“Χαίρε ψυχή μου…”

“Χαίρε ψυχή μου, Μάνα γη, μελίρρυτη!”

Μια ποιητική συλλογή της Ευαγγελίας-Αγγελικής Πεχλιβανίδου που προσφέρει μια απεριόριστη ηρεμία και δικαίωση της αγάπης για την πατρίδα. Ο απώτερος σκοπός ενός συγγραφέα είναι ή πρέπει να είναι να διαβαστεί το έργο του. Να συζητηθεί, να κριθεί και να αφεθεί στην ιστορία να θυμίζει την παρουσία της ψυχής του στην τέχνη.

Η συγγραφέας του βιβλίου αυτού, γατζωμένη από την αγάπη για μια υπέρλαμπρη και αν αδικημένη πατρίδα προσφέρει όλο της το ποιητικό ταλέντο να την υμνήσει, να την εξυψώσει εκεί που στην πραγματικότητα ευθύνεται να την έχει εντός του ψυχοπνευματικού της κόσμου.

Πέραν τούτου ως εκπαιδευτικός στοχεύει στο σμίλευμα νεαρών ψυχών, των μαθητών που θα χρησιμοποιήσουν την το υψηλό αίσθημα αγάπης για τη χώρα τους και θα δημιουργήσουν μια δια βίου ευθύνη την οποία έχουμε χάσει στις μέρες μας.

Σύμφωνα με τον Καθηγητή μουσικής που προλογίζει το βιβλίο βέβαια το βιβλίο της Πεχλιβανίδου δεν είναι το μόνο που υμνεί την πατρίδα. Το έργο της “Ελλάδα Μήτρα Ηρώων-Λίκνο της Πίστης και της Λευτεριάς” χρησιμοποιήθηκε για την έκδοση ψηφιακού δίσκου χορωδιακών συνθέσεων για τους ήρωες της πατρίδας μας. Δηλαδή η Πεχλιβανίδου δεν είναι ανάγκη να δείξει την απεριόριστη αγάπη της για τη χώρα που τη γέννησε και την ανάθρεψε εφόσον έχει ήδη εκφράσει τα υψηλά αισθήματα ευθύνης που πιστεύουμε θα επηρρεάζουν και θα καθοδηγούν τις γενεές που μας έρχονται.

Εμείς την ευχαριστούμε και την παροτρύνουμε να συνεχίσει να παραδίδει μαθήματα σαν εκπαιδευτικός που είναι έστω και χωρίς την παρουσία της, όπως και σ’ αυτό το βιβλίο που παρουσιάζουμε. Χαρείτε λοιπόν το “Χαίρε…”

Ιάκωβος Γαριβάλδης

Τα αρχαία ευρήματα της Κύπρου

Στην πραγματική ομορφιά
ποτέ δεν λείπουν οι μνηστήρες…

Αρχαιοκάπηλοι υπήρχαν και θα υπάρχουν, τόσοι που στην πραγματικότητα δεν πρόκειται ποτέ όλοι να ξεσκεπαστούν. Υπάρχουν όμως και πολλοί ασύδοτοι κλεπταποδόχοι που μπορούν όχι μόνον ν’ αναγνωριστούν, αλλά και να κατονομαστούν για να γνωρίζει ο υπόλοιπος κόσμος τι έχουν όλοι μαζί αφαιρέσει από τους χώρους όπου οι ανεπιτήδευτοι αυτοί κερδοσκόποι βρήκαν και εμπορευματοποίησαν τ’ αρχαία πολιτιστικά αντικείμενα της λείας τους.

Ο “ΕΛΓΙΝ” ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Εικόνα 2 - L. P. Cesnola
Εικόνα 2 – L. P. Cesnola (φωτο Wikipedia)

Θα επικεντρωθούμε εδώ στην πολιτιστική κληρονομιά της Κύπρου και το δράμα των αρχαιοτήτων της από το 1865 ως το 1878 (στο τέλος της Τουρκικής κατοχής) που μας κάνει να δακρύζουμε. Θα μιλήσουμε επίσης πολύ περιληπτικά και για την εποχή όταν η κλεψιά των αρχαίων του νησιού ξεκίνησε.

Ο μεγάλος αρχαιολόγος της Κύπρου Βάσος Καραγιώργης σε βιβλίο του με τίτλο “Ancient Art from Cyprus: The Cesnola Collection” (βλ. εικόνα 8) έκδοση 2000, μιλάει για μια συλλογή αρχαίων της Κύπρου κατά τον 19ο αιώνα που βρίσκεται στην Αμερική. Η συλλογή αυτή χιλιάδων αρχαιοτήτων είναι λεία του «κυρίου» Palma di Cesnola (Πάλμα Τσεσνόλα, βλ. εικ. 2), «συναδέλφου» του Άγγλου Λόρδου Έλγιν.

Ο Τσεσνόλα, Ιταλός  στην καταγωγή, διετέλεσε αξιωματικός του Αμερικανικού στρατού κατά τον εμφύλιο και έλαβε βραβείο γενναιότητας από τον Πρόεδρο Λίνκολν. Πολιτογραφήθηκε Αμερικάνος κι έγινε Πρόξενος των Ηνωμένων Πολιτειών στην Κύπρο στα μέσα του 19ου αιώνα. Σε ανασκαφές που έκανε στην περιοχή του Δάλι ανάσκαψε χιλιάδες τάφους και υπεξαίρεσε αρχαία αντικείμενα απεριόριστης αξίας για το νησί και την ιστορία του. Λέμε απεριόριστης αξίας εφόσον το τότε Βρετανικό Μουσείο Αγγλίας μόνον για έναν αμφορέα του προσέφερε 150 λίρες στερλίνες.

Εφημερίδα "Evening capital journal" Ορλάντο ΗΠΑ, - 9 Νοεμβρίου 1891
Εφημερίδα “Evening capital journal” Ορλάντο ΗΠΑ, 9 Νοεμβρίου 1891

Ο Τσεσνόλα λοιπόν αφαίρεσε, από περίπου 9000 τάφους που σύλησε με τις ευλογίες των Τούρκων (εφημ. The Evening Telegraph, 27 Ιουνίου 1870) και από το ναό της Αφροδίτης της Γολγού, τα εξής αρχαία (πάνω από 10,000) συμπεριλαμβανομένων και μαρμάρινων αγαλμάτων φυσικού μεγέθους:

  • 1200 αρχαία Ελληνικά, Φοινικικά και Ρωμαϊκά γυάλινα αγγεία
  • 4000 αρχαίους Ελληνικούς, Ασσυριακούς, Φοινικικούς και Αιγυπτιακούς αμφορείς
  • 1400 αρχαίους Ελληνικούς, Ρωμαϊκούς και Βυζαντινούς λαμπτήρες
  • 425 αρχαία σκεύη, κύπελλα, καρφίτσες και στλεγγίδες διαφόρων μεγεθών και χρήσεων
  • 96 αρχαίες Φοινικικές, Ελληνικές και Κυπριακές επιγραφές
  • 204 πέτρινα και μαρμάρινα αγάλματα διαφόρων μεγεθών από το Τέμπλο της Αφροδίτης
  • 709 πέτρινες προτομές διαφόρων μεγεθών από το Τέμπλο της Αφροδίτης
  • 329 αναθήματα διαφόρων μεγεθών από το Τέμπλο της Αφροδίτης
  • 130 χρυσούς κυλίνδρους κ.ά.
Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης Ν.Υ.
Εικόνα 3 – Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης Ν.Υ.

Τα ανωτέρω αριθμημένα ευρήματα αποτελούν μόνον εκείνα που έφτασαν στον προορισμό τους στην Αμερική από τον Τσεσνόλα. Είναι αναρίθμητα εκείνα που υπεξαιρέθηκαν αλλά είτε δωρίστηκαν σε διάφορους δίχως την ενδεδειγμένη καταγραφή ή ακόμη ενταφιάστηκαν για πάντα στο βυθό της θάλασσας στην προσπάθεια μεταφοράς τους στην Αμερική και Αγγλία.

Σε μια άλλη περίσταση που ανακαλύψαμε, κάποιος καλλιτέχνης Thomas Nast (κυρίως σχεδιαστής και ζωγράφος) που είχε το σπίτι του στο Morristown, New Jersey της Αμερικής, όταν πέθανε στο Εκουαδόρ το 1903 βρέθηκαν στην Αμερική (στο σπίτι του Villa Fontana) αρχαία αντικείμενα της Κύπρου που, όπως αξιολογήθηκαν, ανήκαν στην περίοδο μεταξύ του 1400 και 1000 π.Χ. (εφημ. “New-York Tribune”, 15 Φεβρουαρίου 1903, σελ. 6). Ένα πήλινο βάζο απ’ αυτά αξιολογήθηκε ότι ανήκε τον 14ο αιώνα π.Χ. (το παλαιότερο που βρέθηκε ποτέ στο νησί) κι ένα άλλο τον 10ο αι. π.Χ.

Εικόνα 3 - Πήλινο αγγείο που χρονολογείται 1375 -1350 π.Χ. και βρίσκεται στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης Ν.Υ.
Εικόνα 4 – Πήλινο αγγείο που χρονολογείται 1375 -1350 π.Χ. και βρίσκεται στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης Ν.Υ.

Μεγάλο μέρος αυτών των πιο πάνω ευρημάτων κατέληξαν στο Βρετανικό Μουσείο καθώς και το Μουσείο Βερολίνου όπως λέει ο κύριος Karl Richard Lepsius (σε ρεπορτάζ Prof. M. O. Richter, το 1893), που πήραν τουλάχιστον 600 αμφορείς. Τα περισσότερα όμως έφτασαν στο Metropolitan Art Museum (Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης) της Νέας Υόρκης (μεταξύ του 1874 με 1876) και «…αυτά έγιναν πριν ο Άγγλος πολιτικός Benjamin Disraeli ρίξει το μάτι του στο νησί της Κύπρου και την αποκαλέσει ‘’καλή’’» από αρχαιολογικής πλευράς. Σήμερα στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Αμερικής υπάρχουν 4164 αντικείμενα που προέρχονται από την Κύπρο, σύμφωνα με τις καταγραφές του Μουσείου. Φανταστείτε πόσα άλλα έχουν πάει στις ιδιωτικές συλλογές.

Το χειρότερο είναι ότι δεν γνωρίζουμε πόσα έχουν δωριστεί από τον Τσεσνόλα τον ίδιο σε φίλους, συγγενείς, ομοϊδεάτες δίχως να καταγραφούν. Είμαστε επίσης σίγουροι ότι μερικά πήγαν στην Κωνσταντινούπολη από τους Τούρκους και ήταν κυρίως χρυσαφικά. Άρα η κληρονομιά της Κύπρου πόσα έχει χάσει;

Όταν ο Τσεσνόλα έφερε αυτό τον πολιτιστικό πλούτο στην Αμερική οι Αμερικάνοι τόσο ενθουσιάστηκαν που τον διόρισαν Διευθυντή του Μετροπολιτικού Μουσείου Τέχνης, απλά και μόνο λόγω των ευρημάτων της Κύπρου που προσκόμισε. Το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης Ν.Υ. ιδρύθηκε το 1870 με λιγοστά κομμάτια. Στην πράξη έγινε Μουσείο με τη συλλογή των Κυπριακών ευρημάτων που ο Τσεσνόλα προσκόμισε. Πώς να μην τον τιμήσουν οι ιδρυτές του Μουσείου με τέτοιο αξίωμα, έστω κι αν δεν γνώριζε τίποτα από την συντήρηση ή διοίκηση Μουσείου στο παρελθόν.

Με τις επιτυχίες του Τσεσνόλα στις ανασκαφές άρχισε το χάλι της υπεξαίρεσης να επεκτείνεται και σε άλλους προξένους στην Κύπρο, όπως του Βρετανού Hamilton Lang και άλλων. «Μπείτε σκύλοι αλέστε»…

Στις 24 Νοεμβρίου 1871 μέσω του οίκου Rollin & Feuardent πωλήθηκαν από τον Τσεσνόλα για πρώτη φορά μια μεγάλη συλλογή από 5756 αρχαιότητες μεταξύ Ιανουαρίου και Μαΐου 1871. Το 1871 ο Τσεσνόλα καταφέρνει να μεταφέρει όλο τον πλούτο των ευρημάτων του εκτός Κύπρου (στην Αγγλία κυρίως) μετά από φιρμάνι των Τούρκων απαγόρευσης των εκσκαφών. Στην Αγγλία τον κατηγόρησαν για υπεξαίρεση των αρχαίων της Κύπρου και το δίκασαν. Ο Τσεσνόλα ισχυρίστηκε ότι δεν είναι Άγγλος και είναι Αμερικανός πολίτης οπότε δεν μπορούσαν να τον καταδικάσουν. Επίσης είπε, και αυτό είναι το σημαντικό, ότι δεν τα έλαβε με φιρμάνι των Τούρκων, απλά τα πήρε carte blanche, δηλαδή αυταρχικά και με πλήρη διακριτική ευχέρεια. Το δικαστήριο τελικά του έβαλε πρόστιμο δεκαπέντε δολαρίων και του πήρε κάμποσα αρχαία ευρήματα όπως αγαλματίδια θεοτήτων κ.ά. (εφημ. “Public Ledger”, 2 Δεκ. 1878, άρθρο “Imperial Gods”).

[vsw id=”wH4wThT7m4o” source=”youtube” width=”780″ height=”544″ autoplay=”no”]

Από την άλλη πλευρά στον Τσεσνόλα είχαν προσφερθεί 6000 λίρες στερλίνες το 1872 από την Βρετανική Κυβέρνηση για να αγοραστεί η υπόλοιπη συλλογή, αλλά αυτός τη θεώρησε δική του και σίγουρα μεγαλύτερης αξίας οπότε και δεν την πούλησε. Οι Γάλλοι επίσης προσέφεραν ένα μεγαλύτερο ποσό από τους Άγγλους αλλά λόγω συμμετοχής των Γάλλων σε πολέμους την εποχή εκείνη ναυάγησε η προσφορά. Την ίδια εποχή η Αμερικανική Κυβέρνηση προσέφερε 10000 λίρες για τα ίδια ευρήματα. Στην πράξη δηλαδή οι μεγάλες δυνάμεις, τρανοί κλεπταποδόχοι της εποχής, έθεταν κλήρο σε αρχαία ευρήματα της νήσου Κύπρου που δεν τους ανήκαν. Ο άρπαγας Τσεσνόλα από πλευράς του έκανε δημοπρασία σε ευρήματα ξένα, λες και ήταν δικά του, με φιρμάνι και, όπως ισχυρίστηκε, συγκατάθεση από το Τουρκικό κατεστημένο. Το φιρμάνι όμως αυτό δεν το έχουμε βρει, αν υπάρχει.

Εικόνα 4 - σκίτσο της εφημ. "The Sun", 2 Ιουλίου 1893
Εικόνα 5 – σκίτσο κεφαλής στην εφημ. “The Sun”, 2 Ιουλίου 1893 – χαμένης στον πάτο της θάλασσας μια και δεν έφτασε ποτέ στον προορισμό της.

Περίπου είκοσι χρόνια αργότερα κάποιος Γερμανός αρχαιολόγος με το όνομα Prof. Max Ohnefasch-Richter (Ρίχτερ), μετά από δεκατρία χρόνια αρχαιολογικών ερευνών στη μεγαλόνησο, κατηγόρησε τον Τσεσνόλα για τα ανδραγαθήματά του αυτά, όμως δεν εισακούστηκε από κανέναν εφόσον η καταστροφή του αρχαίου πλούτου της μεγαλονήσου είχε ολοκληρωθεί.

Εικόνα 5 -Αρχαϊκή περίοδος, 6ος αι. π.Χ. Πέτρινο άγαλμα της συλλογής Σεσνόλα στο Μητρ. Μουσείο Τέχνης, Ν.Υ.
Εικόνα 6 -Αρχαϊκή περίοδος, 6ος αι. π.Χ. Πέτρινο άγαλμα της συλλογής Σεσνόλα στο Μητρ. Μουσείο Τέχνης, Ν.Υ.

Μόλις ο Ελληνισμός, της Κύπρου και της Τουρκίας, αντελήφθη το τι συνέβαινε διαμαρτυρήθηκε το 1872 μέσω της εφημερίδας «Νεολόγος» που εκδίδονταν στην Τουρκία με τα εξής: «…οι Χριστιανοί πολίτες του Σουλτάνου παρατηρούν με πικρία την αφαίρεση τόσων αξιόλογων ιστορικών και αρχαίων ευρημάτων από τη χώρα τους. Οι Έλληνες της Τουρκίας ευρίσκονται σε αμηχανία για τη διάσωση των αρπαγμένων όπως οι γονείς των Ελλήνων την εποχή παρομοίων πράξεων του Λόρδου Έλγιν.» (μεταφ. από την Αγγλική εφημ. Mower County transcript, 29 Φεβρουαρίου 1872).

Δηλαδή η διαμαρτυρία του Ελληνισμού από την πρώτη κιόλας στιγμή έπεσε σε κουφούς αφεντάδες, αδίστακτους αρχαιοκάπηλους και άρπαγες κλεπταποδόχους διευθυντές μουσείων της Αμερικής, Αγγλίας, Γερμανίας και Γαλλίας.

Το χειρότερο είναι ότι ένας μεγάλος αριθμός αυτών το θησαυρών της Κύπρου που άρπαξε ο Τσεσνόλα καταποντίστηκαν στη θάλασσα κατά την προσπάθεια μεταφοράς τους στην Αμερική ενώ βρισκόταν πάνω σ’ ένα καράβι με Αυστριακή σημαία με το όνομα Napried, όπως γράφει ο Prof. Max Ohnefasch-Richter στο βιβλίο του “Kypros, the Bible and Homer”.

Οι μεγαλύτερες ανασκαφές, κατά μερικούς κύκλους, άρχισαν όταν το 1859 ένας χωρικός στο Δάλι είπε στον Τσεσνόλα πως βρήκε κάποια Φοινικικά αγγεία ψάχνοντας για πέτρες να χτίσει το σπίτι του. Καθώς οι ντόπιοι κάτοικοι της Κύπρου απαγορευόταν να κάνουν ανασκαφές δίχως φιρμάνι του Σουλτάνου ή του Βεζίρη, και εφόσον το φιρμάνι κόστιζε περισσότερο από αυτό που μπορούσε να πληρώσει ο χωρικός, τα ξανα-έθαψε και δεν είπε τίποτα. Ο πονηρός Τσεσνόλα αμέσως μόλις είδε τα αγγεία εκείνα κατάλαβε την αξία τους.

Εικόνα 6 - Εξώφυλλο του βιβλίου του αρχαιολόγου M. Richter.
Εικόνα 7 – Εξώφυλλο του βιβλίου του αρχαιολόγου M. Richter.

Το Σεπτέμβριο του 1874 ο Τσεσνόλα συνέχισε τις ανασκαφές αυτή τη φορά στο Κούριο και τον ναό του Απόλλωνα. Η εφημερίδα “Bristol news” σε άρθρο της 22 Δεκ. 1874 γράφει για ένα μαρμάρινο άγαλμα περίπου 70 εκατοστών σε ύψος που αντιπροσώπευε έναν νέο. Το άγαλμα ήταν σε άριστη κατάσταση, συνεχίζει η εφημερίδα, από τα γόνατα και πάνω. Μόνον το αριστερό του πόδι είχε χαθεί. Επίσης γράφει και για ένα δεύτερο μαρμάρινο άγαλμα νέου, απίστευτης αρχαίας Ελληνικής τεχνικής λίγο μικρότερο. Την ίδια περίοδο βρέθηκε ένας μεγάλος αριθμός κεφαλών από πυλό, μερικά σε φυσικό μέγεθος, και άλλα αγαλματίδια (περίπου εκατό), πέτρινα και μπρούτζινα. Η εφημερίδα συνεχίζει λέγοντας ότι βρέθηκαν επίσης και πήλινα αγάλματα οπλισμένων και έφιππων στρατιωτών με περικεφαλαίες και στρογγυλές ασπίδες που απεικόνιζαν τη Μέδουσα, καθώς και τριάντα περίπου αγαλματίδια που φορούσαν φυλαχτά στο λαιμό και στους ώμους και κρατούσαν περιστέρια, λαγούς, χελώνες ή άλλα αναθήματα που βρίσκονταν σε εξαιρετική κατάσταση.

Εικόνα 7 - Εξώφυλλο βιβλίου του αρχαιολόγου Βάσου Καραγιώργη
Εικόνα 8 – Εξώφυλλο βιβλίου του αρχαιολόγου Βάσου Καραγιώργη

Για πολλοστή φορά στις 15 Ιανουαρίου 1874 η εφημερίδα “Holmes County Republican” έγραφε σε άρθρο της με τίτλο “Art Discoveries in Cyprus” (βλ. εικ. 9) ότι βρέθηκαν αρχαία μεγάλης ιστορικής αξίας στην περιοχή της Αμαθούς, νότια της Κύπρου και έξι περίπου μίλια από τη Λεμεσό. Στις ανασκαφές βρήκαν ένα τεράστιων διαστάσεων άγαλμα, μάλλον του Ηρακλή κρατώντας έναν λέοντα από το σαγόνι, εννέα πόδια (3 μέτρα) μήκους.

Οι Άγγλοι επειδή το βρήκαν σε ιδιωτικό οικόπεδο του Προξένου της Αγγλίας το θεώρησαν δικό τους και ήθελαν να το μεταφέρουν στο Βρετανικό Μουσείο. Ο Τούρκος Βεζίρης αμέσως μπήκε στη μέση και ζήτησε να το μεταφέρουν στην Τουρκία και μάλιστα στην Κωνσταντινούπολη. Μια διαμάχη άρχισε τότε μεταξύ δυο «γαϊδάρων σε ξένο αχυρώνα». Το ίδιο συνέβη και το 1866 που βρήκαν άγαλμα της Αφροδίτης εννέα μίλια έξω από τη Λάρνακα και το μετέφεραν στο Βρετανικό Μουσείο (εφημ. “Evening Star”, έκδοση 17 Ιανουαρίου 1866). O πρώην πρόξενος της Αγγλίας J.J. Barclay, παρουσίαζε φωτογραφίες του αγάλματος με ύφος αρχαιοκαπήλου στους κ.κ. Jones & Stone του Consular Bureau, State Department.

Η εφημερίδα “New-York Tribune”, στις 30 Αυγούστου 1876, σ. 2, έγραφε σε άρθρο με τίτλο “An Archaeological Convention” (αρχαιολογική συνέλευση), ότι το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης άκουσε ότι αρχαία ευρήματα έφτασαν στην Ν.Υ. και στο New-Haven. Τα ευρήματα αυτά βρισκόταν μέσα σε 140 κάσες και καλάθια. Το περιεχόμενο ήταν αγγεία, μπρούτζινα κατασκευάσματα, αγάλματα, αμφορείς κ.ά. που έφερε ο Τσεσνόλα (βλ. κατάλογο ευρημάτων πιο πάνω). Μια κάσα με τα αρχαία αυτά αντικείμενα είχε γίνει δώρο σε κάποιον Dr Perine. Τα υπόλοιπα αρχαία αυτά μεταφέρθηκαν και στην πιο πάνω αναφερθείσα Αρχαιολογική Συνέλευση προς επίδειξη.

Ο Τσεσνόλα όμως δεν άρπαξε τα αρχαία ευρήματα της Κύπρου μόνον. Προσπάθησε και να τα μεταποιήσει με αποτέλεσμα πολλά από αυτά να πάθουν ανεπανόρθωτη ζημιά όπως μας πληροφορεί το περιοδικό “Art Amateur” τον Αύγουστο του 1880, σε άρθρο του κυρίου Gaston L. Feuardent με τίτλο “Tampering with Antiquities”. Λέει ο κ. Feuardent στο άρθρο αυτό: “…various deceptive alterations and restorations, the archaeological value of certain objects in the collection of Cypriote antiquities belonging to the Metropolitan Museum of Art had been seriously impaired, if not totally destroyed.” Ο Τσεσνόλα οπωσδήποτε αρνήθηκε κάτι τέτοιο όμως το ίδιο ρεπορτάζ εμφανίζεται στην εφημερίδα “The Sun”, 3 Φεβρουαρίου 1884, όπου επίσης σημειώνεται ότι Feuardent και Cesnola έφτασαν στα δικαστήρια για το γεγονός των καταστροφών αυτών των αρχαιοτήτων.

Στις 8 Μαΐου 1877 σε ερώτημα της εφημερίδας “The Sun”, ο Τσεσνόλα απάντησε πως «Δεν διατίθεμαι να επιστρέψω στην Κύπρο. Έκανα 11 χρόνια στο νησί και σας διαβεβαιώνω ότι αρκετά έμεινα σ’ αυτή τη χώρα. Δεν έπρεπε να είχα πάει…». Πριν την άφιξή του στο νησί ο τότε Γενικός Γραμματέας Seward όταν ρώτησε τον Τσεσνόλα πού ήθελε να πάει κι εκείνος απάντησε στην Κύπρο, ο Γραμματέας του είπε ειρωνικά: “That’s a damned bad place. There is nothing in that”.

Η ΑΡΧΑΙΟΚΑΠΗΛΙΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΕ ΑΛΛΕΣ ΕΠΟΧΕΣ

Εικόνα 8 - "Holmes County Republican", 15 Ιαν. 1874
Εικόνα 9 – “Holmes County Republican”, 15 Ιαν. 1874

Ο Τσεσνόλα δεν είναι ο μοναδικός άρπαγας που έδρασε στην Κύπρο τα τελευταία 200 χρόνια.

Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Κάτο (Cato) αποπειράθηκε να κλέψει τα πανέμορφα δημιουργήματα τέχνης της, εμπλουτίζοντας με αυτά τη Ρώμη, αλλά κατά κακή του τύχη τα περισσότερα βρήκαν το τέλος τους στον πάτο της θάλασσας στη μεταφορά τους.

Ένας συνταγματάρχης του Αμερικανικού στρατού που διετέλεσε γραμματέας, αντιπρόσωπος της Αμερικανικής κυβέρνησης στην Κύπρο μεταξύ 1879 και 1891, με το όνομα Falkland Warren, άρπαξε κι αυτός ότι πρόλαβε.

Ο F. Warren υπεξαίρεσε περί τα ενενήντα αρχαία αντικείμενα τέχνης όπως χρυσά στολίδια, έργα χαρακτικής, σφραγίδες, κοσμήματα και κυλίνδρους που χρονολογούνται μεταξύ του 1200 έως 800 π.Χ. Ο «κύριος» αυτός τα έφερε το 1900 στην Αμερική και τα παρέδωσε σε κάποιον Theodore Marburg η γυναίκα του οποίου ήταν ξαδέρφη του. Ο Marburg με τη σειρά του τα δώρισε στο Πανεπιστήμιο του Baltimore. Ένα από αυτά τα σκαλιστά απεικόνιζε την κεφαλή του Μεγάλου Αλεξάνδρου πάνω σε σπάνια κόκκινη πέτρα που η μορφή λεγόταν ότι έμοιαζε πολύ με τον μεγάλο στρατηλάτη και ήταν έργο του γλύπτη Περγοτόλη (εφημ. “New-York Tribune”, 22 Δεκ. 1900). Πολλά από τα αρχαία που υπεξαίρεσε ο Warren και έδωσε στον Marburg έφτασαν στο Johns Hopkin’s Archaeological Museum και θα τα βρείτε εδώ. Ο ένας δώριζε στον άλλον, όλοι ήταν χαρούμενοι κι ευτυχώς που ακόμη υπάρχουν τα αποδεικτικά στοιχεία.

Σύμφωνα με τον αρχαιολόγο Ρίχτερ, η πολιτιστική κληρονομιά της Κύπρου σχετίζεται με τους Ίωνες, τον έκτο και έβδομο αιώνα π.Χ. και πριν από εκείνο των Αθηναίων, όπως δηλώνει η εφημερίδα «The Cape Giranrdeau Democrat» την 1η Φεβρουαρίου 1896. Ο Ιωνικός ρυθμός στην Αθήνα, συνεχίζει ο Ρίχτερ, προέρχεται από την Κύπρο και όχι αντιστρόφως όπως υποθέτουμε.

Η Κύπρος ήταν πάντα το σταυροδρόμι της Ανατολής και της Δύσης που αφομοίωνε από κάθε αποικιοκράτη ή κατακτητή τα καλύτερα του πολιτισμού του. Οι γυναίκες της Κύπρου ήταν οι ωραιότερες σύμφωνα με εφημερίδες της Αμερικής δημοσιογράφοι των οποίων επισκέπτονταν το νησί. Εκτενέστερη αναφορά όμως στις γυναίκες και τους άντρες της Κύπρου θα βρείτε σε αυτό το άρθρο.

Σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι μεταξύ του 1880 και 1893 υπήρξε μια σκληρή και μακροχρόνια διαμάχη μεταξύ του στρατιωτικού/προξένου Τσεσνόλα και του αρχαιολόγου Ρίχτερ στις εφημερίδες της εποχής αφού ο ένας κατηγορούσε τον άλλο για υπεξαίρεση αρχαίων ευρημάτων από το νησί. Ο Ρίχτερ όμως φάνηκε πως σεβάστηκε την κυριότητα της Κύπρου επί των αρχαιοτήτων και δεν υπάρχουν στοιχεία ότι απέσπασε οτιδήποτε.

Εμείς θέλουμε να διερωτηθούμε, εφόσον είμαστε σχεδόν σίγουροι ότι οι Κυπριακές Κυβερνήσεις γνωρίζουν γι’ αυτές τις απαράδεκτες υπεξαιρέσεις αρχαιοτήτων, άραγε τι κάνουν; Αν δεν γνωρίζουν θα πρέπει να γνωρίζουν. Ποιος όμως θα τους το πει σε τέτοιο οικονομικό τσουνάμι που σήμερα τους κατατρέχει;

Μερικοί ίσως ισχυριστούν ότι στα μουσεία του εξωτερικού συντηρούνται καλύτερα τα ευρήματα αυτά της πολιτιστικής κληρονομιάς της Κύπρου. Ίσως η Κύπρος να μην έχει κατάλληλους χώρους να χωρέσει όλα αυτά τα εξαιρετικά ευρήματα της ιστορίας και του πολιτισμού της. Και ίσως τα απομεινάρια των αρχαίων αντικειμένων της που βρίσκονται στη Λευκωσία να μην έχουν σωστά αξιοποιηθεί. Σε τέτοια περίπτωση όμως τα ξένα μουσεία και κράτη πόσα χρωστάνε στη μικρή στο μέγεθος αλλά τεράστιας κληρονομιάς, πολιτιστικού αναστήματος και ιστορικής σημασίας μεγαλόνησο; Τέλος, οι ανεπτυγμένοι λαοί πώς επιτρέπουν βάρβαρους να συνεχίζουν την καταστροφή αυτού του ανεπανάληπτης αξίας πλούτου της τα τελευταία 800 χρόνια;

Ιάκωβος Γαριβάλδης
Νοέμβριος 2013

 

 

Βιβλιογραφία

  • Ιστοσελίδα Δήμου Ιδαλίου, ηλ. διεύθυνση http://www.dali.org.cy/en/2010-02-18-13-58-31/2010-02-18-14-04-23/171-2011-01-02-07-03-58, Νοέμβριος 2013
  • Ιστοσελίδα Wikipedia, ηλ. διεύθυνση http://en.wikipedia.org/wiki/Luigi_Palma_di_Cesnola, Νοέμβριος 2013
  • Ιστοσελίδα Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης Νέας Υόρκης, ηλ. διεύθυνση http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/242615?rpp=20&pg=7&ao=on&ft=Cyprus&pos=123, Νοέμβριος 2013
  • Ιστοσελίδα Library of Congress, National Endowment for the Humanities, Chronicling America Historic Newspapers, εφημερίδες με τους τίτλους: “Mower County Transcript”, “The Evening Telegraph”, “Daily Globe”, “The Cape Girardeau Democrat”, “The Carbon County Advocate”, “The Ottawa Free Trader”, “The Pacific Commercial Advertiser”, “The Stark County Democrat”, “Holmes County Republican”, “Evening Star”, “Memphis Daily Appeal”, “The Home Journal”, “The Sun”, “The Weekly Kansas Chief”, “New-York Tribune” εκδόσεις μεταξύ 1859 και 1913 με θέμα την Κύπρο.
  • Max Ohnefalsch-Richter PhD, “Kypros The Bible and Homer”, Asher & Co., Convent Garden, London 1893
  • Βάσος Καραγιώργης, “Ancient Art From Cyprus: The Cesnola Collection”, The Metropolitan Museum of Art, New York, Απρίλιος 2000
  • Βάσος Καραγιώργης, «Οι πρώτοι Έλληνες στην Κύπρο – οι αρχαιολογικές μαρτυρίες», Εκδόσεις Παπαδήμα, Αθήνα 1991
  • Βάσος Καραγιώργης, «Κύπρος, Το σταυροδρόμι της ανατολικής Μεσογείου 1600 -500 π.Χ.», Εκδόσεις ΚΑΠΟΝ, Αθήνα 2002
  • Gaston L. Feuardent, περιοδικό “Art Amateur”, Αύγουστος 1880, άρθρο “Tampering with Antiquities”

[vsw id=”zUNzqd2CENg” source=”youtube” width=”725″ height=”544″ autoplay=”no”]

 


 

Δημοσκόπηση

Αν συμφωνείται με τα παρακάτω υπογράψτε την προσπάθεια παρακίνησης της Κυπριακής Κυβέρνησης να οργανώσει συνομιλίες με τους κατόχους για επιστροφή των αρχαιοτήτων της Κύπρου στη χώρα δημιουργίας των.

PETITION

If you agree with the following petition please sign in order to put pressure to the government of Cyprus to initiate and promote talks about the return of these antiquities to their place of origin.

Your name - Το όνομά σας*

Email *

The undersigned individual would like to express my disagreement with the act of usurp of antiquities which belong to Cyprus and its people no matter where in the world they're being held and displayed. These antiquities are part of our tradition, culture and character. They belong in the place of their origin.

Comments


ONOMA
MHNYMA
Πιπίνα Έλλη (Elles)
Οι δικαιολογίες ότι οι αποποιήσεις έγιναν επειδή η νήσος της Κύπρου, ήταν υπό την τουρκική κατοχή, είναι ίδιες όπως πάντα. Οι Άγγλοι οι Γάλλοι οι Αμερικανοί και οι Γερμανοί δεν διστάζουν να αποκαλύπτουν την λαίμαργη φύση τους, είτε αυτό αφορά τη δύναμη είτε την αποποίηση, είτε την καταστροφή χωρών, είτε τον θάνατο αθώων... Οι Έλληνες απανταχού έχουν γευτεί ετούτη τη φύση των παραπάνω χωρών -χωρίς να εξαιρείται η Τουρκία από ετούτο το πλιάτσικο και όλα τα άλλα γνωστά -καθ΄υπερβολήν. Η ελληνική επικράτεια που αποτέλεσε την κοιτίδα του πολιτισμού στην Ευρώπη και μέχρι τα βάθη της ανατολής, αναστενάζει πάντα κάτω από ένα είδος κατοχής... Συγχαρητήρια στον Κ.Ι.Γαριβάλδη για ετούτη την αξιόλογη προσπάθεια.

Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. «Στα παιδικά μου χρόνια άκουγα αεροπλάνο και έβαζα τα κλάματα»
    Τα τραύματα που άφησαν στο υποσυνείδητο της τα όσα οι αισθήσεις της κατέγραψαν την 14η Αυγούστου του 1974 όταν οι Τούρκοι μπήκαν στο χωριό της αλλά και τα τραύματα των γονιών της, τραύματα που ξεπηδούσαν μέσα από ιστορίες, εικόνες και κενά βλέμματα, μέσα στα οποία μεγάλωσε έστω και αν ένα χρόνο μετά την εισβολή όλη η οικογένεια μετανάστευσε στην Αδελαΐδα, καθόρισαν τη ζωή της.
  2. Γρηγόρης Αυξεντίου
    Ο Γρηγόρης Αυξεντίου γεννήθηκε στο χωριό Λύση της επαρχίας Αμμοχώστου. Μετά το δημοτικό σχολείο φοίτησε στο Ελληνικό Γυμνάσιο Αμμοχώστου και είχε μεγάλη αδυναμία στη Ιστορία. Ως μαθητής υποδύθηκε το ρόλο του Αρχιεπισκόπου Κυπριανού σε δράμα με βάση το γνωστό ποίημα του Βασίλη Μιχαηλίδη «Η 9η Ιουλίου 1821».
  3. Κυπρος 1945
    Περιλαμβάνονται εδώ μερικές μαυρόασπρες φωτογραφίες από την Κύπρο και τον Αύγουστο του 1945. Οι φωτογραφίες αυτές ανήκουν στο αρχείο Library of Congress της Αμερικής, στον κατάλογο εκτυπωμένου υλικού και φωτογραφιών (Prints & Photographs Catalog).
  4. Τα αρχαία ευρήματα της Κύπρου
    Ο μεγάλος αρχαιολόγος της Κύπρου Βάσος Καραγιώργης σε βιβλίο του με τίτλο “Ancient Art from Cyprus: The Cesnola Collection” (βλ. εικόνα 7), έκδοση 2000, μιλάει για μια συλλογή αρχαίων της Κύπρου κατά τον 19ο αιώνα που βρίσκεται στην Αμερική. Η συλλογή χιλιάδων αρχαιοτήτων είναι λεία του «κυρίου» Palma di Cesnola (Πάλμα Τσεσνόλα, βλ. εικ. 2), «συναδέλφου» του Άγγλου Λόρδου Έλγιν.
  5. ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ ΤΩΝ ΚΥΠΡΙΩΝ;
    Με την κατάκτησή της από τους Τούρκους το 1571 μ.Χ. και μετά από μια τυραννική, καταπιεστική διακυβέρνηση των κατακτητών στα επόμενα 300 χρόνια οι κάτοικοί της μειώθηκαν από 1.2 εκατομμύρια στους 150 χιλιάδες (εφημ “The Ottawa Free Trader”, 1859).
  6. Το Καπούτι
    Στις 11 Ιανουαρίου '12, παρουσιάστηκε στα Εξάρχεια ένα πρωτότυπο ημερολόγιο του 2012 της ποιήτριας και κόρης προσφύγων από την περιοχή Καπουτίου της Μόρφου στην Κύπρο, Άντρεας Δημητρίου. Το ημερολόγιο περιλαμβάνει ποίηση και φωτογραφίες της συγγραφέα και διατίθεται στο βιβλιοπωλείο των εκδόσεων Αρμός στην Αθήνα. Την έκδοση που απεικονίζει την ομορφιά των κατεχόμενων περιοχών σε συνδυασμό με την ερήμωση, τη νοσταλγία και τον ρεαλισμό προλογίζει ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, Θεοδόσης Πελεγρίνης ενώ επίσης συμμετείχαν οι Νάνος Βαλαωρίτης, Βάσια Καρκαγιάννη-Καραμπελιά κ.ά.
  7. Καρπασία
    Σήμερα παραμένουν στην Καρπασία 330 περίπου ψυχές. Η γη τους όχι μόνο έχει υφαρπαχτεί, αλλά δεν απολαμβάνουν ούτε καν στοιχειώδη ανθρώπινα δικαιώματα. H Κυπριακή Δημοκρατία προμηθεύει τους εγκλωβισμένους με πετρέλαιο, γκάζι και κάποια βασικά τρόφιμα. Τους προσφέρει και ένα μικρό χρηματικό επίδομα, σίγουρα πολύ μικρότερο από αυτό που προσφέρει στους πολιτικούς πρόσφυγες και λαθρομετανάστες...
  8. Κερύνεια
    Η Κερύνεια είναι η μικρότερη από τις έξι πόλεις της Κυπριακής Δημοκρατίας και μια από τις αρχαίες πόλεις της Κύπρου, όπως φανερώνει και η ονομασία της Κυρηνείας, αρχαιότατης πόλης της Αχαΐας. Σύμφωνα με τους αρχαίους ιστορικούς , η πόλη της Κερύνειας ιδρύθηκε γύρω στο 1300 π.Χ. από τον Πράξανδρο και τους Αχαιούς του, που έφτασαν από την Πελοπόννησο και εγκαταστάθηκαν στο βόρειο τμήμα της Κύπρου. ΄Εκτοτε η πόλη παρέμεινε ελληνική, παρόλες τις βάρβαρες επιδρομές και κατακτήσεις που δέκτηκε στη μακραίωνη ιστορία της.
  9. Η Εκδίκηση της Ιστορίας
    Πρόσφατα ήρθαν στο φως αρχαιολογικά ευρήματα σπάνιας αξίας από ναυάγιο πλοίου στο βυθό της περιοχής του Μαζωτού, στη νότια παράκτια θάλασσα της Κύπρου. Η επικεφαλής της αποστολής επεσήμανε ότι πρόκειται για τη μεγαλύτερη ίσως επιτυχία της εναλίας αρχαιολογίας στην Κύπρο. Το εμπορικό πλοίο προερχόταν από το Αιγαίο και μετέφερε χίλιους αμφορείς γεμάτους κρασί καθώς βυθίστηκε γύρω στο 350 π.Χ. στη θάλασσα του Μαζωτού.

ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ ΤΩΝ ΚΥΠΡΙΩΝ;

Για ν’ αναφέρει κανείς γεγονότα κάτω από έναν τέτοιο τίτλο θα πρέπει να είναι όχι μόνον σίγουρος αλλά να έχει και αποδεικτικά στοιχεία. Η γενοκτονία ενός λαού λέγεται η συστηματική εξόντωση μιας φυλής που βρίσκεται στον ίδιο γεωγραφικό χώρο. Το κατά πόσο η γενοκτονία συμπεριλαμβάνει και τη βίαιη μετατόπιση ενός συγκεκριμένου πληθυσμού λόγω απαράδεκτων ή βάρβαρων συνθηκών διαβίωσης επαφίεται στην κρίση του καθενός.

Κάθε τέτοιου είδους αναφορά στην ιστορία θα πρέπει να έχει πέραν των τριών πηγών που αναφέρουν το ίδιο γεγονός κατά τη γνώμη μας. Εμείς επειδή δεν έχουμε περισσότερα από τρία ακράδαντα στοιχεία διασταύρωσης των γεγονότων τα οποία βρήκαμε σε τρεις εφημερίδες του 19ου αιώνα στην Αμερική, θα περιοριστούμε στην καταγραφή αυτών που δημοσιεύτηκαν σε Αμερικανικές εφημερίδες, αποκαλώντας ως μια “πιθανή γενοκτονία”, με μεγάλη πιθανότητα να θεωρηθεί πραγματικότητα, γιατί οι πληροφορίες αυτό δείχνουν. Ο απώτερος σκοπός είναι να υπάρξει περισσότερη έρευνα στο μέλλον.

Αν προσθέσουμε εδώ τα θύματα της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, καθώς και των Ελλήνων της Μακεδονίας, της Θράκης, της Ηπείρου και άλλων περιοχών της Μικράς Ασίας, ο Ελληνισμός έχει πολύ περισσότερους νεκρούς και εκτοπισμένους να δείξει στον ιστορικό που δεν φοβάται να αναφέρει τα πράγματα με τ’ όνομά τους, από κάθε άλλο λαό, ακόμη και αυτούς τους Αρμενίους!

ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

Η υπαινισσόμενη εξόντωση των Κυπρίων, Ενετών, Φοινίκων, Εβραίων, Αιγυπτίων αλλά κυρίως Ελλήνων άρχισε 400 χρόνια πριν την Τουρκική εισβολή του 1974 στο νησί. Και η εξόντωση αυτή δεν ήταν απλά πολιτισμική αλλά κυρίως πληθυσμιακή. Συμπεριλαμβανομένης της μετατόπισης μεγάλου μέρους ενός πληθυσμού από τη χώρα καταγωγής και διαβίωσής του, σίγουρα μπορεί να χαρακτηριστεί ως βάρβαρη και ανεπίτρεπτη γενοκτονία, ιδιαίτερα μια εποχή κατά την οποία η Κύπρος αντίκριζε την μεγαλύτερη πληθυσμιακή και πολιτιστική ακμή που γνώρισε ποτέ πριν ή μετά Χριστόν.

Ο Παυσανίας μας λέει ότι ο Αρκάς Αγαπήνορας, επιστρέφοντας από την πολιορκία της Τροίας, έφτασε στην Κύπρο λόγω κακοκαιρίας κι εκεί δημιούργησε μια νέα αποικία κτίζοντας τη Νέα Πάφο και το Ναό της Αφροδίτης. Ο Αγαπήνορας βρήκε τους Κυπρίους να λατρεύουν ήδη τη θεά Αφροδίτη, να θυσιάζουν σ’ αυτή και να μιλούν την Ελληνική. Η Κύπρος από εκείνη την εποχή και εντεύθεν γνώρισε μεγάλη ευημερία για 19 τουλάχιστον αιώνες. Ακόμη και μετά την κατάκτησή της από τους Αιγυπτίους όσο και αργότερα από αυτούς τους Πέρσες κατακτητές δεν καταστράφηκε.

Τη μεγαλύτερη ακμή της η Κύπρος γνώρισε μετά το 477 π.Χ. όταν οι Έλληνες έδιωξαν για πρώτη φορά τους Πέρσες. Όλοι οι αρχαίοι συγγραφείς συμφωνούν στην περιγραφή της ανεξάντλητης ομορφιάς του πολιτισμού της. Την ομορφιά των αγγείων, αγαλμάτων, χρυσαφικών και γλυπτών της.

Artaxerxes_III_of_Persia
Αρταξέρξης Γ’ (φωτο Wikipedia)

Ο επιδέξιος και πανέξυπνος βασιλιάς της Σαλαμίνας Ευαγόρας (ο προστάτης των τεχνών και της λογοτεχνίας) επαναστάτησε επί περσικής κατοχής και κατάφερε την ηγεμονία ολόκληρου του νησιού. Το 356 π.Χ. όμως ο Αρταξέρξης Γ’ με 600 χιλιάδες στρατό και 600 πλοία περιόρισε τον Ευαγόρα, τον οποίο βοήθησαν και οι Αθηναίοι, πίσω στη Σαλαμίνα καταλαμβάνοντας για μια ακόμη φορά το νησί μέχρι το 343 π.Χ. όταν εξεγέρθηκαν και πάλι οι Κύπριοι κατά των Περσών.

Μετά το 333 π.Χ. η Κύπρος περιήλθε κάτω από την ηγεμονία του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Με το θάνατο του μεγάλου στρατηλάτη ο Πτολεμαίος δεν κατάφερε να την υπερασπίσει και την έχασε στους Ρωμαίους.

Στην Κύπρο ο απανταχού Ελληνισμός ανέδειξε για πρώτη φορά την ομορφιά της τέχνης στη διασταύρωση της Ανατολής και Δύσης κάτω από την Ελληνική “ειδωλολατρία”. Στην περιοχή της Πάφου μόνο υπήρχαν περίπου τριακόσιοι βωμοί, πλουμισμένοι με τα δώρα βασιλέων, κατακτητών και ηγεμόνων. Όχι μόνον ο αρχαίος κόσμος της Ανατολής αλλά και όλη η Ελλάδα έφτανε στην Κύπρο για να πάρει μέρος στις λατρείες. Οι ξακουστοί ποιητές του νησιού υμνούσαν τη θεά τους από την εποχή του Ομήρου μέχρι που επί Ρωμαίων και τη λίρα των τους αντικατέστησε.

Ο ΠΡΩΤΟΣ ΑΡΧΑΙΟΚΑΠΗΛΟΣ

Ο Ρωμαίος Κάτο (Cato), γύρω στο 195 όταν αυτοκράτορας στη Ρώμη, αποπειράθηκε να υπεξαιρέσει τα πανέμορφα δημιουργήματα τέχνης της, εμπλουτίζοντας με αυτά τη Ρώμη, αλλά κατά κακή του τύχη τα περισσότερα βρήκαν το τέλος τους στον πάτο της θάλασσας κατά την μεταφορά.

Οι Ενετοί που έχουν κι αυτοί τη δική τους ιστορία στην Κύπρο προσέθεσαν μάλλον στον πολιτισμό και ατην ευημερία της. Ας μην ξεχνάμε και τις επιδημίες λέπρας και των ακριδών που είχαν επηρρεάσει αρνητικά το νησί αλλά τα χειρότερα ακόμη έρχονταν.

Οι Απόστολοι Παύλος και Βαρνάβας ήταν οι πρώτοι ιεραπόστολοι που επισκέφτηκαν το νησί μ.Χ. και στην Κύπρο ο Παύλος είχε την πρώτη του επιτυχία προσηλυτίζοντας τον Ρωμαίο κυβερνήτη στον Χριστιανισμό.

ΠΙΘΑΝΗ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ

Οι Λουζινιανοί (με τους βασιλιάδες τους) είναι ακόμη ένα προοδευτικό κεφάλαιο της Κύπρου μετά το 1190μ.Χ. και η Κύπρος βρήκε μεγάλη ακμή μετά τους Ρωμαίους. Το πρώτο κάστρο των Λουζινιανών πρέπει να κτίστηκε στα χρόνια της βασιλείας του Ερρίκου Α’ γύρω στο 1211, αφού σε σφραγίδες του βασιλιά αλλά και της μητέρας του Αλίσιας (1234) απεικονίζεται ένα κάστρο με ένα ή δύο πύργους ενώ γύρω αναγράφεται η φράση “CIVITAS NICOSIE” (πηγή σελίδα Δήμου Λευκωσίας).

Μετά τους Ρωμαίους ακολουθεί ο Άγγλος βασιλιάς Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος (Ονομάστηκε Λεοντόκαρδος λόγω του θάρρους του στο πεδίο της μάχης) μέχρι που το τουρμπάνι κάνει την τρομερή εμφάνισή του στις αρχές του 16ου αι. Η Κύπρος για κακή της τύχη βρέθηκε υπό την ηγεμονία των Τούρκων από το 1571 μ.Χ. ως το τέλος του 19ου αι. (1878 μ.Χ.) όταν παραχωρήθηκε στους Άγγλους να την κυβερνήσουν (αντί 100,000 λιρών το χρόνο), με τα γνωστά επακόλουθα. Ευτυχώς όμως που οι Άγγλοι ενδιαφέρθηκαν για την Κύπρο, διαφορετικά ίσως σήμερα να μην υπήρχε κανένας χριστιανός στο νησί.

Μόλις πριν την κατοχή των Τούρκων το 1571 η Κύπρος είχε πληθυσμό μεταξύ 1,2 και 1,5 εκατομμύρια κατοίκους, σύμφωνα με ανεξακρίβωτες στατιστικές της εποχής (εφημ. “The Stark County Democrat”, 18 Ιουλίου 1878)! Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι οι επιδημίες της ίδιας εποχής με κυριότερη το ξέσπασμα της πανώλης του 1691 αποδεκάτισαν περί τους 400 χιλιάδες κατοίκους του νησιού. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρεθούν περισσότερες πληροφορίες στο σημείο αυτό, αλλά εφόσον τρεις τουλάχιστον εφημερίδες του 19ου αι. το αναφέρουν μπορούμε να υποθέσουμε ότι είναι αλήθεια. Μια από αυτές τις εφημερίδες “The Ottawa Free Trader” αναφέρει το 1859 ότι ο πληθυσμός της Κύπρου άγγιζε τα δύο εκατομμύρια, όμως αυτό δεν είναι διασταυρωμένο.

Πέραν τούτου και καθ’ όλη τη γνωστή της ιστορία, η Κύπρος είχε τόση ευημερία, ορυκτό πλούτο, πολιτισμό και παραγωγή που πρωταγωνιστούσε σ’ όλες τις γύρω χώρες.

Ηλύσιο Πεδίο στη Γη
Ηλύσιο Πεδίο στη Γη

Με την κατάκτησή της από τους Τούρκους το 1571 μ.Χ. και μετά από μια τυραννική όσο και καταπιεστική διακυβέρνηση των κατακτητών στα επόμενα 300 χρόνια οι κάτοικοί της μειώθηκαν από 1,2 (ή 1,5 εκ.) εκατομμύρια στους 150 χιλιάδες! (εφημ. “The Stark County Democrat”, 1878). Αν αφαιρέσουμε εκείνους που πέθαναν από πανώλη έχουμε σχεδόν οκτακόσιες χιλιάδες αφανισμένους κάτω από περίεργες συνθήκες. Αυτό αν δεν είναι γενοκτονία τι είναι; Πρέπει να θυμόμαστε επίσης ότι η μεγάλη πλειοψηφία του πληθυσμού της Κύπρου ήταν πάντα και είναι μέχρι τις μέρες μας Ελληνικής καταγωγής.

Οι πληροφορίες για την κυρίως άμεση αλλά και έμμεση καταστροφική παρουσία των Τούρκων στο νησί έρχονται από άρθρα τριών τουλάχιστον Αμερικανικών εφημερίδων του 19ου αιώνα, όπως “The Ottawa Free Trader” vol. XIX-No 51, 13 Αυγούστου 1859, στο άρθρο με τίτλο “An Elysium on Earth” («Ένα Ηλύσιο πεδίο στη Γη»). Το ίδιο μας λέει και η εφημερίδα “The Stark County Democrat”, στις 18 Ιουλίου 1878, σε άρθρο της με τίτλο “The Value of Cyprus” («Η αξία της Κύπρου»), καθώς και το “London Spectator” έκδοση 19ης Ιουνίου 1878. Δηλαδή πάνω από ένα εκατομμύριο κάτοικοι του νησιού εξαφανίστηκαν κατά την Τουρκική κατοχή του. Στην ουσία μια καταστροφή και γενοκτονία 80% του πληθυσμού της.

Ένας θεός ξέρει πόσοι από αυτούς σφαγιάστηκαν ή αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και να διαφύγουν σε άλλες χώρες. Όπως προειπώθηκε ο λαός της Κύπρου τότε αποτελείτο από Ενετούς, Φοίνικες, Εβραίους και άλλους αλλά κυρίως από Έλληνες. Η αναλογίες τμημάτων του πληθυσμού δεν είναι γνωστές.  Είναι σίγουρο όμως ότι το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της ήταν Έλληνες και είναι επίσης γνωστή η τακτική των Οθωμανών σε όλους τους λαούς που κατάφεραν να κατακτήσουν, δημιουργώντας την τότε Οθωμανική Αυτοκρατορία 1481 -1683. Βλέπε Αρμενίους, Ασσυρίους, Έλληνες του Πόντου, Κούρδους.

"Scranton Tribune", 30 Αυγούστου 1894
“Scranton Tribune”, 30 Αυγούστου 1894

Δεν είναι καθόλου τυχαίο όταν προς το τέλος του 19ου αιώνα οι Άγγλοι ανακοίνωσαν ότι αποτραβούσαν τα ενδιαφέροντά τους από την Κύπρο ο πληθυσμός του νησιού πανικοβλήθηκε νομίζοντας ότι η χώρα τους θα παραχωρείτο πίσω στους Τούρκους (Εφημ. “Scranton Tribune”, 30 Αυγούστου 1894). Δηλαδή αν το σκεφτούμε καλά το γεγονός της παρουσίας των Άγγλων στην Κύπρο, τους οποίους πολλές φορές τους αποκαλούμε βαρβάρους γιατί απηγχόνησαν πολλά παλικάρια του νησιού, οι Άγγλοι στην πράξη ωφέλησαν τη διατήρηση της ακαιρεότητας του λαού της λόγω του ότι με τη συνθήκη με τους Τούρκους όπου ανέλαβαν τη διακυβέρνηση του νησιού και έτσι σταμάτησαν την πιθανή εξόντωση παντελώς του ελληνικού στοιχείου. Έτσι δείχνουν τα πράγματα. Επομένως αν δεν ανελάμβαναν οι Άγγλοι το 1878 σήμερα ίσως να μην υπήρχε ούτε ένας Έλληνας στην Κύπρο! Γεγονός που πρέπει να μας προξενεί αγανάκτηση.

Με την ανάληψη της διακυβέρνησης της νήσου από τους Άγγλους υπήρξαν μεγάλες συζητήσεις στη βουλή της Αγγλίας όταν μερικοί πολιτικοί της χώρας θεώρησαν πως η Αγγλο-Τουρκική συνθήκη του 1878 δεν συνέφερε στην Αγγλία. Στις συνεδριάσεις της βουλής των Άγγλων την εποχή εκείνη ο Άγγλος πολιτικός Sir Henry Walff είπε για την αποχώρηση των Άγγλων τα εξής: «… to hand back Cyprus to Turkey would be to restore it to misgovernment.” (το να επιστραφεί η Κύπρος στους Τούρκους είναι σαν να  αποκαθιστούμε την κακή διακυβέρνηση). Επίσης ο πολιτικός Earl Granville στις 18 Ιουλίου 1878 είπε στην Αγγλική βουλή ότι τα ενδιαφέροντα των Ελλήνων αγνοήθηκαν με την Αγγλο-Τουρκική Συνθήκη για την Κύπρο (εφημ. “The Iola Register”, 27 Ιουλίου 1878).

Το 1915 η Μεγάλη Βρετανία προσέφερε την Κύπρο στην Ελλάδα για να την παροτρύνει να συνεργαστεί με τους συμμάχους. Η Ελλάδα ποτέ δεν απάντησε σ’ εκείνη την προσφορά σύμφωνα με την εφημερίδα “Daily Telegram” τον Οκτώβριο του 1915 (Bismarck Daily Tribune., October 21, 1915).

Τα συμπεράσματα λοιπόν δικά σας. Το τι πιστεύει ο καθένας σε τέτοια περίπτωση δεν έχει μεγάλη σημασία. Σημασία έχει να ειπωθεί η ιστορία όπως έχει για να υπάρχει ελπίδα να ξεπεραστεί αυτή η μαύρη εποχή όχι μόνον από τα θύματα αλλά κυρίως από τους πιθανότατους θύτες.

Ιάκωβος Γαριβάλδης
Για τις ΜΝΗΜΕΣ – Αλησμόνητες Πατρίδες
Νοέμβριος 2013



Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. «Στα παιδικά μου χρόνια άκουγα αεροπλάνο και έβαζα τα κλάματα»
    Τα τραύματα που άφησαν στο υποσυνείδητο της τα όσα οι αισθήσεις της κατέγραψαν την 14η Αυγούστου του 1974 όταν οι Τούρκοι μπήκαν στο χωριό της αλλά και τα τραύματα των γονιών της, τραύματα που ξεπηδούσαν μέσα από ιστορίες, εικόνες και κενά βλέμματα, μέσα στα οποία μεγάλωσε έστω και αν ένα χρόνο μετά την εισβολή όλη η οικογένεια μετανάστευσε στην Αδελαΐδα, καθόρισαν τη ζωή της.
  2. Γρηγόρης Αυξεντίου
    Ο Γρηγόρης Αυξεντίου γεννήθηκε στο χωριό Λύση της επαρχίας Αμμοχώστου. Μετά το δημοτικό σχολείο φοίτησε στο Ελληνικό Γυμνάσιο Αμμοχώστου και είχε μεγάλη αδυναμία στη Ιστορία. Ως μαθητής υποδύθηκε το ρόλο του Αρχιεπισκόπου Κυπριανού σε δράμα με βάση το γνωστό ποίημα του Βασίλη Μιχαηλίδη «Η 9η Ιουλίου 1821».
  3. Κυπρος 1945
    Περιλαμβάνονται εδώ μερικές μαυρόασπρες φωτογραφίες από την Κύπρο και τον Αύγουστο του 1945. Οι φωτογραφίες αυτές ανήκουν στο αρχείο Library of Congress της Αμερικής, στον κατάλογο εκτυπωμένου υλικού και φωτογραφιών (Prints & Photographs Catalog).
  4. Τα αρχαία ευρήματα της Κύπρου
    Ο μεγάλος αρχαιολόγος της Κύπρου Βάσος Καραγιώργης σε βιβλίο του με τίτλο “Ancient Art from Cyprus: The Cesnola Collection” (βλ. εικόνα 7), έκδοση 2000, μιλάει για μια συλλογή αρχαίων της Κύπρου κατά τον 19ο αιώνα που βρίσκεται στην Αμερική. Η συλλογή χιλιάδων αρχαιοτήτων είναι λεία του «κυρίου» Palma di Cesnola (Πάλμα Τσεσνόλα, βλ. εικ. 2), «συναδέλφου» του Άγγλου Λόρδου Έλγιν.
  5. ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ ΤΩΝ ΚΥΠΡΙΩΝ;
    Με την κατάκτησή της από τους Τούρκους το 1571 μ.Χ. και μετά από μια τυραννική, καταπιεστική διακυβέρνηση των κατακτητών στα επόμενα 300 χρόνια οι κάτοικοί της μειώθηκαν από 1.2 εκατομμύρια στους 150 χιλιάδες (εφημ “The Ottawa Free Trader”, 1859).
  6. Το Καπούτι
    Στις 11 Ιανουαρίου '12, παρουσιάστηκε στα Εξάρχεια ένα πρωτότυπο ημερολόγιο του 2012 της ποιήτριας και κόρης προσφύγων από την περιοχή Καπουτίου της Μόρφου στην Κύπρο, Άντρεας Δημητρίου. Το ημερολόγιο περιλαμβάνει ποίηση και φωτογραφίες της συγγραφέα και διατίθεται στο βιβλιοπωλείο των εκδόσεων Αρμός στην Αθήνα. Την έκδοση που απεικονίζει την ομορφιά των κατεχόμενων περιοχών σε συνδυασμό με την ερήμωση, τη νοσταλγία και τον ρεαλισμό προλογίζει ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, Θεοδόσης Πελεγρίνης ενώ επίσης συμμετείχαν οι Νάνος Βαλαωρίτης, Βάσια Καρκαγιάννη-Καραμπελιά κ.ά.
  7. Καρπασία
    Σήμερα παραμένουν στην Καρπασία 330 περίπου ψυχές. Η γη τους όχι μόνο έχει υφαρπαχτεί, αλλά δεν απολαμβάνουν ούτε καν στοιχειώδη ανθρώπινα δικαιώματα. H Κυπριακή Δημοκρατία προμηθεύει τους εγκλωβισμένους με πετρέλαιο, γκάζι και κάποια βασικά τρόφιμα. Τους προσφέρει και ένα μικρό χρηματικό επίδομα, σίγουρα πολύ μικρότερο από αυτό που προσφέρει στους πολιτικούς πρόσφυγες και λαθρομετανάστες...
  8. Κερύνεια
    Η Κερύνεια είναι η μικρότερη από τις έξι πόλεις της Κυπριακής Δημοκρατίας και μια από τις αρχαίες πόλεις της Κύπρου, όπως φανερώνει και η ονομασία της Κυρηνείας, αρχαιότατης πόλης της Αχαΐας. Σύμφωνα με τους αρχαίους ιστορικούς , η πόλη της Κερύνειας ιδρύθηκε γύρω στο 1300 π.Χ. από τον Πράξανδρο και τους Αχαιούς του, που έφτασαν από την Πελοπόννησο και εγκαταστάθηκαν στο βόρειο τμήμα της Κύπρου. ΄Εκτοτε η πόλη παρέμεινε ελληνική, παρόλες τις βάρβαρες επιδρομές και κατακτήσεις που δέκτηκε στη μακραίωνη ιστορία της.
  9. Η Εκδίκηση της Ιστορίας
    Πρόσφατα ήρθαν στο φως αρχαιολογικά ευρήματα σπάνιας αξίας από ναυάγιο πλοίου στο βυθό της περιοχής του Μαζωτού, στη νότια παράκτια θάλασσα της Κύπρου. Η επικεφαλής της αποστολής επεσήμανε ότι πρόκειται για τη μεγαλύτερη ίσως επιτυχία της εναλίας αρχαιολογίας στην Κύπρο. Το εμπορικό πλοίο προερχόταν από το Αιγαίο και μετέφερε χίλιους αμφορείς γεμάτους κρασί καθώς βυθίστηκε γύρω στο 350 π.Χ. στη θάλασσα του Μαζωτού.

Μακεδονικος Αγωνας 1904 -1908


Μακεδονικος Αγωνας 1904 – 1908

Διάλεξη στο χώρο της Κοινότητας Ώκλη, Μελβούρνης, Αυστραλίας στις 03 Νοεμβρίου 2013. Η διάλεξη διοργανώθηκε από την Ένωση Θεσσαλονικέων “Ο Λευκός Πύργος”, την Κοινότητα Ώκλη και Περιχώρων το Ημερήσιο Ελληνικό Κολλέγιο Oakleigh Grammar και την Ελληνική Σχολή Ζήνων Μελβούρνης στο πλαίσιο 29ων γενεθλίων της αδελφοποίησης μεταξύ των πόλεων Θεσσαλονίκης και Μελβούρνης.
Τη διάλεξη, που έγινε στην Ελληνική γλώσσα, παρακολούθησε ένας μεγάλος αριθμός συμπαροίκων της Μελβούρνης.

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ

Καλωσορίζω όλους, επισήμους, συμπαροίκους και φίλους, σήμερα στη διάλεξη που γίνεται στα πλαίσια των 29ων εορταστικών εκδηλώσεων αδελφοποίησης της φτωχομάνας Θεσσαλονίκης και της Πολυπολιτισμικής Μελβούρνης, με σκοπό να θυμηθούμε τους αγώνες του Ελληνισμού και ιδιαίτερα των Μακεδόνων.

Η διάλεξη αυτή έγινε μετά από πολύμηνη έρευνα στα αρχεία εφημερίδων της εποχής που βρίσκονται στην ψηφιακή σελίδα της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδας καθώς και στην ψηφιακή βιβλιοθήκη εφημερίδων της Αμερικής με τίτλο “Historical Newspapers Online”, και αποτελεί μια μικρή και επιγραμματική προσφορά στα γεγονότα που ρύθμισαν την ιστορία της Μακεδονίας κατά τις αρχές του 20ου αιώνα. Ο ομιλητής απέκλεισε αναφορές και επισημάνσεις της ιστορίας από άλλες πηγές (εκτός των εφημερίδων της εποχής) λόγω της απεριόριστης προπαγάνδας που γίνεται από όλες τις πλευρές όσον αφορά την αυθεντικότητα των γεγονότων και της ιστορικής αλήθειας. Επίσης επιλογή έγινε μεταξύ φιλοκυβερνητικών εφημερίδων (που αποκλείστηκαν) και ουδετέρων για να φανεί όσο το δυνατόν πιο ζωντανή η πραγματικότητα.

O Μακεδονικός Αγώνας θεωρείται στην ελληνική εθνική ιστορία ο ηρωικός αγώνας των Ελλήνων της Μακεδονίας για τη διατήρηση της εθνικής τους ταυτότητας και της ανεξαρτησίας τους. Ένας αγώνας που από εθνική άποψη πρέπει να θεωρείται ως ο δεύτερος σημαντικότερος σταθμός, μετά την επανάσταση του 1821 με αντίκτυπο στις πολιτικές των κρατών της περιοχής ακόμη και σήμερα.

Αν η Ελλάδα είναι το προπύργιο της Ευρώπης με τη Μέση Ανατολή λόγω της γεωγραφικής της θέσης, τότε η Μακεδονία είναι το προπύργιο της Ελλάδας απέναντι στους Βουλγαρόφωνους γείτονές της. Ας μην το ξεχνά κανένας μας αυτό.

Πρέπει να θυμόμαστε επίσης πως ο αγώνας των Μακεδόνων δεν περιορίζεται στις δυο χρονολογίες 1904-1908. Η ιστορία, τουλάχιστον του Μακεδονικού Αγώνα, αρχίζει αμέσως με την επανάσταση του 1821 και τις επιτυχίες των Ελλήνων στην Πελοπόννησο που έδωσε παντού στους ομογενείς την ελπίδα ότι μπορεί ο ραγιάς να αποτινάξει τον Οθωμανικό ζυγό.

Εφημ. ΣΚΡΙΠ, 5 Νοεμβρίου 1913
Εφημ. ΣΚΡΙΠ, 5 Νοεμβρίου 1913

Επίσης ας σημειωθεί ότι βρέθηκε πως οι Βουλγαρόφωνοι της Μακεδονίας της εποχής από το 1895 μέχρι και τους Βαλκανικούς Πολέμους διοχέτευαν την προπαγάνδα τους στις μεγάλες δυνάμεις με δυο τρόπους. Πρώτα με δωροδοκίες σε δημοσιογράφους της εποχής από απεσταλμένους τους στη Γαλλία, Αγγλία και Αμερική και δεύτερον από μερικούς Εβραίους που γεννήθηκαν στη Μακεδονία και μετανάστευσαν στην Αμερική τροφοδοτώντας όχι μόνον τα μέσα ενημέρωσης με ψευδή γεγονότα, αλλά και συγκεντρώνοντας χρήματα για τον αγώνα των Βουλγάρων στην ένωση της Μακεδονίας με τη Βουλγαρία και τον Πανσλαβισμό. Εύκολα μπορεί κανείς να αντιληφθεί την προπαγάνδα εφόσον οι Βουλγαρόφωνοι σε πάρα πολλά άρθρα εμφανίζονται ως η μεγαλύτερη μάζα κατοίκων στη Μακεδονία, κάτι που δεν ευσταθεί.

Οι Οθωμανοί από πλευράς τους διοχέτευαν τις μεροληπτικές πληροφορίες και την προπαγάνδα τους για τα συμβάντα στη Μακεδονία την ίδια εποχή μέσω της φιλοτουρκικής πρεσβείας της Αγγλίας στην Κωνσταντινούπολη που ταχυδρομούσε τα άρθρα στην εφημερίδα London Times, απ’ όπου διοχετεύονταν σε όλες τις αγγλόφωνες και άλλες χώρες.  Η ελληνική εξωτερική πολιτική της εποχής ήταν ανύπαρκτη και περιοριζόταν σε προσεγγίσεις αποσταλμένων των μέσων ενημέρωσης των μεγάλων δυνάμεων, που δεν είχαν κανένα σημαντικό αποτέλεσμα στην διαφώτιση του υπόλοιπου κόσμου για την πραγματικότητα.

Ο Αγώνας συνεχίζεται μέχρι σήμερα, κι έχουμε ένα προτέρημα να είμαστε ανθεκτικοί / αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να είμαστε και ανεκτικοί ή ενδοτικοί. Ο Αγώνας αυτός στηρίζεται στη συνεχώς φθίνουσα δύναμη και ενεργητικότητα μεμονωμένων Ελλήνων πατριωτών ανά τον κόσμο, εφόσον η μόνη χώρα στον κόσμο δίχως Εθνική Στρατηγική είναι η Ελλάδα.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ

Bisbee_Daily_Review_11_10_1903_P11
Bisbee Daily Review στις 11 Οκτωβρίου 1903.

Ας αρχίσουμε όμως από τον πληθυσμό της Μακεδονίας πριν τις εξεγέρσεις του 1904 γιατί από τη στατιστική αυτή στην εικόνα εδώ θ’ αντιληφθούμε πολλά πράγματα. Αποτελεί τη μόνη αξιόπιστη στατιστική της περιόδου και προέρχεται από τους Τούρκους και δημοσιεύτηκε σε εφημερίδα της Αμερικής το 1903.

Η Μακεδονία τότε αποτελούνταν από δυο μεγάλα Βιλαέτια (νομούς). Το Βιλαέτι του Μοναστηρίου και αυτό της Θεσσαλονίκης. Το Βιλαέτι Μοναστηρίου είχε 310,000 Έλληνες. Στη Θεσσαλονίκη υπήρχαν 358,000 Έλληνες (βλ. εικόνα). Οι Βουλγαρόφωνοι ήταν πολύ λιγότεροι και όπως γνωρίζουμε από την ιστορία έφτασαν στη Μακεδονία κατά τον έκτο και έβδομο αιώνα μετά Χριστού. Οι Οθωμανοί ήταν περισσότεροι αλλά είχαν έρθει από την Μικρά Ασία, κι όταν απελευθερώθηκε η Μακεδονία έφυγαν δίχως να τους διώξει κανείς. Οπότε δεν λογαριάζονται αυθεντικοί κάτοικοι της περιοχής. Οι μόνοι αυθεντικοί κάτοικοι ήταν οι Έλληνες.

H Αμερικανική εφημερίδα “The Evening Star”, Φεβ. 1905, γράφει ότι «οι κάτοικοι της Μακεδονίας είναι Χριστιανοί κυρίως, μέλη της Ορθοδόξου Ελληνικής εκκλησίας… Οι αρχές είναι μωαμεθανοί και αρπάζουν φόρους από τους φτωχούς χωρικούς και βοσκούς που στέλνουν στην Κωνσταντινούπολη…»

Ο Εμμανουήλ Παπάς (Σχέδιο του γλύπτη Κ. Παλαιολόγου, Αθήνα, Εθνικό Ιστορικό Μουσείο)
Ο Εμμανουήλ Παπάς (Σχέδιο του γλύπτη Κ. Παλαιολόγου, Αθήνα, Εθνικό Ιστορικό Μουσείο)

Όπως προειπώθηκε ο Μακεδονικός Αγώνας αρχίζει από την Ελληνική Επανάσταση. Οι δυο εξεγέρσεις του Εμμανουήλ Παπά στη Χαλκιδική και του Ζαφειράκη Θεοδοσίου στη Νάουσα το 1822 είχαν καταπνιγεί από τους Τούρκους. Οι επαναστατικές κινήσεις των ετών 1839-1840, 1854 και 1866 επίσης ναυάγησαν, γιατί η ελληνική πλευρά λανθασμένα πίστευε ότι θα εκβίαζε την ενσωμάτωση της Μακεδονίας, αν την ενέτασσε στις διεθνείς κρίσεις της περιόδου.

Δεν ήταν καιρός όμως ακόμη η Μακεδονία ν’ απελευθερωθεί γιατί η Οθωμανική αυτοκρατορία ήταν ακόμη ισχυρή ενώ η Ελλάδα που γεννιόταν τότε σαν κράτος έπρεπε αρχικά να μάθει να στηρίζεται στη δύναμή της.

Στα τέλη του 19ου προς 20ου αιώνα είχε δημιουργηθεί το λεγόμενο Βερχοβιστικό Μακεδονικό Κομιτάτο (ΒΜΚ) στη Βουλγαρία που έδρασε στην περιοχή της Μακεδονίας και Θράκης (Αδριανούπολης) από το 1895-1905 με στόχο την προσάρτηση και των δυο περιοχών στο Πριγκιπάτο της Βουλγαρίας. Επίσης μεγάλη δράση είχε και η ως επί το πλείστον τρομοκρατική οργάνωση που συστάθηκε την ίδια περίοδο με τίτλο «Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση (ΕΜΕΟ)».

Σφραγίδα Βερχοβιστικού Κομιτάτου
Σφραγίδα Βερχοβιστικού Κομιτάτου

Για τα επόμενα 80 χρόνια περίπου, ο Ελληνισμός της Μακεδονίας αντιμετώπισε την καταπίεση από τους Οθωμανούς άρχοντες, αλλά και από τους Βουλγαρόφωνους κατευθυνόμενους της Βουλγαρικής Κυβέρνησης. Οι Βούλγαροι πάντα είχαν βλέψεις να καταλάβουν ολόκληρη την περιοχή της Μακεδονίας και της Θράκης για λογαριασμό της ευρύτερης Βουλγαρίας και του Πανσλαυισμού.

Αναφερόμενοι στον αγώνα των Ελλήνων Μακεδόνων οι Βούλγαροι τον αποκαλούσαν «Ελληνική Ένοπλη Προπαγάνδα στη Μακεδονία».

Συνοπτικά θα πρέπει να ειπωθεί ότι στη Μακεδονία, όπως άλλωστε και στην υπόλοιπη Οθωμανική Αυτοκρατορία, η καλύτερη και πιο γόνιμη γη στις πεδιάδες ανήκε κυρίως σε Μουσουλμάνους μπέηδες. Οι περισσότεροι από αυτούς ήταν αλβανικής καταγωγής και ασκούσαν παράλληλα χρέη φοροεισπράκτορα που αυθαιρετούσαν και χρηματίζονταν ασύστολα, διαθέτοντας μια ένοπλη τοπική χωροφυλακή.

Έτσι η ζωή των χωρικών ήταν σκληρή και η δικαιοσύνη δυσεύρετη. Μόνον στα ορεινά και στις πιο απομονωμένες περιοχές υπήρχαν ελεύθερα χωριά, σε άγονη γη. Πλήρωναν φόρους στους Τούρκους και ήταν στο έλεος ληστρικών συμμοριών όταν δεν ανέθεταν την ασφάλειά τους σε τοπικούς λήσταρχους.
Παρ’ όλα αυτά οι Έλληνες της Μακεδονίας «…επικρατούν εις την γεωργίαν και εις το εμπόριον του τόπου». (εφημ. Σκριπ, 8/4/1903)
Ο Μακεδονικός Αγώνας ήταν αναπόφευκτο να ξεκινήσει μετά τις ταραχές που προξενούσαν σε όλη τη Μακεδονία οι Βουλγαρόφωνοι και ιδιαίτερα στη Θεσσαλονίκη με αποκορύφωμα τα γεγονότα Απριλίου 1903.

Δεν είναι τυχαίο ότι δυόμισι χιλιάδες βουλγαρόφωνοι είχαν συλληφθεί από τις Τουρκικές αρχές μετά εκείνα τα επεισόδια στη Θεσσαλονίκη. Δεν είναι τυχαίο ότι ο πρώτος ταραξίας των επεισοδίων το 1903 με το όνομα Μιτώφ που ανατίναξε το Γαλλικό πλοίο της εταιρίας Μασαζερή στην προκυμαία κατέφυγε στα Σκόπια για ν’ αποφύγει τη σύλληψη. Δεν είναι τυχαίο πως όλες οι επιχειρήσεις συμμοριών των κομιτατζήδων στη Μακεδονία προγραμματιζόταν σε συνεργασία μεταξύ Σκοπίων και Σόφιας. Δεν είναι τυχαίο ότι η όλη προπαγάνδα και ωμότητα στις αρχές του 20ου αιώνα κατευθυνόταν κυρίως εναντίον των Ελλήνων κατοίκων της Μακεδονίας.

Αξιοσημείωτο είναι ότι όλοι οι υπάλληλοι των Τουρκικών σιδηροδρόμων ήσαν Έλληνες. Οι περισσότεροι λογιστές, υπάλληλοι γραφείων και τραπεζών ήταν Έλληνες. Κι αυτό επειδή ο Ελληνισμός ήταν ο πιο μορφωμένος, ο πιο νομοταγής, ο πιο συνεργάσιμος πολίτης της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.
Τα φτωχά ορεινά χωριά των Ελλήνων όμως, δίχως οδικό δίκτυο και απομονωμένα δέχτηκαν τον Αύγουστο 1902 την Βουλγαρική εχθρότητα, που με αρχηγούς τους Βασίλ Τσακαλάρωφ στο Σμαρδέσι, του Μήτρε Βλάχου στο Μακροχώρι και του Λαζάρ Ποπτράϊκωφ στο Δεντροχώρι δήλωσαν εξέγερση στο Σιδηροχώρι, κατευθυνόμενοι από τη βουλγαρική ανωτάτη αρχή (ΒΜΚ).

Τα όργανα προώθησης της προπαγάνδας των σχηματισμών αυτών των βουλγάρων ήταν οι εφημερίδες εντός και εκτός Μακεδονίας, οι εκβιασμοί των κατοίκων, οι δωροδοκίες και οι ωμότητες.

Όπως προείπαμε, τον Απρίλιο του 1903 στη Θεσσαλονίκη οι Βουλγαρόφωνοι προξένησαν καταστροφές σε μαγαζιά, τράπεζες και το λιμάνι της. Με τέτοιες πράξεις προσπαθούσαν ν’ αποδείξουν στις μεγάλες δυνάμεις ότι η Οθωμανική αυτοκρατορία δεν μπορούσε να ελέγχει τη Μακεδονία. Αλλά δεν κατόρθωσαν τίποτε άλλο από το να εκνευρίσουν τους Τούρκους, τους Έλληνες και τις μεγάλες δυνάμεις παρ’ όλο που η Σόφια καταδίκασε το γεγονός. Τελικά να εκνευρίσουν και τους συμμάχους τους Ρώσους.

boulgarΟι Βούλγαροι μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα στη Θεσσαλονίκη, εξεγέρθηκαν και στο Μοναστήρι εναντίον των Τούρκων κι αυτά όταν η Οθωμανική Αυτοκρατορία έπασχε σαν τον άρρωστο από τη γραφειοκρατία, τη διαφθορά, το δυσλειτουργικό μοντέλο διοίκησης, την αδυναμία της να εκβιομηχανιστεί αλλά και τα πολλά μέτωπα που είχε ανοίξει. Επίσης στις 19 Αυγούστου 1903 εξεγέρθηκαν και οι Βούλγαροι αγρότες στην Αδριανούπολη και πήραν τον έλεγχο μιας περιοχής στα όρη Στράντζα, δημιουργώντας αυτόνομη διοίκηση με το όνομα «Δημοκρατία της Στράντζα» που σύντομα κατεστάλη από τους Οθωμανούς.

Ως αποτέλεσμα οι Τούρκοι καίνε τα περισσότερα χωριά της περιοχής.

Την Άνοιξη του 1903 δημιουργήθηκε στην Αθήνα το Ελληνικό Αμυντικό Κομιτάτο υπό τον δημοσιογράφο Δημήτριο Καλαποθάκη, Το ΕΑΜ εμφανίζεται επίσημα για πρώτη φορά τον Ιανουάριο 1904 μπροστά στα γραφεία της ΦΑΑΘ (Φιλόπτωχος Αδελφότης Ανδρών Θεσσαλονίκης).

Ακολούθησαν κάποιες αποστολές Ελληνικών ένοπλων σωμάτων (κατά κύριο λόγο Κρητών και Μανιατών

Σφραγίδα Κώττα Χρήστου
Σφραγίδα Κώττα Χρήστου

εθελοντών) στη Μακεδονία. Την ίδια εποχή ο οπλαρχηγός Κώττας Χρήστου επικεφαλής αντιπροσωπείας των Κορεστίων συναντήθηκε με το διάδοχο Κωνσταντίνο κι έτσι το Ελληνικό κράτος έκανε την αρχή συμμετέχοντας στον Αγώνα.

Οι Βούλγαροι μάλιστα όταν κατάλαβαν τη δράση του Κώττα Χρήστου αρχικά τον απειλούσαν. Μια από τις επιστολές που του έστειλαν ήταν πλαστή ότι τάχα ερχόταν από το Ελληνικό προξενείο Μοναστηρίου σημειώνοντας ότι ο πράκτορας του Ελληνικού προξενείου ήθελε να τον συναντήσει στην Όστιμα (Τρίγωνο). Όταν έφτασε με τους άνδρες του εκεί οι Βούλγαροι ειδοποίησαν τους Οθωμανούς να τους εξοντώσουν αλλά οι Έλληνες κατάφεραν να διαφύγουν.

Έως το Μάιο του 1904 τα ενωμένα σώματα των Μακεδόνων και Κρητικών οπλαρχηγών, υπό τις γενικές οδηγίες του Κώττα Χρήστου έδρασαν στη Βορειοδυτική Μακεδονία, προσπαθώντας να εξοντώσουν τους Βούλγαρους κομιτατζήδες. Στο διάστημα αυτό ο Κώττας Χρήστου συνδέθηκε με όρκο φιλίας με τον Ευθ. Καούδη και αναγνωρίστηκε από τον Παύλο Μελά ως ηγετική μορφή του αγώνα.

Στις 9 Ιουνίου του 1904 όμως Οθωμανικό απόσπασμα εντόπισε το κρησφύγετο του Κώττα στη Ρούλια (κοντά στη Φλώρινα) και τον συνέλαβε. Ακολούθησαν μεγάλες προσπάθειες από Ελληνικής πλευράς να απελευθερωθεί ο Κώττας αλλά οι Τούρκοι τελικά τον απαγχόνισαν στις 27 Σεπτεμβρίου 1905.

Τον Ιούλιο του 1904 ο Παύλος Μελάς μπαίνοντας στη Μακεδονία ως ζωέμπορος με το όνομα «Πέτρος Δέδες» συναντάται με τον Λάμπρο Κορομηλά στη Θεσσαλονίκη και συζητούν πιθανές επιχειρήσεις.

Στις 18 Αυγούστου 1904, όταν ετοιμάστηκαν όλα, ο Παύλος Μελάς με το επιχειρησιακό όνομα «Καπετάν Μίκης Ζέσης», με 35 άνδρες (Μακεδόνες, Μανιάτες και Κρητικούς) ανέλαβε την αρχηγία του Μακεδονικού Αγώνα και σήκωσε το λάβαρο της επανάστασης εισερχόμενος ένοπλα στα Μακεδονικά εδάφη με εντολή να διοικεί τις μικρότερες ομάδες μεταξύ Μοναστηρίου και Καστοριάς.

Μόλις έμαθαν οι Οθωμανοί για την παρουσία του Παύλου Μελά, έστειλαν πολυάριθμο στρατό προς καταδίωξή του. Παρά τις συνεχείς διώξεις του Τουρκικού στρατού όμως ο Μελάς είχε αποδεκατίσει τις βουλγαρικές ομάδες με βάση τα χωριά Λιγκοβάνη και Λίχυβο. Στις 13 Οκτωβρίου 1904 όμως βρισκόμενος στη Στάτιστα (σημερινός Μελάς Καστοριάς) και προδομένος από τη Βουλγάρικη συμμορία του Μήτρου Βλάχου, περικυκλώθηκε από Οθωμανικό απόσπασμα 150 ανδρών. Ακολούθησε λυσσαλέα μάχη 2 ωρών και επειδή ο εχθρός ήταν πολυάριθμος επιχείρησε ηρωική έξοδο. Στην μάχη αυτή τραυματίστηκε θανάσιμα και πέθανε μετά από μισή ώρα στα χέρια Κρητικού φίλου του Γιώργου Στρατινάκη.

Εδώ υπάρχει μια ιστορία ταλαιπωρίας του σώματος του νεκρού Μελά την οποία δεν έχουμε χρόνο ν’ αναφέρουμε. Αλλά οι εθελοντές ως επακόλουθο πολλαπλασιάστηκαν θεαματικά μετά την πανελλήνια συγκίνηση που προκάλεσε ο θάνατος του Μελά.

εφημερίδα ΣΚΡΙΠ, Ιανουάριος 1905
εφημερίδα ΣΚΡΙΠ, Ιανουάριος 1905

Ο δε Μήτρος Βλάχος βρήκε κι αυτός το τέλος του, υποκύπτοντας στα τραύματά του στην Καστοριά στις 30 Ιανουαρίου 1905 όπως αναφέρει η ανακοίνωση αυτή της εφημερίδας Σκριπ. Δηλαδή τρεις μήνες μετά το θάνατο του Παύλου Μελά.

Ο Μακεδονικός Αγώνας εντάθηκε ακόμη πιο πολύ τον Μάρτιο του 1905, μετά από μια άγρια δολοφονία από βουλγαρόφρονες ακόμη ενός δασκάλου, αυτή τη φορά Καστοριανού, του Βασιλείου Μελεγκάνου που δίδασκε στο Κεφαλάρι και προκάλεσε πάγκοινη οργή. Ο μητροπολίτης Καστοριάς Γερμανός Καραβαγγέλης τότε διαμήνυσε:

«Πες τε στους Βασίλ Τσακαλάρωφ, Λαζάρ Ποπτράικωφ και τους λοιπούς πως αυτά που ξέρανε να τα ξεχάσουν, τα ψέματα τελείωσαν».

Κατόπιν εκκλήσεων του Μητροπολίτη Γερμανού Καραβαγγέλη και αξιωματικών του ελληνικού στρατού άρχισαν να οργανώνονται τοπικά τμήματα αυτοάμυνας σε Καστοριά και Φλώρινα. Πολλές εφημερίδες σχεδόν καθημερινά έγραφαν για αποτρόπαια εγκλήματα των Βουλγάρων. Όπως αυτό της εφημ. ΕΜΠΡΟΣ που στις 24 Ιανουαρίου 1906 έγραφε –

Εφημ. ΕΜΠΡΟΣ, 24 Ιανουαρίου 1906
Εφημ. ΕΜΠΡΟΣ, 24 Ιανουαρίου 1906

Οι συμμορίες των Βουλγάρων συνέχιζαν τις επιθέσεις σε άοπλους πολίτες ενώ η επίσης κατευθυνόμενη από τη Βουλγαρία οργάνωση ΕΜΕΟ ενεργούσε με σκοπό την βουλγαροποίηση Μακεδονίας και Θράκης. Οι ωμότητες και οι φόνοι ήταν κυρίως εναντίον δασκάλων και κληρικών Ελλήνων. Σε πολλές περιοχές της Μακεδονίας λειτουργούσαν Βουλγαρικά και Ελληνικά σχολεία. Τα Βουλγαρικά ήταν δωρεάν σε αντίθεση με τα Ελληνικά.

εφημ. ΣΚΡΙΠ, 6 Οκτωβρίου 1907
εφημ. ΣΚΡΙΠ, 6 Οκτωβρίου 1907

Το μεγαλύτερο μέρος του διδακτικού προσωπικού στα Εξαρχικά σχολεία των Βουλγάρων ήταν ψευτοδιδάσκαλοι κατευθυνόμενοι από τη Σόφια, που εκδιώχθηκαν από τις Τουρκικές αρχές όταν έγινε το γεγονός αντιληπτό (εφημ. Σκριπ 8/10/1907, σελ. 4) – ‘’Στα Βουλγαρικά σχολεία και πάνω στους τοίχους ανέγραφαν: «Μισείτε τους Έλληνας» ως ρητό θρησκευτικό, αυτό θα βλέπατε και σε εργόχειρα στα σπίτια τους όπως και στον λόγο τους’’ (δημοσιογράφος Ευστρατιάδης, 1903).

Επίσης η Μακεδονία υπέστη και πολιτιστική εξαθλίωση. Οι Βούλγαροι κατελάμβαναν εκκλησίες και σχολεία και κατέστρεφαν τις περιουσίες των κατοίκων που αντιστέκονταν. Σκότωναν Έλληνες πολίτες με το πρόσχημα της προδοσίας, βίαζαν και διαμέλιζαν γυναίκες και παιδιά. Οι Τουρκικές αρχές σ’ όλα αυτά έκαναν τα στραβά μάτια.

Εφημ. ΣΚΡΙΠ, 8 Οκτ. 1907
Εφημ. ΣΚΡΙΠ, 8 Οκτ. 1907

Δείγμα είναι το επεισόδιο όπου συμμορία Βουλγάρων (8 Οκτωβρίου 1907) κατέστρεψαν το Ράκοβο, ένα χωριό νοτιοδυτικά του Μοναστηρίου. (εφημ. Σκριπ 11 Οκτ. 1907) και οι Τούρκοι παρ’ όλο που προειδοποίησαν τον ελληνικό πληθυσμό δεν έκαναν τίποτα να σταματήσουν τις συμμορίες των κομιτατζήδων με αποτέλεσμα την παντελή καταστροφή του Ρακόβου. Το Ράκοβο είχε καταστραφεί με φωτιά και από τους Οθωμανούς και το 1903.

Τα αντίποινα των ελληνικών σωμάτων αντίστασης ήταν εξ’ ίσου τραυματικά με συλλήψεις κομιτατζήδων εξόντωσή τους. Οι Έλληνες έχοντας δυο εχθρούς ν’ αντιμετωπίσουν, αν αφαιρέσουμε τους Ρουμάνους και Ρώσους που υποβοηθούσαν τους Βουλγάρους. Το 1909 έγινε η μυστική Συνθήκη της Πετρούπολης μεταξύ Ρωσίας και Βουλγαρίας.

Από την άλλη πλευρά η απραγία της Ελληνικής Κυβέρνησης Δηλιγιάννη, σε τέτοιου είδους φαινόμενα καταστροφής του Ελληνικού πληθυσμού, είχε ως αποτέλεσμα για μια ακόμη φορά οι πληγέντες Έλληνες Μακεδόνες να μεταναστεύουν μαζικά στο εξωτερικό (εφημ. Σκριπ. 14 Οκτ. 1907).

Τις ίδιες ημέρες που έγινε η καταστροφή στο Ράκοβο σφαγιάστηκαν κι άλλοι έξι έλληνες στο Μελένικο (εφημ. Σκριπ 11 Οκτ. 1907).

Ακόμη και το Νοέμβριο του 1908, μετά την επίσημη σύσταση των Νεότουρκων που υποτίθεται θα έφερναν ειρήνη στην περιοχή της Μακεδονίας, οι Βούλγαροι συνεχίζουν να στέλνουν αξιωματικούς του στρατού τους και οπλισμό στη Μακεδονία με σκοπό να στηρίξουν τις εκεί συμμορίες κομιτατζήδων.
Για την ιστορία ν’ αναφέρουμε ότι όπως πάντα στον Ελληνισμό, έτσι και κατά τον Μακεδονικό Αγώνα είχαμε αρκετούς αρνησιπάτρηδες.

Ο Αλέκος Αγγελίδης στο βιβλίο του «Αναδρομή στην Ιστορία της Μακεδονίας – Τόμος Α’ και Β’» μιλάει εκτενέστατα για τη δράση ενός μεγαλοκτήμονα με το όνομα Νικόλαος Μπίτζιος και του αδερφού του Γιαννάκη Μπίτζιου που επαλειμμένα συνωμότησαν εναντίον των Ελλήνων στην περιοχή της Κατερίνης και του Κίτρους.

Ο οπλαρχηγός Παντελής Παπαϊωάννου, άλλος ένας Μακεδονομάχος, τον Αύγουστο 1907 περικυκλώθηκε, μετά από προδοσία κάποιου ονόματι Πέτσε, από Οθωμανικό στρατό και μαζί με το σώμα των 9 ανδρών του εξοντώθηκε.

Βιβλίο Α. Αγγελίδη "Αναφορά στην Ιστορία της Μακεδονίας - Β'" Εκδόσεις ΜΑΤΙ
Βιβλίο Α. Αγγελίδη “Αναφορά στην Ιστορία της Μακεδονίας – Β'” Εκδόσεις ΜΑΤΙ

Επίσης ο Αγγελίδης μιλώντας για την ίδια εποχή 1904-1906 μιλάει για κάποιον Βλάχο με το όνομα Αδάμος από τα Καλύβια της Πάλιανης. («Αναδρομή στην Ιστορία της Μακεδονίας – Μέρος Β’», Α. Αγγελίδης, σελίδα 59, εκδόσεις ΜΑΤΙ)

Η αγάπη όμως για την πατρίδα των Μακεδονομάχων δεν μπορούσε να πτοηθεί από τέτοια. Όταν ήρθε η αντίποινα των Ελλήνων Μακεδόνων κατά των βουλγαρόφωνων ήταν εξίσου αποφασιστική και εκδικητική. Εφόσον το Τουρκικό κράτος αδυνατούσε να ελέγξει την κατάσταση και οι μεγάλες Δυνάμεις είχαν τις δικές τους εχθροπραξίες αρκούμενες μόνον σε υποδείξεις, οι Έλληνες Μακεδόνες αναγκάστηκαν να πάρουν την τύχη τους στα χέρια τους.
Έτσι, οι Μακεδονομάχοι επιστράτευσαν κάθε τι που μπορούσε να τους βοηθήσει στον αγώνα, ακόμη και τις γυναίκες τους.

Οι γυναίκες των Μακεδονομάχων είχαν μια πολύ σοβαρή συμβολή στον Αγώνα. Χαρακτηριστική η συμβολή της Ναταλίας Μελά, συζύγου του Παύλου Μελά και αδερφής ενός άλλου αγωνιστή, διπλωμάτη, πολιτικού και λογοτέχνη, του Ίωνα Δραγούμη. Ο Ίωνας Δραγούμης ήταν υποστηρικτής της Μεγάλης Ιδέας, κατηγορήθηκε όμως για την απόπειρα δολοφονίας κατά του Βενιζέλου και εκτελέστηκε εν ψυχρώ.

Η Ναταλία Μελά (αλλιώς Παύλαινα) που γεννήθηκε το 1871 υπήρξε μια ηρωική μορφή του αγώνα που σφράγισε με πράξεις φιλοπατρίας και θυσιών την εθνική μας ζωή στο μεγαλύτερο μέρος του αιώνα. Η Ναταλία έλαβε λαμπρή μόρφωση και ανατροφή και γαλουχήθηκε με τα υψηλά ιδανικά της φιλοπατρίας. Δάσκαλός της ο Θεοχάρης Πεντζίκης (θεσσαλονικεύς) κι εκτός από τα νέα και αρχαία ελληνικά μιλούσε άλλες τρεις γλώσσες, ενώ ήταν και καλλιτέχνης. Με τον Παύλο απέκτησαν δυο παιδιά τον Μίκη και τη Ζέσα. Εξ’ ου και το ψευδώνυμο του Παύλου Μελά στον αγώνα «Μίκης Ζέσας».
Οι Έλληνες ομογενείς της Αμερικής είχαν κι αυτοί τη δική τους συμβολή στον αγώνα του Μακεδονικού Ελληνισμού.

Δωρεά Ελλήνων Αμερικής. Εφημ. ΣΚΡΙΠ, Οκτ. 1907
Δωρεά Ελλήνων Αμερικής. Εφημ. ΣΚΡΙΠ, Οκτ. 1907

Η εφημ. Σκριπ στις 4 Οκτ. 1907 έγραφε για μεγάλη δωρεά δύο πολεμικών πλοίων στον Ελληνικό στόλο που βγήκαν από τα κέρδη κάποιας Ελληνο-Αμερικανικής Εταιρίας κατασκευής σοκολάτας και μπισκότων. Η δωρεά προσέφερε ένα μεγάλο ποσοστό των κερδών κατ’ έτος στην αγορά πολεμικών πλοίων για τον ελληνικό στόλο. Επίσης στο Ταϊγάνιο οι ομογενείς συγκέντρωσαν το ποσό των 9504 φράγκων για ενίσχυση της Επικούρου Επιτροπής των Μακεδόνων (Εφημ. Εμπρός – Αύγουστος 1904).

Τελικά το τέλος του Μακεδονικού Αγώνα ήρθε σχεδόν άδοξα, όταν συστάθηκαν κι επίσημα πλέον οι Νεότουρκοι, που ήταν ένα Τουρκικό εθνικιστικό κόμμα με σύνθημα «Ένωση και Πρόοδος» και παρουσιάστηκαν στη Θεσσαλονίκη τον Ιούλιο του 1908 με σκοπό την επαναφορά του Συντάγματος του 1876 που δεν είχε μακροημερεύσει. Ανάμεσά τους, ποιος άλλος, ο Κεμάλ Ατατούρκ.

Αρχικά οι Νεότουρκοι αποτελούνταν από μια μοίρα νεαρών αξιωματικών, αργότερα όμως τα πράγματα άλλαξαν. Ισχυρίζονταν ότι υποστήριζαν το δικαίωμα όλων των κατοίκων να έχουν τη δική τους θρησκεία και δικά τους σχολεία, εφόσον η πρώτη γλώσσα ήταν η Τουρκική. Η Ελληνική κυβέρνηση έκανε το λάθος να δει ευνοϊκά το κίνημα των Νεότουρκων και ο υπουργός εξωτερικών Μπαλτατζής δήλωσε ότι η Ελληνική κυβέρνηση στηρίζει το Σύνταγμα. Τον ίδιο καιρό τέθηκε και θέμα Κρήτης όταν οι Νεότουρκοι έδειχναν πως θέλουν την κατάργηση της αυτονομίας και προσάρτησή της στο Οθωμανικό κράτος.

Παιχνίδι έπαιξαν και οι ξένες δυνάμεις με πρωτοστάτη τη Βρετανία η οποία μέσω του Υπ. Εξωτερικών της στήριζε την τριπλή συμμαχία μεταξύ Βουλγάρων, Τούρκων και Ελλήνων και την αυτονομία της Κρήτης.

Εφημ. ΣΚΡΙΠ 24 Οκτωβρίου 1907
Εφημ. ΣΚΡΙΠ 24 Οκτωβρίου 1907
Εφημ. ΣΚΡΙΠ, Αύγουστος 1908
Εφημ. ΣΚΡΙΠ, Αύγουστος 1908

Οι Νεότουρκοι όμως στην ουσία δεν εισήγαγαν νέα δεδομένα στην πολιτική ζωή, αν και επιδίωξαν επίμονα την επανεξέταση των μεταρρυθμίσεων. Υιοθέτησαν φιλελεύθερες ιδέες, συνηγορώντας ταυτόχρονα υπέρ της επαναφοράς των ισλαμικών αξιών, με το επιχείρημα ότι έτσι θα διαφύλασσαν τη λαϊκή κυριαρχία. Στην πράξη όμως επεδίωκαν τον εκτουρκισμό των χριστιανών και την τουρκική γλώσσα να επικρατήσει πάνω απ’ όλες τις άλλες.

Όταν άρχισαν οι μεταρρυθμίσεις των Νεότουρκων συνάμα άρχισε για μια ακόμη φορά και η καταστρατήγηση των δικαιωμάτων των Ελλήνων στη Μακεδονία και Θράκη. Έδειξαν δηλαδή το πραγματικό τους πρόσωπο.

Ας σημειωθεί εδώ ότι καθ’ όλη την περίοδο 1904-1912 αναδιοργανώθηκε, εκπαιδεύτηκε και ενισχύθηκε ο Ελληνικός στρατός και ο στόλος με αποτέλεσμα η Ελλάδα να είναι έτοιμη για τους Βαλκανικούς Πολέμους που ακολούθησαν.

ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ – η συμβολή Ιταλών εθελοντών

Ας αναφέρουμε τώρα ένα μικρό κομμάτι των βαλκανικών πολέμων που παραμένει στη μνήμη μου νωπό όπως όταν το πρωτοδιάβασα. Δεν καλύπτουμε με τα γραφόμενα εδώ την ιστορία των Βαλκανικών Πολέμων. Ούτε καν καλύπτουμε το ένα εκατοστό των γεγονότων, αλλά αναφέρουμε εδώ κάτι που ίσως δεν είναι ευρέως γνωστό.

Μετά την κήρυξη του βαλκανικού πολέμου του 1912, τις πρώτες επιτυχίες του ελληνικού τακτικού στρατού στα ελληνοτουρκικά σύνορα και τη νικηφόρα προέλασή του, κρίθηκε αναγκαίο να γίνουν δεκτοί αυτοί… που ήθελαν κατάταξη στα εθελοντικά σώματα.

garibaldi-4
Αλέξανδρος Ρώμας

Τη στιγμή εκείνη δεν ήταν δυνατό να μείνουν απαθείς στο μεγάλο απελευθερωτικό αγώνα άντρες περιωπής και υψηλού φρονήματος όπως ο Ιταλός στρατηγός Ριτσιώτης Γαριβάλδης και ο κώμης Αλέξανδρος Ρώμας, βουλευτής Ζακύνθου και πρώην πρόεδρος της βουλής των Ελλήνων.

Άνδρες οι οποίοι είχαν συμμετάσχει στον πόλεμο του 1897 και είχαν αγωνιστεί τόσο γενναία στο αριστερό τμήμα της παράταξης στη μάχη του Δομοκού. Οι ερυθροχίτωνες που βρίσκονταν κάτω από τις διαταγές τους Ιταλοί, Έλληνες και Γάλλοι, καταλαμβάνονταν από ενθουσιασμό στην πρώτη βροντή του τηλεβόλου υπέρ της ελευθερίας ενός καταδυναστευόμενου λαού.

Αμέσως συνεννοήθηκαν τηλεφωνικά οι Γαριβάλδης και Ρώμας και αποφάσισαν να καταρτίσουν σώμα ερυθροχιτώνων, το οποίο να πάρει μέρος στον πόλεμο. Γι αυτό ζήτησαν την έγκριση της ελληνικής κυβέρνησης και του τότε αρχιστράτηγου Διαδόχου Κωνσταντίνου.

Η έγκριση που ζητήθηκε δόθηκε αμέσως και η κυβέρνηση διέταξε τις αρμόδιες αρχές να παραχωρήσουν τα απαραίτητα για τον καταρτισμό του σώματος. (γράφει ο Ηλίας Γάγαλης)

Σημειωτέο είναι ότι ο Βουλγαρόφωνος από τα Σκόπια Βίκτωρ Σαράφωφ είχε το 1904 επισκεφτεί την Ιταλία και είχε συνομιλίες με τον Ριτσιώτη Γαριβάλδη για συμβολή των ερυθροχιτώνων στην απελευθέρωση της Μακεδονίας με σκοπό την προσάρτησή της στη Μεγάλη Βουλγαρία. Ο Ριτσιώτης Γαριβάλδης είχε βέβαια αρχίσει να καλεί εθελοντές στην Ιταλία από το 1903 για συμμετοχή στον αγώνα των Μακεδόνων. Επέλεξε όμως να συμμετέχει στον αγώνα των Ελλήνων Μακεδονομάχων και όχι των Βουλγαρόφωνων παρ’ όλο που κανείς δεν του το ζήτησε από την Ελλάδα, εκτός από τη συνεννόηση που είχε με τον πιο πάνω αναφερόμενο Α. Ρώμα.

Στο σημείο αυτό θα ήθελα να θυμηθούμε μερικά από τα επιτεύγματα του Ελληνικού Στρατού στη Μακεδονία με το πέρας των Βαλκανικών πολέμων, μια και εορτάζουμε φέτος 100 χρόνια από την απελευθέρωση τόσων πολλών περιοχών της Βόρειας Ελλάδας.

Ας γίνει μνεία των 100 χρόνων λευτεριάς για τις εξής ελληνικές περιοχές.

  • Κιλκίς (21 Ιουνίου)
  • Καβάλα (26 Ιουνίου)
  • Σιδηρόκαστρο (28 Ιουνίου)
  • Σέρρες (28 Ιουνίου)
  • Δράμα (1 Ιουλίου)
  • Αλεξανδρούπολη και Ξάνθη (12 Ιουλίου)
  • Κομοτηνή (14 Ιουλίου)

Κλείνουμε μ’ ένα σχόλιο ενός ομογενούς το 1913:

Η Ελλάς η μικρά, η αφανής, η ερίζουσα, η εκτεταμένη και ασύντακτος, η απειλουμένη και προπηλακιζομένη και ικετεύουσα, η ίδια Ελλάς της αρχαιότητος παρουσιάσθη και εν των αιώνι μας. (Μακεδονία, 25/8/1913, ομογενής εν Αμρίτσαρ Ινδιών, Ι. Κυπριανίδης).

Ιάκωβος Γαριβάλδης

Βιβλιογραφία

• Φωτογραφικό και αρχειακό υλικό του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα στη Θεσσαλονίκη
• Α. Αγγελίδης, «Αναδρομή στην Ιστορία της Μακεδονίας – Μέρος Α», εκδόσεις Μάτι, Κατερίνη
• Α. Αγγελίδης, «Αναδρομή στην Ιστορία της Μακεδονίας – Μέρος Β», εκδόσεις Μάτι, Κατερίνη
• Α. & Γ. Χαΐτογλου, «Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι 1912-13, μέσα από τα επιστολικά δελτάρια της Ατλαντίδας», 2012
• Εφημερίδα ΣΚΡΙΠ, εκδόσεις 1904 έως 1912, του αρχείου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος
• Εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, εκδόσεις 1904 – 1908, του αρχείου της Εθνικής Βιβλίοθήκης της Ελλάδος
• Ιστοσελίδα Βικιπαιδείας στο Διαδίκτυο, διεύθυνση http://el.wikipedia.org, Σεπτέμβριος – Οκτώβριος 2013
• Εγκυκλοπαίδεια του Ελληνισμού, Ευάγγελου. Κεχριώτης Ευάγγελος, «Επανάσταση των Νεότουρκων», Encyclopaedia of the Hellenic World, Constantinople και ιστοσελίδα: <http://www.ehw.gr/l.aspx?id=11380>
• Εγκυκλοπαίδεια τύπου στο Διαδίκτυο, Chronicling America – Historic American Newspapers, National Endowment for Humanities, Library of Congress, USA http://chroniclingamerica.loc.gov – Εφημερίδες “New York Times”, “Bisbee Daily Review”, “Hawaiian Gazette”, εκδόσεις 1900-1918.

Macedonian Struggle

Στατιστική του πληθυσμού Μακεδονίας 1903, δημοσιευμένη στο Bisbee Daily Review 11 Οκτ. 1903
Στατιστική του πληθυσμού Μακεδονίας 1903, δημοσιευμένη στο Bisbee Daily Review 11 Οκτ. 1903
"Αναφορά στην Ιστορία της Μακεδονίας - Τόμος Β'", σελ. 59 - Αλέκος Αγγελίδης
"Αναφορά στην Ιστορία της Μακεδονίας - Τόμος Β'", σελ. 59 - Αλέκος Αγγελίδης
Θηριοδίες Βουλγάρων, εφημ. ΣΚΡΙΠ 1903
Θηριοδίες Βουλγάρων, εφημ. ΣΚΡΙΠ 1903
Δωρεά Ελλήνων ομογενών, εφημ. ΣΚΡΙΠ Οκτώβριος 1907
Δωρεά Ελλήνων ομογενών, εφημ. ΣΚΡΙΠ Οκτώβριος 1907
Εφημ. Εμπρός 11 Αυγούστου 1904
Εφημ. Εμπρός 11 Αυγούστου 1904
Εφημ. ΕΜΠΡΟΣ 24 Ιαν. 1906
Εφημ. ΕΜΠΡΟΣ 24 Ιαν. 1906
Φόνος παιδιών Μυλωνά στο Μοναστήρι, Εφημ. ΣΚΡΙΠ
Φόνος παιδιών Μυλωνά στο Μοναστήρι, Εφημ. ΣΚΡΙΠ
Εφημ. NEW UIM REVIEW, Σεπτ. 1910
Εφημ. NEW UIM REVIEW, Σεπτ. 1910
Εφημ. THE EVENING STAR, 20 Φεβρουαρίου 1905
Εφημ. THE EVENING STAR, 20 Φεβρουαρίου 1905
Ψευτοδιδάσκαλοι αξιωματικοί Βουλγαρόφωνοι
Ψευτοδιδάσκαλοι αξιωματικοί Βουλγαρόφωνοι
Εφημ. ΣΚΡΙΠ 6 Οκτωβρίου 1907
Εφημ. ΣΚΡΙΠ 6 Οκτωβρίου 1907
Εφημ. ΣΚΡΙΠ Ιανουάριος 1905
Εφημ. ΣΚΡΙΠ Ιανουάριος 1905
Εφημ. ΣΚΡΙΠ Αύγουστος 1908
Εφημ. ΣΚΡΙΠ Αύγουστος 1908
Εφημ. ΣΚΡΙΠ Ιούνιος 1904
Εφημ. ΣΚΡΙΠ Ιούνιος 1904
Εφημ. ΣΚΡΙΠ Οκτώβριος 1907
Εφημ. ΣΚΡΙΠ Οκτώβριος 1907
Εφημ. ΣΚΡΙΠ Οκτώβριος 1907
Εφημ. ΣΚΡΙΠ Οκτώβριος 1907
Εφημ. ΣΚΡΙΠ Οκτώβριος 1907
Εφημ. ΣΚΡΙΠ Οκτώβριος 1907
Εφημ. Αμερικής στις 14 Αυγούστου 1913
Εφημ. Αμερικής στις 14 Αυγούστου 1913
Εφημ. ΣΚΡΙΠ 31 Αυγούστου 1913
Εφημ. ΣΚΡΙΠ 31 Αυγούστου 1913
Εφημ. Columbus Journal Αμερικής, 29 Μαϊου 1907
Εφημ. Columbus Journal Αμερικής, 29 Μαϊου 1907
Εφημ. ΣΚΡΙΠ περί βοήθειας ΤαΪγανών ομογενών στην Ελλάδα
Εφημ. ΣΚΡΙΠ περί βοήθειας ΤαΪγανών ομογενών στην Ελλάδα
Ρεπορτάζ Χιλμί Πασά, εφημ. ΕΜΠΡΟΣ 16 Αυγούστου 1904
Ρεπορτάζ Χιλμί Πασά, εφημ. ΕΜΠΡΟΣ 16 Αυγούστου 1904
Εφημ. ΣΚΡΙΠ 5 Νοεμβρίου 1913
Εφημ. ΣΚΡΙΠ 5 Νοεμβρίου 1913
Βουλγαρικές δυνάμεις
Βουλγαρικές δυνάμεις
Εφημ. ΕΜΠΡΟΣ 11 Αυγούστου 1904
Εφημ. ΕΜΠΡΟΣ 11 Αυγούστου 1904
Τσάρος Φερδινάρδος, εφημ. NEW UIM REVIEW
Τσάρος Φερδινάρδος, εφημ. NEW UIM REVIEW
Φόνος Βουλγάρου από Τούρκους
Φόνος Βουλγάρου από Τούρκους
Ρεπορτάζ Καραπάνου για τις ταραχές στη Θεσ/νίκη 1903
Ρεπορτάζ Καραπάνου για τις ταραχές στη Θεσ/νίκη 1903
Κίνημα Βουλγάρων
Κίνημα Βουλγάρων
Κρούσοβο, Αύγουστος 1903
Κρούσοβο, Αύγουστος 1903
Εφημ. ΣΚΡΙΠ 3 Οκτ. 1907
Εφημ. ΣΚΡΙΠ 3 Οκτ. 1907
Ρεπορτάζ εφημ. BISBEE DAILY REVIEW Arizona, 16 Σεπτ. 1916
Ρεπορτάζ εφημ. BISBEE DAILY REVIEW Arizona, 16 Σεπτ. 1916
Εφημ. ΣΚΡΙΠ Απρίλιο 1903
Εφημ. ΣΚΡΙΠ Απρίλιο 1903
Ξετίναγμα Βουλγαρόφωνων 31 Αυγούστου 1913
Ξετίναγμα Βουλγαρόφωνων 31 Αυγούστου 1913
Εφημ. THE EVENING STAR, 28 Νοεμβρίου 1905
Εφημ. THE EVENING STAR, 28 Νοεμβρίου 1905
Εφημ. ΣΚΡΙΠ 5 Νοεμβρίου 1913
Εφημ. ΣΚΡΙΠ 5 Νοεμβρίου 1913


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Δεν το πιστεύω
    ΓΙΩΡΓΟΣ Κ. ΚΥΡΜΕΛΗΣ Εἶναι φυσικό, σέ τραγικές καί ἐξευτελιστικές γιά την&nbsp;πατρίδα στιγμές πού ἔφεραν στόν τόπο οἱ κακῆ τῆ μοίρα κυβερνῆτες του, νά ψάχνει ἡ μνήμη μας ἀνθρώπους πού ἔδωσαν τή ζωή τους γιά τόν τόπο αὐτό. Πού στέγνωσαν καί ἑκούσια ἀποξήραναν τόν ἐσωτερικό τους κόσμο, τίς ἁπλές καί ἀνθρώπινες χαρές τῆς ἐπίγειας ζωῆς, κι ἀφοσιώθηκαν&nbsp; κι ἀφιερώθηκαν σέ ἀγῶνες δύσκολους και σκληρούς μόνο καί μόνο νά δοῦν αύτόν τόν πάντα προδομένο τόπο ν΄ἀλλάζει δρόμο καί τρόπο καί βίο. Στή διαιώνια ἱστορία μας ὑπῆρξαν πάντα τέτοιοι ἡγέτες-ἄνθρωποι. Προς τούς ὁποίους προσέτρεχε ὁ λαός σέ στιγμές ἀπελπισίας, τρόμου καί πανικοῦ καί μάλιστα κι ὃταν εἶχαν ἤδη πεθάνει.
  2. Προσωπικότητες της Μακεδονίας
    Μετά αυτή τη σύντομη περιήγηση στο χώρο της Μακεδονίας, περνάμε σε έναν άλλο χώρο, των προσωπικοτήτων της, που προέρχονται από διάφορες πόλεις της και διακρίνονται για τα ποικίλα προσόντα τους. Σε αυτή την αναφορά τηρείται μία χρονολογική πορεία που ξεκινάει τον 5ο αι. με το Στωβαίο Ιωάννη, γραμματικό και συγγραφέα Ανθολογίας της Ελληνικής Γραμματείας. Ακολουθούν δύο άντρες, με το όνομα: Ποσείδιππος, που έζησαν τον 4ο και 3ο αι.
  3. Οι Μακεδόνες - Ε
    ©Πιπίνα Δ. Έλλη (Dr Pipina D. Elles) Sydney, Australia Οι διάδοχοι του Μ. Αλεξάνδρου Τον Περδίκκα (τον αρχαιότερο των στρατηγών του Μ. Αλεξάνδρου που εργάστηκε ολόψυχα για την ενότητα του κράτους το οποίο κληροδότησε στους στρατηγούς του και στους συνεργάτες του, ο Αλέξανδρος, με τον θάνατο του) αντικατέστησε ο Αντίπατρος που πέθανε αποσυρόμε­νος στην Μακεδονία. Ετούτος όρισε ως διάδοχό του τον Πολυσπέρχοντα, αντί του γιου του Κασσάνδρου. Ο Κάσσανδρος όμως αποφάσισε να εκτοπίσει τον Πολυσπέρχοντα. Ήρθε λοιπόν κατά της Μακεδονίας, νίκησε τον Πολυσπέρχοντα στην Πύδνα το 316 π. Χ., συνέλαβε μά­λιστα και καταδίκασε σε θάνατο την Ολυμπιάδα και παν­τρεύτηκε την κόρη της Θεσσαλονίκη[1], την αδερφή του Μ. Αλεξάνδρου. Ο έκπτωτος Πολυσπέρχων, κατέφυγε στους Αιτωλούς.
  4. Το Μακεδονικό Ζήτημα
    Από το 1870 παρουσιάζονται σερβικές και βουλγαρικές διεκ­δικήσεις επί της Μακεδονίας. Η δημιουργία του IMRO (Internal Macedonian Revolutionary Organisation) από τον Goce Delkev και άλλους πέντε Βουλγάρους, στοχεύει στην εξουδετέρωση εξωτερικών επιδράσεων και στην διάσωση της Βουλγαρικής εθνικότητας (όπως καταθέτει ο Ivan Hadzhinicolov[2]), με την ίδρυση της «Μακεδονίας για τους Μακεδόνες». Στην πραγματικότητα όμως οι Βούλγαροι απέβλεπαν στην μέλλουσα προσάρτηση της Μακεδονίας[3] στη χώρα τους τη Βουλγαρία, παρόμοια όπως είχε συμβεί και με την Ανατολική Ρωμυλία (σύμφωνα με τις αποφάσεις του συνεδρίου του Βερολίνου, το 1878).
  5. Οι Μακεδόνες - Δ
    Ο Αλέξανδρος[1], διαδέχτηκε τον πατέρα του Φίλιππο στον θρόνο σε ηλικία είκοσι (20) ετών, ανακηρυχθείς βασιλιάς α­πό τους στρατευμένους Μακεδόνας. Ο Διόδωρος[2] καταθέτει ότι ο Αλέξανδρος από τη μεριά του Φιλίππου ήταν απόγονος του Ηρακλή και από τη μεριά της μητέρας του απόγονος των Αιακιδών. Κληρονόμησε λοιπόν –σύμφωνα με την ελληνική παράδοση και πεποίθηση- σπουδαία φυσική δύναμη και ποιότητες ήθους.
  6. Οι Μακεδόνες - Γ
    ©Πιπίνα Δ. Έλλη (Dr Pipina D. Elles) Sydney, Australia Ο Φίλιππος Αγνώστου - Jastrow (2006), Κοινό Κτήμα, https://commons. wikimedia.org/ w/index.php?curid=640435 Σε ετούτη τη δύσκολη περίοδο για τη Μακεδονία, ανεβαίνει στην εξουσία ο γιος του Αμύντα Γ’, ο Φίλιππος, μόλις 23 ετών. Στην αρχή ορίζεται ως επίτροπος του ανήλικου ανιψιού του, γιου του Περδίκκα.  Σύντομα όμως στέφεται Βασιλιάς ο ίδιος. Υπό τη βασιλεία του  η Μακεδονία γνωρίζει, όσο ποτέ άλλοτε, μεγάλη στρατιωτική και πολιτική ακμή. Ο Πυθαγόρειος φιλόσοφος Παμμένης, διδάσκαλος του Φιλίππου στις Θήβες, την περίοδο που νεαρός (στα δεκαπέντε του) ο Φίλιππος είχε κρατηθεί ως όμηρος και μάλιστα για περισσότερο από δύο χρόνια[1], λέει ότι ο μαθητής του αγά­πησε τον πολιτισμό που γνώρισε στη Θήβα και μελέ­τησε τα στρατιωτικά πράγματα των Θηβαίων. Μετά από τον φόνο του Πτολεμαίου, ο Περδίκκας, αδερφός του Πτολεμαίου, διόρισε τον Φίλιππο διοικητή επαρχίας στην Μακεδονία, όπου εκείνος συγκρότησε και οργάνωσε στρατό, σύμφωνα με τις δικές του γνώσεις και αντιλήψεις. Με αυτόν τον στρατό επιβλή­θηκε εν γένει, στους Μακεδόνες.
  7. Οι Μακεδόνες - Β
    Η μάχη της Χαιρώνειας[1] δεν ήταν το τέλος της Ελληνικής Ιστορίας, όπως μερικοί ιστορι­κοί του 19ου αι. υποστήριξαν, αλλά η αρχή ενός και­νούργιου κεφαλαίου στην Ελληνική Ιστορία. Οι Ελληνιστικοί χρόνοι υπήρξαν για την Ελλάδα η χρονική περίοδος κατά την οποία η Ελληνική γλώσσα υπερβαίνει τα τότε Ελληνικά σύνορα και αποβαίνει «παγκόσμια». Ετούτη την περίοδο έχουμε τη δημιουργία σπουδαίων έργων. Από τον όρο της Αγίας Γραφής[2] «Ελληνισταί», ο Joh Gust. Droysen υιοθετεί και χρησιμοποιεί τους όρους «Ελληνιστικοί χρόνοι» και Hellenismus (Ελληνισμός). Άλλοι τοποθετούν την έναρξη των Ελληνιστικών χρόνων στα μέσα του 4ου αι.[3] Ετούτη η εκδοχή ενισχύεται από τον τάφο του «Petosiris» στην Ερ­μούπολη της Αιγύπτου[4], από τον πάπυρο των «Περσών» του Τιμόθεου στο Abousir-el-Meleq[5] και από το Μαυσω­λείο του Δυνάστη της Καρίας, Μαύσωλο[6].
  8. Οι Μακεδόνες - Α
    Οι Αρχαίοι Μακεδόνες, ανήκουν στα Ελληνικά φύ­λα τα οποία με την κάθοδο των Δωριέων[4], στο τέλος της 2ης π. Χ. χιλιετηρίδας, εγκαταστάθηκαν στο ΒΑ τμήμα της Ελληνικής Χερσονήσου. Οι Μακεδόνες δεν προχώρησαν προς νότο, όπως έκαναν τα υπόλοιπα Ελληνικά φύλα, αλλά παρέμειναν στο τμήμα αυτό της Ελληνικής γης η οποία απέβη η πατρίδα τους και ονομάστηκε από αυ­τούς "Μακεδονία"
  9. Μακεδονία σημαίνει...
    Ο Stephen G. Miller, Επίτιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Berkley, Καλιφόρνια, ΗΠΑ, εξηγεί σε επιστολή του ότι γιατί τα Σκόπια σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να ονομάζονται Μακεδονία. Συγκεκριμένα, γράφει ο διάσημος Αμερικανός Καθηγητής προς τον Εκδότη του Archaeology...
  10. Μακεδονικος Αγωνας 1904 -1908
    Διάλεξη στη Μελβούρνη, Αυστραλία, στις 03 Νοεμβρίου 2013. Η διάλεξη διοργανώθηκε από την Ένωση Θεσσαλονικέων "Ο Λευκός Πύργος", την Κοινότητα Ώκλη και Περιχώρων το Ημερήσιο Ελληνικό Κολλέγιο Oakleigh Grammar και την Ελληνική Σχολή Ζήνων Μελβούρνης στο πλαίσιο 29ων γενεθλίων της αδελφοποίησης μεταξύ των πόλεων Θεσσαλονίκης και Μελβούρνης.
  11. Κρουσοβο - Γευγελη
    Θεωρείται ότι το όνομά της έχει κοινή ρίζα με τα «Κρούσια» και προέρχεται από το μακεδονικό όνομα «Κρούσσος». Η ελληνική κοινότητα του Κρουσόβου, βλαχόφωνη στην πλειονότητά της, ήταν μια από τις ανθούσες του βορειομακεδονικού χώρου. Πληθυσμιακά γνωρίζουμε ότι το 1856 το Κρούσοβο είχε 18.000 κατοίκους, κυρίως βλαχόφωνους Έλληνες και λίγους Αλβανούς και Βούλγαρους.
  12. Οχριδα
    Ιδρύθηκε την εποχή του Χαλκού από τον Κάδμο με το όνομα Λυχνίδα ή Λυχνιδός. Πρόκειται για μια από τις αρχαιότερες ελληνικές πόλεις και αποτέλεσε, κατά τους ιστορικούς τηΒόρειο Ακρόπολη του Ελληνισμού. Η σύγχρονη πόλη της Αχρίδας βρίσκεται πάνω στα ερείπια της αρχαίας ελληνικής πόλης Λυχνιδού, που η ίδρυσή της τοποθετείται τον 6ο αιώνα π.χ. Στα βυζαντινά χρόνια τη συνατάμε ως Ιουστινιανή.
  13. Στρώμνιτσα
    Η αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή έχει αποκαλύψει πλήθος αρχαίων ελληνικών αγαλμάτων, αγγείων, νομισμάτων, ελληνικών (και λίγων ρωμαϊκών) επιγραφών. Εδώ στην αρχαιότητα υπήρχε η ελληνική πόλη Αστραίον. Στη ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο θα συναντήσουμε την πόλη ως Τιβεριούπολη. Στην πόλη αυτή μαρτύρησαν το 362, επί Ιουλιανού, οι «δεκαπέντε μάρτυρες».
  14. Οι Ελληνες στη FYROM
    Η ένταση μεταξύ των δύο χωρών και το ανεπίλυτο πρόβλημα με την οριστική ονομασία της νέας αυτής χώρας, δημιούργησαν εντάσεις και αύξησαν τις προκαταλήψεις και στις δύο πλευρές των συνόρων. Η υποχώρηση του σλαβομακεδονικού εθνικισμού, που εκτιμώ ότι είναι η κύρια πηγή έντασης, και ο έντιμος συμβιβασμός ανάμεσα στις δύο χώρες...
  15. Οι Αλυκες του Κιτρους
    Στην παραλία του Κίτρους και στην αρχαία θέση Αθεράδα, όπου και το ακροτήριο Αθερίς, εκεί που πιστεύονταν και πιστεύεται ότι υπήρχε το αρχαίο λιμάνι της Πύδνας, υπάρχουν σήμερα εγκαταστάσεις παραγωγής άλατος. Οι Αλυκές.
  16. Το Κονακι του Κιτρους
    Την τελευταία περίπου εκατονταετία της τουρκοκρατίας, το Κίτρος ήταν τσιφλίκι της οικογένειας Μπίτζιου και μεταβιβάζονταν κανονικά απ’ τον πατέρα στο γιο. Σπουδαιότερος και πιο γνωστός απ’ αυτούς ήταν ο Νικόλαος Μπίτζιος ή Νικολάκης, όπως τον έλεγαν, που έζησε στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα.
  17. Η ιστορια του Ρουπελ
    Η Ιστορία ενός λαού δεν είναι μόνον οι λαμπρές του νίκες και τα φανταχτερά κι ένδοξα κατορθώματά του, αλλά αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της και τα σφάλματα και οι αποτυχίες του, γι’ αυτό και είναι επιβεβλημένο, τα μελανά αυτά σημεία της ζωής του, όσο σκοτεινά κι αν είναι, να γίνονται γνωστά και να κοινολογούνται ανεπηρέαστα, σαν καθαρώς ιστορικά γεγονότα και να ερευνούνται με το ίδιο ενδιαφέρον, όσο κι εκείνα που τον προβάλλουν σα λαό και λαμπρύνουν το παρελθόν του.
  18. Μακεδονια - Πυδνα και Χριστιανισμος
    Ο Απόστολος Παύλος, στη διάρκεια της δεύτερης περιοδείας του (52 ή 53 μ.Χ.), προερχόμενος απ’ τη Βέροια και πηγαίνοντας για τη Νότια Ελλάδα, πέρασε, σύμφωνα με την παράδοση, απ’ τη διπλανή Μεθώνη, όπου και επιβιβάστηκε σε πλοίο για την Αθήνα. Από κει «εξαπέστειλαν (αυτόν) οι αδελφοί, πορεύεσθαι ως επί την θάλασσαν»1.
  19. Μακεδονια - Αρχαιο Κιτρος
    Με την κατάκτηση της Μακεδονίας απ’ τον Αιμίλιο Παύλο και τα μέτρα που πήρε το Συνέδριο της Αμφίπολης κι ύστερα απ’ την κατάπνιξη των επαναστάσεων, που επακολούθησαν με τον Ανδρίσκο και τον Αλέξανδρο, η Πύδνα, σαν που υπέστη και τις μεγαλύτερες καταστροφές απ’ τους πολέμους και που αντιμετώπισε πρώτη το οξύ μένος των Ρωμαίων, πέφτει σε οικονομική και κοινωνική στασιμότητα και παρακμή.
  20. Μακεδονια - Επανασταση στην Πυδνα
    ΚΕΦΑΛΑΙΟ  ΟΓΔΟΟ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΥΔΝΑ ΤΟ 148 π.Χ. Τρία χρόνια μετά τη μάχη της Πύδνας, η ρωμαϊκή Σύγκλητος έστειλε αντιπροσώπους της στη Μακεδονία,
  21. Μακεδονια - Αιμιλιος Παυλος και ο θριαμβος
    Ο Αιμίλιος Παύλος γεννήθηκε το 230 ή 229 π. Χ.. Προερχόταν από αριστοκρατική οικογένεια του οίκου των Αιμιλίων. Λέγεται πως ήταν ελληνικής καταγωγής και πως ο πρόγονός του Μάμερκος ήταν γιος του σοφού Πυθαγόρα και ονομάστηκε Αιμίλιος «δια την αιμυλία λόγου και χάριν». Ο Παύλος είχε τύχει καλής μόρφωσης, σύμφωνα με τη ρωμαϊκή και την ελληνική παιδεία κι αγαπούσε τον ελληνικό πολιτισμό. Από μικρός είχε εκπαιδευτεί και στα όπλα κι είχε διακριθεί και στον τομέα αυτό.
  22. Μακεδονια - Πριν τη μαχη της Πυδνας
    Αφού είδαμε περιληπτικά και με μεγάλη συντομία πώς πάτησαν πόδι οι Ρωμαίοι στην Ελλάδα και πώς κατάφεραν να ενισχύσουν και να ισχυροποιήσουν τις θέσεις τους στο έδαφός της, ας δούμε πώς εξελίχτηκαν τα πράγματα στη Μακεδονία, ύστερα απ’ το θάνατο του Φιλίππου του Ε’ και την άνοδο του Περσέα στο θρόνο.
  23. Μακεδονια - Η Πυδνα 500 - 323 π.Χ.
    Απ’ την ενδοχώρα των Βαλκανίων, την Ιλλυρία και τη Μακεδονία, κατέβηκαν κατά καιρούς οι διάφορες ελληνικές φυλές (Ίωνες, Δωριείς, Πελασγοί κ.λ.π.), οι οποίοι και κατοίκησαν τη Μακεδονία και τη Νότια Ελλάδα. Κι απ’ τις πόλεις πάλι της νότιας Ελλάδας ξεκίνησαν αργότερα κύματα Ελλήνων αποίκων, για να κατοικήσουν τα παράλια του Αιγαίου, της Μεσογείου, του Πόντου κ.λ.π.. Κι άλλοτε μεν έδιωχναν παλιούς κατοίκους ή αφομοίωναν υπάρχοντες βαρβαρικούς οικισμούς, άλλοτε δε ίδρυαν κανούριες πόλεις και δημιουργούσαν νέα κέντρα ζωτικά και αξιόλογα, τα οποία επέζησαν χιλιάδες χρόνια κι έγραψαν μακραίωνη κι ενδιαφέρουσα ιστορία, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ιστορική γενικά εξέλιξη των περιοχών που δέσποζαν.
  24. Μακεδονια - Ο Πρωτος Οικισμος
    Η Πύδνα πιστεύεται πως χτίστηκε κατά τον 8ο ή 7ο π.Χ. αιώνα απ’ τους Ερετριείς της Εύβοιας, όπως και η παρακείμενη Μεθώνη[1]. Υπάρχει πιθανότητα στη θέση της Πύδνας να βρήκαν τότε οι Ερετριείς κάποιον άλλο οικισμό, με το ίδιο ή άλλο όνομα, γύρω απ’ τον οποίο να έχτισαν την καινούρια πόλη τους. Την πιθανότητα αυτή ενισχύουν οι πρόσφατες διαπιστώσεις των αρχαιολόγων, που μελέτησαν το μικρό τύμβο, τον οποίο και εντόπισαν το 1981 στην περιοχή του Παλιόκιτρους. Η κατασκευή του τύμβου αυτού ανάγεται στο τέλος της εποχής του χαλκού και στις αρχές της εποχής του σιδήρου.
  25. Το λιμάνι της Πύδνας
    Η Πύδνα είχε αποκτήσει κατά καιρούς ξεχωριστή δύναμη και ιδιαίτερα την εποχή του Φιλίππου του Β’ είχε τονιστεί πολλές φορές απ’ το Δημοσθένη, το μεγάλο ρήτορα των αιώνων, η ζωτικότητά της και η μεγάλη σημασία της, σ’ ότι αφορούσε την ισορροπία των δυνάμεων στον τότε Ελλαδικό και στο Μεσογειακό γενικότερα χώρο. Κι όλη αυτή η διάκριση και η σπουδαιότητα της Πύδνας οφείλονταν στον πλούτο της, στη γεωγραφική της θέση και περισσότερο στο ζωτικής σημασίας λιμάνι της.
  26. Μακεδονία - Μετά τη Μάχη της Πύδνας
    Αμέσως μετά την εκπόρθηση της Πύδνας, ο Αιμίλιος Παύλος έστειλε πρέσβεις του στη Ρώμη, για να αναγγείλουν την περήφανη νίκη του στη Σύγκλητο. Η αντιπροσωπεία αυτή αποτελούνταν από τρεις αξιωματικούς του με επικεφαλής το Μέτελλο. Λίγες μέρες πριν απ’ την τελική νίκη του Αιμιλίου, κυκλοφόρησε φήμη στον ιππόδρομο της Ρώμης, ότι οι Ρωμαίοι νίκησαν τον Περσέα στη Μακεδονία. Το πράγμα, όμως, πέρασε σαν ένας φευγαλέος ψίθυρος και ξεχάστηκε, γιατί δεν υπήρχε συγκεκριμένη πληροφορία. Παρ’ όλα αυτά, ο λαός έτρεξε στους ναούς και πρόσφερε θυσίες και θυμιάματα στους βωμούς, παρακαλώντας τους θεούς να βγάλουν αληθινές αυτές τις φήμες.
  27. Μακεδονικό Πρόβλημα - μέρος β'
    Κι εδώ, ο ρόλος των σλαβόφωνων Ελλήνων, που γεννήθηκαν στην Ελλάδα και ήρθαν στην Αυστραλία με ελληνικά διαβατήρια κι αρνούνται τώρα την πατρίδα τους, έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Όλα αυτά είναι εκείνα που, προβαλλόμενα κατάλληλα, συγκινούν ως ένα βαθμό τη διεθνή κοινή γνώμη, η οποία και θα πρέπει να μας ενδιαφέρει περισσότερο. Το όνομα δε Μακεδονία, Μακεδόνες κλπ., φέρνει ακόμα στη μνήμη του πολύ κόσμου του εξωτερικού, που δεν γνωρίζει ιστορικές λεπτομέρειες και αρχαιολογικές, εθνολογικές και γλωσσολογικές ιδιαιτερότητες
  28. Μακεδονικό Πρόβλημα - μέρος α'
    Το Μακεδονικό ζήτημα, όπως είναι γνωστό στις μέρες μας, είναι ένα παρακλάδι ή παράγωγο, κατάλοιπο του μεγάλου Ανατολικού Ζητήματος, του οποίου η αρχή ή καλύτερα η διπλωματική του διατύπωση πάει 140 χρόνια πίσω. Οι τότε Μεγάλες Δυνάμεις, Αγγλία, Ρωσία και Αυστρία εποφθαλμιούν τα εδάφη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, η οποία αρχίζει να καταρρέει και κάθε μια απ’ αυτές ετοιμάζεται και προσπαθεί, με την πτώση του σουλτάνου, να ιδιοποιηθεί, όχι μόνο το πιο μεγάλο αλλά και το πιο ζωτικό τμήμα της καταρρέουσας αυτοκρατορίας.
  29. Η Μαχη της Πυδνας
    Η μάχη της Πύδνας είναι ένα σημαντικότατο ιστορικό γεγονός, γιατί η έκβασή της σημάδεψε βαθιά την πορεία της ανθρωπότητας. Επέδρασε ουσιαστικά στην εξέλιξη του κατοπινού κόσμου κι επηρέασε ανεπανόρθωτα τα βήματα και το μέλλον της φυλής μας. Εδώ, στα χώματα τα δικά μας, στις ρεματιές και στους λόφους της Πιερίας, που ανεβοκατεβαίνουμε κάθε μέρα εμείς αδιάφοροι και από άγνοια, πριν από 2152 χρόνια συγκρούστηκαν δυο κόσμοι...