Η Έξοδος των Ελλήνων από την Αίγυπτο

1955-1965

Κάιρο, 17-21 Αυγούστου 1957. Από την επίσημη επίσκεψη του Κων. Καραμανλή στην Αίγυπτο, έπειτα από πρόσκληση του προέδρου Νάσερ. Στη φωτογραφία, ο Αιγύπτιος πρόεδρος απονέμει στον Ελληνα πρωθυπουργό κορυφαία τιμητική διάκριση (Φωτογραφικό Αρχείο Ιδρύματος Κωνσταντίνος Γ. Καραμανλής).
Κάιρο, 17-21 Αυγούστου 1957. Από την επίσημη επίσκεψη του Κων. Καραμανλή στην Αίγυπτο, έπειτα από πρόσκληση του προέδρου Νάσερ. Στη φωτογραφία, ο Αιγύπτιος πρόεδρος απονέμει στον Ελληνα πρωθυπουργό κορυφαία τιμητική διάκριση (Φωτογραφικό Αρχείο Ιδρύματος Κωνσταντίνος Γ. Καραμανλής).

Ο Νάσερ, το κύμα φυγής και η επίσκεψη Κωνσταντίνου Καραμανλή

Η ελληνική παρουσία στην Αίγυπτο πηγαίνει βαθιά πίσω στους αιώνες, στην εποχή των επιγόνων του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ωστόσο τις πρώτες αμιγώς ελληνικές κοινότητες με εθνική συνείδηση συνέπηξαν οι Έλληνες μετανάστες που αναζήτησαν στη φιλόξενη γη της Αιγύπτου καλύτερες συνθήκες διαβίωσης όσο η Ελλάδα παρέμενε υπόδουλη υπό οθωμανικό ζυγό.

Την περίθαλψη και φροντίδα τους ως την ίδρυση του πρώτη ελληνικού προξενείου στην Αλεξάνδρεια, το 1833, είχε το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, αργότερα και πάσης Αφρικής, ένας μακραίων θεσμός και φάρος της Ορθοδοξίας από την εποχή της ιδρύσεώς του, τον πρώτο αιώνα μ.Χ.

Continue reading “Η Έξοδος των Ελλήνων από την Αίγυπτο”

Σεμέντερε – Βότανα

Βότανα, από το φαρμακείο της φύσης.

  • Αμύγδαλα … θρεπτικά, αλλά και σε διάφορες μορφές βοηθούν  στο καθάρισμα του στήθους, δίνουν καλό ύπνο, ωφελούν στο συκώτι, στη σπλήνα, στο λαιμό, στον ανδρισμό.
  • Ατζιμούχ-αζιμούχ… φυτό που τα φύλλα του, μετά το σχετικό βράσιμο, προσέφεραν πικρό αφέψημα πολύ καλό για τον στομαχόπονο.
  • Βάτραχος= κουρμπατζή… τον χρησιμοποιούσαν για την κουρμπαγιού (αδενίτιδα)την κοσούς, τη διφθερίτιδα,  αλλά και μαζί με άλλα τινά ως κατάπλασμα.
  • Βδέλλα ή σουλούτσα… κυρίως για να πάρουν το κακό αίμα
  • Γάλα γαϊδάρας…. το πλέον κατάλληλο φάρμακο για τον κοκίτη.
  • Γαλαγάστρα ή ελλέβορος…πρόκειται για φυτό που χρησιμοποιείται στα διάφορα δαγκάματα ως κατάπλασμα.
  • Καπνός =νικοτιανί τουτούν… καλό αιμοστατικό.
  • Κεγκέρια (καλάγκαθο)… κυρίως  για τον πόνο του αφτιού.
  • Κερί… ως συστατικό στοιχείο καταπλάσματος
  • Κουκιά= μπακλά… δίνουν ύπνο.
  • Κρεμμύδι =σοάν… βοηθά στις ζοχάδες, στις δοθιήνες, στον ύπνο, σε πολλά καταπλάσματα, αφαιρεί και τους πόνους,  κοπανιστό για πρηξίματα.
  • Λάδι= ζεϊτήν γιαγή… κατάλληλο για όλες τις ασθένειες είτε μαζί με άλλα    (καταπλάσματα) είτε κατά μόνας. Παχαίνει, δίνει δύναμη, παίρνει τους πόνους…
  • Λιναρόσπορος… κοπανισμένος χρησιμοποιείται ως κατάπλασμα.
  • Μέλι =μπαλ… ζεσταίνει το στομάχι, κάνει καλό στη χολή, καθαρίζει τα μέσα, το στήθος, θρέφει καλά τη σάρκα.
  • Ραδίκια= καθαρίζουν το συκώτι και τις φλεγμονές του στομάχου.
  • Σάρπα… αποξηραμένο το χρησιμοποιούσαν ως τσάι και ήταν ενδεδειγμένο για τις εντερικές παθήσεις.
  • Σιακ… επρόκειτο για κάποιο χόρτο με αγκάθια. Παίρνανε το λουλούδι του και το πίνανε ως τσάι.
  • Σκόρδο= σαρμεσάκ… χρήσιμο για όλες τις ασθένειες μιας και δυναμώνει τον οργανισμό,  χρησιμοποιείται σε πολλά καταπλάσματα,  στα δαγκώματα, αλλά και στα δόντια.

Δαιμονολογίες

Επρόκειτο για παράξενες έως και αποτρόπαιες συνήθειες, που επιβάλλονταν με μυθεύματα τα οποία προκαλούνταν από τον φόβο του άγνωστου, εκεί και τότε. Μια σειρά πρακτικών, για την αποφυγή του κακού, με τη βοήθεια ορισμένων κανόνων ορθής συμπεριφοράς. Έτσι:

  • -μετά το ηλιοβασίλεμα απαγορευόταν οι κυράδες να ανοίξουν τα σεντούκια του ρουχισμού. Αν, πάλι, κατά κακή τους τύχη ήταν υποχρεωμένες, το έπρατταν, αλλά προηγούμενα το σταύρωναν,  λέγανε κάποια μικρή προσευχή και προχωρούσαν μετά φόβου. Σε κάθε διαφορετική περίπτωση οι νεράιδες και οι διάβολοι που καιροφυλακτούσαν μπαίνανε στο σεντούκι και ή «μαγάριζαν τα ρούχα ή τα παίρνανε, τα φορούσαν ίσαμε τα ξημερώματα, οπότε τα άφηναν γεμάτα λεκέδες».
  • -τα παράξενα στοιχειά αλλά και οι διάβολοι, είχαν ως «στέκι» τα υπόγεια και τα αχούρια των σπιτιών. Γι αυτό λοιπόν όποτε υπήρχε ανάγκη οι νοικοκύρηδες έμπαιναν στους χώρους αυτούς κρατώντας πάντοτε ένα κερί που πήραν από την εκκλησία… και ένα κομμάτι θυμίαμα.
  • – σε περίπτωση που σε «κτυπούσε» η περικιζί, η νεράιδα δηλαδή, από εκεί και μετά πολλές φορές «άλλαζε ο εαυτός σου… και στην κρίση λέγανε δυνατά γιαντίκ, γιαντίκ, δηλαδή, καίγομαι, καίγομαι»…[1. Πρόκειται για τα συμπτώματα των δαιμονισμένων γυναικών που περιγράφονται παρακάτω.]

Οι Δαιμονισμένες

Αρχίζουμε με δύο- τρεις καίριες επισημάνσεις τις οποίες θα πρέπει να λάβει υπόψη του σοβαρά ο μελετητής, για την εξαγωγή των σχετικών συμπερασμάτων.

Πρώτον: επρόκειτο περί αρκούντως παράξενων έως και απίθανων περιστατικών τα οποία, κατά την πληροφορήτρια, συνέβαιναν εκεί και τότε.

Δεύτερον: τέτοιου είδους και υφής περιστατικά είναι σπανιότατα και ίσως, ίσως, μοναδικά στον ευρύτερο χώρο.

Τρίτον: τις πληροφορίες τις αντλούμε μεν από το Αρχείο Προφορικής Παράδοσης της κοινότητας, αλλά μόνο με τις μαρτυρίες της Ευδοξίας Βαφείδου… η οποία, ειρήσθω εν παρόδω, ήταν δασκάλα για μεγάλο χρονικό διάστημα και κατά συνέπεια, κατά τεκμήριο, απαλλαγμένη από δαιμονοπληξίες… και της  Δέσποινα Τσαρκάτζογλου, που, κατά τα λεγόμενα της οποίας το φαινόμενο αυτό μεταφέρθηκε  στη νέα πατρίδα μετά την Ανταλλαγή.

Τέλος, με τη σειρά μας, μεταφέρουμε απλά και όπως βρήκαμε τη σχετική μαρτυρία με μια πρόσθετη διευκρίνιση. Στη διπλανή κοινότητα των Λημνών, αλλά και σε μερικές όμορες, παρατηρήθηκε το φαινόμενο της Ζάλης[2. Μετά την καταστροφή και την υπογραφή των συνθηκών με τη γείτονα, λίγους μήνες προ της μεγάλης Εξόδου, παρατηρήθηκαν ορισμένα παράξενα φαινόμενα. Κατά τη διάρκεια, λοιπόν, της ημέρας  και των καθημερινών γυναικείων δράσεων, «άξαφνα τις έπιανε ζάλη». Μια κατάσταση υστερίας όπου κάποιες έβλεπαν αγίους, κάποιες άλλες μιλούσαν ακατάληπτα σε γλώσσα που δεν τις καταλάβαινε κανείς, κάποιες προέλεγαν γεγονότα, τα οποία, ειρήσθω εν παρόδω, αργότερα επιβεβαιώθηκαν, κάποιες έκλαιγαν συνεχώς, μερικές ολοφυρόμενες έτρεχαν στα χωράφια, στους δρόμους και τις γειτονιές, για να επανέρθουν στη φυσιολογική τους κατάσταση μετά από λίγη ώρα.

Επρόκειτο φυσικά για γεγονός πολύ παράξενο και  ίσως χαρακτηριζόμενο από ορισμένους  ως υπερβολικό, εμπλουτισμένο με πολλά μυθοπλαστικά στοιχεία όμως…  όμως όταν διαθέτουμε μαρτυρίες που το επιβεβαιώνουν λέγοντας μάλιστα πως οι ίδιοι συμμετείχαν, τότε θα πρέπει να μιλάμε μάλλον για γεγονός ανεξήγητο.

Η Σοφία Αναστασιάδη στο εξαιρετικό πόνημά της για τον τόπο γράφει χαρακτηριστικά για τα γεγονότα υπονοώντας μάλιστα πως, ίσως,  αυτή η μορφή έκστασης να αποτελούσε ψήγματα  συλλογικής μνήμης της πανάρχαιας λατρείας της θεάς Μα. «Ποιος είπε ότι πέθανε η Μεγάλη Μα; Ζητώντας πληροφορίες για την Έξοδο και την ανταλλαγή το καλοκαίρι του ’53 έπεσα σε μια περίεργη πληροφορία. Μιλούσαν οι πληροφορητές μου για μια ζάλη, ένα είδος υστερίας που έπιανε τις γυναίκες στην αρχή και αργότερα και πολλούς άλλους, ένα χρόνο πριν την Έξοδο. Μπαίνοντας σε κάποια μορφή έκστασης έτρεχαν ασυγκράτητοι προλέγοντας την καταστροφή. Τις πληροφορίες αυτές, το θαύμα όπως ονομάζανε, τις παραθέτω ατόφιες και χωρίς τη σύνθεση των δελτίων,  γιατί πιστεύω ότι μόνο η συνύπαρξή τους δίδει και τη μοναδική απόδειξη της ειλικρίνειάς τους. Δεν κρύβω ωστόσο τη σκέψη μου πως πιθανόν να μην είναι εντελώς τυχαίο το ιστορικά γνωστό ότι βρισκόμαστε ακριβώς στην περιοχή της πανάρχαιας λατρείας της μεγάλης Μητέρας Θεάς- Μα, που λατρευόταν με εκστασιακές μορφές λατρείας στα μεγάλα ιερά της Καππαδοκίας… Τολμώ λοιπόν να σκεφτώ πως μέσα από τον λαϊκό πολιτισμό που διέτρεχε τις εποχές με τρομερή επιμονή, διακρίθηκε ίσως μια τέτοια τάση, ιδίως σε περιόδους κινδύνου, σ’ έναν τόσο εσώστρεφο τόπο, όπως είναι η Καππαδοκία»].

«Στην κοινότητα ήταν πολλές δαιμονισμένες γυναίκες, 40-50 πάνω κάτω, οι περισσότερες παντρεμένες. Τα δαιμόνια τις έπιαναν προπάντων στην εκκλησία την ώρα που έβγαινε το Ευαγγέλιο. Τότε οι δαιμονισμένες αρχίζανε να τρέμουμε και να ουρλιάζουν και να βρίζουν τους παπάδες. Έπειτα εξαντλημένες έπεφταν κάτω, σε λήθαργο, κοιμόνταν κι όταν ξυπνούσαν ήταν εντελώς καλά. Τα δαιμόνια τις έπιαναν και στις κηδείες, την ώρα που οι γυναίκες μοιρολογούσαν τον νεκρό. Τότε και πάλι οι δαιμονισμένες άρχιζαν να στριγγλίζουν έως ότου έπεφταν κάτω ξερές από την εξάντληση.

Θυμάμαι μια που την ώρα της τρέλας  της φώναζε: να ξέρετε τι ωραία που είμαι! Έχω μακριά μαλλιά. Έχω κι άλλες αδελφές που ζουν σε άλλα μέρη. Εκεί… εκεί… εκεί…

Ποιος ξέρει άραγε ποιό πνεύμα μιλούσε μέσα από το στόμα της.

Ήταν μια άλλη που όταν γινόταν καλά έλεγε: ξέρω τι λέω, αλλά δεν μπορώ να περιοριστώ.

Τέτοια φαινόμενα γινόταν και σε άλλα χωριά. Στο Ούλαγατς σε ένα μνημόσυνο οι δαιμονισμένες έπαθαν κρίση και έπειτα πέσανε αναίσθητες πάνω στους τάφους.

Πολλοί δαιμονισμένοι ήταν και στο Ανταβάλ[3. Σημ: ο γράφων είχε την ευκαιρία να μελετήσει το Αρχείο Προφορικής Παράδοσης του Ανταβάλ και να συντάξει σχετικό πόνημα. Η εν λόγω πληροφορήτρια κάνει λάθος διότι το φαινόμενο που έπληττε κάποιες κυρίες ήταν της ζάλης, πολύ διαφορετικό από το περιγραφόμενο παραπάνω. ]… και τέτοιοι ερχότανε στην Αγία Μακρίνα που γιόρταζε στις 13 του Δεκέμβρη για να γιατρευτούν».

 

 Οι νύφες του σπιτιού

Σύμφωνα με τις μυθοπλασίες του χωριού μέσα στα κελέρια διανυκτέρευαν- ζούσαν-κατοικούσαν, νεράιδες οι οποίες πάντοτε ήταν ντυμένες ως νύφες… και εμφανιζόμενες μόνες ή με συνοδεία τρομοκρατούσαν κυρίως τα νέα ζευγάρια.[4. Στα μουχαμπέτια του χωριού είναι καταγεγραμμένα πολλά περιστατικά με αυτές πρωταγωνίστριες. Το πιο γνωστό απ’ όλα μα και σχετικά περίεργο είναι το παρακάτω: «Κάποτε μια νύφη μαζί με έναν άνδρα που κρατούσε ένα σπαθί, παρουσιάστηκε στην κρεβατοκάμαρα ενός ζευγαριού τη νύχτα του γάμου τους και τους πρόσταξαν να μην ξαναπατήσουν σ’ αυτό το δωμάτιο, παρά να το κρατάνε κλειστό και να το λιβανίζουν. Είδε και απόειδε το ανδρόγυνο, παράτησε το δωμάτιο και έτσι βρήκε την ησυχία του».

Σύμφωνα πάντως με τους γεροντότερους όλα αυτά ήταν στη φαντασία- τρέλα μερικών γυναικών που δημιούργησαν τους μύθους. Εξηγούσαν πως απλά από τις πολλές αράχνες των υπογείων χώρων,  δημιουργήθηκαν πλέγματα με τους ιστούς που φάνταζαν ως νυφικά. ]

 

Χοτλάχ, βρικόλακες

Επρόκειτο για τις αβάπτιστες ψυχές των κακών μουσουλμάνων που ως ζωντανοί- νεκροί μπαίνανε στα σπίτια των χριστιανών  και «ανακάτευαν τις σοδειές τους ή τσαρπούσαν, κτυπούσαν, ανυπεράσπιστα παιδιά και γυναίκες».[5. Δημ. Πετρόπουλος- Ερμ. Ανδρεάδης, Η θρησκευτική ζωή στην περιφέρεια του Ακσεράϊ- Γκέλβερι, ό.π. σ 111. Βλ. μαρτυρία Νεόφυτου Αποστολίδη, ό.π.,  σ. 128]

 

Ανομβρία και… το κεφάλι του παπά.

Ταυτόχρονα με τις καθαρά θρησκευτικού περιεχομένου εκδηλώσεις για την πρόκληση της βροχής, δηλαδή λιτανείες με όλους τους τύπος και τους κανόνες του ορθόδοξου δόγματος, οι κάτοικοι του Σεμέντερε χρησιμοποιούσαν και άλλες, διαφορετικές μεθόδους, που ήταν ένα περίεργο μείγμα μαγείας και παράξενων θρησκευτικών αντιλήψεων… Εδραιωμένες μάλιστα στις περίεργες δοξασίες πως η ψυχή του νεκρού ξηραίνεται από τη δίψα και έχει ανάγκη νερού. Αν συνεπώς δώσουμε το νερό που θέλει, οπωσδήποτε θα προκληθεί βροχή. Με πολλές παραλλαγές, οι οποίες σε κάθε περίπτωση είχαν μια κοινή βάση: το κεφάλι ενός καλού ανθρώπου και κατά προτίμηση ιερέως.

Το γιατί, ειλικρινά δεν το γνωρίζουμε. Εμείς απλά σας μεταφέρουμε τούτο το αποτρόπαιο έθιμο και τις παραλλαγές του, με την υποσημείωση πως παρατηρείται σε όλο τον χώρο της Καππαδοκίας.

Έχουμε λοιπόν:

  • -σε περίπτωση μεγάλης ανομβρίας και επικείμενης καταστροφής των παραγωγών κλέβανε από τα μνήματα κρυφά το κεφάλι ενός ιερέως το οποίο το πλένανε, το τοποθετούσαν σε ιδιαίτερο σάκο και το κρεμούσαν  «εκεί που γυρίζει ο νερόμυλος στο τσάρκ… το νερό του τσάρκ ράντιζε το κρανίο και πραγματικά απέφερε την επιθυμητή βροχή».[6.  Οι δαίμονες χοτλάχ  είναι κοινοί σε όλο τον χώρο της Καππαδοκίας. Σύμφωνα μάλιστα με πολλά από τα μυθεύματα της εποχής, σε περίπτωση γερής ανακατωσούρας και συνεχούς εμφάνισής τους στα σπίτια,  «πήγαιναν στα νεκροταφεία, άνοιγαν τους τάφους αυτών που πέθαναν πρόσφατα και βλέπανε αν τα πόδια βρισκόταν στο κεφάλι… αν δηλαδή ήταν τοποθετημένος αντίθετα από τη θέση που τον θάψανε. Τον άλλαζαν και το κακό διορθωνόταν».]
  • -στη δεύτερη παραλλαγή αυτού του εθίμου για την πλήρη εφαρμογή του ήταν απαραίτητη η συνεργασία και ατόμων από τα διπλανά χωριά, τα οποία έπρεπε να ανοίξουν τάφους ιερέων για τα αντίστοιχα κρανία, δηλαδή ταυτόχρονο άνοιγμα τάφων ιερέων στο Χασάκιοϊ, το Τριχίν και τα Λιμνά.

Βεβαίως σε περίπτωση ανυπαρξίας τάφων ιερέων φρόντιζαν να αντικατασταθούν από κρανία γερόντων.

Φυσικά τούτη η πράξη σίγουρα δεν ήταν άγνωστη.

Απλά μπροστά στη γενική σωτηρία των παραγωγών και κατά συνέπεια του ιδίου του κόσμου όλοι, ακόμα και η τοπική εκκλησία, έκανε τα στραβά μάτια.

Παίρνανε λοιπόν τις νεκροκεφαλές, τις πλένανε, τις τοποθετούσαν σε μια άσπρη σακούλα και τις κρεμούσαν στον μύλο για μια ολάκερη νύκτα «γιατί, όπως σκορπίζεται το νερό, όταν κτυπά τα κρανία, έτσι θα πιάσει βροχή και θα σκορπίσει το νερό».[7. Σημ: κατά τους πληροφορητές επανατοποθετούσαν τα κρανία στους τάφους φροντίζοντας εκ των προτέρων να έχουν γνώριμα σημάδια για το πού και σε ποιον.

Σύμφωνα με τον Θανάση Κωστάκη, το Μιστί της καππαδοκίας, ό.π. σ. 284, «το ξέθαμμα του κεφαλιού γινόταν από άνδρες ή γυναίκες που δεν φοβόταν να κάνουν αυτή τη δουλειά και πάντοτε φυσικά κρυφά από τους συγγενείς του νεκρού που δεν θα επέτρεπαν ποτέ τέτοια βεβήλωση. Συνεννοούνταν με τον καντηλανάφτη του χωριού, ξέθαβαν τον νεκρό, -τους έθαβαν καθιστούς στον νάρθηκα  του Αί Βλάση συνήθως τους παπάδες και επομένως το ξέθαμμα για το πάρσιμο του κεφαλιού ήταν κάπως εύκολο, έπαιρναν το κεφάλι, αν δεν είχε λιώσει ο νεκρός του το ’κοβαν, το τοποθετούσαν σε ένα σεντόνι κι έτρεχαν αμέσως στη Λίμνα όπου υπήρχαν νερόμυλοι.

Εκεί έδεναν καλά τη νεκροκεφαλή στη ρόδα που γύριζε  με το χτύπημα του νερού κι αυτό ήταν αρκετό για να ανοίξουν σε λίγες ώρες οι ουρανοί και η βροχή να πέσει άφθονη στα διψασμένα σπαρτά.

Χρειαζόταν προσοχή όμως, γιατί, αν το κεφάλι δεν δενόταν καλά και το παράσερνε το νερό, η βροχή δεν θα σταματούσε. Ύστερα ξανάφερναν το κεφάλι στο χωριό και το ξανάθαβαν κρυφά στη θέση του. Μετά του παπά αποτελεσματικό ήταν το κεφάλι ενός ηλικιωμένου».

Βλ. Μαρτυρία Λουκίας Αργυροπούλου, ό.π. «Το κεφάλι θα πρέπει να ήτανε  φρεσκοπεθαμένου παπά και να το κρεμάμε μέσα σε καθαρό άσπρο σακούλι στο ουλούκι του νερόμυλου. Σε περίπτωση που ο χρόνος της ταφής ήταν κατά πολύ περισσότερος, ζητούσαν τη βοήθεια των διπλανών χωριών ή συνεργαζότανε με τα αυτά.

Στα χρόνια μου χρησιμοποίησαν το κεφάλι του παπά πρόδρομου. Το έβαλαν σ’ ένα ντορβά και το πήγαν επάνω σ’ ένα σωρό κοπριά από ζώα… Αντί όμως να βρέξει ήρθε ένας άγριος αέρας που έκανε περισσότερο κακό.

Εκείνο το βράδυ η θεία μου είδε όνειρο  τον παπά. Στην  ερώτηση- παράπονο, “γιατί δεν έφερε τη βροχή;”, εκείνος της απάντησε  πως “εκεί που με βάλατε γιατί να σας βρέξω… Τέτοια περιφρόνηση που δείξατε, αυτό σας πρέπει”.

Μόλις ξύπνησε το είπε στους ανθρώπους που διόρθωσαν άμεσα το λάθος. Το βάλανε (κεφάλι) σε καθαρό άσπρο ντορβά και το κρέμασαν στο τσαρκ του μύλου. Αμέσως ήρθε κατακλυσμός».]

«Ιδανικό κεφάλι» και ίσως το καλύτερο στο Σεμέντερε, ήταν του Κοτζά παπά. Επρόκειτο, σύμφωνα με τους πληροφορητές, περί ενός αγίου ανθρώπου, με τα μουχαμπέτια να λένε πως όταν του ανοίξανε τον τάφο βρήκανε το καντήλι του ακόμα αναμμένο… και πως θαυματούργησε άμεσα. Προτού καν το δέσουν στο τσάρκ του μύλου, «πήρε  αμέσως από τη Γιάϊλα ένα σύννεφο, μια θάλασσα κατέβασε».[8. Υπήρχε,  για τη θετική έκβαση αυτής της  ενέργειας μια σαφέστατη προϋπόθεση. Ο μύλος να είναι μακούφ, δηλαδή κληρονομικός.]

Νομίζουμε πως, μια αυθεντική μαρτυρία, ιδιαίτερα ενός ανθρώπου που… όχι μόνο έζησε τα δρώμενα, αλλά συμμετείχε σε αυτά,[9.Το δικαίωμα για τούτη τη θεάρεστη πράξη είχε δυο βασικές προϋποθέσεις.

α-ήταν κληρονομικό.

β-θα έπρεπε ενεργών να είναι μεταξύ 10-22 χρόνων]

είναι ο καλύτερος τρόπος της όποιας πληροφόρησης. Όπου μέσα από τούτη μπορεί κανείς να δει, με τα μάτια του πληροφορητή, τους αποτρόπαιους όντως τρόπους- συνήθειες για εμάς τους ανθρώπους του 21ου αιώνα, που, ειρήσθω εν παρόδω, φαίνεται πως ήταν κάτι το απλό και τα μάλα επιβεβλημένο. Την ψυχραιμία του εγχειρήματος, τους τρόπους που μηχανεύονταν, τις όποιες αμφιβολίες για όλα ετούτα… Ένα περίεργο κράμα αντιλήψεων, δοξασιών μα και πιστεύω.  Την παραθέτουμε[10. Μαρτυρία Καλαντάρη Γαίτανίδη, ό.π.]:

«Στη μεγάλη ανάγκη, όταν δεν έβρεχε πολύ καιρό, βάζαμε στο τσαρκ του παπά το κεφάλι. Εμείς το βγάζαμε. Το δικό μας σόι. Από πατέρα σε πατέρα. Και ο ίδιος ήμουν 19 χρόνων όταν έβγαλα το κεφάλι του παπά.

Αυτός που θα βγάλει το κεφάλι του παπά πρέπει να είναι πάνων κάτω 10-22 χρόνων, ανύπανδρος, χήρος ή χήρα.

Ένας λοιπόν εγώ και δεύτερος ο βοηθός μου… τρίτος ο παπάς του χωριού και τέταρτος ο καντηλανάφτης. Ήμασταν συνεννοημένοι… και οι τέσσερις πρις από μια μέρα. Αύριο στις 12 νύχτα τα πάω στο σπίτι του παπά. Αν δεν έχει παπά πεθαμένο το χωριό θα πάμε σ’ άλλο χωριό… αλλά θα ειδοποιήσουμε την χήρα  παπαδιά. Αν δεν θέλει τότε θα κλέψουμε κρυφά το κεφάλι, χωρίς να το ξέρει η ίδια.

Ξεκίνησα λοιπόν και πήγα στο σπίτι του παπά. Ο συνοδός μου στέκεται 50-100 μέτρα μακριά. Θα έχουμε ένα σύνθημα, ας πούμε μια πέτρα. Ο παπάς δεν κοιμάται. Όλη νύχτα διαβάζει… Ρίχνουμε την πέτρα στην πόρτα ή κάπου αλλού… όπως δηλαδή συμφωνήσαμε. Καταλαβαίνει ο παπάς. Μαζεύει το πετραχήλι, το βιβλίο και έρχεται έξω, χωρίς να μιλήσει.

Εκείνος μπροστά, εμείς καταπόδι. Πήγαμε στον τάφο. Εκεί μας περιμένει ο παπάς του χωριού (αν είναι σε άλλο χωριό) και ο καντηλανάφτης. Είναι ειδοποιημένοι και πληρωμένοι.  Οι παπάδες στην πατρίδα μας (εννοεί το χωριό) ήταν θαμμένοι μέσα στην εκκλησία, κοντά στο παγκάρι. Ο καντηλανάφτης περιμένει στην εκκλησία. Και οι δυο διαβάζουν. Ύστερα τραβούν την πλάκα. Βοηθούν να σηκώσουμε την πλάκα του τάφου. Ύστερα τραβιούνται, παραμερίζουν όλοι και μπαίνω εγώ στον τάφο.

Αν είναι από καιρό θαμμένος και είναι κομμένο το κεφάλι του, καλά. Αν δεν είναι, θα πολεμήσω να το κόψω. Θα έχω πάνω μου ένα ξυράφι ή ένα κοφτερό μαχαίρι… και θα το κόψω. Κάποτε δεν είναι λιωμένος ο παπάς…

Έχω μαζί μου ένα ντορβά τρίχινο. Θα βάλω το κεφάλι μέσα. Δεν θα μιλήσω καθόλου μέχρι να πάω στον μύλο… μαζί φυσικά με τον συνοδό μου.

Πάμε (στον μύλο) κρυφά. Βαδίζουμε νύκτα. Περιμένουμε να χαράξει κρυμμένοι. Ότι προσευχή ή ψαλμούς ξέρω, διαβάζω μέσα στο νου μου, σιγά, σιγά. Ο συνοδός πάει να ειδοποιήσει τον μυλωνά… να σταματήσει τον μύλο.  Και Τούρκος να είναι θα σταματήσει. Διώχνει τους πελάτες, όλον τον κόσμο.

Έρχεται ο βοηθός, κάνοντας νήμα. Σηκώνομαι, κατευθείαν πηγαίνω στο τσαρκ. Με το σχοινί δένω τον ντορβά (με το κεφάλι του παπά) στον άξονα της ρόδας. Έχω δυο καρφιά. Χτυπώ πάνω στο σχοινί, να μην πέσει ο ντορβάς… γιατί άμα πέσει θα γίνει φουρτούνα… δε θα βρέξει.

Βγαίνω έξω. Μια φορά ένας συνοδός ήταν Τούρκος. Αν είναι χριστιανός θα πάμε μαζί να προσευχηθούμε,. Μετά την προσευχή μιλάμε. Αν είναι Τούρκος κάνει χωριστά το ναμάζι (προσευχή) του.

Ο μυλωνάς βάζει μπρος τον μύλο. Βρέχεται το κεφάλι του παπά με το νερό… Τρεις μέρες θα σταθεί το κεφάλι στο τσαρκ και οπωσδήποτε θα βρέξει.

Όταν περάσουν τρεις μέρες θα πάω να κατεβάσω το κεφάλι. Πηγαίνω πάλι κρυφά με τον βοηθό μου. Κρυφά το ξεκρεμάω χωρίς να μιλώ καθόλου, μέχρι να το παραδώσω (το κεφάλι)… Διαβάζουν ευχές πάνω του, βάζουν εικονίσματα[11.

  • -Σύμφωνα με κάποιες εθιμικές πρακτικές η οικογένεια του νεκρού μπορούσε να κρατήσει το κρανίο για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα εντός του σπιτιού…
  • -Θεωρείτο περίπου μεγάλη τιμή να χρησιμοποιείται κεφάλι δικού σου ανθρώπου, για την πρόκληση της βροχής… με τους ιδίους ιερείς να το επιζητούν ως μια θεάρεστη πράξη.
  • -Το ίδιο κεφάλι μπορούσε να χρησιμοποιηθεί κατ’ επανάληψη σε περίπτωση μεγάλης ανομβρίας.

Κωνσταντίνος Νίγδελης
Συνεχίζεται


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Σεμέντερε - Σχολικά και Γλωσσικά
    Τα σχολικά δρώμενα ήταν επιεικώς απαράδεκτα. Άποψη που επιβεβαιώνεται και από τις σχετικές μαρτυρίες του Αρχείου της Προφορικής Παράδοσης του Κ.Μ.Σ. με κάποιες μάλιστα να κάνουν λόγο για την ανυπαρξία κάθε σχολείου.
  2. Σεμέντερε - Προφητείες, μάγια, παιχνίδια
    Αν και σύμφωνα με τους κανόνες του ορθοδόξου δόγματος θεωρείτο αμαρτία να ασχολείται κανείς με τούτες τις πρακτικές, εντούτοις, όχι μόνο άγνωστες ήταν, αλλά πάντοτε επίκαιρες και σε πολλές περιπτώσεις χρήσιμες… διότι «η πονηριά της γυναίκας ποτέ δεν σταματά
  3. Σεμέντερε - Εθιμικές Συνήθειες
    Μια από τις πλέον παράξενες εθιμικές συνήθειες ήταν αυτή του γιαγμούρ γκελινί, δηλαδή της νύφης της βροχής. Σύμφωνα λοιπόν με τα δρώμενα ντύνανε ένα πεντάρφανο κορίτσι...
  4. Σεμέντερε - Βότανα
    Αμύγδαλα … θρεπτικά, αλλά και σε διάφορες μορφές βοηθούν στο καθάρισμα του στήθους, δίνουν καλό ύπνο, ωφελούν στο συκώτι, στη σπλήνα, στο λαιμό, στον ανδρισμό.
  5. Σεμέντερε - τα του θανάτου
    Παρόλο που η επικράτηση του χριστιανισμού ήταν άμεση, από των πρώτων χρόνων και σε όλη την έκταση της Καππαδοκίας, είναι γνωστό πως η κυρίαρχη ιδεολογία του απορρόφησε και υιοθέτησε αρκετά δρώμενα των παλαιών παραδόσεων, διάφορες πρακτικές σε κάθε έκφανση της ζωής…
  6. Σεμέντερε - Γάμος
    Εξέχουσα θέση ανάμεσα στα πολυάριθμα έθιμα του χώρου κατέχουν αυτά που αφορούν τον γάμο, μιας και αναγνωρίζεται η ζωτική του σημασία όχι μονάχα ως θεμελίου της οικογένειας, της διαιώνισης του ανθρώπινου είδους αλλά και αυτής της κοινωνικής διάρθρωσης.
  7. Σεμέντερε - Κοινοτικά
    Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται μια σειρά από δράσεις και συνήθειες αιώνων της υπό έρευνα κοινότητας του Σεμέντερε, κοινές πολλές εξ αυτών με τις διπλανές κοινότητες του χώρου, για τη λαϊκή λατρεία, τα εορταστικά ήθη και έθιμα, τις δοξασίες αιώνων...
  8. Σεμέντερε - Κύκλος του Χρόνου
    Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται οι πληροφορίες που αντλήσαμε για τα ιδιαίτερα της κοινότητας, στον αέναο κύκλο του χρόνου: τη λαϊκή λατρεία, τις πρακτικές, τα ήθη και έθιμα, τις μικρές και μεγάλες γιορτές, τις δοξασίες, αλλά και τις πολλές αντιλήψεις για πολλά και διάφορα.
  9. Σεμέντερε - Λατρευτικά
    Δεν γνωρίζουμε εάν υπάρχει τάξη ή τάξεις αγίων. Εκείνο που ξέρουμε και μάλιστα καλά, είναι πως οι Καππαδόκες, χριστιανοί μα και μουσουλμάνοι σεμνύνονταν το όνομα του Αγίου Γεωργίου περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο.
  10. Σεμέντερε - Εκκλησιαστικά
    Η κοινότητα του Σεμέντερε, σύμφωνα με τα εκκλησιαστικά κατάστιχα, ανήκε στην Επισκοπή Μισθίων της Ιεράς Μητροπόλεως Ικονίου της οποίας ο προκαθήμενος έφερε τον τίτλο «Υπέρτιμος και Έξαρχος πάσης Λυκαονίας», με πρώτη μητροπολιτική έδρα το Ικόνιο και δεύτερη την πόλη της Νίγδης.
  11. Σεμέντερε - Πόσιμα ύδατα
    Πόσιμα ύδατα, βρύσες, πηγάδια, ρέματα, νερά… Στην ευρύτερη περιοχή της κοινότητας υπάρχουν μερικά αξιοπρόσεκτα ρέματα, μια πληθώρα άλλων μικρότερων κα
  12. Σεμέντερε - Κελέρια
    Πουθενά στην οικουμένη, όσο κι αν ψάξει κανείς, δεν υπάρχει σε τόσο μεγάλη έκταση εκμετάλλευση της γης για σκοπούς αλλότριους της γεωργίας, όσο στον χώρο της Καππαδοκίας. Ατέλειωτες υπόγειες πολιτείες, διαφορετικών ειδών ή καλύτερα διαφορετικής τεχνικής, φυσικές σπηλιές, λαξευτά κελέρια, υπόγειοι ή επίγειοι χώροι που χρησιμοποιήθηκαν από τους κατοίκους της στο διάβα του χρόνου για κάθε χρήση. Με την απάντηση στο γιατί ή καλύτερα σε τι οφείλεται τούτη η πρακτική να είναι απλή.
  13. Σεμέντερε - Τοπωνύμια
    Ά(β)ουρέν ή Άβορεν ή Αγορέν - Επρόκειτο περί κοινής τοποθεσίας στα νοτιοδυτικά χωριού σε απόσταση περίπου μισής ώρας προς το Ανταβάλ, με ιδιοκτησίες και των δυο κοινοτήτων και πολλά κελέρια. Χαρακτηριστικό στοιχείο της περιοχής ήταν το Αγορέν μπογαζί, δηλαδή ένας μακρύς ντερές (εσοχή) που έφτανε έως τον δημόσιο δρόμο
  14. Σεμέντερε - Πληθυσμιακά / Διοικητικά
    Οι ιστοριοδίφες του χώρου ένα από τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν είναι οι συγκεχυμένες και εν πολλοίς πληροφορίες που εμπεριέχουν υπερβολές, συχνά μάλιστα αντικρουόμενες μεταξύ τους… σε όλες τις εκφάνσεις της ερευνάς τους. Για το εκπαιδευτικό σύστημα, τις κυρίαρχες σχέσεις με τους «άλλους», την καθημερινότητα, την οικονομική κατάσταση…
  15. Σεμέντερε - Ρυμοτομία
    Σύμφωνα με τις υπάρχουσες μαρτυρίες μπορούμε να μιλάμε για μια τυπική κοινότητα του χώρου, εκεί και τότε, που ήταν χωρισμένη σε μαχαλάδες, με στενά σοκάκια το σύνολο των οποίων ήταν χωμάτινοι, χωρίς καμία επέμβαση από πλευράς της διοίκησης, με τον χώρο της τυπικής πλατείας και τους λοιπούς δρόμους που οδηγούσαν στις παράπλευρες κοινότητες.
  16. Σεμέντερε - Όνομα
    Προ κάθε συμπεράσματος θα θέλαμε να καταθέσουμε τη μόνη, ίσως, σαφέστατη και σε κάθε περίπτωση αξιόπιστης βιβλιογραφικής αναφοράς που έχει σχέση με την ιστορία της κοινότητας… Σύμφωνα λοιπόν με αυτήν το Σεμέντερε είναι ή κτίστηκε στην τοποθεσία που βρισκόταν κάποτε το χωριό Δάσμενδρον…
  17. Σεμέντερε - Η δημιουργία του χωριού
    Το πότε ακριβώς δημιουργήθηκε το χωριό μάς είναι άγνωστο, όπως επίσης και ο τρόπος. Απλά υπάρχουν μιας σειρά μαρτυριών που σίγουρα εμπεριέχουν υπερβολές, ανακρίβειες, μυθεύματα και σπέρματα αληθείας εμπλουτισμένα με προσωπικά συμπεράσματα. Και όλα φυσικά μέσα στα πλαίσια του εμείς και του εγώ, δηλαδή της δικής μας ράτσας και των δικών μου γνώσεων… δηλαδή στα πλαίσια μιας συγγνωστής υπερβολής.
  18. Σεμέντερε Καππαδοκίας
    Ανέκδοτη έκδοση ( Σεπτέμβριος 2015 ), με τίτλο "Σεμέντερε Καππαδοκίας" του Κώστα Νίγδελη. Το βιβλίο έχει περί τις διακόσιες σελίδες έρευνας του συγγραφέα και αποτελεί μοναδικό στο είδος του για τις πτυχές αυτές της περιοχής.

Σεμέντερε – Ιάματα

Ιάματα και θάματα,
Οτζάκ και γητείες…
μια γνωστή ιστορία του χώρου.

«Ευθύς επικίνδυνος ένεκα των συνεπειών του τριταίος πυρετός με  καταλαμβάνει βασανίσας με επί τριετίαν… Ο μόνος ιατρός Γιουσουφάκης,  έλκων το γένος εξ Ιταλίας- ίσως κρεοπώλης εν τη πατρίδι του- ουδέν έτερον εγίγνωσκεν ή διορίζειν τρεις δεκάδας βδελλών επί τριών μερών του στήθους μου και επί τριήμερον, αγνοώ ο αριθμός τρία ίσως ην το ιερόν σύμβολόν του και πιθανόν τούτου ένεκεν τριετίαν διήρκεσεν ο τριταίος πυρετός μου.…

Αι αγυρτείαι δυο επαγγελμάτων,  η του ιατρού των σωμάτων και η του ιατρού των ψυχών, εισίν αι επικινδυνώτεραι και ολεθριώτεραι. Η μεν καταστρέφει το σώμα και την ζωήν, η δε διαστρέφει το πνεύμα και εξαχρειώνει την ψυχήν… Η δε φθορά της ψυχής είνε χείρων ή η απώλεια της ζωής…

Όσον δια την ιατρικήν ενενήκοντα τοις εκατό εισί ιατροί εν τη ανθρωπότητι.  Ερωτήσατε, εξετάσατε, ίνα πεισθήτε.  Ουδεμία συνοικία, ουδεμία γωνιά γης υπάρχει, ένθα να μη παρουσιασθώσι  τουλάχιστον δυο ή τρεις ιατροί, αυθωρεί βλαστάνουσιν ως οι μύκητες. Πας Γιουρούκος ή Γιουρούκισσα, πας Αθίγγανος ή Αθιγγανίς, πας ανήρ και πάσα γυνή εκάστης ηλικίας,  μάλιστα δε της προβεβηκυίας, προβαίνουσιν ως εξοχότητες, ως  διπλωματούχοι και ως καθηγηταί των νοσοκομείων, με εν απεστηθισμένον  πανάκειόν των και ουδέν μέλει αυτοίς αν  Πλούτων πλουτεί με την πλουσίαν συγκομιδήν των δωρεάν αποστελλομένων παρ’ αυτών… Όσον δια τα προς ενέσεις χρησιμοποιούμενα φάρμακα των ιατρών των ψυχών, ούτε οι ουρανόθεν αποστελλόμενοι χημικοί εισίν ικανοί να τα αναλύσωσι…».[1. Σ. Φαρασόπουλοςό.π.,  σ. 91]

Πικρόχολος και ίσως υπερβολικός βεβαίως ο συντάκτης του ανωτέρω κειμένου αλλά…  με λόγια καρδιάς και βαθύ παράπονο για τα συμβαίνοντα στην ιδιαίτερή του πατρίδα. Γιατρός ο ίδιος, σπούδασε στην Αθήνα, προσέφερε τις γνώσεις του στην πατρίδα του όπου ήρθε αντιμέτωπος με μια σειρά παγιωμένες καταστάσεις, νοοτροπίες, αντιλήψεις, ξένες μεν προς την ιατρική και τους κανόνες της, αλλά πρέπουσες και απαραίτητες για τη σωτηρία του σώματος από τους κατοίκους εκεί και τότε.

Εμείς, λοιπόν, με τη σειρά μας, καταθέτουμε όσα ωραία, χρήσιμα, μα και παράξενα, βρήκαμε από το θησαυρό του Αρχείου Προφορικής Παράδοσης και σας τα μεταφέρουμε με την προτροπή, αφού τα μελετήσετε, να… τα εφαρμόσετε.

-Με περηφάνια περισσή οι κάτοικοι του Σεμέντερε λέγανε πως, «στον τόπο μας δεν είχαμε ούτε γιατρούς, ούτε φάρμακα, γιατί η Αγία ήταν γιατρός και προστάτιδα».

Γι αυτούς ο καλύτερος τρόπος θεραπείας  των ασθενών  ήταν να τους πάνε στον υπόγειο ναό της Αγίας Μακρίνα, να τους ξαπλώνουν μέσα στους τάφους των πέντε μαρτύρων και να κάνουν τάματα.[2. Μαρτυρία Βικτωρίας Μιστιλίδου, ό.π. «Εκείνη γιάτρευε όλους, ακόμα και τους τρελούς- δαιμονισμένους. Τους βάζαμε κι αυτούς μέσα στους τάφους και τους δέναμε με αλυσίδες».]

Η θεραπεία των… εγκοιμήσεων.

Γνωστότατη και από αρχαιοτάτων χρόνων θεραπευτική μέθοδος[3. Οι εγκοιμήσεις για θεραπευτικούς σκοπούς γίνονταν και στα αρχαία Ασκληπιεία…]… διαδεδομένη και προσφιλής στον υπό έρευνα χώρο γενικά αλλά και ιδιαίτερα στο Σεμέντερε και πάντοτε στον ιερό ναό της Αγίας Μακρίνας. Μέρα- νύχτα χριστιανοί αλλά και μουσουλμάνοι προσέτρεχαν στη χάρη της μένοντας για μεγάλα χρονικά διαστήματα, μέσα στο ναό, μέχρι να βρουν την ίασή τους.

Κουρμπαατζιλίκ 

Επρόκειτο περί μιας παιδικής ασθένεια τα συμπτώματα της οποίας ήταν «το μωρό να μένει πάντοτε ξαπλωμένο»[4. Κουρμπαατζίκ- βάτραχος]. Παρόλο που δεν έχουμε την ακριβή σύγχρονη ορολογία της, γνωρίζουμε όμως την αποτελεσματικότατη θεραπεία που εφαρμοζότανε εκεί και τότε η οποία έχει ως εξής: «Τότε πηγαίναμε στο Κίτσαγατς, το γκιολ- λίμνη και παίρναμε κάτι βατράχια που η κοιλιά τους ήταν κόκκινη. Παίρναμε λοιπόν επτά (7) βατράχια και βάζαμε από ένα βατράχι στα χέρια του μικρού, από ένα κάτω από τα πόδια, δυο στην  κοιλιά κι ένα στο κεφάλι. Ύστερα   το φασκιώναμε  και το αφήναμε έτσι κάμποσες ώρες.

Άμα το ξεφασκιώναμε  έπρεπε να έχουν ψοφήσει τα εξ (6) βατράχια και να έχει μείνει το ένα ζωντανό. Άμα γινότανε αυτό, τότε το μικρό θα γίνει καλά.

Αυτό το έκανα εγώ στο γιο μου. Ήταν μωρό  που έπαθε αυτό το κακό. Φέραμε τα βατράχια και που τα βάλαμε έγινε καλά».[5. Μαρτυρία των: Θεοπίστης Λιμίδου και Τριανταφυλλιάς Καρατζίδου, ό.π.]

 

Πάτημα… μια ανεξήγητη ασθένεια.

Παιδική ασθένεια  τα συμπτώματα της οποίας ήταν το μωρό να είναι πάντοτε «ζαρωμένο και να μην μεγαλώνει φυσιολογικά»[6. Πρόκειται μάλλον για την παιδική καχεξία για την οποία είχαν πολλά ονόματα… Το βάρεμα ή καχεξία ή ατροφία ή ζαμπουνλούκ ή κιρκ παστί ή τσαλοπατεμένα, το πατημένο… Επίσης ήταν μια ασθένεια της οποίας όχι μόνο δεν γνώριζαν τα ακριβή αίτια που την προκαλούσε, αλλά επιπλέον τις περισσότερες φορές οδηγούσε στο μοιραίο…].

Τα κύρια αίτια αυτής της ασθενείας ήταν:

  • α – Η επαφή της μητέρας, προτού σαραντίσει,   με κάποιους οι οποίοι προηγούμενα είχαν πάει σε κηδεία…
  • β – Αν περνούσε κηδεία έξω από το σπίτι της…

Και εδώ οι θεραπείες ήταν απλές και αποτελεσματικές.

Έτσι «για να κάνουν καλά το μωρό το πήγαιναν στον τάφο του πεθαμένου και παίρνανε σαράντα (40) πετραδάκια… Ύστερα ψάχνανε να βρούνε ένα κεφάλι από ψόφιο άλογο.

Στη συνέχεια επί τρεις συνεχόμενες Παρασκευές παίρνανε το μωρό και το πήγαιναν σε ένα σταυροδρόμι, το ξέντυναν και κρατούσαν πάνω από το κεφάλι του ένα κόσκινο που μέσα είχαν βάλει τα πετραδάκια και το κεφάλι του αλόγου…

Ύστερα φέρνανε και ρίχνανε νερό το οποίο είχαν πάρει από επτά (7) σπίτια που έπρεπε να έχουν μια γυναίκα που να τη λέγανε Σοφία… Θα έπρεπε να το πάρουν χωρίς να μιλήσουν καθόλου, αμίλητοι.  Άμα το κάνανε όλα αυτά τρεις φορές το μωρό θα γινόταν καλά…  Αυτό το κάναμε όλοι μας.

Το ίδιο κάναμε κι όταν ήταν πατημένο το μοσχάρι μας, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις  το περνάγαμε από τρεις βρύσες για να πλυθεί και να γίνει καλά».[7. Μαρτυρία ό.π.]

Εναλλακτικές θεραπείες… της ασθένειας.

Πίστευαν πως ήταν το αποτέλεσμα μιας «κακής συνάντησης» και ως εκ τούτου συνιστούσαν και την ανάλογη θεραπεία, δηλαδή τον ιερέα και τις ευχές του.

α

«… “Α σου ασεράντωτης τη θύρα λείψανο δεν πρέπει να περάσ’.” …Εάν όμως ξαφνικά  ήταν ανάγκη να περάση ή εάν θα περνούσε  τζεναζέ= κηδεία, η λεχώνα ήταν υποχρεωμένη να πάρη το παιδί στην αγκαλιά της και να σταθή όρθια σε στάση προσοχής… Αν δεν πρόφταινε τότε το μωρό πάθαινε γηρπαντή- σαρανταπατημένο…κιτρίνιζε, γίνονταν καχεκτικό και τέλος πέθαινε κιόλας….». [8. Σεραφείμ Ρίζος, ό.π., σ. 266]

β

Σύμφωνα επίσης με μια εξ αυτών για να θεραπευτεί «…το πάσχον βρέφος λαμβάνουσιν ύδωρ ενέχον επτά αγιασμούς και πλύνουσι λίαν πρωί επί επτά ημέρας επί του τάφου του θανόντος…».[9. Κωνσταντίνος Νίγδελης, Καππαδοκία ιάματα και θάματα, Θεσσαλονίκη, Εκπαιδευτικό και Πολιτιστικό ίδρυμα της Ιεράς Μητροπόλεως Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως, 2011, σ. 79]

Σε ορισμένες κοινότητες ως βασική προϋπόθεση για να επιτύχει η θεραπεία θα έπρεπε ο τάφος να είναι πρόσφατος. Αν πάλι δεν υπήρχε,  τότε «πιάνισκαμ’ ένα ορφανό κορίτς» το οποίο μάζευε από επτά σπίτια νερό χωρίς να μιλήσει καθόλου και με το νερό αυτό λούζανε το άρρωστο παιδί τρεις φορές πάνω στο μνήμα κάποιου οικείου.

γ

Σε μερικές κοινότητες ήταν πιο προχωρημένοι και όχι με τόσο αποτρόπαιες μεθόδους. Σε αυτές λοιπόν απλά λούζανε μια φορά τα άρρωστα παιδιά στον αυλόγυρο της εκκλησιάς, χύνανε μετά το περισσευούμενο νερό στα λουλούδια και σπάνανε το δοχείο.

 

Αιμορραγία  λεχώνας και… η Πάπια.

Βεβαίως παράξενο, ίσως υπερβολικό, ενδεχόμενα αποτρόπαιο, αλλά σε κάθε περίπτωση αποτελεσματικό. Ο λόγος περί πάπιας, λοιπόν, που εκεί και τότε  θεωρείτο ως ένα πολύ καλό γιατρικό μέσο για τις λεχώνες που είχαν αιμορραγία. Ιδού η μέθοδος: «Άμα μια λεχώνα έχει αιμορραγία και δεν μπορεί να συνέλθει παίρναμε δυο πάπιες και τις βάζαμε σε μια λεκάνη με νερό κοντά στην λεχώνα. Οι πάπιες μέσα στο νερό άρχιζαν να φωνάζουν και τρομάζανε την λεχώνα. Καμιά φορά βάζανε  την πάπια να τσιμπήσει  τη μούρη της για την κάνει να συνέλθει».[10. Μαρτυρία Χαρίκλειας Μιστιλίδου και Πολυξένης Καρετζίδου, ό.π. ]

 

Αιμορραγία λεχώνας και… ο πυροβολισμός.

Επρόκειτο περί εναλλακτικής θεραπείας για την προαναφερομένη κατάσταση. Σύμφωνα, λοιπόν, με την ενδεδειγμένη και αποτελεσματικότατη μέθοδο, όταν είχαν τέτοιο περιστατικό «φέρνανε έναν Τούρκο με πράσινο σαρίκι και τον έβαζαν να τουφεκίσει μέσα στο δωμάτιο. Με μια τουφεκιά τρόμαζε  πάλι η άρρωστη και συνερχότανε.  Η Πολυξένη τρεις ώρες είχε χάσει τις αισθήσεις της από την αιμορραγία. Κάναμε όλα αυτά και έγινε καλά».[11. Ό.π. Σημ: Γιατί άραγε πράσινο και όχι κόκκινο;]

 

Λύσσα, μια ασθένεια με πολλές θεραπείες.

Εκείνο που μάς κάνει εντύπωση, στις έρευνες για τις κοινότητες της Καππαδοκίας, είναι πως πάντοτε βρίσκουμε στο κεφάλαιο περί της λαϊκής ιατρικής το θέμα της λύσσας. Προφανώς επρόκειτο περί μιας υπαρκτής κατάστασης.

Παραθέτουμε λοιπόν τις αντίστοιχες θεραπείες που βρήκαμε για την κοινότητα του Σεμέντερε, με την επισήμανση πως είχαν μέσα τους και το στοιχείο της μαγείας.

α

«Εμείς είχαμε έναν δικό μας τρόπο για να γιατρέψουμε ανθρώπους που τύχαινε να τους δαγκώσει λυσσασμένο σκυλί.

Ο δαγκωμένος, λοιπόν, από ένα τέτοιο λυσσασμένο σκυλί επί σαράντα (40) μέρες δεν έπρεπε να πηδήσει πάνω από τρεχούμενο νερό… ούτε να πέσει επάνω του έστω και μια στάλα βροχής, γιατί αμέσως θα λύσσαζε και θα πέθαινε ουρλιάζοντας φοβερά. Προπάντων όμως δεν έπρεπε να κοιμηθεί επί σαράντα (40) νύχτες, αλλά μόνο την ημέρα έπρεπε και κείνο λιγάκι. Αν κοιμότανε τη νύχτα, αλίμονό του. Θα πέθαινε αμέσως.

Για να τον κρατούν λοιπόν ξύπνιο όλη τη νύκτα, οι συγγενείς και οι φίλοι του δαγκωμένου, μαζεύονταν τριγύρω του από το σούρουπο έως τα ξημερώματα και επί σαράντα μέρες το γλεντούσαν. Βάζανε στη μέση τον δαγκωμένο και όλη τη νύκτα τριγύριζαν  μέσα στο χωριό παίζοντας ντέφια, χορεύοντας και τραγουδώντας… μέχρι τα ξημερώματα. Όταν τον έβλεπαν να νυστάζει του δίνανε μπάτσους για να τον κρατάνε ξύπνιο. Ο δαγκωμένος ξενυχτούσε σαράντα μέρες και πάντοτε γινότανε καλά».[12. Μαρτυρία Λουκίας Αργυροπούλου, ό.π.]

β

gοudoυς dουγιουνού- λυσσασμένος γάμος.

«Όταν κανέναν τον δαγκάσει λυσσασμένο σκυλί, οι δικοί του τον πηγαίνουν πρώτα στο Χασάκιοϊ- Αξό, όπου μια γυναίκα, ειδική γι αυτή την περίπτωση, τον παρπουλαdΙς. Δηλαδή διάβαζε ξόρκια, μασώντας ξερά σταφύλια (σταφίδες;), που έπειτα, έτσι μασημένα, του τα έδινε να τα φάει.

Του έδινε ακόμα να φάει παμπούλι.

Το παμπούλι αυτό είναι ένα κόκκινο σκουλήκι με φτερά, που ζει μέσα στη σίκαλη, στα χωράφια. Κόβουν το κεφάλι του που έχει δηλητήριο και δίδουν στο δαγκωμένο να φάει το υπόλοιπο σκουλήκι.

Έπειτα γυρίζουν τον άρρωστο στο χωριό του. Για σαράντα μέρες δεν πρέπει ούτε στον μύλο να πάει, ούτε νερό τρεχάμενο να περάσει… και ακόμα σε αυτές τις μέρες οι δικοί του έπρεπε να τον κρατήσουν ξύπνιο τρεις ολόκληρες νύκτες: την 7η, την 17η και την 40η.

Για να γίνει αυτό,  μάζευαν γύρω από τον ασθενή  συγγενείς και φίλους, που για να τον κρατήσουν ξύπνιο, έστηναν τρικούβερτο γλέντι. Τα μεσάνυχτα για να ξεφύγουν από την υπνηλία έπαιρναν ντέφια και άρχιζαν να τριγυρνάν τραγουδώντας και φωνάζοντας στο χωριό, χτυπώντας πόρτες των κοιμισμένων…

Εκείνοι φυσικά δεν ξαφνιάζονταν γιατί ξέρανε τι ήταν και λέγανε “έχουνε απόψε gοudoυς dουγιουνού- λυσσασμένο γάμο”. Και αυτό γινότανε ως θεραπεία τρεις φορές».[13. Ό.π.]

γ

Μια διδακτική ιστορία

Φαίνεται πως «ο λυσσασμένος γάμος» ήταν απαραίτητο στοιχείο της θεραπείας του ασθενούς. Γιατί στο Σεμέντερε λέγανε την παρακάτω ιστορία, για ένα φτωχό αντρόγυνο:

«Ένα σκυλί λυσσασμένο δάγκωσε έναν άντρα και μια γυναίκα, Έκαναν οι δυο τους τη σχετική, προκαταρτική θεραπεία στο Χασάκιοϊ, μα έπειτα, όταν ήρθε η νύκτα που έπρεπε να μείνουν άγρυπνοι, της 7ης   μέρας, είπαν αναμεταξύ τους:

-Φτωχοί άνθρωποι είμαστε, για ποιον λόγο να μαζεύουμε κόσμο και να κάνουμε έξοδα; Διάβασε εσύ το βιβλίο σου κι εγώ θα μπαλώσω, θα περάσει η νύκτα.

Μα δεν την πέρασαν. Προς τα ξημερώματα τους πήρε ο ύπνος και το πρωί τους βρήκαν πεθαμένους».[14. Μαρτυρία των: Λουκίας Αργυροπούλου, Χαρίκλειας Μιστιλίδου, Πολυξένης Καρετζίδου]

 

Αμμόλουτρα

Μια ιδιαίτερη θεραπευτική μέθοδος για πολλές τις ασθένειες την οποία συναντάμε και στην κοινότητα της Μαλακοπής[15. Γεώργιος Μαυροχαλυβίδης, Η Αξός της Καππαδοκίας, Αθήνα, Κ.Μ.Σ.   1990, σ. 305 «Την ίδια ημέρα γινότανε αθρόα μετάβαση προσκυνητών στη Μαλακοπή όπου υπήρχαν πολλές εκκλησιές…κι όπου σε μικρή απόσταση ανατολικά απλωνότανε σ’ αρκετή έκταση παχύ στρώμα αμμουδιάς.

Σ’ αυτήν άνοιγαν γούβες σαν άβαθα μνήματα και χωνόντουσαν γυμνοί. Έτσι, κάτω από τον τύπο του θρησκευτικού εθίμου, ο κοσμάκης έκανε ένα γενναίο αμμόλουτρο που για πολλούς λόγους δεν ήταν άμοιρο απαλλαγής από τους ρευματισμούς

Δηλαδή μια διαδικασία μέσα από την οποία ή δια της οποίας επεδίωκαν την ίασή τους αλλά… Αλλά και μέσα, ίσως, από αρχέγονες μνήμες  και πρακτικές, τύπους χαμένους, γινότανε ο καθαρμός σώματος και ψυχής με την αποβολή του παλαιού- γυμνοί, το θάψιμο στα άβαθα μνήματα και την εκ νέου (ξανα)γέννηση του απαλλαγμένου από τις αμαρτίες  και τα βάρη του παρελθόντος…». βλ. Κων/νου Νίγδελη Ιάματα και Θάματα ό.π.]  εκεί και τότε.

«Ανήμερα του Σωτήρος,  και μετά το διάβασμα  των σταφυλιών από τον παπά στην εκκλησιά του Αγίου Γεωργίου,  πολλοί συγχωριανοί που ήταν πιασμένοι  πήγαιναν σε μια περιοχή  κοντά στον Άγιο Κωνσταντίνο του Ανταβάλ. Εκεί υπήρχε ένα ρέμα που είχε μαύρη άμμο. Άνοιγαν γούβες βαθιές, βγάζανε τα παντελόνια και με τα σώβρακα  μπαίναμε μέσα στην άμμο. Αυτό κρατούσε για λίγο αλλά τους έκανε  καλό».[16. Μαρτυρία Ιωσήφ Αποστολίδη ό.π.]

Οτζάκ (χ),
οι ξεχωριστοί θεραπευτές.

Δηλαδή αν… αν παρ’ ελπίδα δεν κατάφερναν τίποτε οι γιατροί, πρακτικοί και μη, τότε υπήρχαν αυτοί  που ξέρανε. Αυτοί που κατείχαν τα απόκρυφα θεραπευτικά μυστικά τα οποία θα μεταβίβαζαν στους ευλογημένους, από στόμα σε στόμα και μόνο όταν ερχότανε η ώρα. Όπως τα πήραν οι ίδιοι.[17. Θανάσης Κωστάκης, Το Μιστί της Καππαδοκίας, Αθήνα, Ακαδημία Αθηνών, 1977,  σ. 328,  «Παραδίδωσι δε και δείκνυσι πατήρ τω υιώ και ούτως η δύναμις φυλάσσεται ως ουδείς άλλος οίδε των πολιτών. Ουχ όσιον δε τους επισταμένους τα φάρμακα μισθού τοις κάμνουσι βοηθείν, αλλά προίκα»]

Με μια διαδικασία απλή, μυστική, κάτι το ιερό, ανάμεσα στον πατέρα που παρέδιδε στο γιο ή τη μάνα προς την κόρη… Για να συνεχίσουν  το θεάρεστο έργο της γιατρειάς.

Διότι σε κάθε διαφορετική περίπτωση οι γνώσεις χάνονταν. Με τους ευλογημένους, στις περισσότερες των περιπτώσεων, να είναι  τα παιδιά ή και μέλη της οικογένειας[18. Ό.π., σ. 328, «Υπήρχαν ακόμη και τα οντζάχια στα γύρω χωριά. Ήταν οικογένειες που από μάνα  σε κόρη συνήθως ή από πατέρα σε γιο, σπανιότερα κληρονομούσαν την ικανότητα να γιατρεύουν λογής αρρώστιες. Όταν ο προικισμένος με τη χάρη αυτή ένιωθε το τέλος του να πλησιάζει, καλούσε το γιο του ή την κόρη του να τους μεταδώσει το χάρισμα. Να σι ντώκου ντου χέρι μ’ έλεγε φωνάζοντας, να κάμεις καλά τον κόσμο… Και ο κληρονόμος του οντζακιού έπιανε το χέρι του ετοιμοθάνατου, το φιλούσε και έπαιρνε έτσι τη διαδοχή στην ικανότητα να γιατρεύει…». Σχ. και  Γ. Μαυροχαλυβίδης, ό.π., σ. 135, Κ. ΝίγδεληςΤα Φλογητά της Καππαδοκίας, ό.π. σ. 127]… και πάντοτε άτομα περιβαλλόμενα με κύρος και δέος.

«Τα ξόρκια και το ξεμάτιασμα δεν είναι δουλειά του καθενός. Όχι… Είναι προνόμιο ορισμένων ανθρώπων, που το προνόμιο αυτό το κληροδοτούν στα παιδιά τους.  Λέγαμε, για παράδειγμα, πως η Κατίνα “έδωκε το χέρι” στην κόρη της τη Σουλτάνα. Τίποτε άλλο.

Αυτοί που έχουν το “χέρι”… έχουν τη δύναμη μιας  μαγικής πράξης. Υπάρχουν οικογένειες  οτζάκ, ειδικές  για κάθε περίπτωση. Στο Σεμέντερε η οικογένεια Καϊτάνογλου ήταν οτζάκ στο να κρατάει το κεφάλι του παπά στο μύλο, σε περίπτωση ανομβρίας[19. Σημ: υπάρχει μια ολάκερη διαδικασία που περιγράφεται στο οικείο κεφάλαιο.]. Είχε την υποχρέωση να κόψει το κεφάλι του παπά μέσα από τον τάφο του… και μάλιστα σε γνώση και προτροπή ολάκερου του χωριού. Αν κάποιος άλλος έκανε αυτή την τελετουργική πράξη, δεν μπορούσε να έχει αποτέλεσμα.

 

Γητεία,
μια ιδιαίτερη θεραπευτική μέθοδος

Και μια μικρή αναφορά σε μια γνωστότατη και τα μάλα θεραπευτική μέθοδο, για όλες τις ασθένειες, γνωστής ως «γητεία- μπουϊού[20. Μαγεία]».

Μεθόδου στην οποία προσέφευγαν σχεδόν οι πάντες μιας και ο άνθρωπος, τουλάχιστον εκεί και τότε,  αγνοώντας τους φυσικούς νόμους και φυσικά μη μπορώντας να εξηγήσει τα φαινόμενα, απέδιδε τις αρρώστιές του σε διάφορες δυνάμεις  και σε επήρειες άσχετες με τα αίτια που τις δημιουργούσαν.

Εξάλλου ήτανε γνωστό σε όλους: οι αρρώστιες ήταν αποτέλεσμα της επιβολής των κακών δαιμόνων, ενδεχόμενης αμαρτίας της οικογένειας ή του ιδίου του ασθενούς ή δίκαιης τιμωρίας του.

Συνεπώς για την αποτροπή του κακού- θεραπεία της ασθένειας έπρεπε να ειπωθούν τα «λόγια» που μόνο οι γητευτές ξέρανε[21. Κρέμασμά της «στα όρη, στα βουνά, στα άγρια δέντρα…»], να ζητηθεί η βοήθεια των καλών δυνάμεων από αυτούς που κατείχαν το χάρισμα, ή το έλεος μόνο από αυτούς που μπορούσαν και επικοινωνούσαν με αυτές τις δυνάμεις.

Φυσικά είναι αδύνατον να καταγραφούν οι διάφορες γητείες του χώρου, εξάλλου αποτελούσαν επτασφράγιστο μυστικό μεταφερόμενο στο διάβα του χρόνου από στόμα σε στόμα, από συγγενή σε συγγενή. Απλά να τονίσουμε πως πρόκειται για τη θεραπευτική μαγεία, η οποία παρόλο που εκδιώχθηκε, παρέμενε σταθερή και πάντοτε νικηφόρα, μιας και στο τέλος  η επίσημη θρησκεία αναγκάσθηκε να την παραδεχτεί και να τη ντύσει με ένδυμα χριστιανικό.

Παρόλα αυτά έχουμε πολλές φορές αναφερθεί μαζί με τις «ορθόδοξες» θεραπείες και σε παράλληλες των γητειών, με το «καρφί», το «αμίλητο νερό», το «κλέψιμο του νερού από τις δώδεκα βρύσες», το «μαχαίρι», τη «σήτα», το «τίμιο ξύλο», τη «σκούπα», το «πέρασμα σαράντα φορές ενός τσοφλιού αυγού»…

Διότι  «κάθε τι που ανήκει στον άνθρωπο, είναι και μέρος από τον ίδιο».

Και κάτι τελευταίο.

Οι γητευτές-θεραπευτές ήταν από τα πλέον σεβάσμια άτομα της τοπικής κοινωνίας και προσέφεραν πάντοτε τις «υπηρεσίες» τους αφιλοκερδώς.

Για την κοινότητα του Σεμέντερε επισημαίνουμε τα παρακάτω:

  • -Αυτός που κατείχε το χάρισμα της γητείας λεγότανε Γαρελέμ- Χαράλαμπος… με το προσωνύμιο Καρερέμ Ταγί, δηλαδή θείος Χαράλαμπος. Γνωστός σε όλα τα χωριά και με ασθενείς χριστιανούς και μουσουλμάνους.
  • -Ήταν ειδικός και θεράπευε τον πυρετό (;).
  • -Καθένας που έπασχε από πυρετό πήγαινε στον Καρερέμ Ταγί ο οποίος τον ξάπλωνε, τοποθετούσε ένα θρησκευτικό βιβλίο πάνω στο κεφάλι του, διάβαζε και έλεγε κάτι το ακατάληπτο και μετά έδενε κόμπους σε ένα μαντήλι του αρρώστου.

Γνωστός, επίσης, γητευτής, χωρίς να βρίσκεται σε ανταγωνισμό με τον Καρερέμ ταγί, ήταν και κάποιος Τούρκος από τον Πόρο… Ικανότατος «που πάντοτε έπαιρνε τον ασθενή, τον ξάπλωνε, του έκελινε τα μάτια με ένα μαντήλι και έλεγε σιγανά κάποια λόγια που κανείς δεν τα καταλάβαινε…. Μετά φυσούσε στο πρόσωπο του αρρώστου. Έτσι με αυτά γινόσουν καλά».[22. Μαρτυρία Χαρίκλειας Μιστιλίδου, ό.π.]

Κωνσταντίνος Ν. Νίγδελης
Συνεχίζεται

Σεμέντερε – τα του θανάτου

Τα του θανάτου

Σπανιότατη φωτογραφία από κηδεία στα Λιμνά Καππαδοκίας.
Σπανιότατη φωτογραφία από κηδεία στα Λιμνά Καππαδοκίας.

 

Παρόλο που η επικράτηση του χριστιανισμού ήταν άμεση, από των πρώτων χρόνων  και σε όλη την έκταση της Καππαδοκίας, είναι γνωστό πως  η κυρίαρχη ιδεολογία του απορρόφησε και υιοθέτησε αρκετά δρώμενα των παλαιών παραδόσεων, διάφορες πρακτικές σε κάθε έκφανση της ζωής… Δοξασίες από τα τότε, ίσαμε τη μεγάλη «έξοδο» και αρκετές μέχρι και σήμερα. Μεταφερόμενες από στόμα σε στόμα, από μια βαθιά εσωτερική πίστη πως έτσι πρέπει, πρακτικές  επιβαλλόμενες με άνωθεν επιβολές επενδυμένες με την αίγλη τού «είναι αμαρτία» η μη τήρησή τους…

Continue reading “Σεμέντερε – τα του θανάτου”

Σεμέντερε – Γάμος

Όλα του γάμου όμορφα[1. Βλ. Κωνσταντίνου Νίγδελη, Καππαδοκία, δρώμενα γάμου,  Κέντρο ιστορίας Δήμου Συκεών, 2007]

«Εξέχουσα θέση ανάμεσα στα πολυάριθμα έθιμα του χώρου κατέχουν αυτά που αφορούν τον γάμο, μιας και αναγνωρίζεται η ζωτική του σημασία όχι μονάχα ως θεμελίου της οικογένειας, της διαιώνισης του ανθρώπινου είδους αλλά και αυτής της κοινωνικής διάρθρωσης. Έθιμα που αναδεικνύονται στο διάβα του χρόνου και που με αξιοσημείωτη συνοχή μεταφέρουν το γεγονός, συμβάλλουν  στην περαιτέρω σύσφιξη των σχέσεων και την ενίσχυση της ομάδας».

Γάμος Καππαδοκίας 1902 (φωτο Σύλλογος Αχενών Καππαδοκίας)
Γάμος Καππαδοκίας 1902 (φωτο Σύλλογος Αχενών Καππαδοκίας)

Αρχίζουμε λοιπόν την περιήγησή μας σε τούτα τα πολύτιμα της κοινότητας του Σεμέντερε μέσα από τις μαρτυρίες των δικών της ανθρώπων.[2. Σημ: υπάρχουν έθιμα γενικά, αυτά δηλαδή που εφαρμοζότανε σε όλο το χώρο της Καππαδοκίας, αλλά και ιδιαίτερης μορφής με εφαρμογή μόνο στο Σεμέντερε και σε κάποιες άλλες κοινότητες.]

  • -Τα στέφανα, κατά την ημέρα του γάμου, πάντοτε αντάλλασσε ο ανάδοχος ή σε περίπτωση μεγάλης διαφοράς ηλικίας κάποιο από τα παιδιά του.
  • -Το κάλεσμα- πρόσκληση για το γάμο γινότανε από τους στενούς συγγενείς  του γαμπρού και της νύφης. Ένα με δυο άνδρες ντυμένοι με τις καλές τους ενδυμασίες αναλάμβαναν αυτό το ευχάριστο καθήκον  προσφέροντας σε κάθε προσκεκλημένο ένα κερί…
  • -Οι άδειες γάμου βγαίνανε από την έδρα της Μητροπόλεως στη Νίγδη.
  • -Απαγορευότανε ο γάμος μεταξύ συγγενών μέχρι και του 7ου βαθμού.[3. Μαρτυρία Λουκίας Αργυροπούλου ό.π.Σημ: νομίζουμε πως πρόκειται περί λάθους ή συγγνωστής υπερβολής της πληροφορήτριας, αν σκεφτούμε πως τα πρώτα ξαδέλφια είναι 4ου βαθμού…]
  • -Η εορταστική ατμόσφαιρα του επικείμενου γάμου άρχιζε από τη Δευτέρα… με τους συγγενείς κάθε πλευράς να προετοιμάζονται πυρετωδώς για το γεγονός. Καθαριότητα των σπιτιών, ασβεστώματα, γανώματα- κασσιτέρωμα των οικιακών συσκευών, με τα βράδια να τελειώνουν με τους ήχους μουσικών τραγουδιών και σχετική οινοποσία.
  • -Η Παρασκευή ήταν πάντοτε μια μέρα ιδιαίτερη για την πλευρά της νύφης και τούτο διότι εμφάνιζε για πρώτη φορά τα προικιά της… Μια τελετουργική διαδικασία που παίρνανε μέρος όλα τα ανύπαντρα κορίτσια, φίλες της νύφης, και τις ευχές της εκκλησίας… αλλά και με τον γαμπρό και τους φίλους του να προσέρχονται υπό τους ήχους της μουσικής συνοδείας, να τη βλέπουν, να τη σχολιάζουν, πάντοτε εννοείται θετικά, να προσφέρουν τη κινά, ειδική βαφή για τα νύχια της νύφης και τα σχετικά φακούδια, έτσι για προκοπή.

 

Το ντύσιμο του γαμπρού

Επρόκειτο για μια περίπλοκη διαδικασία που ξεκινούσε με την προτροπή των φίλων του γαμπρού και τελείωνε μετά από ένα σχετικά μεγάλο χρονικό διάστημα. Μια τελετουργική συνήθεια χρόνων με πολλά και διάφορα που σκοπό είχαν την ταλαιπωρία του γαμπρού με διάφορα τερτίπια, σε αγαστό συνδυασμό με την πρόκληση του γέλωτα από τα υποτιθέμενα δεινά του γάμου.

Τύχη αγαθή οι πληροφορητές[4. Μαρτυρίες των Καλαντάρη Γαϊτανίδη, Απόστολου Ουραϊλίδη, παπαευθύμη Αργυρόπουλου ό.π.] μας διέσωσαν τα σχετικά τραγούδια, κατά την εθιμική πρακτική του ντυσίματος,  τα οποία και παραθέτουμε:

Α μέρος

Το σο παππού το όνομα

σην Πόλη ’ναι γραμμένο.

Σην Πόλη και ση Γαλατά

και στην Αγία Σοφίτσα.

Να ένει βλοημένο

και πολυχρονουμένο.

Δηλαδή

Του παππού σου το όνομα

στην Πόλη είναι γραμμένο.

Στην Πόλη και στον Γαλατά

και στην Αγία Σοφία.

Να γίνει βλογημένο

και πολυχρονεμένο.

Β μέρος

Να φορώσουμ’ σ’ χιλιώνας το φες

(να φορέσουμε του γαμπρού το φέσι που αξίζει χιλιάδες

Να ένη βλοημένο και πολυχρονουμένο

 

Να φορώσουμ’ σ’ χιλιώνας το μετ’

(να φορέσουμε του γαμπρού το πουκάμισο που αξίζει χιλιάδες)

Να ένει βλοημένο και πολυχρονούμενο

 

Να φορώσουμ’ χιλιώνας τα τσουράπια

Να ένει βλοημένο και πολυχρονούμενο.

Να φορέσουμ’ σ’ χιλιώνας τα παπούτσια.

Να ένει βλοημένο και πολυχρονούμενο

Να φορώσουμ’ σ’ χιλιώνας το σαλβάρ

Να φορέσουμε του γαμπρού το παντελόνι που αξίζει χιλιάδες

Να ένει βλοημένο και πολυχρονούμενο

 

Η διαδικασία περιελάμβανε την επίδειξη κάθε αναφερόμενου κομματιού της ενδυμασίας από τον κουμπάρο ή από κάποιον φίλο… με τη συνεχή προσπάθεια να του τα φορέσουν μπερδεμένα για την πρόκληση του γέλωτα.

Παραλλαγή α

Να φορώσουμ’ το γαμπρόζ μας

να ειν’ ευλοημένο και πολυχρονουμένο.

-Ελάτ’ μετέρα του να κλάψουμ’ το παιί μας,

ελάτ, ελάτ’ σαπ γιαβρούμ,

να’ναι ευλοημένο και πολυχρονουμένο.

-Του πάππου τ’ τ’ όνομα που τ’αφήκα,

ελάτ’ ας τα ειπούμ’ και άκουτα.

-Έχουμ’ το γαμπρό μας, πουν το νυφ’ μας

πουν’ το σύντεκνο;

να είν’ ευλοημένο και πολυχρονουμένο.

 

– Του τουτ’ πάππου τ’ τ’ όνομα

στην Πολ’ είναι γραμμένο

να είν’ ευλοημένο και πολυχρονουμένο

και πολλά χρόνια να ζήσεις γιάβρουμ.

 

Παραλλαγή β

Φορώνουνε το λιόγαμπρο

να είν’ ευλοημένο και πολυχρονεμένο.

Και του τουτ’ πάππου τ’ τ’ όνομα

σημ boλ είναι γραμμένο

να είν’ ευλοημένο και πολυχρονεμένο.

Σημ bόλιν και σην Gαλατά

και σην Αη Σοφία

να είν’ ευλοημένο και πολυχρονεμένο

Κωνσταντίνος Ν. Νίγδελης
Συνεχίζεται


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Σεμέντερε - Σχολικά και Γλωσσικά
    Τα σχολικά δρώμενα ήταν επιεικώς απαράδεκτα. Άποψη που επιβεβαιώνεται και από τις σχετικές μαρτυρίες του Αρχείου της Προφορικής Παράδοσης του Κ.Μ.Σ. με κάποιες μάλιστα να κάνουν λόγο για την ανυπαρξία κάθε σχολείου.
  2. Σεμέντερε - Προφητείες, μάγια, παιχνίδια
    Αν και σύμφωνα με τους κανόνες του ορθοδόξου δόγματος θεωρείτο αμαρτία να ασχολείται κανείς με τούτες τις πρακτικές, εντούτοις, όχι μόνο άγνωστες ήταν, αλλά πάντοτε επίκαιρες και σε πολλές περιπτώσεις χρήσιμες… διότι «η πονηριά της γυναίκας ποτέ δεν σταματά
  3. Σεμέντερε - Εθιμικές Συνήθειες
    Μια από τις πλέον παράξενες εθιμικές συνήθειες ήταν αυτή του γιαγμούρ γκελινί, δηλαδή της νύφης της βροχής. Σύμφωνα λοιπόν με τα δρώμενα ντύνανε ένα πεντάρφανο κορίτσι...
  4. Σεμέντερε - Βότανα
    Αμύγδαλα … θρεπτικά, αλλά και σε διάφορες μορφές βοηθούν στο καθάρισμα του στήθους, δίνουν καλό ύπνο, ωφελούν στο συκώτι, στη σπλήνα, στο λαιμό, στον ανδρισμό.
  5. Σεμέντερε - τα του θανάτου
    Παρόλο που η επικράτηση του χριστιανισμού ήταν άμεση, από των πρώτων χρόνων και σε όλη την έκταση της Καππαδοκίας, είναι γνωστό πως η κυρίαρχη ιδεολογία του απορρόφησε και υιοθέτησε αρκετά δρώμενα των παλαιών παραδόσεων, διάφορες πρακτικές σε κάθε έκφανση της ζωής…
  6. Σεμέντερε - Γάμος
    Εξέχουσα θέση ανάμεσα στα πολυάριθμα έθιμα του χώρου κατέχουν αυτά που αφορούν τον γάμο, μιας και αναγνωρίζεται η ζωτική του σημασία όχι μονάχα ως θεμελίου της οικογένειας, της διαιώνισης του ανθρώπινου είδους αλλά και αυτής της κοινωνικής διάρθρωσης.
  7. Σεμέντερε - Κοινοτικά
    Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται μια σειρά από δράσεις και συνήθειες αιώνων της υπό έρευνα κοινότητας του Σεμέντερε, κοινές πολλές εξ αυτών με τις διπλανές κοινότητες του χώρου, για τη λαϊκή λατρεία, τα εορταστικά ήθη και έθιμα, τις δοξασίες αιώνων...
  8. Σεμέντερε - Κύκλος του Χρόνου
    Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται οι πληροφορίες που αντλήσαμε για τα ιδιαίτερα της κοινότητας, στον αέναο κύκλο του χρόνου: τη λαϊκή λατρεία, τις πρακτικές, τα ήθη και έθιμα, τις μικρές και μεγάλες γιορτές, τις δοξασίες, αλλά και τις πολλές αντιλήψεις για πολλά και διάφορα.
  9. Σεμέντερε - Λατρευτικά
    Δεν γνωρίζουμε εάν υπάρχει τάξη ή τάξεις αγίων. Εκείνο που ξέρουμε και μάλιστα καλά, είναι πως οι Καππαδόκες, χριστιανοί μα και μουσουλμάνοι σεμνύνονταν το όνομα του Αγίου Γεωργίου περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο.
  10. Σεμέντερε - Εκκλησιαστικά
    Η κοινότητα του Σεμέντερε, σύμφωνα με τα εκκλησιαστικά κατάστιχα, ανήκε στην Επισκοπή Μισθίων της Ιεράς Μητροπόλεως Ικονίου της οποίας ο προκαθήμενος έφερε τον τίτλο «Υπέρτιμος και Έξαρχος πάσης Λυκαονίας», με πρώτη μητροπολιτική έδρα το Ικόνιο και δεύτερη την πόλη της Νίγδης.
  11. Σεμέντερε - Πόσιμα ύδατα
    Πόσιμα ύδατα, βρύσες, πηγάδια, ρέματα, νερά… Στην ευρύτερη περιοχή της κοινότητας υπάρχουν μερικά αξιοπρόσεκτα ρέματα, μια πληθώρα άλλων μικρότερων κα
  12. Σεμέντερε - Κελέρια
    Πουθενά στην οικουμένη, όσο κι αν ψάξει κανείς, δεν υπάρχει σε τόσο μεγάλη έκταση εκμετάλλευση της γης για σκοπούς αλλότριους της γεωργίας, όσο στον χώρο της Καππαδοκίας. Ατέλειωτες υπόγειες πολιτείες, διαφορετικών ειδών ή καλύτερα διαφορετικής τεχνικής, φυσικές σπηλιές, λαξευτά κελέρια, υπόγειοι ή επίγειοι χώροι που χρησιμοποιήθηκαν από τους κατοίκους της στο διάβα του χρόνου για κάθε χρήση. Με την απάντηση στο γιατί ή καλύτερα σε τι οφείλεται τούτη η πρακτική να είναι απλή.
  13. Σεμέντερε - Τοπωνύμια
    Ά(β)ουρέν ή Άβορεν ή Αγορέν - Επρόκειτο περί κοινής τοποθεσίας στα νοτιοδυτικά χωριού σε απόσταση περίπου μισής ώρας προς το Ανταβάλ, με ιδιοκτησίες και των δυο κοινοτήτων και πολλά κελέρια. Χαρακτηριστικό στοιχείο της περιοχής ήταν το Αγορέν μπογαζί, δηλαδή ένας μακρύς ντερές (εσοχή) που έφτανε έως τον δημόσιο δρόμο
  14. Σεμέντερε - Πληθυσμιακά / Διοικητικά
    Οι ιστοριοδίφες του χώρου ένα από τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν είναι οι συγκεχυμένες και εν πολλοίς πληροφορίες που εμπεριέχουν υπερβολές, συχνά μάλιστα αντικρουόμενες μεταξύ τους… σε όλες τις εκφάνσεις της ερευνάς τους. Για το εκπαιδευτικό σύστημα, τις κυρίαρχες σχέσεις με τους «άλλους», την καθημερινότητα, την οικονομική κατάσταση…
  15. Σεμέντερε - Ρυμοτομία
    Σύμφωνα με τις υπάρχουσες μαρτυρίες μπορούμε να μιλάμε για μια τυπική κοινότητα του χώρου, εκεί και τότε, που ήταν χωρισμένη σε μαχαλάδες, με στενά σοκάκια το σύνολο των οποίων ήταν χωμάτινοι, χωρίς καμία επέμβαση από πλευράς της διοίκησης, με τον χώρο της τυπικής πλατείας και τους λοιπούς δρόμους που οδηγούσαν στις παράπλευρες κοινότητες.
  16. Σεμέντερε - Όνομα
    Προ κάθε συμπεράσματος θα θέλαμε να καταθέσουμε τη μόνη, ίσως, σαφέστατη και σε κάθε περίπτωση αξιόπιστης βιβλιογραφικής αναφοράς που έχει σχέση με την ιστορία της κοινότητας… Σύμφωνα λοιπόν με αυτήν το Σεμέντερε είναι ή κτίστηκε στην τοποθεσία που βρισκόταν κάποτε το χωριό Δάσμενδρον…
  17. Σεμέντερε - Η δημιουργία του χωριού
    Το πότε ακριβώς δημιουργήθηκε το χωριό μάς είναι άγνωστο, όπως επίσης και ο τρόπος. Απλά υπάρχουν μιας σειρά μαρτυριών που σίγουρα εμπεριέχουν υπερβολές, ανακρίβειες, μυθεύματα και σπέρματα αληθείας εμπλουτισμένα με προσωπικά συμπεράσματα. Και όλα φυσικά μέσα στα πλαίσια του εμείς και του εγώ, δηλαδή της δικής μας ράτσας και των δικών μου γνώσεων… δηλαδή στα πλαίσια μιας συγγνωστής υπερβολής.
  18. Σεμέντερε Καππαδοκίας
    Ανέκδοτη έκδοση ( Σεπτέμβριος 2015 ), με τίτλο "Σεμέντερε Καππαδοκίας" του Κώστα Νίγδελη. Το βιβλίο έχει περί τις διακόσιες σελίδες έρευνας του συγγραφέα και αποτελεί μοναδικό στο είδος του για τις πτυχές αυτές της περιοχής.

Σεμέντερε – Κοινοτικά

Τα αξιοπρόσεκτα της κοινότητας

Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται μια σειρά από δράσεις και συνήθειες αιώνων της υπό έρευνα κοινότητας του Σεμέντερε, κοινές πολλές εξ αυτών με τις διπλανές κοινότητες του χώρου, για τη λαϊκή λατρεία, τα εορταστικά ήθη και έθιμα, τις δοξασίες αιώνων, δηλαδή έναν ανυπολογίστου, κατά την άποψή μας, αξίας θησαυρό της λαϊκής μας παράδοσης.  Που μεταφέρθηκαν και βλέπουν το φως της δημοσιότητας από αξιόπιστους πληροφορητές, ανθρώπους που γεννήθηκαν, ανδρώθηκαν εκεί και τότε, συμμετείχαν σε πολλά από αυτά, τα ένιωσαν οι ίδιοι στο είναι τους. Continue reading “Σεμέντερε – Κοινοτικά”