του στη δημοτική γλώσσα, με αποτέλεσμα να αποβληθεί από το Γυμνασιάρχη Λιθοξόο για τρεις ημέρες από το σχολείο. Οι επαναστατημένοι μαθητές καταργούν τη στολή του σχολείου, δημιουργώντας δική τους μόδα με πανωφόρια που τα ράβουν σε δικό τους ράπτη τον – προφανώς Γάλλο – Κλος, γι ’ αυτό και αποκαλούνται « Κλοσοφόρος παρέα ». Τα μαλλιά τους είναι πολύ μακρύτερα των υπολοίπων μαθητών. Τα ονόματα των κύριων στελεχών της ομάδας αυτής είναι : Μακρίδης Παναγιώτης, Καραγκιοζίδης Γεώργιος, Καραγκιοζίδης Ιωάννης, Καρπόζηλος Γρηγόριος, Μεταξάς Ιωάννης, Κακουλίδης Νικόλαος και Βελισσαρίδης Βελισσάριος. Στη συντηρητική κοινωνία της Τραπεζούντας των αρχών του 20 ού αιώνα, όπου οι κοινωνικοί θεσμοί θεωρούνται απαρασάλευτοι, η συμπεριφορά των μαθητών αυτών προκαλεί πρωτοφανή σάλο. Όλοι οι παράγοντες της εκπαίδευσης, ο Γυμνασιάρχης, οι καθηγητές, η Σχολική Εφορία, προσπαθούν να αποκαταστήσουν τις ανατραπείσες ισορροπίες, καλώντας συχνά τους γονείς και κηδεμόνες των ανταρτών μαθητών, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Όλη η ελληνική κοινότητα Τραπεζούντας στα σπίτια, στους δρόμους, στις κοινωνικές εκδηλώσεις, έχει ως κεντρικό θέμα συζήτησης το πρόβλημα αυτό. Το κλίμα αυτό έντονης αμφισβήτησης των κατεστημένων αντιλήψεων καταρρέει και πνίγεται κάτω από τις ραγδαίες εξελίξεις που επέρχονται με την έκρηξη του Α ‘ Παγκοσμίου Πολέμου, που οδηγούν σε λίγα χρόνια στην έξοδο των Ελλήνων του Πόντου από τις εστίες τους.

Αντώνης Υ. Παυλίδης
Απόσπασμα Περιοδικού «Αρχείου Πόντου» – Παράρτημα 24
Επιτροπή Ποντιακών Μελετών

Διασύνδεση στη σελίδα της πηγής και ολόκληρου του περιοδικού