Κλήδονας Β’

Χρόνος δρώμενου…

Επισημαίνουμε πως το έθιμο του Κλήδονα «παιζότανε» και σε άλλες ημερομηνίες εκτός της ήδη προαναφερθείσης όπως:

  • στα Χάσια της Μακεδονίας,  την Πρωτομαγιά…
  • σε κάποιες κοινότητες της Θράκης, ανήμερα ή παραμονή της εορτής του Αγίου Γεωργίου…

Χάσια Μακεδονίας

Στα ελληνικά χωριά της Καππαδοκίας τις παρακάτω μέρες:

  • στην Αξό τον Μάη (χωρίς ακριβή ημερομηνία)…
  • στον Άι Κωνσταντίνο, στο Γκέλβερι, στη Μαλακοπή, στα Σίλατα, στο Αγιρνάς, και στη Σινασό από 24-30 Ιουνίου…
  • στο Ανδρονίκι, στο Τασλίκ, στα Μάνταλα, στη Μουταλάσκη, στη Νεάπολη, στο Προκόπι, την ημέρα της Αναλήψεως…[1]
  • σύμφωνα με κάποιες μαρτυρίες, οι οποίες βεβαίως κατά την άποψή μας είναι μάλλον λανθασμένες, «γίνονταν στις 40 του Πάσχα για να βρέξει, όταν το καλοκαίρι είναι ξερό… Ντύνονται οι γυναίκες και τραγουδούν το βαρτουβάρ βαρ ολσούν. Αυτό γινόταν μόνο όταν δεν έβρεχε, όχι πάντοτε…». [2]

Τέλος,  χωρίς βεβαίως να είμαστε σε θέση να αποδείξουμε εμπράκτως το γιατί  του χρόνου, δηλαδή την επιλογή του δρώμενου κυρίως για το χρονικό διάστημα περί την εορτή του Ιωάννη του Προδρόμου, εμείς απλά παραθέτουμε τις σκέψεις μας ως μιας σχετικής απαντήσεως και μάλιστα υπό την κρίση του αναγνώστη.

Προϋπήρχε λοιπόν μια λατρεία, κάποιο δρώμενο ή αν θέλετε μια εθιμική αρκετά διαδεδομένη πρακτική που στο διάβα του χρόνου παρέμενε αλώβητη και μάλιστα ισχυροποιημένη…

Κάποια στιγμή οι αρχαίοι θεοί εξαφανίστηκαν με την έλευση του χριστιανισμού,  αλλά όπως όλοι μας γνωρίζουμε συνήθειες αιώνων παρέμειναν ανέγγιχτες…

Πιστεύουμε λοιπόν και νομίζουμε όχι αυθαίρετα, πως η ημέρα του Κλήδονα και των μαντεμάτων, αντικαταστάθηκαν  με μια κάποια αισθητική συγγένεια από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο, τελευταίο από τους προφήτες… για να λειτουργεί μεν το έθιμο, αλλά υπό τον μανδύα- σκέπη της χριστιανικής πίστεως ως ένα στοιχείο απλά και μόνο τα παράδοσης, μιας και ήταν αδύνατη η εξαφάνισή του.

Να υπενθυμίσουμε επίσης και δυο ακόμα κυρίαρχα, κατά την άποψή μας, στοιχεία.

1ον Ο Κλήδονας ζωντανεύει τη μέρα του Αγίου Ιωάννη, δηλαδή στις 24 του Ιούνη, ημέρα – χρονικό διάστημα που συμπίπτει   με το Θερινό Ηλιοστάσιο- θερινές ροπές…[3] Με τον Ήλιο να θεωρείται ως την ισχυρότατη εκείνη δύναμη που μπορεί να φανερώνει τα μελλούμενα κλπ.

2ον Κατά τον Ευαγγελιστή Λουκά ο Ιωάννης ο Πρόδρομος ήταν μεγαλύτερος του Ιησού  έξη μήνες…

Συμπερασματικά, αφού η γέννηση του Κυρίου προσδιορίστηκε την 25ην του Δεκέμβρη- χειμερινό ηλιοστάσιο- ροπές… ακολουθούσε η γέννηση του Ιωάννη στις 24 του Ιούνη…

 

Σημασία, σκοποί…

Κυρίαρχο στοιχείο της εθιμικής πρακτικής, στο διάβα του χρόνου, σε όλες τις κοινότητες του χώρου, ήταν η δια της μαντικής εκπλήρωση – ικανοποίηση του από αιώνων επιθυμητού της ανθρώπινης υπάρξεως: της πρόβλεψης του μέλλοντος. Ιδιαίτερα μάλιστα του ασθενούς φύλου, που ναι μεν το «πίστευε- έβλεπε- επιδίωκε» αλλά ταυτόχρονα, κατά «βίος ανεόρταστος μακρά οδός απανδόχευτος», το θεωρούσε και ως μια ικανή διέξοδο από την πλήξη της καθημερινότητας.

Δευτερευόντως, αλλά σημαντικότατου επίσης στοιχείου του δρώμενου, ήταν και η κοινωνική συνοχή. Σκοπός- γεγονός που επιτυγχανότανε με τον συγχρωτισμό των οικογενειών, την περαιτέρω γνωριμία των παιδιών που πολλές φορές κατέληγαν σε γάμο, σύσφιξη σχέσεων κλπ.

Φυσικά όταν μιλάμε για μαντική- πρόβλεψη του μέλλοντος εννοούμε την κληρομαντεία και τη στιχομαντεία, μιας και από τα βασικότερα στοιχεία του δρωμένου είναι οι κλήροι και οι στίχοι.

Κατά τους μελετητές του εθίμου κλήροι είναι τα λιθάρια, οι κύβοι ή τα αντικείμενα που έριχναν μέσα στο δοχείο με το «αμίλητο νερό» τα κορίτσια που επιθυμούσαν την πρόβλεψη… ενώ οι στίχοι  ήταν τα αυτοσχέδια  στιχάκια που συνόδευαν  την έξοδο κάθε κλήρου. Στιχάκια σατυρικά,[4] ερωτικά,[5] διφορούμενα,[6] υπερβολές,[7] που σε κάθε περίπτωση ήταν ικανά να προκαλέσουν τη θυμηδία, την ικανοποίηση, μα και τη χαρά…

 

Στοιχεία του δρώμενου, πρωταγωνιστές

Όπως σε κάθε δρώμενο έτσι και στον Κλήδονα, έστω και με μια σειρά παραλλαγών οι οποίες σε κάθε περίπτωση πάντως στοχεύουν (αν) στα μαντέματα, υπάρχουν μια σειρά πρωταγωνιστές και λοιπά απαραίτητα χωρίς την ύπαρξη των οποίων δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί. Φυσικά μιλάμε για την αυθεντική εκτέλεσή του και όχι στις φολκλορικές αποδώσεις του σήμερα. Τα παραθέτουμε λοιπόν με μια ιδιαίτερη επισήμανση: πρόκειται για δρώμενο που αφορά το γυναικείο φύλο με παντελή απουσία του αρσενικού το οποίο παρακολουθούσε απλά και μόνο χωρίς ουδεμία παρέμβαση.

  • ύπαρξη κοριτσιού- παιδιού-  για τον πρωταγωνιστικό ρόλο της βασικής προετοιμασίας και μεταφοράς του αμίλητου νερού…
  • όμιλος αγάμων θυγατέρων…
  • αμίλητου νερού…
  • κλήρων, δηλαδή αντικειμένων…

Αναλυτικότερα

ΚΟΡΗ

1. «Κόρη πρωτότοκος και αμφιθαλής ή ονόματι Μαρία… φέρει το αμίλητον νερόν…».[8]

2. «Μια πρωτότοκος, η ανανίν ίλκ κιζί, εγένετο νύμφη του Βερτουβάρ (βερτουβάρ γκελινή), της έκλειον τα μάτια…».[9]

3. Ένα κορίτσι με όνομα κατά προτίμηση Μαρία από μονοστέφανους γονείς (που δεν ξαναπαντρεύτηκαν)…

4. Εάν και εφόσον δεν υπήρχε τότε τρία κορίτσια, που θα έπαιρναν το «αμίλητο» νερό.[10]

Παρατήρηση α

Σε κάθε περίπτωση  για την επιτυχή έκβαση των μελλούμενων η μεταφορέας του «αμίλητου νερού»  θα έπρεπε οπωσδήποτε να είναι:

-αμόλυντη… δηλαδή θα έπρεπε να μην είχε έρθει σε επαφή ε το άλλο φύλο…

-καθαρή, δηλαδή κατά τη διάρκεια του δρώμενου να μ είχε τα έμμηνά της…

-να λέγεται Μαρία ή σε κάθε περίπτωση με όνομα συναφές με αυτό της Παναγίας, όπως για παράδειγμα, Παναγιώτας, Δέσποινας…

Παρατήρηση β

Ενδεχομένως, αλλά πάντως σπάνια,  επιτρεπότανε αν δεν υπήρχαν κοπέλες που κάλυπταν τις προαναφερόμενες προϋποθέσεις, να δοθεί ο βασικός ρόλος του δρώμενου σε μικρό παιδί  υπό τη βασική προϋπόθεση  να έχει ζωντανούς και τους δυο γονείς του και να πάρει το νερό από τρία σπίτια…

ΟΜΙΛΟΣ ΑΓΑΜΩΝ ΘΥΓΑΤΕΡΩΝ

Επρόκειτο για παρέα ή παρέες γυναικών από την ηλικία της ωρίμανσης (έμμηνα) έως  εκεί που θα μπορούσαν να αντέξουν την ιδιότητα της αγάμου. Το επισημαίνουμε αυτό γιατί η αγαμία γενικά στον υπό εξέταση χώρο της Καππαδοκίας και όχι μόνο, θεωρείτο περίπου ελάττωμα το δε αποδιδόμενο προσωνύμιο ήταν η λέξη καλμούς…

Σημειώνουμε επίσης πως «δικαίωμα» στη συμμετοχή είχαν επίσης οι «σημαδεμένες- αρραβωνιασμένες»… και οι χήρες. Οποιαδήποτε άλλη συμμετοχή, ακόμα και ως σκέψη θεωρείτο απαράδεκτος και κατακριτέα.

ΑΜΙΛΗΤΟ ΝΕΡΟ[11]

Ως κοσμογονικό σύμβολο το νερό, αποτελεί ιερή και μαγική δύναμη, γεμά­τη θεραπευτικές και αναγεννητικές ιδιότητες. Το «αθάνατο νερό», η «πηγή της νεό­τητας», το «νερό της ζωής» αποτελούν διαφορετικές μυθικές-θρησκευτικές εκφράσεις της ίδιας αλήθειας: ότι δηλαδή στο νερό ενυπάρχουν η ζωή και η αιωνιότητα. Χάρη σ’ αυτές τις ιδιότητες το νερό παίζει πρωτεύοντα ρόλο στην ιστορία των θρησκειών ως στοιχείο καθαρμού και εξαγνισμού.

Η Μαντεία επίσης ήταν και είναι η απόπειρα να «δούμε» το μέλλον ή ν’ ανακαλύψουμε απόκρυφη γνώση με το να ερμηνεύουμε οιωνούς ή με το να χρησιμοποιούμε παραφυσικές ή υπερφυσικές δυνάμεις. Μεταξύ των αντικειμένων που έχουν χρησιμοποιηθεί και που πραγματικά είναι εκπληκτικός ο αριθμός τους, κυρίαρχη θέση έχει το νερό…

Έχουμε λοιπόν:

-την Υδρομαντεία, δηλαδή την εξέταση– παρατήρηση της δράσης- αντίδρασης ορισμένων πραγμάτων όταν τοποθετηθούν εντός του νερού ή και όταν εξαχθούν από αυτό…[12]

-την Υδατοσκοπία, με τη χρησιμοποίηση αποκλειστικά βρόχινου ύδατος…

-την Πηγομαντεία, όταν χρησιμοποιούμε ως μέσο για την εξαγωγή συμπερασμάτων κλπ νερό του πηγαδιού.

Αμίλητο νερό λοιπόν…

Δηλαδή νερό που δεν μιλά. Αλλά γιατί δεν μιλά ή πώς θα μπορούσε να μιλά αυτό το στοιχείο της φύσεως;

Στη υπάρχουσα βιβλιογραφία μα και παράδοση υπάρχουν τρεις, από τις πλέον αξιόπιστες θα έλεγε κανείς, ερμηνείες περί της φράσεως «αμίλητο νερό», που όλες εμπεριέχουν το γυναικείο στοιχείο ως απαραίτητο. Τις καταγράφουμε:

  • -η πρώτη έχει να κάμει με τη διαδικασία της μεταφοράς του από την πηγή- βρύση- πηγάδι έως και το δοχείο όπου και τοποθετηθεί…

Θα έπρεπε, δηλαδή, η κοπέλα ή κοπελιές που κάλυπταν τις προϋποθέσεις για να μεταφέρουν το νερό με τα κιούπια ή τα ειδικά δοχεία αμίλητες… και με απόλυτη σιγή   προφανώς για να μην ταραχτεί το στοιχειό που ενοικεί σ’ αυτό, ώστε να αποβεί ωφέλιμο για το χρήστη να κάμουν τη μεταφορά.

Εξυπακούεται πως ταυτόχρονα θα έπρεπε να λάβουν όλα τα ενδεικνυόμενα μέτρα για την  αποφυγή κάποιου λάθους ή ατυχήματος, δηλαδή «χυσίματος» του μιας και το στοιχείο αυτό θεωρείτο ως κάτι το ξεχωριστό- ιερό.

Στην προαναφερθείσα διαδικασία υπάρχουν αρκετές παραλλαγές ή αν θέλετε διάφορες δράσεις που καθιστούσαν το έθιμο θα λέγαμε μοναδικό εκεί που εφαρμοζότανε. Έτσι για παράδειγμα στην Καισάρεια, στις γωνιές του τρίστρατου καιροφυλακτούσαν νεαροί που στα ξαφνικά προσφωνούσαν ή καλούσαν με το όνομά τους τη συγκεκριμένη  κοπελιά- μεταφορέα… η οποία σε κάθε περίπτωση αφενός μεν δεν θα έπρεπε να απαντήσει, αλλά και αφετέρου έπρεπε να κρατήσει την ψυχραιμία της και να συνεχίσει τη μεταφορά.

  • σύμφωνα με μια δεύτερη άποψη, ναι μεν η μεταφορά γινότανε από κορίτσια αμίλητα, αλλά ονομάστηκε έτσι διότι αυτά κατά την τελετή της εξαγωγής από το νερό του δικού τους αντικειμένου έπιναν και λίγο νερό το οποίο κρατούσαν στο στόμα τους χωρίς να το καταπίνουν παρόλες τις προσπάθειες των αρσενικών για το αντίθετο, δηλαδή την κατάποση.

Σύμφωνα με τους θιασώτες τούτης της άποψης με αυτή την εθιμική πρακτική  γεννήθηκε η δημώδης έκφραση «ήπιε το αμίλητο νερό».[13]

  • το δρώμενο συνδέεται με την γενέθλια εορτή του Αγίου Ιωάννη, δηλαδή στις 24 Ιουνίου… Η βάση τούτης της ένωσης, σύμφωνα με την λαϊκή μας παράδοση, είναι το αμίλητο νερό. Κατ’ αυτήν λοιπόν από της συλλήψεως του εν γαστρί ο πατέρας του Αγίου Ζαχαρίας κλείδωσε στο στόμα του ως την ημέρα που γεννήθηκε ο άγιος, οπότε ξεκλειδώθηκε και άρχισε να μιλά και πάλι…

Παρατήρηση

Σημαντικό στοιχείο και τα μάλα απαραίτητο για τη δυνατότητα δράσης του αμίλητου νερού ήταν και ο τρόπος προμήθειάς του. Έπρεπε λοιπόν να το προμηθευτούν από τρεις βρύσες… ή τρία πηγάδια… ή τρία σπίτια… ή τρεις κοπέλες.

Κώστας Νίγδελης
συνεχίζεται

[1]Θανάση Κωστάκη, Η Ανακού, Αθήνα, Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, 1963, σ. 251
[2] Μαρτυρία Κοσμά Παπαδόπουλου (Αραβησσός)
[3] Ο Ήλιος φτάνει στο βορειότερο σημείο της εκλειπτικής  και αρχίζει να κατέρχεται και πάλι τρεπόμενος προς τον ουράνιο ισημερινό… σημείο που ονομάζεται θερινό τροπικό ή απλά θερινή τροπή…
[4] Η πεθερά σου είναι μαυρίλα του καζανιού – Η κουνιάδα σου πληγή συκωτιού – Εσύ το άνθος που μοσχοβολά…
[5] Ζεϊτινίν ζεϊτινί, ζεϊτινίν ιρισί – μπεν μπαχτιμί σιναντίμ, γιγιτίν ιγισί – Δηλαδή Του λιόδενδρου η ελιά, ελιά με τη χοντρή ρόγα εγώ δοκίμασα τη μοίρα μου, το καλύτερο παλληκάρι.
[6] Αλλάχ κισμέτ ετέρσε Κουτσεριφέ γκιτέρσιν – Δηλαδή, Αν του Θεού το θέλημα θα τύχει στους Αγίους Τόπους θα πας… ( Οι Άγιοι Τόποι ήταν ο άσβεστος πόθος κάθε καλού χριστιανού).
[7] Είσαι η ομορφότερη του κόσμου, σε σένα μόνο πρίγκιπες και βασιλιάδες, μη δεχτείς τίποτε άλλο.
[8] Γεώργιος Μέγας, Ζητήματα Ελληνικής Λαογραφίας, ό.π. σ. 133
[9] Τσαλίκογλου Εμμ, Λαογραφικά ων Φλαβιανών της Καππαδοκίας, ό.π. σ. 333
[10]Φυσικά το τρία για τους γνωστούς λόγους είναι συχνός αριθμός. Συνηθιζόταν όχι μόνο τρεις κοπελιές, αλλά από τρεις βρύσες, που για να πάνε έπρεπε να περάσουν τρεις δρόμους κλπ.
[11]Η σημασία του νερού για τον άνθρωπο εκφράστηκε με πανάρχαιες δοξασίες και πίστεις και με έναν εξαιρετικά μεγάλο αριθμό δρώμενων και άλλων ενεργειών σε όλους τους τομείς της ζωής. Ιδιαίτερο κεφάλαιο στη λαογραφία των υδάτων αποτελεί το λεγόμενο «αμίλη­το νερό», αυτό που παίρνουν από την πηγή με απόλυτη σιγή… Στη λαϊκή παράδοση , το νερό χρησιμοποιήθηκε σαν μέσο μαντείας με διάφορους τρόπους.
[12]Επισημαίνουμε επίσης τις διάφορες μορφές της όπως:
 α) σκυφομαντεία: έριχναν μια ορισμένη ποσότητα νερού σε ένα ποτήρι ή κύπελλο (= σκύφο)  και, ανάλογα με τους ιριδισμούς που σχηματίζονταν κάτω από το φως του φεγγαριού ή ενός κεριού, μάντευαν.
β) λεκανομαντεία: όπως και προηγουμένως . Επιπλέον, έσκυβαν πάνω από μία λεκάνη   – που καλό ήταν να είναι μεταλλική  –  και, ανάλογα με τους αντικατοπτρισμούς , τους ιριδισμούς και οτιδήποτε κινητοποιούσε τη φαντασία , συμπέραιναν για τα μελλούμενα.
γ) σχήματα νερού: από τα σχήματα που έπαιρνε το νερό όταν ριχνόταν σε μια επιφάνεια, διαισθάνονταν  τις πιθανές μελλοντικές εκβάσεις.
[13] Τούτη η εθιμική πρακτική ήταν διαδεδομένη στην περιοχή της Σμύρνης.

[subscribe2]


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Ζιντζίντερε - Κοινότητες
    Κοινότητες της περιοχής Καισάρεια Παλαιές ονομασίες: Μάζακα… Ευσέβεια. Επρόκειτο περί μιας μεγάλης πόλεως, έδρα μητροπόλεως, αλλά με λίγες χριστιανικές οικογένειες.   Αγιρνάς Παλαιό όνομα: Αναργυράσιος.[1] Τουρκόφωνο χωριό,  με 200-250 περίπου σπίτια από τα οποία τα 150 ανήκαν σε χριστιανικές οικογένειες.  Βρίσκεται ΒΑ της Καισάρειας δίπλα στην κοινότητα Σκόπη. Διατηρούσε δημοτικό σχολείο και εκκλησία στο όνομα των αγίων Αναργύρων.
  2. Ζιντζίντερε - το Χωριό
    Το Ζιντζίντερε της Καππαδοκίας Από το ομόνυμο βιβλίο του Κωνσταντίνου Νίγδελη Προλογικά Είναι βέβαιο πως εκείνο που γνωρίζουμε είναι το ελάχιστο, ενώ εκείνο που αγνοούμε είναι το άπειρο… Γι’ αυτό, λοιπόν, καιρό τώρα, προσπαθούμε με τις μικρές δυνάμεις να φωτίσουμε τους δρόμους της γνώσης ή να της προσθέσουμε κάποιο λιθαράκι… ιδιαίτερα μάλιστα σε ότι αφορά τις αλησμόνητες προγονικές πατρίδες… από αυτές που έλκει η καταγωγή μας. Η ανάδειξη τόπων και ομάδων, μικρών νησίδων ελληνοχριστιανικού πολιτισμού, στην απεραντοσύνη της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Που κατακτήθηκαν, ζήσανε με τους «άλλους» πάνω κάτω εννιακόσια χρόνια,  παρέμειναν οι ίδιοι με αναλλοίωτα τα θρησκευτικά μα και εθνικά τους φρονήματα.
  3. Περιοχή Καππαδοκίας
    Καταγραφή τελευταίων αυθεντικών καταχωρήσεων από την περιοχή της Καππαδοκίας. Παρακαλούμε τους αναγνώστες να παροτρύνουν κι άλλους συμπολίτες τους πρό
  4. Το Ζεύγμα
    Η αρχαία πόλη Ζεύγμα (σημαίνει πέρασμα) βρισκόταν στη νοτιοανατολική Τουρκία, 180 χιλιόμετρα ανατολικά των Αδάνων. Η περιοχή ανήκε στο βασίλειο των Σελευκιδών και για ένα διάστημα στο βασίλειο της Κομμαγηνής.
  5. Κλήδονας Β'
    Κυρίαρχο στοιχείο της εθιμικής πρακτικής, στο διάβα του χρόνου, σε όλες τις κοινότητες του χώρου, ήταν η δια της μαντικής εκπλήρωση – ικανοποίηση του από αιώνων επιθυμητού της ανθρώπινης υπάρξεως: της πρόβλεψης του μέλλοντος. Ιδιαίτερα μάλιστα του ασθενούς φύλου, που ναι μεν το «πίστευε- έβλεπε- επιδίωκε» αλλά ταυτόχρονα, κατά «βίος ανεόρταστος μακρά οδός απανδόχευτος», το θεωρούσε και ως μια ικανή διέξοδο από την πλήξη της καθημερινότητας.
  6. Κλήδονας Α'
    Σκοπός της παρούσης εργασίας είναι η μελέτη, καταγραφή και παρουσίαση της πανάρχαιας εθιμικής πρακτικής του ΚΛΗΔOΝΑ στον χώρο της καθ’ ημάς Ανατολής και ιδιαίτερα στην περιοχή της Καππαδοκίας, που τον ανιχνεύουμε και υπό την ονομασία βαρτουβάρια.
  7. Συνεδριο 24-25 Μαϊου
    Καππαδοκια - Χναρια ΕλληνοΧριστιανικου Πολιτισμου [vsw id="VQUpvVAOM9s" source="youtube" width="720" height="480" autoplay="yes"] Open publication - F
  8. Περιοχή Σεβάστειας
    Καταγραφή αυθεντικών μαρτυριών από την περιοχή Σεβάστειας (Sivas στα Τουρκικα) Ο κατάλογος εμφανίζεται αλφαβητικά ανάλογα με το όνομα της περιοχής της
  9. Λιμνά Καππαδοκίας
    Φωτογραφικό υλικό και χάρτης Λιμνών Καππαδοκίας που δείχνει σημαντικές περιοχές του χώρου.
  10. Οι μαχαλάδες στα Λιμνά Καππαδοκίας
    Ολόκληρα σόγια μένοντας στην ίδια γειτονιά και πολλαπλασιαζόμενα έδιδαν στην περιοχή – μαχαλά την ονομασία του επιθέτου τους π.χ. μαχαλάς Νιγδέλογλου, μαχαλάς Τογιάν… Φυσικά στο διάβα του χρόνου επεκράτησαν πολλαπλά κριτήρια ή και σκοπιμότητες συνδεόμενες με την αποκλειστικότητα της περιοχής, τα όριά της, τις αναπτυσσόμενες δυναμικές, τις διάφορες παραγωγές…
  11. Αγία Μακρίνα
    Έχουν γραφεί αρκετά και έχουν ειπωθεί περισσότερα για τα εκκλησιαστικά δρώμενα στην περιοχή της Καππαδοκίας. Αλήθειες μα και υπερβολές στηριγμένες στα «τοπικά» και την ιδιοσυγκρασία του ντόπιου στοιχείου που με αυτόν τον τρόπο ή καλύτερα με τέτοιους τρόπους πρόβαλε τα δικά του, που ήταν «σπουδαιότερα και καλύτερα». Ανθρώπινη αδυναμία; Ίσως. Προτέρημα της φυλής μας; Μπορεί
  12. Σινασός Καππαδοκίας
    Η Σινασός βρίσκεται σε μια πανέμορφη τοποθεσία στην καρδιά της Καππαδοκίας, στην κεντρική Μικρά Ασία. Απέχει 360 περίπου χλμ. νοτιοανατολικά από την Άγκυρα, και 50 περίπου χλμ. νοτιοδυτικά από την Καισάρεια. Το έδαφος της Καππαδοκίας προέρχεται από ηφαιστειακή λάβα του ανενεργού πλέον ηφαιστείου Αργαίον όρος. Η περιοχή είναι γεμάτη με κωνόλιθους διαφόρων σχημάτων που λαξεύτηκαν στη διάρκεια των αιώνων από τον χρόνο, τις καιρικές συνθήκες αλλά και τους ανθρώπους. Κατοικίες, σκήτες, μοναστικά κέντρα, σκαλιστές στα βράχια εκκλησίες με σημαντικές αγιογραφίες...
  13. Χαμιντιέ
    Να θυσιάζονται πολύτιμα αγιοκέρια του παγκόσμιου ναού της φύσης για χάρη μιας κοινότητας κάπου εκεί, στην απεραντοσύνη των εκτάσεων της Μικράς Ασίας…Για ένα μικρό, πολύ μικρό οικισμό, κοινότητα…μια από τις τόσες και τόσες και δεν ήτανε και λίγες, πάνω κάτω τρεις χιλιάδες, διασπαρμένες στην απεραντοσύνη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας… Και όταν, μάλιστα, δεν υπάρχουν στα σπλάχνα της παλαιά ευρήματα μιας άλλης εποχής…όταν δεν υπήρξε ποτέ σπουδαίο κέντρο, όταν από εκεί δεν ξεπήδησαν εξαιρετικές προσωπικότητες…
  14. Χαλβάντερε
    ....Η του Χαλβαδερέ χωρίου νοτιοδυτικώς της Καρβάλης εις απόστασιν 6 περίπου ωρών τουρκόφωνας αριθμούσα περί τας 50 οικογενείας γεωργικάς ημετέρας εστερημένας δυστυχώς παντός αισθήματος ανθρωπίνου εις κατάστασιν κτηνώδη κυριολεκτικώς παρ’ ισαρίθμοις μωαμεθανικαίς. Συνετηρείτο δημοδιδάσκαλος συνδρομή σημαινόντων Καρβαλιωτών... Γενικόν Βασιλικόν Προξενείον - Προς το επί των Εξωτερικών Βασιλικόν Υπουργείον
  15. Αγιομακρυνιώτικα
    Στην ιστορική πατρίδα , την Αξό της Καππαδοκίας το πανηγύρι της Αγίας Μακρίνας , αποτελούσε σημείο αναφοράς για όλους τους Καππαδόκες. Πλήθος κόσμου συνέρρεε, για να προσκυνήσει το άγιο λείψανο της , που βρίσκονταν σε ξεχωριστό ναύδριο ,δίπλα στο ναό και να διασκεδάσουν με τους < < μεγάλους χορούς >> στον αύλιο χώρο του ναού. Χιλιάδες ευλαβείς προσκυνητές όχι μονάχα από τις γύρω κοντινές κοινότητες (Λιμνά, Μιστί , Τροχό, Τσαρικλί , κτλ ) αλλά και από τα ποιο απόμακρα ελληνικά χωριά , ακόμα και Οθωμανοί, επιδίωκαν εκείνες τις μέρες να βρίσκονται στην Αξό.
  16. Το έθιμο Γιολούχ στο Μιτσί της Καππαδοκίας
    Στο Μιστί, την Αξό, το Τσαρικλί τα Λιμνά, και στην ευρύτερη περιοχή της Καππαδοκίας υπήρχε το έθιμο του Γιολούχ . Ένα έθιμο που γινόταν με τρόπο απαρέγκλιτα τελετουργικό διατηρώντας την συνήθεια ο πατέρας του γαμπρού να δίνει μπαχτσίσι ( 2 με 3 λίρες, διάφορα οικόσιτα ζώα ) για να επισφραγίσει το αρραβώνα του γιού του με την κόρη. Εφόσον λοιπόν κατάληγαν στο οριστικό μπαχτσίσι , το οποίο ονομαζόταν Γιολούχ γινόταν γλέντι ανάμεσα στα σόγια των νέων.Οι δυο νέοι πλέον θεωρούνταν ...
  17. Το ταντούρ στην Καππαδοκία
    Απαραίτητο στοιχείο στο προσφυγόσπιτο κάθε καραμανλίδικης οικογένειας ήταν το ταντούρ. Σημείο συγκέντρωσης της οικογένειας. Η θερμάστρα του σπιτιού αλλά και ο φούρνος ταυτόχρονα. Μια συνήθεια που έφεραν οι πρόσφυγες απ’ την Καππαδοκία. Για τα ταντούρια στα προσφυγόσπιτα μας έδωσε πληροφορίες η κ. Οσία Εδιάρογλου.
  18. Απλά και Πληροφοριακά
    Μερικές πληροφορίες λοιπόν για το μετρικό σύστημα της περιοχής, αλλά και μερικές ενδεικτικές τιμές, όπως τις βρήκαμε από καταγραφές στην προαναφερομένη βιβλιογραφία του χώρου… Να σημειώσουμε πως για το ίδιο πράγμα υπάρχει μια ποικιλία ονομάτων, κάτι που είναι αρκούντως γνωστό, μιας και στην περιοχή υπήρχαν τέσσερα γλωσσικά συστήματα με αρκετές παραλλαγές.
  19. Κληρονομικό δίκαιο
    Πρόκειται για το σύνολο των κανόνων δικαίου που ρυθμίζουν την κληρονομική διαδοχή. Έτσι, σύμφωνα με το άρθρο 1710 του αναθεωρηθέντος Α.Κ., «κατά το θάνατο του προσώπου η περιουσία του ως σύνολο(κληρονομιά) περιέρχεται από το νόμο ή από διαθήκη σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα (κληρονόμοι)….»
  20. Ωφέλιμα και χρήσιμα
    Η γιαγά Δευτερίνα, ο Θεός να τη συχωρνά, πάντοτε μας προέτρεπε να τρώμε χόρτα, πολλά μάλιστα, γιατί «είναι του Θεού και κάνουν καλό…». Το γιατί μάλλον δεν το ήξερε, έτσι είχε ακούσει και έτσι έλεγε. Το ίδιο και η θεία μου η Δέσποινα. Αυτή μάλιστα επέμενε πως τα σκόρδα είναι ένα κι ένα για γερό οργανισμό, «σκοτώνουν» μάλιστα το κακό. Ιδιαίτερα το τελευταίο δεν το γνωρίζω, πάντως εκείνο που ξέρω είναι πως κάποτε θέλοντας να αναζωογονηθώ κατά τις προτροπές της, μάλλον ανέδυα οσμές απωθητικές, έστω και μετά από ένα καλό πλύσιμο των οδόντων.
  21. Με μια πρώτη ματιά στη χώρα των αντιθέσεων
    Όσο και αν φαίνεται αρκούντως παράξενο η Καππαδοκία ήταν η χώρα των μεγάλων αντιθέσεων ακόμα και στα περί την ιατρική θέματα. Από το ένα σημείο ίσαμε το άλλο. Με φωτεινά παραδείγματα, πρότυπα μίμησης, αλλά και περιπτώσεις που προκαλούσαν θυμηδία έως και θλίψη περισσή.
  22. Ιατρική, θρησκεία και μουσουλμανικό στοιχείο
    Ένα πραγματικά από τα πλέον ενδιαφέροντα πεδία έρευνας τούτης της μελέτης είναι και η ιατρική σε σχέση με τη θρησκευτικότητα του μουσουλμανικού κόσμου. Ενός κόσμου που συνοικούσε για χρόνια πολλά με το αντίστοιχο χριστιανικό, μέσα σ’ ένα περίεργο πλέγμα σχέσεων διαμορφωμένο στο διάβα του χρόνου. Με όλους τους ερευνητές μάλιστα να συμφωνούν.
  23. Ιατρική και θρησκεία… β'
    Στην κατ’ επανάληψη σχολιαζόμενη σύνδεση-ανάμειξη της θρησκείας με την ιατρική υπήρχε (ει) επιπλέον κάτι ακόμα χαρακτηριστικότερο και ίσως επιεικώς υπερβολικό. Η ταυτοποίηση κάποιων αγίων με τη θεραπεία συγκεκριμένων παθήσεων,[1]συχνά μάλιστα με αλληλοεπικαλύψεις. Απότοκα φυσικά μιας κατανοητής θρησκοληψίας, τουλάχιστον για εκείνη την εποχή. Σε μια στενή σχέση μεταξύ θρησκείας και ιατρικής που η έναρξή της άρχιζε από τα πολύ παλιά. Όπου στη μακριά του διαδρομή το ανθρώπινο γένος ανέθετε στο αυτό άτομο την ιατρική, παράλληλα με την πνευματική εξουσία…
  24. Ιατρική και θρησκεία... α'
    Είναι γεγονός πως έχουν γραφεί πολλά, μα έχουν ειπωθεί περισσότερα. Για την επίδραση της θρησκείας στα ιατρικά δρώμενα με τους εκπροσώπους της ή και για να είμαστε δικαιότεροι, για τις διάφορες καταλυτικές παρεμβάσεις σε τέτοια ζητήματα στο διάβα του χρόνου. Στη διαμορφωθείσα κατάσταση, το εθιμικό ιατρικό δίκαιο, τις απαγορεύσεις, και τα πρέπει…
  25. Οι υπόγειες πολιτείες
    Η Καππαδοκία είναι μια θαυμάσια χώρα, αλλά αυτό που την κάνει ξεχωριστή είναι οι αμέτρητες σκοτεινές και σιωπηλές υπόγειες πολιτείες της… Το πότε ακριβώς έγιναν είναι αδύνατον να ειπωθεί. Εκείνο που γνωρίζουμε είναι πως η ανθρώπινη παρέμβαση άρχισε από παλιά και συνεχίστηκε μέχρι και τα τελευταία χρόνια.
    GDE Error: Requested URL is invalid

Κλήδονας Α’

Εισαγωγή

Σκοπός της παρούσης εργασίας είναι η μελέτη, καταγραφή και παρουσίαση της πανάρχαιας εθιμικής πρακτικής του ΚΛΗΔOΝΑ στον χώρο της καθ’ ημάς Ανατολής και ιδιαίτερα στην περιοχή της Καππαδοκίας, που τον ανιχνεύουμε και υπό την ονομασία βαρτουβάρια.

Ενός εθίμου που, ναι μεν ήταν ευρέως γνωστός σε διάφορες περιοχές της χώρας, Μακεδονία, Κρήτη, Ήπειρο, νησιωτικά συμπλέγματα,[1]  αλλά αμφιλεγόμενος ή καλύτερα θα λέγαμε γνωστός και άγνωστος στις κοινότητες του υπό εξέταση χώρου.

Γεγονός που καταμαρτυρείται τόσο από τους τοπικούς ιστοριοδίφες, όσο και από τις μαρτυρίες   ανθρώπων που έζησαν εκεί και τότε… πραγματικότητα που προκαλεί όντως απορία και ίσως μια κάποια σύγχυση. Διότι σε ένα χώρο που η έκτασή του προσδιορίζεται από το σκαληνό με όρια το Ακσαράϊ (Αρχελαϊδα), την Καισάρεια (Μάζακα), την Νίγδη και το Ικόνιο… και με εκατό (100) περίπου νησίδες ελληνοχριστιανικού πολιτισμού στην απεραντοσύνη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, προκαλούνται εύλογα ερωτηματικά όταν στα Φάρασα, για παράδειγμα, περίμεναν και προετοιμάζονταν επισταμένως καιρό πριν την έναρξή του, ενώ στην κοινότητα της Μαλακοπής, μιας τα μάλα εξελιγμένης, κατά κοινή ομολογία όλων, δεν γνώριζαν τίποτε.  Δηλαδή υπήρχαν περιοχές ή καλύτερα χωριά της Καππαδοκίας, που τους ήταν εντελώς άγνωστο ή παντελώς αδιάφορο, όπως για παράδειγμα στο Μισθί, τα Λίμνα, ή την Τροχό,[2] σύμφωνα με τον ιστοριοδίφη Θανάση Κωστάκη…[3]ενώ σε κάποιες άλλες  όπως το Προκόπι, τη Σινασσό κλπ γνωστότατο.

Ο οποίος μάλιστα σημειώνει μετά βεβαιότητας πως, από την έρευνα που έκανε υπό την επίβλεψη του Κ.Μ.Σ., κανείς από τους πληροφορητές δεν θυμόταν  τούτη τη μαντική διαδικασία και κατά την άποψή του ίσως πρόκειται για σύγχυση

Φυσικά εργαλεία μας και στην παρούσα μελέτη, αποτελούν οι υπάρχουσες βιβλιογραφικές αναφορές αλλά κυρίως ο ζωντανός λόγος όλων εκείνων που, μέσα από το Αρχείο Προφορικής Παράδοσης του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών,  εξακολουθούν να μας «μιλούν» για τα ιερά και όσια της ράτσας, τα ήθη και τα έθιμα αυτού του πανάρχαιου πολιτισμού: των Καππαδοκών.

Και το όνομα αυτού

Στην υπάρχουσα βιβλιογραφία αλλά και στο Αρχείο Προφορικής Παράδοσης του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών βρίσκουμε το έθιμο με διάφορες ονομασίες ή αν θέλετε καλύτερα με μια ποικιλομορφία τοπικών λεκτικών ιδιωματισμών. Προαναφέραμε, για παράδειγμα, πως στην Κρήτη το ονομάζουν Ριζικάρια, στον Πόντο Κουντουρμά, Καληνίτσα στην Ανατολική Θράκη, Βαρτουβάρια ή βερτουβάρ στην Καππαδοκία κλπ.  Σαφέστατα ονομασίες που, κατά βάση, οφείλονταν στην ερμηνεία η οποία διδότανε διαχρονικά στο έθιμο, στη λειτουργία του μα και στον επιδιωκόμενο σκοπό.

Βεβαίως πρόκειται περί ενός πανάρχαιου ελληνικού εθίμου οι ρίζες του οποίου χάνονται κάπου στο λυκαυγές του χρόνου, αλλά ανθεκτικότατου έως και των ημερών μας… έστω και με φολκλορικές παραλλαγές.

Επισημαίνουμε επίσης πως:

-Το όνομα Κλήδονας προέρχεται από την αρχαία λέξη ΚΛΗΔΩΝ που σημαίνει μάντεμα[4]… με τον πατέρα των Θεών Δία να ονομάζεται μεταξύ των άλλων και ΚΛΗΔΟΝΙΟΣ, μιας και θεωρείτο η αρχή και η βάση κάθε  μαντείας.

Επισημαίνουμε επίσης το Ιερόν των Κληδόνων στη  Σμύρνη, τις σχετικές αναφορές του Παυσανία  για τα μνημεία των Θηβών  «…Μαντική δε καθέστηκεν αυτόθι από Κληδόνων, η δη και Σμυρναίους μάλιστα χρωμένους οίδα. Έστι γαρ και Σμυρναίοις υπέρ την πόλιν, κατά το εκτός του τείχους Κληδόνων ιερόν»…[5] αλλά και την παράθεση της άποψης του Αριστείδη περί της Θεάς το όνομα της οποίας ήταν Κληδών στο ιερόν της οποίας προσέρχονταν  και «ακροώντο με θρησκευτικήν σιγήν»  οι αιτούμενοι πρόβλεψη περί των μελλουμένων.[6]

-Ριζικάρι ή ριζικάρια… δηλαδή η μαντεία για να βρουν τα κορίτσια που συμμετέχουν στη διαδικασία του εθίμου το ριζικό τους: ποιον άνδρα θα πάρουν, αν θα ευτυχίσουν στη ζωή τους, αριθμό παιδιών, του φύλου τους, αλλά και μια σειρά τέτοιων μελλοντικών προσδοκιών.

-Γιούδα: γενική ονομασία που προέρχεται από τη λέξη Ιούδας και είχε να κάνει με το κάψιμο του αχυρένιου ομοιώματος του προδότη μαθητή Ιούδα την παραμονή του Αϊ Γιαννιού…[7]

-Στην βιβλιογραφία το βρίσκουμε και στον πληθυντικό αριθμό, ως ΚΛΗΔΟΝΕΣ, δηλαδή μαντείες ή ΚΛΗΔΟΝΙΣΜΟΝ.[8]

-Βαρτουβάρ, βερτουβάρ: πρόκειται περί τουρκικής λέξεως που προέρχεται, κατά τον Αναστάσιο Λεβίδη, ιστοριοδίφη του χώρου, από τις λέξεις βαχτού βαρ, δηλαδή, «έχει τον καιρό του». Επισημαίνουμε επίσης και την Κυριακή του Βερτουβάρ, δηλαδή την Βερτουβάρ Παζαρί. Επρόκειτο για την πρώτη  Κυριακή μετά την εορτή της Αναλήψεως κατά την οποία άρχιζαν στην κοινότητα των Φλαβιανών τα προκαταρτικά για την πραγματοποίηση του εθίμου.[9]

Βερτουβάρ Γκελινή, δηλαδή η νύφη του Βερτουβάρ…

Βαχτουβάρ, ή βαρτουβάρ ή βαρτουβάρια[10]: προέρχεται από την αρμενική λέξη βάρτ που σημαίνει  ρόδο… και που σύμφωνα με τον Π. Καρολίδη πρόκειται για «την εορτή των ρόδων που τελούνται μιαν εβδομάδα προ της Πεντηκοστής».[11]

Χρόνος δρώμενου…

Επισημαίνουμε πως το έθιμο του Κλήδονα «παιζότανε» και σε άλλες ημερομηνίες εκτός της ήδη προαναφερθείσης όπως:

  • στα Χάσια της Μακεδονίας,  την Πρωτομαγιά…
  • σε κάποιες κοινότητες της Θράκης, ανήμερα ή παραμονή της εορτής του Αγίου Γεωργίου…

Στα ελληνικά χωριά της Καππαδοκίας τις παρακάτω μέρες:

  • στην Αξό τον Μάη (χωρίς ακριβή ημερομηνία)…
  • στον Άι Κωνσταντίνο, στο Γκέλβερι, στη Μαλακοπή, στα Σίλατα, στο Αγιρνάς, και στη Σινασό από 24-30 Ιουνίου…
  • στο Ανδρονίκι, στο Τασλίκ, στα Μάνταλα, στη Μουταλάσκη, στη Νεάπολη, στο Προκόπι, την ημέρα της Αναλήψεως…[12]
  • σύμφωνα με κάποιες μαρτυρίες, οι οποίες βεβαίως κατά την άποψή μας είναι μάλλον λανθασμένες, «γίνονταν στις 40 του Πάσχα για να βρέξει, όταν το καλοκαίρι είναι ξερό… Ντύνονται οι γυναίκες και τραγουδούν το βαρτουβάρ βαρ ολσούν. Αυτό γινόταν μόνο όταν δεν έβρεχε, όχι πάντοτε…». [13]

Τέλος,  χωρίς βεβαίως να είμαστε σε θέση να αποδείξουμε εμπράκτως το γιατί  του χρόνου, δηλαδή την επιλογή του δρώμενου κυρίως για το χρονικό διάστημα περί την εορτή του Ιωάννη του Προδρόμου, εμείς απλά παραθέτουμε τις σκέψεις μας ως μιας σχετικής απαντήσεως και μάλιστα υπό την κρίση του αναγνώστη.

Προϋπήρχε λοιπόν μια λατρεία, κάποιο δρώμενο ή αν θέλετε μια εθιμική αρκετά διαδεδομένη πρακτική που στο διάβα του χρόνου παρέμενε αλώβητη και μάλιστα ισχυροποιημένη…

Κάποια στιγμή οι αρχαίοι θεοί εξαφανίστηκαν με την έλευση του χριστιανισμού,  αλλά όπως όλοι μας γνωρίζουμε συνήθειες αιώνων παρέμειναν ανέγγιχτες…

Πιστεύουμε λοιπόν και νομίζουμε όχι αυθαίρετα, πως η ημέρα του Κλήδονα και των μαντεμάτων, αντικαταστάθηκαν  με μια κάποια αισθητική συγγένεια από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο, τελευταίο από τους προφήτες… για να λειτουργεί μεν το έθιμο, αλλά υπό τον μανδύα- σκέπη της χριστιανικής πίστεως ως ένα στοιχείο απλά και μόνο τα παράδοσης, μιας και ήταν αδύνατη η εξαφάνισή του.

Να υπενθυμίσουμε επίσης και δυο ακόμα κυρίαρχα, κατά την άποψή μας, στοιχεία.

1ον Ο Κλήδονας ζωντανεύει τη μέρα του Αγίου Ιωάννη, δηλαδή στις 24 του Ιούνη, ημέρα – χρονικό διάστημα που συμπίπτει   με το Θερινό Ηλιοστάσιο- θερινές ροπές…[14] Με τον Ήλιο να θεωρείται ως την ισχυρότατη εκείνη δύναμη που μπορεί να φανερώνει τα μελλούμενα κλπ.

2ον Κατά τον Ευαγγελιστή Λουκά ο Ιωάννης ο Πρόδρομος ήταν μεγαλύτερος του Ιησού  έξη μήνες…

Συμπερασματικά, αφού η γέννηση του Κυρίου προσδιορίστηκε την 25ην του Δεκέμβρη- χειμερινό ηλιοστάσιο- ροπές… ακολουθούσε η γέννηση του Ιωάννη στις 24 του Ιούνη…

Κώστας Νίγδελης

συνεχίζεται

_____________________

[1] Κλήδονας ή ριζικάρια (Κρήτη),  Κοντουμάς (Πόντος), Καληνίτσα (Ανδιανούπολη) κλπ. Η λέξη «ο κλήδονας» παράγεται από την αρχαία λέξη «η κληδών», η οποία αναφέρεται στον Παυσανία (Βοιωτικά), Όμηρο κ.α. Κληδών ονομαζόταν ο προγνωστικός ήχος, το μαντικό σημάδι και κατ’ επέκταση το άκουσμα του οιωνισμού ή προφητείας, ο συνδυασμός τυχαίων και ασυνάρτητων λέξεων ή πράξεων κατά τη διάρκεια μαντικής τελετής στον οποίο αποδιδόταν προφητική σημασία.
[2]Ιδιαίτερα για την Τροχό σύμφωνα με τους πληροφορητές της δεν γνώριζαν ούτε το δρώμενο, μα ούτε και τη λέξη. Σε κάθε περίπτωση στις 24 Ιουνίου είχαν τη συνήθεια να ανάβουν φωτιές στους κοινοτικούς δρόμους και να πηδούν από πάνω τους μικροί και μεγάλοι. Ωστόσο υπάρχει και μια μαρτυρία η οποία επιβεβαιώνει το δρώμενο αλλά… για τον μουσουλμανικό πληθυσμό των διπλανών κοινοτήτων.
[3] Θανάσης Κωστάκης, Το Μιστί της Καππαδοκίας,  Αθήνα, Ακαδημία Αθηνών, 1977, σ. 317 «Ούτε τα βαρτουβάρια, ούτε κλήδονα ξέρουν οι Μιστιώτες».
[4] Μια σειρά ιστοριοδιφών αποδίδει την ετυμολογία της λέξεως, πιστεύουμε λανθασμένα,  στο ρήμα κλειδώνω, ορμώμενοι ίσως από τμήμα του τελετουργικού του το οποίο περιγράφουμε στο οικείο κεφάλαιο.
[5] Συλβίου, Ο Κλήδονας, Μικρασιατικά Χρονικά Σύγγραμμα Περιοδικόν τ,3ος , Αθήναι 1940 σ. 393
[6] Αριστείδης XL 754 XXXIX 12
[7] Πιστεύουμε πως επρόκειτο περί συγχύσεως. Πρόκειται για δυο έθιμα με διαφορετικό περιεχόμενο τα οποία όμως «παρουσιάζονταν» στο ίδιο χρονικό διάστημα…
[8] Συλβίου, Ο Κλήδονας, ό.π.  σ. 391 «Οι βυζαντιοί έκαναν και κλήδονες, δηλαδή μαντείες, όπως λέγει ο Θεοδώρητος Ε΄ αιώνας… Τον έλεγαν και Κληδονισμόν, μια δε Οικουμενική Σύνοδος, η εν Τρούλλω (Δ΄ αιώνας) καταδίκασε το έθιμο και το απαγόρεψε ο Πατριάρχης στην Κωνσταντινούπολη».
[9] Τσαλίκογλου Εμμ. Λαογραφικά των Φλαβιανών της Καππαδοκίας, Μικρασιατικά Χρονικά, σύγγραμμα Περιοδικόν  εκδιδόμενον υπό του τμήματος Μικρασιατικών Μελετών της Ενώσεως Σμυρναίων, τ. 13ος Αθήνα 1967 σ. 333
[10] Θεωρείται εορτή των ανθέων δηλαδή Ανθοφόρια- Ανθεστήρια.
[11] Π. Καρολίδης, Γλωσσάριον συγκριτικόν ελληνοκαππαδοκικών λέξεων, ήτοι η εν Καππαδοκία λαλουμένη ελληνική διάλεκτος και τα εν αυτή  σωζόμενα ίχνη της αρχαίας καππαδοκικής γλώσσης, Σμύρνη 1885, σ. 71
[12]Θανάση Κωστάκη, Η Ανακού, Αθήνα, Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, 1963, σ. 251
[13] Μαρτυρία Κοσμά Παπαδόπουλου (Αραβησσός)
[14] Ο Ήλιος φτάνει στο βορειότερο σημείο της εκλειπτικής  και αρχίζει να κατέρχεται και πάλι τρεπόμενος προς τον ουράνιο ισημερινό… σημείο που ονομάζεται θερινό τροπικό ή απλά θερινή τροπή…

[subscribe2]


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Ζιντζίντερε - Κοινότητες
    Κοινότητες της περιοχής Καισάρεια Παλαιές ονομασίες: Μάζακα… Ευσέβεια. Επρόκειτο περί μιας μεγάλης πόλεως, έδρα μητροπόλεως, αλλά με λίγες χριστιανικές οικογένειες. &nbsp; Αγιρνάς Παλαιό όνομα: Αναργυράσιος.[1] Τουρκόφωνο χωριό,&nbsp; με 200-250 περίπου σπίτια από τα οποία τα 150 ανήκαν σε χριστιανικές οικογένειες.&nbsp; Βρίσκεται ΒΑ της Καισάρειας δίπλα στην κοινότητα Σκόπη. Διατηρούσε δημοτικό σχολείο και εκκλησία στο όνομα των αγίων Αναργύρων.
  2. Ζιντζίντερε - το Χωριό
    Το Ζιντζίντερε της Καππαδοκίας Από το ομόνυμο βιβλίο του Κωνσταντίνου Νίγδελη Προλογικά Είναι βέβαιο πως εκείνο που γνωρίζουμε είναι το ελάχιστο, ενώ εκείνο που αγνοούμε είναι το άπειρο… Γι’ αυτό, λοιπόν, καιρό τώρα, προσπαθούμε με τις μικρές δυνάμεις να φωτίσουμε τους δρόμους της γνώσης ή να της προσθέσουμε κάποιο λιθαράκι… ιδιαίτερα μάλιστα σε ότι αφορά τις αλησμόνητες προγονικές πατρίδες… από αυτές που έλκει η καταγωγή μας. Η ανάδειξη τόπων και ομάδων, μικρών νησίδων ελληνοχριστιανικού πολιτισμού, στην απεραντοσύνη της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Που κατακτήθηκαν, ζήσανε με τους «άλλους» πάνω κάτω εννιακόσια χρόνια,&nbsp; παρέμειναν οι ίδιοι με αναλλοίωτα τα θρησκευτικά μα και εθνικά τους φρονήματα.
  3. Περιοχή Καππαδοκίας
    Καταγραφή τελευταίων αυθεντικών καταχωρήσεων από την περιοχή της Καππαδοκίας. Παρακαλούμε τους αναγνώστες να παροτρύνουν κι άλλους συμπολίτες τους πρό
  4. Το Ζεύγμα
    Η αρχαία πόλη Ζεύγμα (σημαίνει πέρασμα) βρισκόταν στη νοτιοανατολική Τουρκία, 180 χιλιόμετρα ανατολικά των Αδάνων. Η περιοχή ανήκε στο βασίλειο των Σελευκιδών και για ένα διάστημα στο βασίλειο της Κομμαγηνής.
  5. Κλήδονας Β'
    Κυρίαρχο στοιχείο της εθιμικής πρακτικής, στο διάβα του χρόνου, σε όλες τις κοινότητες του χώρου, ήταν η δια της μαντικής εκπλήρωση – ικανοποίηση του από αιώνων επιθυμητού της ανθρώπινης υπάρξεως: της πρόβλεψης του μέλλοντος. Ιδιαίτερα μάλιστα του ασθενούς φύλου, που ναι μεν το «πίστευε- έβλεπε- επιδίωκε» αλλά ταυτόχρονα, κατά «βίος ανεόρταστος μακρά οδός απανδόχευτος», το θεωρούσε και ως μια ικανή διέξοδο από την πλήξη της καθημερινότητας.
  6. Κλήδονας Α'
    Σκοπός της παρούσης εργασίας είναι η μελέτη, καταγραφή και παρουσίαση της πανάρχαιας εθιμικής πρακτικής του ΚΛΗΔOΝΑ στον χώρο της καθ’ ημάς Ανατολής και ιδιαίτερα στην περιοχή της Καππαδοκίας, που τον ανιχνεύουμε και υπό την ονομασία βαρτουβάρια.
  7. Συνεδριο 24-25 Μαϊου
    Καππαδοκια - Χναρια ΕλληνοΧριστιανικου Πολιτισμου [vsw id="VQUpvVAOM9s" source="youtube" width="720" height="480" autoplay="yes"] Open publication - F
  8. Περιοχή Σεβάστειας
    Καταγραφή αυθεντικών μαρτυριών από την περιοχή Σεβάστειας (Sivas στα Τουρκικα) Ο κατάλογος εμφανίζεται αλφαβητικά ανάλογα με το όνομα της περιοχής της
  9. Λιμνά Καππαδοκίας
    Φωτογραφικό υλικό και χάρτης Λιμνών Καππαδοκίας που δείχνει σημαντικές περιοχές του χώρου.
  10. Οι μαχαλάδες στα Λιμνά Καππαδοκίας
    Ολόκληρα σόγια μένοντας στην ίδια γειτονιά και πολλαπλασιαζόμενα έδιδαν στην περιοχή – μαχαλά την ονομασία του επιθέτου τους π.χ. μαχαλάς Νιγδέλογλου, μαχαλάς Τογιάν… Φυσικά στο διάβα του χρόνου επεκράτησαν πολλαπλά κριτήρια ή και σκοπιμότητες συνδεόμενες με την αποκλειστικότητα της περιοχής, τα όριά της, τις αναπτυσσόμενες δυναμικές, τις διάφορες παραγωγές…
  11. Αγία Μακρίνα
    Έχουν γραφεί αρκετά και έχουν ειπωθεί περισσότερα για τα εκκλησιαστικά δρώμενα στην περιοχή της Καππαδοκίας. Αλήθειες μα και υπερβολές στηριγμένες στα «τοπικά» και την ιδιοσυγκρασία του ντόπιου στοιχείου που με αυτόν τον τρόπο ή καλύτερα με τέτοιους τρόπους πρόβαλε τα δικά του, που ήταν «σπουδαιότερα και καλύτερα». Ανθρώπινη αδυναμία; Ίσως. Προτέρημα της φυλής μας; Μπορεί
  12. Σινασός Καππαδοκίας
    Η Σινασός βρίσκεται σε μια πανέμορφη τοποθεσία στην καρδιά της Καππαδοκίας, στην κεντρική Μικρά Ασία. Απέχει 360 περίπου χλμ. νοτιοανατολικά από την Άγκυρα, και 50 περίπου χλμ. νοτιοδυτικά από την Καισάρεια. Το έδαφος της Καππαδοκίας προέρχεται από ηφαιστειακή λάβα του ανενεργού πλέον ηφαιστείου Αργαίον όρος. Η περιοχή είναι γεμάτη με κωνόλιθους διαφόρων σχημάτων που λαξεύτηκαν στη διάρκεια των αιώνων από τον χρόνο, τις καιρικές συνθήκες αλλά και τους ανθρώπους. Κατοικίες, σκήτες, μοναστικά κέντρα, σκαλιστές στα βράχια εκκλησίες με σημαντικές αγιογραφίες...
  13. Χαμιντιέ
    Να θυσιάζονται πολύτιμα αγιοκέρια του παγκόσμιου ναού της φύσης για χάρη μιας κοινότητας κάπου εκεί, στην απεραντοσύνη των εκτάσεων της Μικράς Ασίας…Για ένα μικρό, πολύ μικρό οικισμό, κοινότητα…μια από τις τόσες και τόσες και δεν ήτανε και λίγες, πάνω κάτω τρεις χιλιάδες, διασπαρμένες στην απεραντοσύνη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας… Και όταν, μάλιστα, δεν υπάρχουν στα σπλάχνα της παλαιά ευρήματα μιας άλλης εποχής…όταν δεν υπήρξε ποτέ σπουδαίο κέντρο, όταν από εκεί δεν ξεπήδησαν εξαιρετικές προσωπικότητες…
  14. Χαλβάντερε
    ....Η του Χαλβαδερέ χωρίου νοτιοδυτικώς της Καρβάλης εις απόστασιν 6 περίπου ωρών τουρκόφωνας αριθμούσα περί τας 50 οικογενείας γεωργικάς ημετέρας εστερημένας δυστυχώς παντός αισθήματος ανθρωπίνου εις κατάστασιν κτηνώδη κυριολεκτικώς παρ’ ισαρίθμοις μωαμεθανικαίς. Συνετηρείτο δημοδιδάσκαλος συνδρομή σημαινόντων Καρβαλιωτών... Γενικόν Βασιλικόν Προξενείον - Προς το επί των Εξωτερικών Βασιλικόν Υπουργείον
  15. Αγιομακρυνιώτικα
    Στην ιστορική πατρίδα , την Αξό της Καππαδοκίας το πανηγύρι της Αγίας Μακρίνας , αποτελούσε σημείο αναφοράς για όλους τους Καππαδόκες. Πλήθος κόσμου συνέρρεε, για να προσκυνήσει το άγιο λείψανο της , που βρίσκονταν σε ξεχωριστό ναύδριο ,δίπλα στο ναό και να διασκεδάσουν με τους < < μεγάλους χορούς >> στον αύλιο χώρο του ναού. Χιλιάδες ευλαβείς προσκυνητές όχι μονάχα από τις γύρω κοντινές κοινότητες (Λιμνά, Μιστί , Τροχό, Τσαρικλί , κτλ ) αλλά και από τα ποιο απόμακρα ελληνικά χωριά , ακόμα και Οθωμανοί, επιδίωκαν εκείνες τις μέρες να βρίσκονται στην Αξό.
  16. Το έθιμο Γιολούχ στο Μιτσί της Καππαδοκίας
    Στο Μιστί, την Αξό, το Τσαρικλί τα Λιμνά, και στην ευρύτερη περιοχή της Καππαδοκίας υπήρχε το έθιμο του Γιολούχ . Ένα έθιμο που γινόταν με τρόπο απαρέγκλιτα τελετουργικό διατηρώντας την συνήθεια ο πατέρας του γαμπρού να δίνει μπαχτσίσι ( 2 με 3 λίρες, διάφορα οικόσιτα ζώα ) για να επισφραγίσει το αρραβώνα του γιού του με την κόρη. Εφόσον λοιπόν κατάληγαν στο οριστικό μπαχτσίσι , το οποίο ονομαζόταν Γιολούχ γινόταν γλέντι ανάμεσα στα σόγια των νέων.Οι δυο νέοι πλέον θεωρούνταν ...
  17. Το ταντούρ στην Καππαδοκία
    Απαραίτητο στοιχείο στο προσφυγόσπιτο κάθε καραμανλίδικης οικογένειας ήταν το ταντούρ. Σημείο συγκέντρωσης της οικογένειας. Η θερμάστρα του σπιτιού αλλά και ο φούρνος ταυτόχρονα. Μια συνήθεια που έφεραν οι πρόσφυγες απ’ την Καππαδοκία. Για τα ταντούρια στα προσφυγόσπιτα μας έδωσε πληροφορίες η κ. Οσία Εδιάρογλου.
  18. Απλά και Πληροφοριακά
    Μερικές πληροφορίες λοιπόν για το μετρικό σύστημα της περιοχής, αλλά και μερικές ενδεικτικές τιμές, όπως τις βρήκαμε από καταγραφές στην προαναφερομένη βιβλιογραφία του χώρου… Να σημειώσουμε πως για το ίδιο πράγμα υπάρχει μια ποικιλία ονομάτων, κάτι που είναι αρκούντως γνωστό, μιας και στην περιοχή υπήρχαν τέσσερα γλωσσικά συστήματα με αρκετές παραλλαγές.
  19. Κληρονομικό δίκαιο
    Πρόκειται για το σύνολο των κανόνων δικαίου που ρυθμίζουν την κληρονομική διαδοχή. Έτσι, σύμφωνα με το άρθρο 1710 του αναθεωρηθέντος Α.Κ., «κατά το θάνατο του προσώπου η περιουσία του ως σύνολο(κληρονομιά) περιέρχεται από το νόμο ή από διαθήκη σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα (κληρονόμοι)….»
  20. Ωφέλιμα και χρήσιμα
    Η γιαγά Δευτερίνα, ο Θεός να τη συχωρνά, πάντοτε μας προέτρεπε να τρώμε χόρτα, πολλά μάλιστα, γιατί «είναι του Θεού και κάνουν καλό…». Το γιατί μάλλον δεν το ήξερε, έτσι είχε ακούσει και έτσι έλεγε. Το ίδιο και η θεία μου η Δέσποινα. Αυτή μάλιστα επέμενε πως τα σκόρδα είναι ένα κι ένα για γερό οργανισμό, «σκοτώνουν» μάλιστα το κακό. Ιδιαίτερα το τελευταίο δεν το γνωρίζω, πάντως εκείνο που ξέρω είναι πως κάποτε θέλοντας να αναζωογονηθώ κατά τις προτροπές της, μάλλον ανέδυα οσμές απωθητικές, έστω και μετά από ένα καλό πλύσιμο των οδόντων.
  21. Με μια πρώτη ματιά στη χώρα των αντιθέσεων
    Όσο και αν φαίνεται αρκούντως παράξενο η Καππαδοκία ήταν η χώρα των μεγάλων αντιθέσεων ακόμα και στα περί την ιατρική θέματα. Από το ένα σημείο ίσαμε το άλλο. Με φωτεινά παραδείγματα, πρότυπα μίμησης, αλλά και περιπτώσεις που προκαλούσαν θυμηδία έως και θλίψη περισσή.
  22. Ιατρική, θρησκεία και μουσουλμανικό στοιχείο
    Ένα πραγματικά από τα πλέον ενδιαφέροντα πεδία έρευνας τούτης της μελέτης είναι και η ιατρική σε σχέση με τη θρησκευτικότητα του μουσουλμανικού κόσμου. Ενός κόσμου που συνοικούσε για χρόνια πολλά με το αντίστοιχο χριστιανικό, μέσα σ’ ένα περίεργο πλέγμα σχέσεων διαμορφωμένο στο διάβα του χρόνου. Με όλους τους ερευνητές μάλιστα να συμφωνούν.
  23. Ιατρική και θρησκεία… β'
    Στην κατ’ επανάληψη σχολιαζόμενη σύνδεση-ανάμειξη της θρησκείας με την ιατρική υπήρχε (ει) επιπλέον κάτι ακόμα χαρακτηριστικότερο και ίσως επιεικώς υπερβολικό. Η ταυτοποίηση κάποιων αγίων με τη θεραπεία συγκεκριμένων παθήσεων,[1]συχνά μάλιστα με αλληλοεπικαλύψεις. Απότοκα φυσικά μιας κατανοητής θρησκοληψίας, τουλάχιστον για εκείνη την εποχή. Σε μια στενή σχέση μεταξύ θρησκείας και ιατρικής που η έναρξή της άρχιζε από τα πολύ παλιά. Όπου στη μακριά του διαδρομή το ανθρώπινο γένος ανέθετε στο αυτό άτομο την ιατρική, παράλληλα με την πνευματική εξουσία…
  24. Ιατρική και θρησκεία... α'
    Είναι γεγονός πως έχουν γραφεί πολλά, μα έχουν ειπωθεί περισσότερα. Για την επίδραση της θρησκείας στα ιατρικά δρώμενα με τους εκπροσώπους της ή και για να είμαστε δικαιότεροι, για τις διάφορες καταλυτικές παρεμβάσεις σε τέτοια ζητήματα στο διάβα του χρόνου. Στη διαμορφωθείσα κατάσταση, το εθιμικό ιατρικό δίκαιο, τις απαγορεύσεις, και τα πρέπει…
  25. Οι υπόγειες πολιτείες
    Η Καππαδοκία είναι μια θαυμάσια χώρα, αλλά αυτό που την κάνει ξεχωριστή είναι οι αμέτρητες σκοτεινές και σιωπηλές υπόγειες πολιτείες της… Το πότε ακριβώς έγιναν είναι αδύνατον να ειπωθεί. Εκείνο που γνωρίζουμε είναι πως η ανθρώπινη παρέμβαση άρχισε από παλιά και συνεχίστηκε μέχρι και τα τελευταία χρόνια.
    GDE Error: Requested URL is invalid