Μεσοπόλεμος 1918-1939

Περίοδος Μεσοπολέμου, 1918-1939
Πολιτική αστάθεια στην Ελλάδα

       ©Πιπίνα Δ. Ιωσηφίδου Έλλη

Η περίοδος μεταξύ του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου (1918) ως την έναρξη του Δευτέρου (1939) ονομάζεται Μεσοπόλεμος. Στην διάρκειά της, σημειώθηκαν σημαντικά γεγονότα, που συνέβαλαν σε σπουδαίες αλλαγές στην Ελλάδα και αλλού.  Οι χώρες οι οποίες αναδύθηκαν από τον πόλεμο, έχοντας γνωρίσει καταστροφές και έχοντας παράλληλα πολλές ανάγκες, οδηγήθηκαν στο να αυξήσουν την παραγωγικότητά τους για μια καλύτερη ποιότητα ζωής. Η μεταπολεμική περίοδος, συνετέλεσε επιπλέον στον άνισο καταμερισμό του υπάρχοντος πλούτου. Τα προϊόντα ήταν απρόσιτα στους πολίτες, παρά το γεγονός ότι υπήρχαν.  Συνέπεια ετούτου του φαινομένου, ήταν να κλείνουν οι χώροι επεξεργασίας και παραγωγής των προϊόντων -τα εργοστάσια- και επομένως να μειώνεται παράλληλα και  το εργατικό προσωπικό.

Όπως λοιπόν τον 18ο αιώνα η γαλλική επανάσταση είχε επιδράσει στην Ευρώπη, έτσι και η πρόσφατη ρωσική επανάσταση (1917), ώθησε για ισότητα και δικαιοσύνη και επηρέασε τους λαούς.  Στην γενική αναστάτωση, συνέβαλε και η ταραχώδης κατάσταση που επικρατούσε, στην  ταπεινωμένη από τους όρους που της είχαν επιβληθεί μετά από την ήττα της στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, Γερμανία.  Την κατάσταση αυτή την εκμεταλλεύτηκαν κάποιοι φιλόδοξοι και με υποσχέσεις για την ποθητή στους λαούς ευημερία, επέβαλαν δικτατορικά καθεστώτα.  Έτσι στην Ιταλία επικράτησε ο ιδρυτής του φασιστικού κόμματος, Μπενίτο Μουσολίνι και στη Γερμανία, ο ηγέτης του ναζιστικού κόμματος, Αδόλφος Χίτλερ[1. Διονύσιος  Α. Κόκκινος (της Ακαδημίας Αθηνών), Ιστορία της νεωτέρας Ελλάδος, εκδοτικός Οίκος Μέλισσα, Ιστορική Βιβλιοθήκη, Αθήναι Πανεπιστημίου 34, Τόμος Δεύτερος, σσ. 1343-1348 και επίσης στη σ. 1388.].

Ταλαιπωρημένη από τους Πολέμους, η Ελλάδα, διανύει την δύσκολη περίοδο της αποκατάστασης των χιλιάδων Ελλήνων προσφύγων της μικρασιατικής καταστροφής.  Οι περισσότεροι από τους δυστυχισμένους πρόσφυγες εγκαθίστανται υπό δυσμενείς συνθήκες, στην Μακεδονία, στην Θράκη, στην Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα και στον Πειραιά.  Παρά τα τρομερά προβλήματα που αντιμετωπίζουν διαδραματίζουν σοβαρό και άκρως θετικό ρόλο στην πολιτιστική και οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας σε ευρεία κλίμακα.

Ετούτη την περίοδο η Ελλάδα, παράλληλα με τα άλλα προβλήματα, αντιμετωπίζει και την πολιτική αστάθεια.  Ο λαός είναι χωρισμένος στους Βενιζελικούς και τους αντίθετους.  Οι κυβερνήσεις διαδέχονται η μια την άλλη και δεν λείπουν τα στρατιωτικά κινήματα.  Για ένα διάστημα καταργείται η βασιλεία.  Η περίοδος 1928-1932, υπό τη διακυβέρνηση του Ε. Βενιζέλου, θεωρείται η πιο σταθερή και η πιο δημιουργική του Μεσοπολέμου.  Το 1930, ο Βενιζέλος για να πετύχει  ειρήνη και ηρεμία για την ανάπτυξή της χώρας του, υπογράφει με τον Τούρκο ομόλογό του το “Ελληνοτουρκικό σύμφωνο φιλίας”[2. Αυτόθι, σσ. 1361-1365.].  Την κυβέρνηση του Βενιζέλου, τη διαδέχονται κυβερνήσεις που έμειναν για λίγο καιρό στην εξουσία και  συνέτειναν -κυρίως με τα πάθη τους-, στην πολιτική αστάθεια του τόπου.

Τον Μάιο του 1919, ο ελληνικός στρατός με την συγκατάθεση των Μεγάλων Δυνάμεων, έρχεται στην Μικρά Ασία και καταλαμβάνει τη Σμύρνη που της είχε παραχωρηθεί με τη συνθήκη των Σεβρών.  Με σύμφωνη τη γνώμη των μεγάλων, προχωρά στην Τουρκική ενδοχώρα, γεγονός, που μαζί με άλλες αιτίες οδήγησαν στην ένοπλη αντίδραση των Τούρκων με καταστροφικές συνέπειες για τους ξένους στρατιώτες και τους πληθυσμούς που υπήρχαν στα εδάφη τους, και κυρίως τους Ελληνο-Χριστιανικούς. Αυτή την κρίσιμη στιγμή για τους Έλληνες της  Μικράς  Ασίας, στην Ελλάδα διεξάγονται εκλογές, και το φιλελεύθερο κόμμα του Ε. Βενιζέλου, νικιέται. Αιτία της ήττας του Βενιζέλου υπήρξε η υπόσχεση των αντιπάλων του, για την κατάπαυση του πολέμου. Η νικήτρια μερίδα επαναφέρει τον βασιλιά Κωνσταντίνο ο οποίος επιδίδεται σε πολεμικές επιχειρήσεις, διαψεύδοντας τους ψηφοφόρους της.

Όσον αφορά τις Μεγάλες Ευρωπαϊκές Δυνάμεις και τη στάση τους της Ελλάδας, η αλλαγή της Κυβέρνησης και η ασύμφωνη προς αυτούς επιστροφή του Κωνσταντίνου στον ελληνικό θρόνο, τους υποβοηθά να  βρουν αιτιολογία για να εγκαταλείψουν την Ελλάδα και για την υποστήριξή τους στις επιχειρήσεις της, στη Μ. Ασία.  Οι Ιταλοί και οι Γάλλοι, μάλιστα, υποστηρίζουν τον Αταρτούκ Κεμάλ, τον αρχηγό της εθνικής  αντίστασης των Τούρκων. Ετούτος ενισχυμένος με Γαλλικό και Ιταλικό εξοπλισμό, εξαπολύει δυνατή επίθεση κατά του ελληνικού στρατού, που στο μεταξύ είχε προχωρήσει στο βάθος της Μ. Ασίας, και ως εξαιτίας ετούτης της θέσης του, είχε ένδεια ανεφοδιασμού.  Παρά ταύτα και παρά  τις επιθέσεις των Τούρκων, κατορθώνει και φτάνει έξω από την Άγκυρα. Σε σύγκρουση με τον τουρκικό στρατό, οι Έλληνες στρατιώτες  αναγκάζονται να υποχωρήσουν στα παράλια. Από αυτούς ενώ κάποιοι υποχωρούν άτακτα, άλλοι είναι σε θέση να διασώσουν και τον ελληνικό πληθυσμό που τους ακολουθεί.  Στις 27 Αυγούστου του 1922, ο τουρκικός στρατός εισβάλλει στη Σμύρνη και εκδικούμενος τις κινήσεις της Ελλάδας, πυρπολεί την πόλη και εξοντώνει χιλιάδες από τους Έλληνες πρόσφυγες, που είχαν καταφύγει εκεί.  Με τη συνθήκη της Λωζάνης[3. Αυτόθι,  σσ. 1340-1342.] τον Ιούλιο του 1923, η Ελλάδα χάνει τη Μ. Ασία, την Ανατολική Θράκη  ως τον Έβρο και  τα νησιά Ίμβρο και Τένεδο.  Η άνιση ανταλλαγή των πληθυσμών υπήρξε τραγική για τα πλήθη των Ελλήνων προσφύγων, που υπερέβαιναν το ενάμιση εκατομμύριο.  Εξαίρεση αποτέλεσαν οι πληθυσμοί της Κωνσταντινούπολης, της Ανατολικής Θράκης, των νήσων Ίμβρου και Τενέδου οι οποίοι παρέμειναν για να γνωρίσουν και ετούτοι αργότερα τη βάναυση μεταχείριση των Τούρκων, και την επιτακτική ανάγκη να εγκαταλείψουν τα πάτρια (το 1964 ήταν μία οδυνηρή περίοδος, κατά την οποία διακόσιες χιλιάδες Έλληνες εγκατέλειψαν τα πάντα πίσω τους και μετέβησαν στην Ελληνική επικράτεια[4. «Η ελληνική κοινότητα της Πόλης ήταν κάποτε πολύ μεγάλη. Την «μαύρη» σελίδα της ιστορίας μας την γνωρίζουν από πρώτο χέρι οι παλιοί και από τα βιβλία της ιστορίας οι νεώτεροι.

Η καλλιτέχνιδα Hera Buyuktasciyan, με Ελληνίδα μητέρα και Αρμένιο πατέρα, γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Κωνσταντινούπολη και έζησε μέσα από τις ιστορίες της γιαγιάς της, τα γεγονότα του 1964.»… «Με αφορμή την ιστορία, εμπνέεται για την έκθεση «20 δολάρια, 20 κιλά» παίρνοντας συνεντεύξεις από ανθρώπους που έζησαν τα γεγονότα από πρώτο χέρι.» …«Μέχρι το 1964, υπήρχε μια μεγάλη μερίδα Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης, Έλληνες της διασποράς που ήξεραν λίγα πράγματα για την πατρίδα, κάποιοι ήταν Έλληνες πολίτες και κάποιοι Τούρκοι. Αυτό χρησιμοποιήθηκε από το τουρκικό κράτος για να κερδίσει κάτι από το πρόβλημα της Κύπρου. Έτσι δώδεκα χιλιάδες ‘Έλληνες που είχαν χτίσει μια ζωή στην Πόλη, έχοντας ακίνητη περιουσία και εργασία, εκδιώχθηκαν μέσα σε ένα βράδυ, με αφορμή το ζήτημα της Κύπρου. Οι τραπεζικοί τους λογαριασμοί είχαν παγώσει, οι περιουσίες τους δημεύτηκαν και τα ελληνικά σχολεία έκλεισαν.»… «Και όταν οι χιλιάδες Έλληνες της Πόλης που οι περισσότεροι δεν είχαν πάει ποτέ στην Ελλάδα εκδιώχθηκαν βίαια τους ζητήθηκε να πάρουν μαζί τους «20 δολάρια και 20 κιλά βαλίτσα» περιορίζοντας κατά πολύ τα περιουσιακά στοιχεία που θα έπαιρναν μαζί τους. Περίπου πενήντα χιλιάδες πρόσφυγες, που θα τους κατηγορούσαν ως “πολύ Έλληνες” στην Τουρκία, και “πολύ Τούρκους” στην Ελλάδα, θα εγκατέλειπαν τα σπίτια τους και δεν θα ξαναγύριζαν ποτέ.» … «Το πρότζεκτ «20 δολάρια και 20 κιλά» οργανώθηκε από την Salih Erturan και επιμελήθηκε από την Hera Büyüktaşcıyan, για να τονίσει την βίαιη απέλαση. Μακροσκελείς συνεντεύξεις, προφορικές ιστορικές αφηγήσεις, αρχεία, ντοκουμέντα και αρχειακό υλικό συλλέχθηκαν στην Αθήνα, την Ίμβρο και την Κωνσταντινούπολη.» … «Στην έκθεση μπορεί κανείς να δει όλα αυτά τα στοιχεία καθώς και τις συνεντεύξεις των ανθρώπων που βίωσαν αυτές τις συγκλονιστικές στιγμές εγκατάλειψης, αποχωρισμού, όντας ανυπεράσπιστοι και στιγματισμένοι. Είναι αρκετά σημαντική καθότι υπογραμμίζει τα πενήντα χρόνια από τα γεγονότα.»,  Ηλιάνα Φωκιανάκη , «Οι Έλληνες της Πόλης που εκδιώχθηκαν, μέσα από έκθεση στην Κωνσταντινούπολη: Στις 5 Μαρτίου», Εφημερίδα, Το Πρώτο Θέμα: 28/02/2014.]).

Από εκείνον τον σφύζοντα ελληνικό πληθυσμό, ελάχιστοι παρέμειναν και εξακολουθούν να παραμένουν έως και σήμερα, σε ετούτες τις περιοχές. Ένα απόλυτα τραγικό, αποτέλεσμα!

Εγκατάλειψη Ραιδεστού (πηγή http://easternthrace1922.blogspot.com.au/)

Επίλογος

Αγαπητοί συμπατριώτες, αναρωτιέμαι αν η κατάσταση του μεσοπολέμου (1918-1939) στην Ελλάδα, σας ωθεί στην σύγκρισή της, με την κατάσταση που επικρατεί στα σημερινά πράγματα. Οι ευθύνες του Έλληνα είναι ακόμη μεγαλύτερες, σήμερα. Οι Έλληνες οφείλουν να μελετούνε το ιστορικό παρελθόν τους, ώστε να κατανοούν τον ρόλο τους στο σημερινό παγκόσμιο σκηνικό. Αναρωτιέμαι πόσοι από τους  Έλληνες εν Ελλάδι, έχουν συνειδητοποιήσει τη ροπή των πολιτικών εξελίξεων εντός της χώρας τους και την υποβαθμισμένη δύναμή τους, ως λαού στη Μεσόγειο.  Αν μπορεί ο Έλληνας να διαισθανθεί τους κινδύνους που ελλοχεύουν για τον ίδιο και την γη του. Οι ανέκαθεν άσπονδοι φίλοι  της Ελλάδας στη Δύση, σήμερα  δεν πρόκειται  να διαφοροποιηθούν από την αλλοτινή θέση τους.  Αναρωτηθήκατε άραγε, γιατί η «κάποια ελληνική κυβέρνηση» έφερε το ΔΜΤ στην χώρα; Αναρωτηθήκατε αν όλα όσα συνέβησαν τα τελευταία χρόνια ήταν εσκεμμένα για την πτώση της  δύναμη του Ευρώ,  και παράλληλα την καταστροφή της πατρίδας μας;

Οι γείτονες της Μ. Ασίας, σπρώχνουν όλο και περισσότερο για την απαλλοτρίωση, όχι μόνο του Αιγαίου αλλά ολόκληρης της Ελλάδας. Ο Πρόεδρος της γείτονος έχει ταχθεί να μεγαλώσει τα σύνορα της χώρας του, καταβροχθίζοντας ό,τι είναι ελληνικό.  Το παλιρροϊκό κύμα -άλλως τσουνάμι-, των προσφύγων έχει ήδη σαρώσει την πτωχευμένη χώρα των Ελλήνων, οπότε είναι πολύ ευκολότερο για τον φιλόδοξο πρόεδρο, να εφαρμόσει τις μεθόδους του, απάλειψης των Ελλήνων, τους οποίους -πάντα οι ίδιοι γείτονες-, μέσω της παιδείας επιμένουν να τους παρουσιάζουν και να τους αποκαλούν «άτακτα παιδιά της Τουρκίας»!   Τι θα πρέπει να κάνουμε; Να συμφωνήσουμε ότι όντως η ύπαρξή μας, το έθνος μας, η γη μας,  διατρέχουν άμεσο κίνδυνο κατάληψης. Το Αιγαίο, η Θράκη,  η Μακεδονία, η Ήπειρος, η  Κύπρος μας, ήδη θεωρούνται δικά τους. Είμαστε όμως έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε ετούτο το μέγα θηρίο της Μ. Ασίας;

Οι κυβερνήσεις της Ελλάδας είναι μικρότερες των περιστάσεων και το έχουν αποδείξει .  Ο λαός οφείλει να επιδιώξει και να κηρύξει τη δύναμη της λαϊκής πρωτοβουλίας άμεσα, αν θέλει να επιβιώσει.  Αν δε θέλετε να σκεφθείτε την επανάσταση του 1821, σκεφθείτε το κατόρθωμα της Γαλλικής Επανάστασης: Όλοι για τον έναν και ο ένας για όλους. Κανείς δεν θεωρείται ανώτερος του άλλου.  Μη διώχνετε άλλους νέους έξω από την ελληνική χερσόνησο. Φάτε ψωμί και ελιές και δώστε τα όλα, στην υπεράσπιση της γης των πατέρων σας.  Η ελευθερία δεν αποκτάται με τους τρόπους που εφαρμόζονται μέχρι στιγμής, στην Ελλάδα.  Αποκτάται με αυτοπεποίθηση, αγώνα και θυσίες. Ας μη χάσουμε άλλες πατρίδες…

Οι γείτονες μας λένε ‘ότι ο Όμηρος είναι Τούρκος και φυσικά η μνήμη τους, του έπους των του 16ου αιώνα: Το Βιβλίο του Ντεντέ Κορκούτ, είναι το παραμύθι των προγόνων τους, γιατί οι σημερινοί γείτονες κάτι τέτοια δεν τα τιμούν, παρά τα γράφουν στο περιθώριο της κουλτούρας τους!  Παινεύονται ότι είναι ογδόντα εκατομμύρια κόσμος και ο μικρός, φτωχός και άπρακτος Δαυίδ, η Ελλάδα, που με κόλπα ανατολίτικα (θυμάστε πιστεύω τα παραμύθια της Χαλιμάς), προσπαθούνε να κατατροπώσουν, ας χρησιμοποιήσει επιτέλους το «κοιμισμένο  του φιλότιμο», την εξυπνάδα του και την μνήμη του, για να τον καταβάλλει!

«Νυν υπέρ πάντων ο αγών!»

_________________

 

1922 – Προσφυγιά Ι

To 1922 είναι μια χρονολογία που θα παραμείνει στη μνήμη των Ελλήνων ανεξίτηλη, απροσπέραστη, αγιάτρευτη για πάντα. Tα λάθη των τότε κυβερνήσεων δεν βαραίνουν τους ασυνείδητους, τη γενεά εκείνη και τις επόμενες βαραίνουν, όπως και τη μνήμη αυτών που θ’ αναζητούν στους αιώνες του μέλλοντος το γιατί. Δεν προσπερνούνται τέτοια γεγονότα, κι όποιος πιστεύει ότι κάποτε θα ξεχαστούν στο μέλλον πλανάται. Αυτά τα γεγονότα είμαστε εμείς αλλά δεν τα κρατάμε εμείς, εκείνα μας κρατάνε και κάποια μέρα που θα φύγουμε, τα γεγονότα θα παραμείνουν βαθιά χαραγμένα στην ιστορία, βαθιά ποτισμένα στο χώμα που βράχηκε από το αίμα των προγόνων μας. Θα θυμίζουν σε ποιο επίπεδο μπορεί να υποβαθμιστεί ο άνθρωπος και να γίνει χειρότερος από τη χειρότερη θεομηνία, εκεί που μπορεί να είναι καλύτερος από την λαμπρότερη ευλογία.

Εδώ οι Μνήμες παρουσιάζουν μια σειρά από αυθεντικές φωτογραφίες και μαρτυρίες που μάλλον δεν έχει ξαναδεί ο Ελληνισμός, με την παράκληση να μην ξεχάσει. Αυτές οι φωτογραφίες είναι παρμένες όχι από Έλληνες αλλά από ξένους δημοσιογράφους και φωτογράφους της εποχής που τους έκαναν μεγάλη εντύπωση. Ευχαριστούμε τον Ερυθρό Σταυρό που σίγουρα μερίμνησε για να δούμε αυτές τις εικόνες κι εμείς με τα μάτια μας έστω και τόσο αργά… Μέχρι σήμερα πόσο βελτιώθηκε ο πολιτισμός στον κόσμο;

Πρόσφυγες, μπρος στις στήλες του Θησείου το 1922. Φωτο - Library of Congress
Πρόσφυγες, μπρος στις στήλες του Θησείου το 1922. Φωτο Library of Congress 3c39256v

 

“Ο πατέρας μου έφυγε 14 ετών και θυμόταν πολλά γεγονότα. Μάλιστα ο ίδιος ξύπνησε τους δικούς του στην παραλία στη Ορφανά, μπρος στα παλιά ανάκτορα. Φωτο Library of Congress 3c39276v

Ορφανά, εξαρτώμενα από Αμερικανική βοήθεια, μπρος στα παλιά ανάκτορα, 1922. (Φωτο Library of Congress 3c39276v)

 

“O παππούς μου Ιωάννης Κοτζαμάνης του Νικολάου από τα Αλάτσατα… και η οικογένειά του, θρήνησε μια από τις αδερφές του που έπεσε στο πηγάδι και πνίγηκε για να μην την πιάσουν οι Τούρκοι. Το όνομά της φέρει η μικρότερη αδερφή της μητέρας μου. Η οικογένεια της γιαγιάς μου θρήνησε την αδερφή της Χριστίνα που την έσφαξαν οι Τούρκοι αφού πρώτα τη βίασαν. Το όνομά της φέρει η μητέρα μου. Τον αδερφό της Αναστάσιο Λινάρδο τον έπιασαν αιχμάλωτο και με τα τάγματα εργασίας τον έστειλαν στα βάθη της Ανατολίας. Η ίδια η γιαγιά μου γλύτωσε γιατί με το που έσπασε το μέτωπο στα μέσα Αυγούστου, οι γονείς της την έστειλαν σε γνωστούς στη Χίο μια και ήταν ήδη 18 ετών και κινδύνευε. Η μικρότερη κόρη 12 ετών δεν πίστευαν ότι θα είχε πρόβλημα…” (Αλέξανδρος Αλεξανδρίδης για την οικογένειά του το 1922).

Καταυλισμοί προσφύγων μπρος στο Θησείο, 1922. Φωτο Library of Congress 3c39254v
Καταυλισμοί προσφύγων μπρος στο Θησείο, 1922. (Φωτο Library of Congress 3c39254v)

 

“Από τα λίγα που ξέρω ο προπάππος μου ήταν ιερέας. Είδε ότι τα πράγματα δεν ήταν καλά για τους Έλληνες και μετέφερε τα χρήματα του στην Ελλάδα, αγόρασε σπίτι και κτήματα στο χωριό Χρυσόκαστρο της Καβάλας και έφυγε μαζί με την οικογένεια του τον Μάιο του 1922. Ο αδελφός του χάθηκε, δεν ξέρουμε τι απέγινε καθώς τον πήγανε στα τάγματα εργασίας…” (Ειρήνη Κασωτάκη του Εμμανουήλ)

Μόλις αποβιβάστηκαν από το καράβι στη Θεσσαλονίκη, αυτοί που τους έφεραν από τη Μικρά Ασία. 1922 (φωτο Library of Congress 3c39267v)
Μόλις αποβιβάστηκαν από το καράβι στη Θεσσαλονίκη, αυτοί που τους έφεραν από τη Μικρά Ασία. 1922 (φωτο Library of Congress 3c39267v)

 

“Είμαι ο δυσέγγονος της Βασιλικής Πεχλιβανίδου (το γένος Λαζαρίδη) η οποία γεννήθηκε περίπου το 1905 στη Χωρούδα (κοντά στην Προύσσα). Η χρονολογία προφανώς δεν είναι 100% ακριβή γιατί εκείνες τις εποχές η καταγραφή γεννήσεων δεν γίνονταν όπως στις μέρες μας. Μου είχε πει ότι έβαλαν σε μπόγους τα πιο απαραίτητα και έφυγαν. Για δε μετά το 22, αν θυμάμαι καλά αυτά που μου είπε, βρέθηκαν στην Αριδαία (νομός Πέλλας). Νομίζω πως ακόμα μπορώ να συλλέξω κάποιες πιο ακριβείς πληροφορίες για το που βρέθηκαν τα πρώτα χρόνια της προσφυγιάς. Η προ-γιαγιά μου παντρεύτηκε τον Βασίλειο Πεχλιβανίδη. Κάποια στιγμή, δεν ξέρω κάτω απο ποιες συνθήκες, μετακόμοισαν στον νομό Σερρών, στο χωριό Βαμβακούσα. Η προγιαγιά μου έκανε 3 κόρες (Όλγα, Ροδία, Καλυψώ). Η γιαγιά μου η Καλυψώ (Βαμβακούσα, Σέρρες) παντρεύτηκε τον επίσης καταγώμενο απο προσφυγική οικογένεια Νικόλαο Μπαλκαντζόπουλο (προερχόμενο απο την Χιλή, έξω απο την Κωσταντινούπολη). Η γιαγιά μου έκανε 2 γιους, Βασίλης και Μανώλης Μπαλκαντζόπουλος και μία κόρη, την μητέρα μου Κρυσταλλένια. Ο πατέρας μου (Γεώργιος Μπαρτζούδης) είναι ντόπιος Σερραίος καταγώμενος από την Αγία Παρασκευή Σερρών (χωριό γνωστό επίσης με το όνομα Ξυλότρος). Από τις εξιστορήσεις που θυμάμαι (αδρά είναι η αλήθεια),το χωρίο της πρόγιαγιας μου (Βασιλική Λαζαρίδου) λέγονταν Αυτοί οι χωρικοί από τη Μ. Ασία εκδιώχθηκαν στα βουνά για τέσσερις μήνες, κοντά στο χωριό τους με την καταστροφή της Σμύρνης. Για όλο αυτό τον καιρό έτρωγαν χόρτα και ρίζες για να επιζήσουν. Τα βράδια έμπαιναν στους ελαιώνες για να πάρουν ελιές. Τελικά δυο από αυτούς πιο τολμηροί έκλεψαν μια βάρκα για να φύγουν να σωθούν. Τους ταϊζει εδώ ο Αμερικανός Ερυθρός Σταυρός. Από αυτά που έφεραν μαζί τους είναι και εικονίσματα. (φωτο Library of Congress 3c39264v)

Αυτοί οι χωρικοί από τη Μ. Ασία εκδιώχθηκαν στα βουνά για τέσσερις μήνες, κοντά στο χωριό τους με την καταστροφή της Σμύρνης. Για όλο αυτό τον καιρό έτρωγαν χόρτα και ρίζες για να επιζήσουν. Τα βράδια έμπαιναν στους ελαιώνες για να πάρουν ελιές. Τελικά δυο από αυτούς πιο τολμηροί έκλεψαν μια βάρκα για να φύγουν να σωθούν. Τους ταϊζει εδώ ο Αμερικανός Ερυθρός Σταυρός. Από αυτά που έφεραν μαζί τους είναι και εικονίσματα. (φωτο Library of Congress 3c39264v) Αν κοιτάξουμε τα πρόσωπά τους η έκφραση δεν διαφέρει καθόλου από αυτή των σημερινών προσφύγων.

 

“Δυστυχώς ξέρω μόνο τις ιστορίες που μου λέει ακόμα και τώρα ο παππούς μου όπως του τα έλεγε ο πατέρας του. Εδώ και καιρό άρχισα να ψάχνω την ιστορία, τα ήθη και τα έθιμα του χωριού των προγόνων μου αλλά δεν βρίσκω πολλές αναφορές για τον συγκεκριμένο τόπο. Έχω μάθει για ένα βιβλίο που υπήρχε στο χωριό μου μα κι αυτό οπως και εικονικά ντοκουμέντα δεν μπορώ να τα βρω. Θα ηθελα αν γίνεται και έχετε καποιες πληροφορίες για τον τόπο μου να με βοηθούσατε να βρω κάποια παραπάνω στοιχεία ειδικά αν έχετε κι οι ίδιοι. Επίσης δεν υπάρχει καμιά αναφορά πως οι πρόσφυγες από το μέρος αυτό εγκαταστάθηκαν στο χωριό μου Σταυρωτή-Κοζάνης. Ενώ το χωριό αν και μικρό τώρα, είχε πολλές οικογένειες από το συγκεκριμένο τόπο. Θα περιμένω απάντησή σας! Σας ευχαριστώ!” (Αργύρης Μαστρογιαννίδης του Κωσταντίνου από Μπασκιοϊ Προύσσας).

Περισσότεροι πρόσφυγες που κατέτρεξαν στα βουνά της Μ. Ασίας να διασωθούν. Μόνον τα ρούχα που φορούσαν και μερικά εικονίσματα έφεραν μαζί τους, πριν τους βοηθήσει ο Αμερικανικός Ερυθρός Σταυρός (φωτο Library of Congress 3c3963v)
Περισσότεροι πρόσφυγες που κατέτρεξαν στα βουνά της Μ. Ασίας να διασωθούν. Μόνον τα ρούχα που φορούσαν και μερικά εικονίσματα έφεραν μαζί τους, πριν τους βοηθήσει ο Αμερικανικός Ερυθρός Σταυρός (φωτο Library of Congress 3c3963v)

 

“Η προγιαγιά μου (το γένος Χρυσοστόμου) με τα τέσσερα παιδιά της φεύγοντας από τον τόπο τους για να σωθούν και με προορισμό την Ελλάδα περπατούσαν περίπου ένα μήνα νηστικοί και διψασμένοι. Η γιαγιά μου μου έλεγε ότι πίνανε το κάτουρο των αλόγων. Γλύτωσαν την σφαγή γιατί κάποιος Τούρκος πασάς τους λυπήθηκε και τους έκρυψε στο σπίτι του και από εκεί τους προώθησε στην Χαλκιδική πιθανόν. Στην Ουρανούπολη υπάρχουν συγγενείς με το επίθετο Χρυσοστόμου αλλά δεν έχω επαφή για να μάθω περισσότερα… Ο πατέρας της γιαγιάς μου πρέπει να ήταν παπάς και ονομαζόταν Γρηγόρης. Τον σκότωσαν οι Τούρκοι. Η προγιαγιά μου μάζεψε τα παιδιά της και ήρθαν στην Ελλάδα. Η γιαγιά μου ήταν κοντά στην ηλικία των δέκα χρόνων. Το μόνο που έχω ακούσει από μακρινούς συγγενείς το όνομα Σκόπα που πρέπει να είναι κάποια περιοχή κοντά σε λιμάνι” (Ασπασία Γιαρέλη του Γρηγορίου).

Ηλικιωμένοι που έχασαν τις οικογένειές τους στην απόπειρα να ξεφύγουν από τη Σμύρνη το 1922. Τους περισυνέλεξε ο Αμερ. Ερυθρός Σταυρός. Για αρκετούς βρέθηκαν με τις οικογένειές τους, οι υπόλοιποι δεν είχαν στον ήλιο μοίρα (φωτο Library of Congress 3c39255v)
Ηλικιωμένοι που έχασαν τις οικογένειές τους στην απόπειρα να ξεφύγουν από τη Σμύρνη το 1922. Τους περισυνέλεξε ο Αμερ. Ερυθρός Σταυρός. Για αρκετούς βρέθηκαν με τις οικογένειές τους, οι υπόλοιποι δεν είχαν στον ήλιο μοίρα (φωτο Library of Congress 3c39255v)

 

Αυτές οι φωτογραφίες κι αυτές οι μαρτυρίες δεν είναι αρκετά για να μην ξεχάσουμε. Έχουμε κι άλλα που θα βγάλουμε στις ΜΝΗΜΕΣ συν τω χρόνω…

Ιάκωβος Γαριβάλδης


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Καταγραφή
    ομολογουμένως τη φύσει ζην, όπερ ταυτό του κατ’ αρετήν ζην (Ζήνων ο Κιτιεύς) Στη συστηματική κι αμίλητη φύση δεν υπάρχει χώρος για ρουσφετολογία, για αδικία αλλά ούτε και για απόδοση δικαιοσύνης όπως τη γνωρίζουμε. Η φύση λειτουργεί ανεξάρτητα, αυτοκυρίαρχα, αυτοπειθαρχημένα κι όποιος δε γνωρίζει τους νόμους της καταλήγει ανέγνωρος και αθέλητος από αυτή, κατά συνέπεια καταδικασμένος στην αφάνεια, στην απομάκρυνση και αργά ή γρήγορα στην εξαφάνιση. Η απόδοση δικαιοσύνης της φύσης είναι το αποτέλεσμα της παραβίασης των κανόνων της. «Ως σκοπός ορίζεται η ζωή σε συμφωνία με τη φύση…» - Ζήνων ο Κιτιεύς.
  2. Πρόσφυγες Σμύρνης στη Νάπολη
    ...Μιας [Ευρωπαϊκής] κοινής γνώμης την οποίαν συγκινεί περισσότερον μία ήττα του πυγμάχου Carpentier παρά η ήττα και καταστροφή του Έθνους εκείνου, το οποίον δεν έπαυσεν από τριών χιλιάδων ετών να χύνη το αίμα του, όπως υπερασπίση την Ευρώπην από τας ατελεύτητους επιδρομάς των αγρίων ορδών ας εκπέμπει κατ' αυτής η βάρβαρος Ασία.
  3. 1922 - Προσφυγιά Ι
    To 1922 είναι μια χρονολογία που θα παραμείνει στη μνήμη των Ελλήνων ανεξίτηλη, απροσπέραστη, αγιάτρευτη για πάντα. Γιατί τα λάθη δεν βαραίνουν τους ασυνείδητους, τη γενεά εκείνη και τις επόμενες βαραίνουν, όπως και τη μνήμη αυτών που θ' αναζητούν στους αιώνες του μέλλοντος το γιατί.
  4. Δημοπρασία πρώην Ελληνικού χωριού
    Οι μεγαλύτερες ανταλλαγές πληθυσμών στον κόσμο έχουν γίνει στα Βαλκάνια. Κι αυτό κατ' επανάληψη κυρίως κατά τη δεκαετία μεταξύ του 1913 και 1923. Όταν έγιναν αυτές οι ανταλλαγές η ζητούμενη συμφωνία ήταν να μεταφερθούν ολόκληρα χωριά από μια χώρα σε μια άλλη για λόγους άρνησης των κατοίκων αυτών να ασπαστούν τις φυλλετικές, θρησκευτικές ή γλωσσικές προτιμήσεις του κράτους.
  5. Αυθεντικές Μαρτυρίες Ορφανών Προσφύγων
    "Φύγανε με ένα γαλλικό πλοίο που τους άφησε πρώτα στη Χίο. Ο ένας αδελφός κολύμπησε μέχρι τη Χίο γιατί δεν μπήκε στο πλοίο."
  6. Παιδιά προσφύγων Μικράς Ασίας
    Η σελίδα αυτή στις Μνήμες, μέσω φωτογραφικού υλικού της εποχής, προσπαθεί να δώσει μια όψη και μια αίσθηση του τι συνέβη τότε και τι συμβαίνει γενικότερα στον κόσμο όταν η απληστία και η μιζέρια των ισχυρών δεν έχει όρια. Όταν η δίψα για υπεροχή και ο ρατσισμός υπερνικά κάθε καλή θέληση κι ελπίδα. Είμαστε υπόχρεοι να μην ξεχάσουμε. Είμαστε υπόχρεοι να το επαναλαμβάνουμε μέχρι να σταματήσει αυτή η πλεονεξία και η λαιμαργία να εξαληφθεί.
  7. Μουσείο Προσφυγικού Ελληνισμού
    Το Εκπαιδευτικό και Πολιτιστικό Ίδρυμα της Ιεράς Μητροπόλεως Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως μεταξύ των αρμοδιοτήτων και των επιδιωκομένων σκοπών του έχει και τη συλλογή, επεξεργασία μα και μεταλαμπάδευση της γνώσης, για τους ιερούς τόπους της ρωμιοσύνης, τις αλησμόνητες πατρίδες των Ελλήνων... Ταυτόχρονα, βασική του επιδίωξη, σκοπός ιερός, η προτροπή των μαθητών για γνώση της παράδοσης, αλλά και των ιδιαίτερων προγονικών εστιών...