Εδώ Μοζαμβίκη

Ένας Ελληνο-Mοζαμβικανός εναντίον του Apartheid. Η υπόθεση Δημήτρη Τσαφέντα

(το απόσπασμα προέρχεται
από την υπό έκδοση μελέτη
με θέμα την ελληνική παροικία της Μοζαμβίκης) 

Μιλώντας για τους Έλληνες που γεννήθηκαν στην Μοζαμβίκη από μεικτούς γάμους θα ήταν μεγάλη παράλειψη να μην σταθούμε σε ένα πρόσωπο που σημάδεψε ευρύτερα τον παροικιακό ελληνισμό της Αφρικής καθώς αποτέλεσε τον πρωταγωνιστή σε ένα γεγονός που άλλαξε την πολιτική ιστορία της Ν. Αφρικής. Ασφαλώς αναφερόμαστε στον Δημήτρη Τσαφέντα, που γεννήθηκε στις 14 Ιανουαρίου 1918 στο Lourenço Marques.

tsaf
O Δημήτρης Τσαφέντας το 1960

Αν και έχει γραφτεί ένα πλήθος συγγραμμάτων για την περιπετειώδη, μάλλον μυθική ζωή του Δημήτρη Τσαφέντα[1], η οποία καθορίστηκε από την δολοφονία του ανθρώπου που ήταν υπεύθυνος για την σύλληψη και εφαρμογή του απεχθούς συστήματος των φυλετικών διαχωρισμών (Apartheid) στην Ν. Αφρική[2], θα ανατρέξουμε σύντομα σε ορισμένα καθοριστικά σημεία της πορείας του.

Ο πατέρας του, Μιχάλης Τσαφέντης ή Τσαφαντάκης, ο οποίος έλκει την καταγωγή του από την Κρήτη και ήρθε στην Μοζαμβίκη το 1915, δουλεύει ως επιστάτης σε κτήματα της περιοχής που ανήκουν στον Έλληνα Αντώνη Καλογήρου

Εκεί, μεταξύ των εργατών, θα γνωρίσει την Μοζαμβικάνα μιγάδα Amelia Williams. Αν και η σχέση του Μιχάλη Τσαφεντάκη με την Amelia Williams δεν θα οδηγήσει σε γάμο, το ζευγάρι θα αποκτήσει ένα παιδί, τον Δημήτρη[3].  Με το που γεννιέται όμως, σύμφωνα με κάποιες πληροφορίες η μητέρα πεθαίνει. Τότε ο Τσαφεντάκης, αφού αναγνωρίσει το παιδί, το στέλνει να μεγαλώσει με την γιαγιά του, Κατερίνα, που ζει στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου[4]. Εκεί μαθαίνει ελληνικά και δίπλα στην γιαγιά του ζει οκτώ ευτυχισμένα χρόνια.

Καθώς όμως η γιαγιά έχει πια μεγαλώσει και δεν είναι σε θέση πια να τον φροντίζει, επιστρέφει στον πατέρα του το 1928. Ο πατέρας του, στο μεταξύ έχει παντρευτεί μια Ελληνίδα, τη Μαρίκα, και έχει μετακομίσει στην Pretoria της Ν. Αφρικής. Η σύζυγος του Τσαφαντάκη αγνοεί τον μικρό Δημήτρη, με αποτέλεσμα, δύο χρόνια αργότερα, εκείνος να πάρει τον δρόμο της φυγής με κατεύθυνση την Μοζαμβίκη. Στο σημείο αυτό να σημειώσουμε ότι από τη στιγμή αυτή και μετά, ο Δημήτρης Τσαφέντης ή Τσαφαντάκης, αλλάζει το επώνυμό του σε Τσαφέντας.

Το  διαβατήριο του Δημήτρη Τσαφέντα
Το διαβατήριο του Δημήτρη Τσαφέντα

Στην εφηβεία, επιστρέφει στην Ν. Αφρική όπου δουλεύει ως εργάτης ενώ βρίσκεται οργανωμένος στο κομμουνιστικό κόμμα[5], αφού πέρα των πολιτικών πεποιθήσεων που αποκτά ο Δημήτρης, η συγκεκριμένη πολιτική παράταξη είναι η μόνη που δέχεται τους μιγάδες, τους «κολοράτους» όπως τους αποκαλούσαν, καθώς ούτε το ANC, το Νοτιοαφρικανικό Κογκρέσο, δεν αναγνώριζε τους μιγάδες. Ενήλικος πλέον, και λόγω του ανήσυχου πνεύματός του, θα βρει δουλειά ως ναυτεργάτης. Το 1942 θα εγκαταλείψει την Ν. Αφρική με προορισμό τον Καναδά και κατόπιν τις ΗΠΑ. Στην Αμερική νοσηλεύτηκε σε ψυχιατρείο, έπειτα από τορπιλισμό που δέχθηκε το πολεμικό πλοίο που δούλευε. Μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου θα εγκατασταθεί για λίγο στην Ελλάδα και αργότερα θα ναυτολογηθεί σε ένα πλοίο το οποίο όμως εγκαταλείπει στη Μασσαλία. Από κει προχωρά και κατευθύνεται στην Πορτογαλία επιχειρώντας να εισέλθει. Θα συλληφθεί, αλλά όταν αποδεικνύει την πορτογαλική ιθαγένεια υποχρεώνεται σε στράτευση και στέλνεται στη Μοζαμβίκη. Το 1951 φεύγει από τη Μοζαμβίκη και το 1952 συλλαμβάνεται γιατί προσπάθησε να φύγει από την Πορτογαλία με ελληνικό διαβατήριο. Από τον Απρίλιο του 1953 μέχρι και το Νοέμβριο νοσηλεύεται σε μια ψυχιατρική κλινική[6]. Στο διάστημα αυτό, των 20 χρόνων κατά το οποίο θα ταξιδέψει σε όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου, στέλνοντας γράμματα στους γονείς του, θα μάθει οκτώ γλώσσες, ενώ θα αποκτήσει πολλές εμπειρίες, μερικές εκ των οποίων θα τον σημαδέψουν στην υπόλοιπη ζωή του.

Το 1957 συμμετέχει στην άοπλη διαδήλωση των 20.000 έγχρωμων Νοτιοαφρικανών στην κωμόπολη Sharpeville, λίγα χιλιόμετρα έξω από το Johannesburg, η οποία διακόπτεται από τα πυρά 20 αστυνομικών, οι οποίοι σκοτώνουν 69 άτομα και τραυματίζουν 830. Μεταξύ των τραυματισμένων είναι και ο Δημήτρης Τσαφέντας.[7] Το 1961 τα ίχνη του Τσαφέντα εντοπίζονται στην Ιορδανία ενώ το 1964 επιστρέφει στην Μοζαμβίκη. Μετά από τον θάνατο του πατέρα του και ύστερα από πρόσκληση και βοήθεια του γαμπρού του θα γυρίσει λίγο αργότερα στην Ν. Αφρική. Το apartheid όμως δεν τον δέχεται, γιατί είναι μιγάς[8]. Βέβαια και η στάση της οικογένειάς του αλλά και ευρύτερα της ελληνικής παροικίας δεν είναι η αρμόζουσα, καθώς κανείς δεν του δίνει σημασία κα αρνείται να τον βοηθήσει να επιβιώσει. Περιφερόμενος πλέον και χωρίς φυλετική ταυτότητα ως μιγάς, γνωρίζει στο CapeTown μια οικογένεια μαύρων. Αρχικά μένει μαζί τους και στη συνέχεια, έχοντας ερωτευτεί την κόρη τους, ζητά να αλλάξει την φυλετική ταυτότητα που αναγράφεται στο διαβατήριό του και να γίνει μαύρος, ώστε να μπορεί να την παντρευτεί. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι απαγορεύονταν ρητά οι γάμοι μεταξύ ατόμων διαφορετικής φυλετικής προέλευσης.

Παρ’ όλες τις προσπάθειές του, δεν καταφέρνει να επιτύχει την αλλαγή στο διαβατήριό του. Την ίδια περίοδο πιάνει δουλειά στην Βουλή, ως κλητήρας, ύστερα από την συστατική επιστολή του Αντώνη Καλόγηρου κτηματία από το Durban, έχοντας όμως στο μυαλό του να δολοφονήσει τον πρωθυπουργό της χώρας που είναι υπεύθυνος για τοapartheid[9]. Το σχέδιο θα υλοποιηθεί την 6/9/1966, στις 14:30, όταν και θα καταφέρει τέσσερεις μαχαιριές στον πρωθυπουργό της χώρας Verwoerd, την ώρα που κατέβαινε από το βήμα της βουλής. Ο Verwoerd θα υποκύψει τρεις μέρες αργότερα.

Πρωτοσέλιδο της εφημ. "The Star" το 1966
Πρωτοσέλιδο της εφημ. “The Star” το 1966

Η δίκη-παρωδία η οποία ξεκίνησε στις 20/10/1966 κράτησε τέσσερεις ημέρες. Ο Τσαφέντας αρνείται τον συνήγορο που του διόρισε το καθεστώς και δηλώνει«Έκανα το καθήκον μου. Σκοτώστε με». Αρχικά η απόφαση είναι καταδίκη σε θάνατο. Η κυβέρνηση όμως προσπαθεί να τον βγάλει τρελό για να αποφύγει την πολιτικοποίηση του θέματος και την συμπαράσταση στον κατηγορούμενο από το εξωτερικό. Οι δικαστές, βασιζόμενοι στα λόγια του Τσαφέντα ότι «έπαιρνε εντολές από ένα σκουλήκι που ζούσε μέσα στο στομάχι του», κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι είναι ψυχοπαθής και μετέτρεψαν την ποινή του σε ισόβια, αφήνοντας μάλιστα την μελλοντική του τύχη στα χέρια του προέδρου της χώρας. Κατόπιν, ύστερα από δικαστική εντολή θα τον μεταφέρουν στις φυλακές υψίστης ασφαλείας της Pretoria. Εκεί, σε ένα μικροσκοπικό κελί, δίπλα στον τόπο εκτέλεσης των θανατοποινιτών, θα αρχίσουν τα καθημερινά του βασανιστήρια[10]. Το 1986 μεταφέρεται στις φυλακές Zonderwater, ενώ το 1988, αν και η υγεία του έχει κλονιστεί, η διεθνής αμνηστία θα μείνει αδρανής. Το 1994 θα μεταφερθεί στην ψυχιατρική κλινική του νοσοκομείου στο Sterkfontein[11], όπου θα ζήσει τα τελευταία χρόνια της ζωής, λησμονημένος από συγγενείς και συμπατριώτες. Στις 10/10/1999 θα αφήσει την τελευταία του πνοή και, συνοδεία τεσσάρων Ελλήνων και μερικών ντόπιων, θα οδηγηθεί στην τελευταία του κατοικία με έξοδα της ελληνικής κοινότητα του Krugersdorp. Τάφηκε μάλιστα δίχως ταφόπλακα, μόνο με μια πέτρα με τον αριθμό J59, τον αριθμό του ως κρατουμένου, σαν μια απέλπιδα προσπάθεια του κράτους της Ν. Αφρικής να εξαλείψει την μνήμη της πιο αμφισβητούμενης ελληνικής προσωπικότητας της Αφρικής.

Πηγή: Greeks of Africa
το απόσπασμα προέρχεται από το υπό έκδοση βιβλίο του Αντώνη Χαλδαίου
με θέμα την ελληνική παροικία της Μοζαμβίκης

___________________________________

[1] Εκτός από τα κατά καιρούς αφιερώματα στο διεθνή Τύπο, για τον Δημήτρη Τσαφέντα έχουν γραφτεί μελέτες, μυθιστορήματα, μέχρι και θεατρικά έργα. Στην ξένη βιβλιογραφία δεσπόζουσα θέση έχουν τα Henk Van Woerden, The Assassin: Α Story of Race and Rage in the Land of Apartheid, Metropolitan Books, 2001, Krueger, Α., R., θεατρικό έργο Living in Strange Lands: The Testimony of Dimitri Tsafendas, Dickson Α Mungazi, The Tragedy of Apartheid in South Africa: Hendrik F. Verwoerd and Dimitri Tsafendas Meet at the Crossroads, Morris Publishing, 2006. Στα ελληνικά τώρα κυκλοφορεί το Henk Van Woerden, Αναπαράσταση μιας δολοφονίας, (μετάφραση Joanna Dullaart, Κατερίνα Παπαδοπούλου), εκδ. Κέδρος, 2001, το ντοκιμαντέρ του Μανώλη Δημελλά, Live and let live. Οδοιπορικό στην ταραχώδη ζωή του Δημήτρη Τσαφέντα, το διήγημα «Ο Τσαφέντας» του Γιώργου Δαμιανού, το θεατρικό «I.D του Antony Sher, καθώς και το υπό έκδοση θεατρικό «Ένας είμαι» των Απόστολου Θηβαίου και Γιώργου Δαμιανού.
[2] Nancy L. C.,- Worger, W., South Africa: The Rise and Fall of Apartheid, Routledge, 2013., Lodge, T.,Black Politics in South Africa Since 1945, New York: Longman, 1983, Goldin, I.. Making race: the politics and economics of coloured identity in South Africa, 1987, Ungar, S., Africa: the people and politics of an emerging continent, 1989, Simon & Schuster., Boner, P., Delius, P., Posel, D., «The Shaping of Apartheid, contradiction, continuity and popular struggle», The Worlds Knowledge, (1993), σσ. 1–47,Pomeroy, W., Apartheid, imperialism, and African freedom. International Publishers, 1986, Klotz, A.,Norms in International Relations: The Struggle Against Apartheid. Cornell University Press, 1999.
[3] Μιχελής, Μ., «Δημήτρης Τσαφέντας: Έκανα το καθήκον μου …εσείς;», περ. Σχολιαστής, τχ. 70, 24/6/1988.
[4] Hollington, K., Wolves, Jackals, and Foxes: The Assassins Who Changed History, New York: Macmillan, 2008, σ. 116.
[5] Dyzenhaus, D., Judging the Judges, Judging Ourselves: truth, reconciliation and the apartheid legal order, Oxford: Hart Publishing, 1998, σ. 50.
[6] Δημοσίευμα Εφημερίδας Ταχυδρόμος με ημερομηνία 9/9/1966.
[7] Μιχελής, Μ., «Δημήτρης Τσαφέντας: Έκανα το καθήκον μου …εσείς;», σ. ίδιο,  σ. 14-15.
[8] Kahn, E. J., The Separated People: A Look at Contemporary South Africa., New York City: W. W. Norton & Company, σ. 149.
[9] Cole, C. M., Performing South Africa’s Truth Commission: Stages of Transition. Bloomington, Indiana: Indiana University Press, 2010, σ. 31, 226, Thomas M., Encyclopedia of the Developing World1, New York, New York: Routledge/Taylor & Francis, 2010, σ. 1661, Coombes, A., History after Apartheid: Visual Culture and Public Memory in a Democratic South Africa. Durham, North Carolina: Duke University Press, 2003, σ. 22.
[10] Robins, J., «The Assassin and the Tapeworm», The New Statesman, London. 27/3/ 2000.
[11] Δημοσίευμα με τίτλο «Dimitri Tsafendas, S. African Assassin» της εφημερίδας The Los Angeles Timesμε ημερομηνία 8/10/1999.

Το Ζεύγμα

Ζεύγμα - Αχελώος
Ζεύγμα – Αχελώος

Tὸ Ζεῦγμα ἦταν ἀρχαία ἑλληνιστικὴ πόλη στὴ σημερινὴ νότιο ἀνατολικὴ Τουρκία. Τὸ 80% τοῦ ἀρχαιολογικοῦ χώρου βρίσκεται ἀπὸ τὸ 2000 βυθισμένο στὴ τεχνητὴ λίμνη πού σχηματίστηκε ἀπὸ τὸ φράγμα Μπιρετσὶκ.

Λίγο πρὶν τὴν ὁλικὴ καταστροφὴ τῆς ἀρχαίας πόλεως ἐξ αἰτίας τῆς κατασκευῆς τοῦ φράγματος , μία γαλλικὴ ὁμάδα ἀρχαιολόγων μὲ ἐπικεφαλῆς τὴν Κατερίνα Ἀμπαντὶ Ρενὰλ καταβάλλει τεράστιες προσπάθειες ὥστε νὰ περισώσει τὰ σπουδαιότερα ἀρχαιολογικὰ εὐρήματα.

[vsw id=”pR1NRhzM8zo” source=”youtube” width=”660″ height=”440″ autoplay=”no”]

Η αρχαία πόλη Ζεύγμα (πέρασμα, μετάβαση) βρισκόταν στη νοτιοανατολική Τουρκία, 180 χιλιόμετρα ανατολικά των Αδάνων. Η περιοχή ανήκε στο βασίλειο των Σελευκιδών και για ένα διάστημα στο βασίλειο της Κομμαγηνής.

Νόμισμα που εκδόθηκε από τον αυτοκράτορα Φίλιππο τον Άραβα. Στην πίσω πλευρά γράφει «ΖΕΥΓΜΑΤΕΩΝ» και έχει έναν ναό του Ζεύγματος καθώς και τον Αιγόκερω, σύμβολο της 5ης Σκυθικής λεγεώνας της οποίας ήταν έδρα το Ζεύγμα.
Νόμισμα που εκδόθηκε από τον αυτοκράτορα Φίλιππο τον Άραβα. Στην πίσω πλευρά γράφει «ΖΕΥΓΜΑΤΕΩΝ» και έχει έναν ναό του Ζεύγματος καθώς και τον Αιγόκερω, σύμβολο της 5ης Σκυθικής λεγεώνας της οποίας ήταν έδρα το Ζεύγμα.

Κατά τη διάρκεια της Ελληνιστικής Περιόδου, ο στρατηγός Σέλευκος Α! ο Νικάτωρ (358 π.Χ. ή 353 π.Χ. – 281 π.Χ.), ένας από τους διαδόχους του Αλέξανδρου του Μέγα και ιδρυτής της δυναστείας των Σελευκιδών, ίδρυσε την πόλη Σελεύκεια στις όχθες του Ευφράτη ποταμού. Σήμερα, το 80% του αρχαιολογικού χώρου βρίσκεται βυθισμένο, στη τεχνητή λίμνη που σχηματίστηκε από το φράγμα Μπιρετσίκ.

Το 80% του αρχαιολογικού χώρου βρίσκεται βυθισμένο, στη τεχνητή λίμνη που σχηματίστηκε από το φράγμα Μπιρετσίκ.
Το 80% του αρχαιολογικού χώρου βρίσκεται βυθισμένο, στη τεχνητή λίμνη που σχηματίστηκε από το φράγμα Μπιρετσίκ.

Το 64 π.Χ., οι Ρωμαίοι κατέκτησαν την Σελεύκεια, μετονομάζοντας την πόλη σε Ζεύγμα, που σημαίνει γέφυρα ή διέλευση στα αρχαία Ελληνικά. Κατά τη διάρκεια της αυτοκρατορικής περιόδου το Ζεύγμα έγινε η μεγαλύτερη και πιο σημαντική -οικονομικά και στρατηγικά- ανατολική πόλη της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

Σήμερα όσα ευρήματα διέσωσαν οι αρχαιολόγοι, κοσμούν το μεγαλύτερο μουσείο μωσαϊκών στον κόσμο, το «Zevgma Mosaic Museum», στην πόλη Γκαζιαντέπ. Στα εκθέματα περιλαμβάνονται αριστουργήματα σε ψηφιδωτά και τοιχογραφίες, με θέματα αναπαραστάσεις από τα Ομηρικά έπη και σκηνές της Ελληνικής μυθολογίας, όπως ο γάμος Διονύσου και Αριάδνης, η αρπαγή της Ευρώπης, οι Μούσες, η γέννηση της Αφροδίτης, η ιστορία της Αντιόπης και του Σάτυρου, η νύμφη Γαλάτεια, οι Ωκεανός και Τήθυς, οι Πασιφάη, Δαίδαλος και Ίκαρος, ο Αχιλλέας στην αυλή του βασιλιά Λυκομήδη.

Περιλαμβάνονται επίσης θέματα με εικόνες από τη φύση, αλλά και περίτεχνα γεωμετρικά μοτίβα. Επιπλέον βρέθηκαν νομίσματα με πορτρέτα 12 διαφορετικών Ρωμαίων αυτοκρατόρων, κεραμικές σφραγίδες από τη λειτουργία διοδίων, αγάλματα, προσωπογραφίες και εκατοντάδες άλλα ευρήματα.

Από τα πλέον σημαντικά θεωρείται το ψηφιδωτό του Διονύσου, που ήρθε στο φως το 1992. Ένα θαυμάσιο ψηφιδωτό από έπαυλη της ρωμαϊκής περιόδου (τέλος του 2ου αιώνα μ.Χ.), με διαστάσεις 3,25 x 1,45 μέτρα, το οποίο αναπαριστά την γιορτή των γάμων του Διονύσου και της Αριάδνης. Από την έπαυλη ανακτήθηκαν συνολικά 1.000 τ.μ. τοιχογραφιών και ψηφιδωτών μωσαϊκών.

Πηγή: Wikipedia

Zevgma

Χάρις Ευφροσύνη
Χάρις Ευφροσύνη
Αχελώος
Αχελώος
Λεπτομέρεια, σωζόμενο τμήμα από το ψηφιδωτό που αναπαριστά την γιορτή των γάμων του Διονύσου και της Αριάδνης
Λεπτομέρεια, σωζόμενο τμήμα από το ψηφιδωτό που αναπαριστά την γιορτή των γάμων του Διονύσου και της Αριάδνης
Αναπαράσταση των Ομηρικών ηρώων σε τοιχογραφίες
Αναπαράσταση των Ομηρικών ηρώων σε τοιχογραφίες
Ποσειδώνας, Ωκεανός και Τηθύς
Ποσειδώνας, Ωκεανός και Τηθύς
Ψηφιδωτό, η αρπαγή της Ευρώπης
Ψηφιδωτό, η αρπαγή της Ευρώπης
Ωκεανός και Τηθύς
Ωκεανός και Τηθύς
Ανασκαφή στο Ζεύγμα
Ανασκαφή στο Ζεύγμα
λεπτομέρεια ψηφιδωτού
λεπτομέρεια ψηφιδωτού
Ψηφιδωτό, ποιος θα μας πει τι λέει;
Ψηφιδωτό, ποιος θα μας πει τι λέει;
Περσέας και Ανδρομέδα
Περσέας και Ανδρομέδα

[vsw id=”adeZ2VkfzhI” source=”youtube” width=”660″ height=”440″ autoplay=”no”]


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Ζιντζίντερε - Κοινότητες
    Κοινότητες της περιοχής Καισάρεια Παλαιές ονομασίες: Μάζακα… Ευσέβεια. Επρόκειτο περί μιας μεγάλης πόλεως, έδρα μητροπόλεως, αλλά με λίγες χριστιανικές οικογένειες.   Αγιρνάς Παλαιό όνομα: Αναργυράσιος.[1] Τουρκόφωνο χωριό,  με 200-250 περίπου σπίτια από τα οποία τα 150 ανήκαν σε χριστιανικές οικογένειες.  Βρίσκεται ΒΑ της Καισάρειας δίπλα στην κοινότητα Σκόπη. Διατηρούσε δημοτικό σχολείο και εκκλησία στο όνομα των αγίων Αναργύρων.
  2. Ζιντζίντερε - το Χωριό
    Το Ζιντζίντερε της Καππαδοκίας Από το ομόνυμο βιβλίο του Κωνσταντίνου Νίγδελη Προλογικά Είναι βέβαιο πως εκείνο που γνωρίζουμε είναι το ελάχιστο, ενώ εκείνο που αγνοούμε είναι το άπειρο… Γι’ αυτό, λοιπόν, καιρό τώρα, προσπαθούμε με τις μικρές δυνάμεις να φωτίσουμε τους δρόμους της γνώσης ή να της προσθέσουμε κάποιο λιθαράκι… ιδιαίτερα μάλιστα σε ότι αφορά τις αλησμόνητες προγονικές πατρίδες… από αυτές που έλκει η καταγωγή μας. Η ανάδειξη τόπων και ομάδων, μικρών νησίδων ελληνοχριστιανικού πολιτισμού, στην απεραντοσύνη της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Που κατακτήθηκαν, ζήσανε με τους «άλλους» πάνω κάτω εννιακόσια χρόνια,  παρέμειναν οι ίδιοι με αναλλοίωτα τα θρησκευτικά μα και εθνικά τους φρονήματα.
  3. Περιοχή Καππαδοκίας
    Καταγραφή τελευταίων αυθεντικών καταχωρήσεων από την περιοχή της Καππαδοκίας. Παρακαλούμε τους αναγνώστες να παροτρύνουν κι άλλους συμπολίτες τους πρό
  4. Το Ζεύγμα
    Η αρχαία πόλη Ζεύγμα (σημαίνει πέρασμα) βρισκόταν στη νοτιοανατολική Τουρκία, 180 χιλιόμετρα ανατολικά των Αδάνων. Η περιοχή ανήκε στο βασίλειο των Σελευκιδών και για ένα διάστημα στο βασίλειο της Κομμαγηνής.
  5. Κλήδονας Β'
    Κυρίαρχο στοιχείο της εθιμικής πρακτικής, στο διάβα του χρόνου, σε όλες τις κοινότητες του χώρου, ήταν η δια της μαντικής εκπλήρωση – ικανοποίηση του από αιώνων επιθυμητού της ανθρώπινης υπάρξεως: της πρόβλεψης του μέλλοντος. Ιδιαίτερα μάλιστα του ασθενούς φύλου, που ναι μεν το «πίστευε- έβλεπε- επιδίωκε» αλλά ταυτόχρονα, κατά «βίος ανεόρταστος μακρά οδός απανδόχευτος», το θεωρούσε και ως μια ικανή διέξοδο από την πλήξη της καθημερινότητας.
  6. Κλήδονας Α'
    Σκοπός της παρούσης εργασίας είναι η μελέτη, καταγραφή και παρουσίαση της πανάρχαιας εθιμικής πρακτικής του ΚΛΗΔOΝΑ στον χώρο της καθ’ ημάς Ανατολής και ιδιαίτερα στην περιοχή της Καππαδοκίας, που τον ανιχνεύουμε και υπό την ονομασία βαρτουβάρια.
  7. Συνεδριο 24-25 Μαϊου
    Καππαδοκια - Χναρια ΕλληνοΧριστιανικου Πολιτισμου [vsw id="VQUpvVAOM9s" source="youtube" width="720" height="480" autoplay="yes"] Open publication - F
  8. Περιοχή Σεβάστειας
    Καταγραφή αυθεντικών μαρτυριών από την περιοχή Σεβάστειας (Sivas στα Τουρκικα) Ο κατάλογος εμφανίζεται αλφαβητικά ανάλογα με το όνομα της περιοχής της
  9. Λιμνά Καππαδοκίας
    Φωτογραφικό υλικό και χάρτης Λιμνών Καππαδοκίας που δείχνει σημαντικές περιοχές του χώρου.
  10. Οι μαχαλάδες στα Λιμνά Καππαδοκίας
    Ολόκληρα σόγια μένοντας στην ίδια γειτονιά και πολλαπλασιαζόμενα έδιδαν στην περιοχή – μαχαλά την ονομασία του επιθέτου τους π.χ. μαχαλάς Νιγδέλογλου, μαχαλάς Τογιάν… Φυσικά στο διάβα του χρόνου επεκράτησαν πολλαπλά κριτήρια ή και σκοπιμότητες συνδεόμενες με την αποκλειστικότητα της περιοχής, τα όριά της, τις αναπτυσσόμενες δυναμικές, τις διάφορες παραγωγές…
  11. Αγία Μακρίνα
    Έχουν γραφεί αρκετά και έχουν ειπωθεί περισσότερα για τα εκκλησιαστικά δρώμενα στην περιοχή της Καππαδοκίας. Αλήθειες μα και υπερβολές στηριγμένες στα «τοπικά» και την ιδιοσυγκρασία του ντόπιου στοιχείου που με αυτόν τον τρόπο ή καλύτερα με τέτοιους τρόπους πρόβαλε τα δικά του, που ήταν «σπουδαιότερα και καλύτερα». Ανθρώπινη αδυναμία; Ίσως. Προτέρημα της φυλής μας; Μπορεί
  12. Σινασός Καππαδοκίας
    Η Σινασός βρίσκεται σε μια πανέμορφη τοποθεσία στην καρδιά της Καππαδοκίας, στην κεντρική Μικρά Ασία. Απέχει 360 περίπου χλμ. νοτιοανατολικά από την Άγκυρα, και 50 περίπου χλμ. νοτιοδυτικά από την Καισάρεια. Το έδαφος της Καππαδοκίας προέρχεται από ηφαιστειακή λάβα του ανενεργού πλέον ηφαιστείου Αργαίον όρος. Η περιοχή είναι γεμάτη με κωνόλιθους διαφόρων σχημάτων που λαξεύτηκαν στη διάρκεια των αιώνων από τον χρόνο, τις καιρικές συνθήκες αλλά και τους ανθρώπους. Κατοικίες, σκήτες, μοναστικά κέντρα, σκαλιστές στα βράχια εκκλησίες με σημαντικές αγιογραφίες...
  13. Χαμιντιέ
    Να θυσιάζονται πολύτιμα αγιοκέρια του παγκόσμιου ναού της φύσης για χάρη μιας κοινότητας κάπου εκεί, στην απεραντοσύνη των εκτάσεων της Μικράς Ασίας…Για ένα μικρό, πολύ μικρό οικισμό, κοινότητα…μια από τις τόσες και τόσες και δεν ήτανε και λίγες, πάνω κάτω τρεις χιλιάδες, διασπαρμένες στην απεραντοσύνη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας… Και όταν, μάλιστα, δεν υπάρχουν στα σπλάχνα της παλαιά ευρήματα μιας άλλης εποχής…όταν δεν υπήρξε ποτέ σπουδαίο κέντρο, όταν από εκεί δεν ξεπήδησαν εξαιρετικές προσωπικότητες…
  14. Χαλβάντερε
    ....Η του Χαλβαδερέ χωρίου νοτιοδυτικώς της Καρβάλης εις απόστασιν 6 περίπου ωρών τουρκόφωνας αριθμούσα περί τας 50 οικογενείας γεωργικάς ημετέρας εστερημένας δυστυχώς παντός αισθήματος ανθρωπίνου εις κατάστασιν κτηνώδη κυριολεκτικώς παρ’ ισαρίθμοις μωαμεθανικαίς. Συνετηρείτο δημοδιδάσκαλος συνδρομή σημαινόντων Καρβαλιωτών... Γενικόν Βασιλικόν Προξενείον - Προς το επί των Εξωτερικών Βασιλικόν Υπουργείον
  15. Αγιομακρυνιώτικα
    Στην ιστορική πατρίδα , την Αξό της Καππαδοκίας το πανηγύρι της Αγίας Μακρίνας , αποτελούσε σημείο αναφοράς για όλους τους Καππαδόκες. Πλήθος κόσμου συνέρρεε, για να προσκυνήσει το άγιο λείψανο της , που βρίσκονταν σε ξεχωριστό ναύδριο ,δίπλα στο ναό και να διασκεδάσουν με τους < < μεγάλους χορούς >> στον αύλιο χώρο του ναού. Χιλιάδες ευλαβείς προσκυνητές όχι μονάχα από τις γύρω κοντινές κοινότητες (Λιμνά, Μιστί , Τροχό, Τσαρικλί , κτλ ) αλλά και από τα ποιο απόμακρα ελληνικά χωριά , ακόμα και Οθωμανοί, επιδίωκαν εκείνες τις μέρες να βρίσκονται στην Αξό.
  16. Το έθιμο Γιολούχ στο Μιτσί της Καππαδοκίας
    Στο Μιστί, την Αξό, το Τσαρικλί τα Λιμνά, και στην ευρύτερη περιοχή της Καππαδοκίας υπήρχε το έθιμο του Γιολούχ . Ένα έθιμο που γινόταν με τρόπο απαρέγκλιτα τελετουργικό διατηρώντας την συνήθεια ο πατέρας του γαμπρού να δίνει μπαχτσίσι ( 2 με 3 λίρες, διάφορα οικόσιτα ζώα ) για να επισφραγίσει το αρραβώνα του γιού του με την κόρη. Εφόσον λοιπόν κατάληγαν στο οριστικό μπαχτσίσι , το οποίο ονομαζόταν Γιολούχ γινόταν γλέντι ανάμεσα στα σόγια των νέων.Οι δυο νέοι πλέον θεωρούνταν ...
  17. Το ταντούρ στην Καππαδοκία
    Απαραίτητο στοιχείο στο προσφυγόσπιτο κάθε καραμανλίδικης οικογένειας ήταν το ταντούρ. Σημείο συγκέντρωσης της οικογένειας. Η θερμάστρα του σπιτιού αλλά και ο φούρνος ταυτόχρονα. Μια συνήθεια που έφεραν οι πρόσφυγες απ’ την Καππαδοκία. Για τα ταντούρια στα προσφυγόσπιτα μας έδωσε πληροφορίες η κ. Οσία Εδιάρογλου.
  18. Απλά και Πληροφοριακά
    Μερικές πληροφορίες λοιπόν για το μετρικό σύστημα της περιοχής, αλλά και μερικές ενδεικτικές τιμές, όπως τις βρήκαμε από καταγραφές στην προαναφερομένη βιβλιογραφία του χώρου… Να σημειώσουμε πως για το ίδιο πράγμα υπάρχει μια ποικιλία ονομάτων, κάτι που είναι αρκούντως γνωστό, μιας και στην περιοχή υπήρχαν τέσσερα γλωσσικά συστήματα με αρκετές παραλλαγές.
  19. Κληρονομικό δίκαιο
    Πρόκειται για το σύνολο των κανόνων δικαίου που ρυθμίζουν την κληρονομική διαδοχή. Έτσι, σύμφωνα με το άρθρο 1710 του αναθεωρηθέντος Α.Κ., «κατά το θάνατο του προσώπου η περιουσία του ως σύνολο(κληρονομιά) περιέρχεται από το νόμο ή από διαθήκη σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα (κληρονόμοι)….»
  20. Ωφέλιμα και χρήσιμα
    Η γιαγά Δευτερίνα, ο Θεός να τη συχωρνά, πάντοτε μας προέτρεπε να τρώμε χόρτα, πολλά μάλιστα, γιατί «είναι του Θεού και κάνουν καλό…». Το γιατί μάλλον δεν το ήξερε, έτσι είχε ακούσει και έτσι έλεγε. Το ίδιο και η θεία μου η Δέσποινα. Αυτή μάλιστα επέμενε πως τα σκόρδα είναι ένα κι ένα για γερό οργανισμό, «σκοτώνουν» μάλιστα το κακό. Ιδιαίτερα το τελευταίο δεν το γνωρίζω, πάντως εκείνο που ξέρω είναι πως κάποτε θέλοντας να αναζωογονηθώ κατά τις προτροπές της, μάλλον ανέδυα οσμές απωθητικές, έστω και μετά από ένα καλό πλύσιμο των οδόντων.
  21. Με μια πρώτη ματιά στη χώρα των αντιθέσεων
    Όσο και αν φαίνεται αρκούντως παράξενο η Καππαδοκία ήταν η χώρα των μεγάλων αντιθέσεων ακόμα και στα περί την ιατρική θέματα. Από το ένα σημείο ίσαμε το άλλο. Με φωτεινά παραδείγματα, πρότυπα μίμησης, αλλά και περιπτώσεις που προκαλούσαν θυμηδία έως και θλίψη περισσή.
  22. Ιατρική, θρησκεία και μουσουλμανικό στοιχείο
    Ένα πραγματικά από τα πλέον ενδιαφέροντα πεδία έρευνας τούτης της μελέτης είναι και η ιατρική σε σχέση με τη θρησκευτικότητα του μουσουλμανικού κόσμου. Ενός κόσμου που συνοικούσε για χρόνια πολλά με το αντίστοιχο χριστιανικό, μέσα σ’ ένα περίεργο πλέγμα σχέσεων διαμορφωμένο στο διάβα του χρόνου. Με όλους τους ερευνητές μάλιστα να συμφωνούν.
  23. Ιατρική και θρησκεία… β'
    Στην κατ’ επανάληψη σχολιαζόμενη σύνδεση-ανάμειξη της θρησκείας με την ιατρική υπήρχε (ει) επιπλέον κάτι ακόμα χαρακτηριστικότερο και ίσως επιεικώς υπερβολικό. Η ταυτοποίηση κάποιων αγίων με τη θεραπεία συγκεκριμένων παθήσεων,[1]συχνά μάλιστα με αλληλοεπικαλύψεις. Απότοκα φυσικά μιας κατανοητής θρησκοληψίας, τουλάχιστον για εκείνη την εποχή. Σε μια στενή σχέση μεταξύ θρησκείας και ιατρικής που η έναρξή της άρχιζε από τα πολύ παλιά. Όπου στη μακριά του διαδρομή το ανθρώπινο γένος ανέθετε στο αυτό άτομο την ιατρική, παράλληλα με την πνευματική εξουσία…
  24. Ιατρική και θρησκεία... α'
    Είναι γεγονός πως έχουν γραφεί πολλά, μα έχουν ειπωθεί περισσότερα. Για την επίδραση της θρησκείας στα ιατρικά δρώμενα με τους εκπροσώπους της ή και για να είμαστε δικαιότεροι, για τις διάφορες καταλυτικές παρεμβάσεις σε τέτοια ζητήματα στο διάβα του χρόνου. Στη διαμορφωθείσα κατάσταση, το εθιμικό ιατρικό δίκαιο, τις απαγορεύσεις, και τα πρέπει…
  25. Οι υπόγειες πολιτείες
    Η Καππαδοκία είναι μια θαυμάσια χώρα, αλλά αυτό που την κάνει ξεχωριστή είναι οι αμέτρητες σκοτεινές και σιωπηλές υπόγειες πολιτείες της… Το πότε ακριβώς έγιναν είναι αδύνατον να ειπωθεί. Εκείνο που γνωρίζουμε είναι πως η ανθρώπινη παρέμβαση άρχισε από παλιά και συνεχίστηκε μέχρι και τα τελευταία χρόνια.
    GDE Error: Requested URL is invalid

Η Ελληνίδα – γ’

Το επώνυμο

Το 1983 ψηφίστηκε νόμος στην Ελλάδα όπου οι γυναίκες δεν ήταν υπόχρεες ν’ αλλάξουν το επώνυμό τους μετά το γάμο. Αυτό ήταν ένα πρωτοποριακό ψήφισμα εφόσον εξέπληξε και τους ξένους όπως γράφει η Αγγλική εφημερίδα The Guardian σ’ αυτό το άρθρο με τίτλο «Should women change their name after marriage?».

Ακόμη και μέχρι σήμερα ο υπόλοιπος κόσμος συζητάει αν η γυναίκα θα πρέπει ν’ αλλάζει το όνομά της με το γάμο ή όχι. Η Ελληνίδα γυναίκα όμως που πιστεύει ακόμη στην παράδοση δεν ήταν και τόσο πρόθυμη να κρατήσει το όνομά της σε αντίθεση μ’ αυτό το νόμο εφόσον ακόμη και σήμερα έχουμε την παράδοση να ακολουθείται από ένα μεγάλο ποσοστό γυναικών παρ’ όλο που ο νόμος δίνει το δικαίωμα να κάνει η γυναίκα βασικά ότι θέλει στην περίπτωση του ονόματός της. Ενδεικτική και άξια αναφοράς είναι και η τάση των γυναικών που κρατούν το πατρικό τους όνομα και σ’ αυτό προσθέτουν το επώνυμο του συζύγου.

Φωτογραφία από τη σελίδα "Άρωμα Γυναίκας" http://ektiesthisi.blogspot.com.au/2013/03/blog-post_23.html
Φωτογραφία από τη σελίδα “Άρωμα Γυναίκας” http://ektiesthisi.blogspot.com.au/2013/03/blog-post_23.html

Η ηρωίδα

Η Ελληνίδα γυναίκα αλλάζει συχνά ρόλους και υποχρεώσεις στην Ελληνική οικογένεια. Από κορίτσι σε νύφη, σύζυγο, μητέρα, γιαγιά, εργαζόμενη, ερωμένη, συχνά αδικημένη και παραγκωνισμένη από κατεστημένα και προλήψεις της κάθε εποχής. Η επιμονή της όμως, η υπομονή και ακαταμάχητη στάση της σε καιρούς χαλεπούς και μη είναι ιδιαίτερα αξιέπαινη.

Η Ελληνίδα γυναίκα είναι ηρωίδα από φύσης της, είναι πρώτη στη λάτρα του σπιτιού, στην προστασία της οικογένειας και κυρίως των παιδιών. Πολλές φορές έχει δείξει αμέτρητες αρετές από αυτές που την κάνουν στήριγμα και κορμό του βασικού συστατικού της κοινωνίας, την οικογένεια. Τι πιο πολλές φορές έχει προσφέρει στο έθνος δίπλα στον άντρα ή στους συντοπίτες της. Έχει θυσιαστεί, έχει βασανιστεί και μαρτυρήσει δεινά απίθανα και απάνθρωπα. Παραδείγματα έχουμε πάμπολλα στην Ελληνική ιστορία και δεν χρειάζεται ν’ ανατρέξουμε πολύ μακριά. Η Ελληνίδα πάντα ήταν έτοιμη να θυσιαστεί αυτή και το παιδί της για την τιμή της πατρίδας και της κοινωνίας της.

Η μητέρα ήταν αυτή που ξεπροβόδιζε τους γιους στη μάχη στην αρχαία Σπάρτη μ’ εκείνο το χαρακτηριστικό «ταν ή επί τας». Ήταν το κάλεσμα για ανδρεία και αποφασιστικότητα, σεβαστό και αξιοπρόσεκτο για τον αμούστακο νέο αν το ξεστόμιζε εκείνη. Ήταν η πατριώτισσα, ευπειθής πολίτης και ταπεινή δούλη Μαντώ και η ηθοποιός Μελίνα. Ήταν αυτή που δεν δίσταζε να θυσιάσει τα παιδιά της για να τα σώσει από τα βασανιστήρια του εχθρού. Ήταν αυτή που έριχνε τον εαυτό της στη φωτιά και στον κρημνό του Ζαλόγγου για ν’ αποφύγει το ατίμασμα.  Ήταν η Μπουμπουλίνα που ξόδευε όλα της τα υπάρχοντα και αγόραζε όπλα και πυρομαχικά για να διατεθούν στους υπερασπιστές της πατρίδας στη μάχη. Ήταν η ποιήτρια και καλλιτέχνιδα Σαπφώ που δημιουργούσε απίστευτους στίχους για την εποχή της. Ήταν αυτή που δεχόταν να υποστεί τα πάντα για τα πιστεύω της. Στο τέλος ήταν αυτή που μοιρολογούσε τους νεκρούς και έδειχνε την απαιτούμενη ευαισθησία στο σωστό ενταφιασμό τους. Ήταν αυτή που συνέχιζε για χρόνια να επισκέπτεται και να περιποιείται τον τάφο του αδικοσκοτωμένου συζύγου ή γιου της. Ήταν αυτή που πολλές φορές έμενε μόνη ν’ αναθρέψει τα ανήλικα παιδιά της. Άλλες φορές ήταν η μεγάλη αδερφή που φρόντιζε για τα μικρότερα αδέρφια της εφόσον οι γονείς της δεν υπήρχαν πλέον.

Μέστωνε από φύσης πάντα πρώτη και γνώριζε τους κινδύνους πάντα πρώτη. Έτρωγε την αδικία κατάμουτρα και πολλές φορές χωρία διαμαρτυρίες. Έτοιμη να υποστεί τις δυσκολίες της ζωής και να συνεχίζει ακατάπαυστα.

Κοινωνική θέση

Για ν’ αντηληφθούμε την κοινωνική θέση της Ελληνίδας ας εξετάσουμε το χαρακτηριστικό ποίημα του Διονύσιου Σολωμού με τίτλο «Ελληνίδα μητέρα». «Είναι μια εκπροσώπηση γυναίκας που διαθέτει την απαιτούμενη συνείδηση της ιστορίας του έθνους της και δεν τρέφει καμία ψευδαίσθηση για τη μοίρα της ενώ έχει πλήρη επίγνωση της αποστολής της».

Η μόνη γυναίκα ναύαρχος που υπήρξε ποτέ στον Κόσμο ήταν η Βασίλισσα Όλγα της Ελλάδας, η οποία αγωνίστηκε για την ειρήνη όσο κανένας στην εποχή της. Ήταν πάντα σπλαχνική και γενναιόδωρη.

Η Δρ Ευτέρπη Μανταφούνη, ήταν η πρώτη Ελληνίδα οδοντογιατρός που γεννήθηκε στη Χίο στα μέσα του 19ου αιώνα. Μιλούσε έξι γλώσσες και έμαθε την οδοντιατρική στο Παρίσι. Επιστρέφοντας από εκεί άνοιξε τη δική της κλινική στη Σάμο. Η Δρ Μανταφούνη είπε ότι «οι Ελληνίδες γυναίκες προσέχουν τα δόντια τους εφόσον διακατέχονται από εγκράτεια στην τροφή και στο ποτό τους, οπότε τα δόντια τους διαρκούν». Το 1896 η Δρ Μανταφούνη εγκατέλειψε τη Σάμο και πήγε στην Αμερική και συνέχισε τις σπουδές της στη Φιλαδέλφεια.

 

Βιβλιογραφία

  • Hemingway, Colette. “Women in Classical Greece”. In Heilbrunn Timeline of Art History. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–. http://www.metmuseum.org/toah/hd/wmna/hd_wmna.htm (October 2004)
  • «Η αποκάλυψη της αρχαίας Ελληνίδας / Η Κατάρριψη των Μύθων», Δρ. Παναγιώτης Κυριακόπουλος, Εκδόσεις Εύανδρος
  • Εφημερίδα “The Washington Times”, έκδοση 28 Αυγούστου 1921
  • Εφημερίδα “The Sun”, έκδοση 29 Νοεμβρίου 1906
  • Εφημερίδα “Dodge City Times”, έκδοση 6 Νοεμβρίου 1880
  • Εφημερίδα “Rocky Mountain husbandman”, έκδοση 30 Οκτωβρίου 1879
  • Ιστοσελίδα «Fashioning the Past», 26 Απριλίου 2012, ηλεκτρονική διεύθυνση: http://www.fashioningthepast.com/2012/04/ancient-greece-beauty-regime.html
  • Ιστοσελίδα «Heilbrunn Timeline of Art History» The Metropolitan Museum of Art, ηλ. διεύθυνση http://www.metmuseum.org/ 2014
  • Εφημερίδα “The Guardian”, έκδοση 6 Οκτωβρίου 2013, ηλ. διεύθυνση http://www.theguardian.com/commentisfree/2013/oct/06/women-change-name-after-marriage-greece
  • Ιλιάδα Γ 189
  • Ιλιάδα Ζ 186
  • Απολλόδωρου Β 98
  • Παυσανίου Α 2, 1.15, 2.17, 2.41, 7
  • Στράβωνος Β 504
  • Λεξικό της Ελληνικής Μυθολογίας (Αικ. Τσοτάκου-Καρβέλη) εκδόσεις Σόκολη
    Αρχαίοι Έλληνες Θετικοί Επιστήμονες (Κ. Γεωργακόπουλου) εκδόσεις Γεωργιάδη.
    Εφημερίδα Ελληνική Αγωγή τεύχος 18 και τεύχος 19

Ιάκωβος Γαριβάλδης
Μάρτιος 2014
μέρος γ’ εκ τριών

Προηγούμενο

Περισσότερες πληροφορίες
για την Ελληνίδα γυναίκα στην Επανάσταση
στη σελίδα “Άρωμα Γυναίκας”


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Η Ελληνίδα - γ'
    Η Ελληνίδα γυναίκα αλλάζει συχνά ρόλους και υποχρεώσεις στην Ελληνική οικογένεια. Είναι κορίτσι, νύφη, σύζυγος, μητέρα, γιαγιά, εργαζόμενη, ερωμένη, συχνά αδικημένη και παραγκωνισμένη από κατεστημένα και προλήψεις της κάθε εποχής. Η επιμονή της όμως, η υπομονή και ακαταμάχητη στάση της σε καιρούς χαλεπούς και μη είναι ιδιαίτερα αξιέπαινη.
  2. Η Ελληνίδα - β'
    Ας προχωρήσουμε προς τις πιο πρόσφατες μαρτυρίες ομορφιάς ελληνίδων γυναικών. Θα προσπαθήσουμε να κάνουμε έναν διαχωρισμό μεταξύ ομορφιάς και κάλλους γιατί τα δυο πράγματα αυτά πολλές φορές δεν συμβαδίζουν. Τα αμέσως πιο κάτω σχόλια έρχονται από τους Άγγλους.
  3. Η Ελληνίδα - α'
    Η συμβολή της Ελληνίδας μητέρας, κόρης, αδερφής, ακόμη και γιαγιάς στην πορεία του Ελληνισμού, τουλάχιστον τα προηγούμενα τέσσερις χιλιάδες και πλέον χρόνια είναι γεμάτη από ηρωισμό, αυτοθυσία, σκληρή δουλειά, προσβολή της προσωπικότητάς της και της θέσης της στην κοινωνία, καημούς και αίμα. Η ακαταμάχητη παρουσία της Ελληνίδας γυναίκας, προσηλωμένης σταθερά στη θετική προσφορά της χαροπαλεύουσας πλέον και περήφανης στο παρελθόν τιμής και ευημερίας των Ελλήνων ανά τους αιώνες είναι αναμφισβήτητη.

Η Ελληνίδα – β’

Πως είδαν τη σύγχρονη Ελληνίδα οι ξένοι

Ας προχωρήσουμε προς τις πιο πρόσφατες μαρτυρίες ομορφιάς ελληνίδων γυναικών. Θα προσπαθήσουμε να κάνουμε έναν διαχωρισμό μεταξύ ομορφιάς και κάλλους γιατί τα δυο πράγματα αυτά πολλές φορές δεν συμβαδίζουν. Τα αμέσως πιο κάτω σχόλια έρχονται από τους Άγγλους.

Το θαύμα του κόσμου, η κορώνα γυναικείου κάλλους…

Σ’ ένα άρθρο του “New-York Tribune”, στις 21 Αυγούστου του 1904 (σελ. 14) η συγγραφέας Marie Correlli μιλώντας για την ομορφιά των Αγγλίδων λέει πως είναι οι πιο όμορφες του κόσμου. Αλλά συνεχίζει πιο κάτω μαρτυρώντας:

«…μόνον στην ομορφιά, όχι στο κάλλος. Το κάλλος εγγενώς παραμένει εκεί όπου πρωτοεμφανίστηκε, στα χρονικά της τέχνης και των γραμμάτων. Ο οίκος του κάλλους βρίσκεται ακόμη στα νησιά της Ελλάδας, όπου η καυτή Σαπφώ αγάπησε και τραγούδησε. Τίποτα δεν έγινε ποτέ τελειότερο του γυναικείου κάλλους που μπορεί να προσπεράσει αυτό της Ελληνίδας γυναίκας. Αλήθεια είναι τόσο σπάνια όσο σαν μια πεταλούδα στον χιονιά. Αλήθεια, η γυναίκα της Αθήνας και της ευρύτερης Ελλάδας, κατά γενικό κανόνα, δεν είναι πανέμορφη. Και όμως η ουσία του κάλλους παραμένει εκεί… Είναι εύκολο να βρεθούν εκατό και πλέον Αγγλίδες και Αμερικάνες γυναίκες για κάθε όμορφη Ελληνίδα, αλλά όπου κι αν βρήκα μια όμορφη Ελληνίδα αυτή τις προσπέρασε όλες. Είναι ακόμη το θαύμα του κόσμου, η κορώνα γυναικείου κάλλους στον κόσμο.»

Αγνοούμενη γυναίκα Κύπρου
Μνημειακός χώρος «Πανόραμα Ελλήνων Αγνοουμένων της Κύπρου» (σελίδα http://kypseli.ouc.ac.cy – Ανοιχτό Πανεπιστήμιο Κύπρου)

Οι γυναίκα της Κύπρου

Κατά τη δεκαετία του 1870, μια Αμερικανίδα (αγνώστου ονόματος) ταξίδεψε στην Κύπρο κι επιστρέφοντας ανέφερε μερικά ενδιαφέροντα πράγματα ως αναφορά τις Κύπριες γυναίκες, ελληνίδες και μη.

Η κυρία αυτή την εποχή εκείνη σημειώνει ότι δύο-τρίτα των γυναικών στην Κύπρο είναι ελληνικής καταγωγής ενώ οι περισσότερες από τις υπόλοιπες είναι τουρκικής καταγωγής με μερικές ευρωπαϊκής. Είπε επίσης ότι δεν είναι και πολύ όμορφες αλλά οι Ελληνικής καταγωγής γυναίκες είναι πανέξυπνες, πιο έξυπνες και από τους άντρες. Επίσης ότι τα παραδοσιακά τους κεντήματα είναι υπέροχα και στην κατασκευή του μεταξιού υπερέχουν, αλλά δεν θέλουν την εισαγωγή της ατμομηχανής και τον εκσυγχρονισμό της κοινωνίας τους. Οι τουρκικής καταγωγής γυναίκες, συνεχίζει η κυρία αυτή (της οποίας το όνομα δεν αναφέρεται στην έκδοση της εφημ. “Dodge City Times”, 6 Νοεμβρίου 1880 ίσως για κάποιο σκοπό), υστερούν των γυναικών ελληνικής καταγωγής, εφόσον είναι νωχελικές και αμόρφωτες. Οι γυναίκες ελληνικής καταγωγής, λέει, έχουν ένα μάτι σαν τις Γαλλίδες στα χρώματα:

 ‘’η δική μου υπηρέτρια φορούσε ένα μπλε φόρεμα από κασμίρι, μια υπέροχη μαύρη βελουδένια ζακέτα που άνοιγε μπροστά, με φαρδιά μανίκια κεντημένα με χρυσή κλωστή και από κάτω μια ζώνη με χοντρή λωρίδα άσπρης δαντέλας, στη βάση του λαιμού και είχε αρκετά χρυσαφικά’’».

Δηλαδή καταλαβαίνουμε εδώ πρώτον ότι η κυρία αυτή ήταν υψηλής κοινωνίας εφόσον είχε υπηρέτρια, και δεύτερον ότι μετρούσε ή σύγχυζε την ομορφιά και το κάλλος με τη διάθεση για μοντερνισμό και εκσυγχρονισμό.

Παρακάτω, η Αμερικανίδα αυτή λέει ότι η ελληνικής καταγωγής Κυπρία ντυνόταν για να δείχνεται ενώ η τουρκικής καταγωγής αν εμφάνιζε το σώμα της λίγο ο άντρας της είχε δικαίωμα διαζυγίου. Τουρκικής καταγωγής παντρεμένες Κύπριες δεν φορούσαν χρυσαφικά, συνεχίζει, ενώ πολλές από αυτές παντρεύονται στα δεκαπέντε τους. Ελληνικής καταγωγής γυναίκες στην Κύπρο βγαίνουν τα βράδια, συχνά με εύρωστους καβαλιέρους, αλλά οι τουρκικής καταγωγής φοβούνται να θεαθούν με άνδρα δημοσίως μετά τη δύση του ήλιου.

Μνημείο Κυπρίας μητέρας (σελίδα kypseli.ouc.ac.cy)
Μνημείο Κυπρίας μητέρας (σελίδα kypseli.ouc.ac.cy)

Για μια ακόμη φορά είναι φανερό ότι η Αμερικανίδα βλέπει τις γυναίκες ξένης χώρας γι’ αυτήν, μέσα από τα μάτια της δικής της κοινωνίας νομίζοντας ότι εκφράζει φιλοπρόοδες ιδέες εφόσον αγαπάει τον εκσυγχρονισμό και ότι τα έθιμα άλλων λαών είναι αναχρονιστικά και συνεπώς άξια δυσφήμησης. Αν τη ρωτούσε όμως κανείς πώς της φαινόταν η Αφροδίτη της Μήλου μέσα από τη μορφή του αγάλματος τι ανταπόκριση θα έδινε. Άραγε θα επιζούσε η ομορφιά εκείνη για πάντα του μοντέλου που χρησιμοποιήθηκε φορώντας μυτερά τακούνια και ένα φτερωτό σαν παγώνι καπέλο;

Επίσης για απάντηση προς την Αμερικανίδα αυτή αναφέρουμε ότι ακόμη μέχρι και τον 20ο αιώνα το γυναικείο φύλο της Αμερικής δεν είχε καν δικαίωμα ψήφου ενώ μέχρι σήμερα συζητιέται έντονα η αλλαγή επωνύμου των γυναικών μετά τον γάμο. Επίσης στη Μεγάλη Βρετανία το 1890 μ.Χ. διέγραψαν όλες τις γυναίκες που θέλησαν να λάβουν μέρος στην ανώτατη εκπαίδευση ακριβώς και μόνο γιατί ήταν… γυναίκες. Τόσο προοδευμένοι δηλαδή οι Αγγλοσάξονες σύμμαχοί μας.

Στα μέσα του 19ου αι. η γυναίκα της Κύπρου φορούσε παντελόνι δεμένο στους αστραγάλους και χρωματιστές μπότες. Επίσης φορούσε αρκετά χρυσαφικά στο λαιμό της και είχε ζώνη με μεταλλικά κομμάτια. Έβαφε τα μαλλιά της με κίνα σκούρα καφέ καθώς και γύρω στα μάτια της με το ίδιο χρώμα. Το φόρεμά τους ήταν φανταχτερού χρώματος, μπλε, βυσσινί κ.ά. ενώ η κόμμωσή τους θύμιζε Φοινικικά ή Αιγυπτιακά αγάλματα. Δεν είχαν πρόβλημα να δείξουν τα κάλλη τους, ενώ τα στήθη τους φαινόταν σχεδόν ολόκληρα. Ήταν ψηλές και στη μορφή σαν Ήρες καλοχτενισμένες με απίστευτα όμορφα κλασικά χαρακτηριστικά. Ήταν οι πιο όμορφες γυναίκες απ’ όλα τα νησιά αλλά δυστυχώς δεν κρατούσαν την κορμοστασιά τους μετά τα τριάντα που γινόταν βαριές και δυσκίνητες. Υπήρχε μεγάλη αξιοπρέπεια και κομψότητα στις γυναίκες της Κύπρου που ήταν κάτι το εντυπωσιακό. Ίσως να προσέγγιζαν την αρχαία ελληνίδα κλασικής ομορφιάς. Είχαν όμως μικρή μόρφωση αλλά δεν υστερούσαν στην εξυπνάδα ούτε στην αγάπη για μάθηση.

Σήμερα η μέση Κύπρια γυναίκα μπορεί να χαρακτηριστεί με την Έλενα που στα 21 της χρόνια (2013) ανέλαβε την αρχηγία του Ναυτικού Δοκίμων στην Ελλάδα.

Δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο για τους άντρες που είχαν για τόσα πολλά χρόνια υποφέρει κάτω από την καταπιεστική τουρκική κατοχή, έχασαν τις σημαντικότερες ικανότητες που είχαν, παρ’ όλο που παρέμειναν εργατικοί, υπομονετικοί, ειρηνικοί και όχι τόσο εγκρατείς. Αυτά γράφει σε κάποια στήλη η εφημ. “Rocky Mountain husbandman”, 30 Οκτωβρίου 1879, σελ. 5.

Η μετανάστρια Ελληνίδα

Υπάρχει όμως και μια άλλη ιστορία που περιγράφει μια ελληνικής καταγωγής ανύπανδρης γυναίκας που ζούσε στην Αμερική στις αρχές του 20ου αιώνα και κρατούσε την τιμή της τόσο ψηλά, στο σημείο που ήταν έτοιμη ν’ αυτοκτονήσει αν αυτή προσβαλλόταν. Το 1906, λοιπόν, η κοπέλα με το όνομα Παναγιώτα Τοφάρου προσήχθη στο δικαστήριο της Νέας Υόρκης με μαυρισμένο μάτι και μώλωπες στο σώμα της. Την ρώτησε τότε ο δικαστής μέσω διερμηνέα τι έπαθε και έλαβε την εξής απάντηση:

«Μια καλή Ελληνίδα δεν πρέπει να είναι μόνο καλή αλλά επίσης δεν πρέπει ποτέ να ειπωθεί τίποτε εναντίον της. Αν γίνει κάτι τέτοιο έχει υποχρέωση να κάνει μόνο ένα, να αυτοκτονήσει. Έτσι μόνον θα κρατηθεί η τιμή της οικογένειας και η δική της. Ο αδερφός μου ήταν πάντα ευγενικός μαζί μου, την περασμένη εβδομάδα όμως ήρθε σπίτι εξαγριωμένος. Είχε πάρει ανυπόγραφο γράμμα από κάποιον που έλεγε ότι έβλεπα κρυφά έναν άντρα και έτσι προσέβαλα την τιμή της οικογένειας, μου είπε ο αδερφός μου. Ο αδερφός μου ούτε που με ρώτησε αν ευσταθεί η κατηγορία. Έπεσε πάνω μου και με κτύπησε άσχημα. Εγώ ορκίζομαι ότι είναι ψέματα αλλά δεν έχω άλλη επιλογή από το να σκοτωθώ».

Την Παναγιώτα τη βρήκε ένας γείτονας να έχει καταβροχθίσει μισό σπασμένο γυάλινο ποτήρι, κι επειδή δεν κατάφερε να προξενήσει το μοιραίο προσπάθησε και να αυτοπυροβοληθεί. Όταν άκουσαν τον πυροβολισμό έτρεξαν πολλοί να τη σώσουν. Τελικά ο δικαστής ζήτησε να προσαχθεί ο αδερφός της κι από αυτόν οι Αμερικανοί κατάλαβαν ότι η τιμή είναι το απώτερο ιερό του Έλληνα (εφημ “The Sun”, 29 Νοεμβρίου 1906, σελ. 4). Ας μην αναφερθούμε όμως εδώ στην τιμή του μέσου Έλληνα σήμερα, που καλώς ή κακώς έχει κατά πολύ προσβληθεί στα μάτια του υπόλοιπου κόσμου.

Ιάκωβος Γαριβάλδης
Μάρτιος 2014
προηγούμενο – συνεχίζεται, μέρος β’ εκ τριών – επόμενο


Βιβλιογραφία

  • Hemingway, Colette. “Women in Classical Greece”. In Heilbrunn Timeline of Art History. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–. http://www.metmuseum.org/toah/hd/wmna/hd_wmna.htm (October 2004)
  • «Η αποκάλυψη της αρχαίας Ελληνίδας / Η Κατάρριψη των Μύθων», Δρ. Παναγιώτης Κυριακόπουλος, Εκδόσεις Εύανδρος
  • Εφημερίδα “The Washington Times”, έκδοση 28 Αυγούστου 1921
  • Εφημερίδα “The Sun”, έκδοση 29 Νοεμβρίου 1906
  • Εφημερίδα “Dodge City Times”, έκδοση 6 Νοεμβρίου 1880
  • Εφημερίδα “Rocky Mountain husbandman”, έκδοση 30 Οκτωβρίου 1879
  • Ιστοσελίδα «Fashioning the Past», 26 Απριλίου 2012, ηλεκτρονική διεύθυνση: http://www.fashioningthepast.com/2012/04/ancient-greece-beauty-regime.html
  • Ιστοσελίδα «Heilbrunn Timeline of Art History» The Metropolitan Museum of Art, ηλ. διεύθυνση http://www.metmuseum.org/ 2014
  • Εφημερίδα “The Guardian”, έκδοση 6 Οκτωβρίου 2013, ηλ. διεύθυνση http://www.theguardian.com/commentisfree/2013/oct/06/women-change-name-after-marriage-greece
  • Ιλιάδα Γ 189
  • Ιλιάδα Ζ 186
  • Απολλόδωρου Β 98
  • Παυσανίου Α 2, 1.15, 2.17, 2.41, 7
  • Στράβωνος Β 504
  • Λεξικό της Ελληνικής Μυθολογίας (Αικ. Τσοτάκου-Καρβέλη) εκδόσεις Σόκολη
    Αρχαίοι Έλληνες Θετικοί Επιστήμονες (Κ. Γεωργακόπουλου) εκδόσεις Γεωργιάδη.
    Εφημερίδα Ελληνική Αγωγή τεύχος 18 και τεύχος 19

 


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Η Ελληνίδα - γ'
    Η Ελληνίδα γυναίκα αλλάζει συχνά ρόλους και υποχρεώσεις στην Ελληνική οικογένεια. Είναι κορίτσι, νύφη, σύζυγος, μητέρα, γιαγιά, εργαζόμενη, ερωμένη, συχνά αδικημένη και παραγκωνισμένη από κατεστημένα και προλήψεις της κάθε εποχής. Η επιμονή της όμως, η υπομονή και ακαταμάχητη στάση της σε καιρούς χαλεπούς και μη είναι ιδιαίτερα αξιέπαινη.
  2. Η Ελληνίδα - β'
    Ας προχωρήσουμε προς τις πιο πρόσφατες μαρτυρίες ομορφιάς ελληνίδων γυναικών. Θα προσπαθήσουμε να κάνουμε έναν διαχωρισμό μεταξύ ομορφιάς και κάλλους γιατί τα δυο πράγματα αυτά πολλές φορές δεν συμβαδίζουν. Τα αμέσως πιο κάτω σχόλια έρχονται από τους Άγγλους.
  3. Η Ελληνίδα - α'
    Η συμβολή της Ελληνίδας μητέρας, κόρης, αδερφής, ακόμη και γιαγιάς στην πορεία του Ελληνισμού, τουλάχιστον τα προηγούμενα τέσσερις χιλιάδες και πλέον χρόνια είναι γεμάτη από ηρωισμό, αυτοθυσία, σκληρή δουλειά, προσβολή της προσωπικότητάς της και της θέσης της στην κοινωνία, καημούς και αίμα. Η ακαταμάχητη παρουσία της Ελληνίδας γυναίκας, προσηλωμένης σταθερά στη θετική προσφορά της χαροπαλεύουσας πλέον και περήφανης στο παρελθόν τιμής και ευημερίας των Ελλήνων ανά τους αιώνες είναι αναμφισβήτητη.