Η Ελληνίδα – α’

Η Ελληνίδα

IMG_7847Η συμβολή της Ελληνίδας μητέρας, κόρης, αδερφής, ακόμη και γιαγιάς στην πορεία του Ελληνισμού, τουλάχιστον τα προηγούμενα τέσσερις χιλιάδες και πλέον χρόνια είναι γεμάτη από ηρωισμό, αυτοθυσία, σκληρή δουλειά, αλλά και προσβολή της προσωπικότητάς της, της θέσης της στην κοινωνία, γεμάτη καημούς και αίμα. Η ακαταμάχητη παρουσία της Ελληνίδας γυναίκας, προσηλωμένης σταθερά στη θετική προσφορά της χαροπαλεύουσας πλέον και περήφανης στο παρελθόν τιμής και ευημερίας των Ελλήνων ανά τους αιώνες είναι αναμφισβήτητη.

Ως εδώ όμως ο προσωπικός μας θαυμασμός και το σχόλιο για την ελληνίδα γυναίκα όπως την είδαμε και τη βλέπουμε εμείς, πιο σημαντικό είναι να εξετάσουμε πώς την περιγράφει η ιστορία και τέλος πώς την αξιολόγησαν ξένοι λαοί σε σύγκριση με γυναίκες στις υπόλοιπες εθνότητες του κόσμου.
Η γυναίκα, κατά γενικό κανόνα, είναι ένα θαύμα της φύσης κι ένα όν ως επί το πλείστον ευαίσθητο, ανεκτικό, υπομονετικό, επίμονο, επιδέξιο, καλαίσθητο, τρυφερό, γοητευτικό, ανθεκτικό, προνοητικό, χαρισματικό και όχι μόνον.

Ελληνίδα της Κλασσικής Εποχής

«Οία η μορφή, τοιάδε και η ψυχή»

xaragmeno-prosopoΠριν μας μιλήσει ο Όμηρος για την ωραία Ελένη, πριν διαβάσουμε τα λόγια του μέγιστου αυτού ποιητή του Ελληνισμού, δεν έχουμε στοιχεία του κάλλους και του ωραίου των γυναικών της εποχής.

Ας ξεκινήσουμε πλέον από τους τρόπους εκτίμησης της ομορφιάς της Ελληνίδας όπως την μετρούσαν με ειδική τροπολογία οι αρχαίοι μας πρόγονοι, που διαχώριζαν το πρόσωπο σε τέταρτα. Χάραζαν δηλαδή τέσσερις οριζόντιες γραμμές, μια στο υψηλότερο σημείο του μετώπου, τη δεύτερη πάνω στα φρύδια, την τρίτη στο άκρο της μύτης και την τέταρτη στο κάτω μέρος του σαγονιού. Έτσι μετρώντας το διάστημα μεταξύ των γραμμών, εύρισκαν αν το πρόσωπο είχε τις απαιτούμενες αναλογίες που τις θεωρούσαν βασικές για τον προσδιορισμό του κάλλους. Αν οι οριζόντιες γραμμές αυτές είχαν ίση απόσταση μεταξύ τους το πρόσωπο μιας γυναίκας θεωρείτο ότι είχε τα βασικά χαρακτηριστικά που θα χρησιμεύσουν στην απόδοση θεϊκού κάλλους και δελεαστικής ομορφιάς.

Κατά τον ίδιο τρόπο, οι Αρχαίοι Έλληνες γλύπτες δημιουργούσαν τα αγάλματά τους χρησιμοποιώντας το μέτρο διαχωρισμού σε τέταρτα, ενώ οι ζωγράφοι ζωγράφιζαν επίσης έτσι όταν ήθελαν ν’ αποδώσουν κάλλος. Όποιος ξέφευγε από αυτή την προδικασμένη τακτική η δημιουργία του θεωρείτο συμβατική.

Αν η γυναίκα είχε λίγο κοντή μύτη ή μεγάλο μέτωπο θεωρείτο ότι δεν είχε τα απαραίτητα προσόντα ομορφιάς. Καλλιστεία διεξάγονταν σε διάφορες πόλεις όπως την Έφεσο, την Τένεδο και τη Λέσβο όπου γίνονταν προς τιμή της θεάς Ήρας και αποκαλούνταν… «Καλλιστεία».

Βέβαια υπήρχαν από τότε οι οδηγίες για το πώς η γυναίκα θα διατηρούσε το κάλλος το οποίο ίσως είχε. Η σωστή διατροφή προς αυτή την κατεύθυνση συμπεριλάμβανε γάλα, μέλι, λάδι κ.ά. Το λάδι χρησιμοποιούταν ως ενυδατική κρέμα προς αναγέννηση του ξηρού δέρματος και αναπαραγωγή των κυττάρων. Το λάδι αναμειγμένο με ζάχαρη ή και αλάτι χρησίμευε και ως απολεπιστικό. Το μέλι επίσης έχει μια μακρά ιστορία χρήσης στην ομορφιά της γυναικός ως αντι-φλεγμονώδες και εκκαθαριστικό. Το γάλα χρησιμοποιείτο ως μαλακτικό αλλά επειδή ήταν δυσεύρετο κυρίως οι ευκατάστατες κυρίες είχαν την οικονομική ευχέρεια να το αγοράσουν.

Η ρουτίνα καθαρισμού του σώματος της γυναίκας ξεκινούσε από μπάνιο και κατόπιν την επάλειψη του σώματος με διάφορα λάδια και αρώματα στο δέρμα τους. Τα μαλλιά τους ήταν μακριά «Καρηκομόωντες» και τα προτιμούσαν ξανθά οπότε τα έπλεναν με ένα συνονθύλευμα ξυδιού ή κίτρινων ανθών και έκθεση στον ήλιο. Επίσης κρατούσαν τα μαλλιά τους με χτενάκια και τους έβαζαν κερί για να διατηρείται η γυαλάδα τους. Φορούσαν διάφορα στολίδια και ήταν πάντα καθαρές. Το διάδημα ήταν χαρακτηριστικό των ευκατάστατων γυναικών ή γυναικών της βασιλικής οικογένειας και συμπληρώνονταν με κοσμήματα και χρυσάφι.

Η Σπαρτιάτισσες γυναίκες στην αρχαία Ελλάδα λεγόταν ότι ήταν οι ποιο όμορφες αισθητικά. Κι αυτό γιατί στο ντύσιμό τους ήταν πολύ εκλεκτικές. Φορούσαν τον πιο κοντό χιτώνα σχισμένο στον δεξί μηρό «φαινομηρίδες». Επίσης φορούσαν περίδεσμο και στρόφιον (ζώνη) κάτω από τους μαστούς που τους στήριζε και τους ωθούσε μπροστά. Οι άνδρες που έβλεπαν το νεανικό γυναικείο σώμα τοιουτοτρόπως ενδεδυμένο δεν μπορούσαν παρά να τις χαρακτηρίσουν ως τις πιο όμορφες.

Στην αρχαία Ελλάδα, μας λέει η κυρία Χέμινγουεη, οι νεαρές κοπέλες πολλές φορές αναθρέφονταν από την τροφό και περνούσαν αρκετό από το χρόνο τους στον γυναικωνίτη που βρισκόταν στο υψηλότερο πάτωμα του σπιτιού. Δεν ήταν όμως ποτέ περιορισμένες οι γυναίκες της Αρχαίας Ελλάδας στον γυναικωνίτη.

Επίσης συμμετείχαν στις κοινές εκδηλώσεις περισσότερο ακόμη και από τις γυναίκες του σήμερα. Ο γυναικωνίτης χρησίμευε και στις μητέρες ως χώρος περίθαλψης των νηπίων, την κατασκευή υφαντών κ.ά. Εκτός από τη γέννηση και ανατροφή των παιδιών η γυναίκα είχε και την υπευθυνότητα υφαντικής και διοίκηση του σπιτικού. Οι νεαρές κοπέλες είχαν λίγες περισσότερες ελευθερίες όπως τη συγκομιδή νερού από την τοπική κρήνη (βρύση) όπου ήταν δυνατόν να έρθουν σε κοινωνική επαφή με άλλες συνομήλικές τους. Ήταν επίσης υπευθυνότητα των γυναικών να επισκέπτονται και να περιποιούνται τους τάφους των συγγενών. Συχνά έφερναν μαζί τους δώρα και έδεναν στεφάνια γύρω από τον επιτύμβιο λίθο.

Όπως προαναφέρθηκε η γυναίκα μπορούσε να επισκέπτεται και να συμμετέχει σε αρκετές δημόσιες εκδηλώσεις όπως αυτές που πραγματοποιούνταν προς τιμή της Αρτέμιδος και της Νύμφης στους πρόποδες της Ακροπόλεως. Μερικοί συγγραφείς πληροφορούν ότι όταν βρισκόταν σε έξοδο η γυναίκα έπρεπε να καλύπτει το σώμα της και να φέρει κάλυμμα στην κεφαλή.

Όλες οι ηλικίες των γυναικών έπαιρναν μέρος σε θρησκευτικές τελετές και φεστιβάλ όπως τα Παναθήναια (υπέρ της Παλλάδας Αθηνάς), τα Ελευσίνια (υπέρ της Αρτέμιδος), τα Ανθεστήρια (υπέρ του Διονύσου). Μερικές κοινωνικές εκδηλώσεις ήταν απαγορευμένες για τις αρχαίες ελληνίδες που παντρεύονταν συνήθως μετά τα 14 ή 15 τους έτη. Οι νύφες χαρακτηριζόταν ως γυναίκες Αθηναίων πολιτών και δεν είχαν δικαίωμα πολιτογράφησης, ενώ έπρεπε να έχουν και προίκα η οποία όμως δεν ανήκε στον γαμπρό. Όταν παντρευόταν η γυναίκα σταματούσε να αποκαλείται «κόρη» γιατί πλέον γινόταν «νύμφη» μέχρι να γεννηθεί το πρώτο της παιδί οπόταν γινόταν «γυνή». Η ζωή της γυναίκας τότε ήταν γύρω στα 40 χρόνια (Colette Hemingway. “Women in Classical Greece”).

Η φημισμένη μόδα της Γαλλίας κατά τον δέκατο-ένατο και εικοστό αιώνα πήρε τα περισσότερα χαρακτηριστικά στην κόμη και στο ντύσιμο από τις αρχαίες ελληνίδες (εφημ. “The Washington Times”, 28 Αυγούστου 1921). Έτσι, και ο υπόλοιπος κόσμος υιοθέτησε τη μόδα του Παρισιού θαμπώνοντας τις γυναίκες όλου του κόσμου.

Οι κοινωνικές θέσεις που μπορούσε να κατέχει μια γυναίκα της αρχαίας Ελλάδας ήταν πολλές. Δεν γνωρίζουμε καμία έρευνα που να αναφέρει όλες τις θέσεις της γυναίκας στην αρχαία κονιωνία. Το μόνο που θ’ αναφέρουμε εδώ είναι τα πιθανά ιερατικά αξιώματά της που ήταν: Πυθία, Ιέρεια, Πρωθιέρια, Μυσταγωγός,  Παναγίς, Ιεροφάντις, Αρχιέρεια, Ιεραπόστολις και Προμάντις.

Ο Όμηρος στην Ιλιάδα αναφέρεται σε πάρα πολλές γυναίκες που έλαβαν μέρος, και ήταν παρούσες στον Τρωικό πόλεμο στηρίζοντας τους συζύγους τους. Η συμβολή πολλών γυναικών σ’ αυτό τον πόλεμο της Τροίας, όπως και θεοτήτων, θεωρείται σημαντική. Ο Όμηρος αναφέρεται ακόμη και στις Αμαζόνες τις οποίες αποδεκάτισε ο Ηρακλής φονεύοντας την αρχηγό τους Ιππολύτη και παίρνοντας τη ζώνη της.

ektorΕνώ ετοιμάζεται η μονομαχία του Αχιλλέα με τον Έκτορα, η ωραία Ελένη, που υφαίνει στα διαμερίσματά της, προσκαλείται από την αγγελιαφόρο των θεών, την Ίριδα, να πάει στα τείχη. Εκείνη αφήνει το υφαντό της, που απεικόνιζε τον πόλεμο που γίνεται για χάρη της και με τις θεραπαινίδες εμφανίζεται στα τρωικά τείχη, μπροστά στους γέροντες της πόλης. Όλοι θαυμάζουν την ομορφιά της και ο Πρίαμος την καλεί κοντά του και της ζητάει πληροφορίες για τους αρχηγούς που βλέπει κάτω από τα τείχη…

Ιάκωβος Γαριβάλδης
Μελβούρνη, 2014
συνεχίζεται, μέρος α’ εκ τριών

Βιβλιογραφία

  • Hemingway, Colette. “Women in Classical Greece”. In Heilbrunn Timeline of Art History. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–. http://www.metmuseum.org/toah/hd/wmna/hd_wmna.htm (October 2004)
  • «Η αποκάλυψη της αρχαίας Ελληνίδας / Η Κατάρριψη των Μύθων», Δρ. Παναγιώτης Κυριακόπουλος, Εκδόσεις Εύανδρος
  • Εφημερίδα “The Washington Times”, έκδοση 28 Αυγούστου 1921
  • Εφημερίδα “The Sun”, έκδοση 29 Νοεμβρίου 1906
  • Εφημερίδα “Dodge City Times”, έκδοση 6 Νοεμβρίου 1880
  • Εφημερίδα “Rocky Mountain husbandman”, έκδοση 30 Οκτωβρίου 1879
  • Ιστοσελίδα «Fashioning the Past», 26 Απριλίου 2012, ηλεκτρονική διεύθυνση: http://www.fashioningthepast.com/2012/04/ancient-greece-beauty-regime.html
  • Ιστοσελίδα «Heilbrunn Timeline of Art History» The Metropolitan Museum of Art, ηλ. διεύθυνση http://www.metmuseum.org/ 2014
  • Εφημερίδα “The Guardian”, έκδοση 6 Οκτωβρίου 2013, ηλ. διεύθυνση http://www.theguardian.com/commentisfree/2013/oct/06/women-change-name-after-marriage-greece
  • Ιλιάδα Γ 189
  • Ιλιάδα Ζ 186
  • Απολλόδωρου Β 98
  • Παυσανίου Α 2, 1.15, 2.17, 2.41, 7
  • Στράβωνος Β 504
  • Λεξικό της Ελληνικής Μυθολογίας (Αικ. Τσοτάκου-Καρβέλη) εκδόσεις Σόκολη
  • Αρχαίοι Έλληνες Θετικοί Επιστήμονες (Κ. Γεωργακόπουλου) εκδόσεις Γεωργιάδη.
    Εφημερίδα Ελληνική Αγωγή τεύχος 18 και τεύχος 19

Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Η Ελληνίδα - γ'
    Η Ελληνίδα γυναίκα αλλάζει συχνά ρόλους και υποχρεώσεις στην Ελληνική οικογένεια. Είναι κορίτσι, νύφη, σύζυγος, μητέρα, γιαγιά, εργαζόμενη, ερωμένη, συχνά αδικημένη και παραγκωνισμένη από κατεστημένα και προλήψεις της κάθε εποχής. Η επιμονή της όμως, η υπομονή και ακαταμάχητη στάση της σε καιρούς χαλεπούς και μη είναι ιδιαίτερα αξιέπαινη.
  2. Η Ελληνίδα - β'
    Ας προχωρήσουμε προς τις πιο πρόσφατες μαρτυρίες ομορφιάς ελληνίδων γυναικών. Θα προσπαθήσουμε να κάνουμε έναν διαχωρισμό μεταξύ ομορφιάς και κάλλους γιατί τα δυο πράγματα αυτά πολλές φορές δεν συμβαδίζουν. Τα αμέσως πιο κάτω σχόλια έρχονται από τους Άγγλους.
  3. Η Ελληνίδα - α'
    Η συμβολή της Ελληνίδας μητέρας, κόρης, αδερφής, ακόμη και γιαγιάς στην πορεία του Ελληνισμού, τουλάχιστον τα προηγούμενα τέσσερις χιλιάδες και πλέον χρόνια είναι γεμάτη από ηρωισμό, αυτοθυσία, σκληρή δουλειά, προσβολή της προσωπικότητάς της και της θέσης της στην κοινωνία, καημούς και αίμα. Η ακαταμάχητη παρουσία της Ελληνίδας γυναίκας, προσηλωμένης σταθερά στη θετική προσφορά της χαροπαλεύουσας πλέον και περήφανης στο παρελθόν τιμής και ευημερίας των Ελλήνων ανά τους αιώνες είναι αναμφισβήτητη.