Απόηχοι της Καππαδοκίας

1

ΑΠΟΗΧΟΙ ΤΗΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ – ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΔΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΤΣΑΡΙΚΛΙ

KAPPADOKYA’DAN YANKILAR – ÇARIKLI’DAN KARAMANLI RUM EZGİLERİ

 Χάρτης του σαντζακίου Νίγδης-Niğde sancaği haritası

                      Χάρτης του σαντζακίου Νίγδης-Niğde sancaği haritası

Η αγάπη κι ο ενθουσιασμός του γράφοντος για κάθε τι που είχε σχέση με τον τόπο της καταγωγής του, το Τσαρικλί της Καππαδοκίας, υπήρξε βασική προϋπόθεση για την ενασχόλησή του με τους χορούς και τα τραγούδια αυτού του χωριού, τα καραμανλήδικα  τραγούδια, και τη συλλογή και καταγραφή αυτών.

Ο γράφων είχε την τύχη να ακούσει και να καταγράψει τέτοια τραγούδια από τη ζωντανή φωνή εκείνων που μπορούν  να οριστούν ως «οι τελευταίοι μεγάλοι Γέροντες» κληρονόμοι μιας παράδοσης πλασμένης στους αιώνες.

[vsw id=”knr4Ka3TAA4″ source=”youtube” width=”640″ height=”440″ autoplay=”no”]

Τα περισσότερα τραγούδια καταγράφηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1980, στον  Άνω Μαυρόλοφο Αλμυρού κι ο γεωγραφικός χώρος στον οποίον αναφέρονται είναι ένα τμήμα της Ν. Καππαδοκίας, στην πεδιάδα της Βαγαδαονίας του Στράβωνα, το σημ. Μισλί  Οβασή (Misli Ovasι), όπου βρίσκονταν, μέχρι το 1924,  τα αμιγώς ελληνικά χωριά  Μιστί και Τσαρικλί (σημ. Konaklι  και  Çarıklı ). Οι κάτοικοι των χωριών αυτών μιλούσαν τη μιστιώτικη καππαδοκική ντοπιολαλιά, αλλά δεν είχαν κανένα, σ’ αυτό  το ιδίωμα, διαμορφωμένο τραγούδι. Στιχουργούσαν και τραγουδούσαν στην τουρκική.

Το τραγούδι ήταν τρόπος ζωής για τους Καππαδόκες  κι αυτό συνόδευε όλες τις φάσεις της ζωής τους, τις χαρές  και τις λύπες

Οι  ίδιοι διέκριναν  τα τραγούδια τους, με βάση τη μουσική τους σύνθεση, σε χορευτικά και καθιστικά.

Τα χορευτικά διαιρούνταν σε : χόρουζιού (1) και  γάμουζιού (2)   τραγώια(3). Τα  πρώτα τραγουδιόνταν κατά τις μεγάλες θρησκευτικές εορτές και χορεύονταν κυκλικά και σε ανοικτούς χώρους.

Τα δεύτερα τραγουδιόνταν σε αρραβώνες, γάμους, βαφτίσεις κ.τ.λ., σε κλειστούς χώρους και συνοδεύονταν από αντικριστούς   χορούς.

Πέρα από τη διάκριση των τραγουδιών  με βάση τον σκοπό τους, θα μπορούσαμε να τα κατατάξουμε ως προς το ποιητικό τους περιεχόμενο,  σε  τραγούδια  :  αγάπης, φιλίας, ξενιτιάς  και  νοσταλγίας, θρησκευτικά   κ.τ.λ..

Οι περισσότερες συνθέσεις βασίζονται σε μέτρα επτασύλλαβα, οκτασύλλαβα κι ενδεκασύλλαβα και  είναι ανώνυμες.

Οι σκοποί των τραγουδιών είναι βαρείς κι οι περισσότεροι  χοροί, όσον αφορά τους κύκλιους, στρωτοί και ήρεμοι. Αντιθέτως οι αντικριστοί είναι πιο χαρούμενοι και διασκεδαστικοί.

Οι αντικριστοί  συνοδεύονταν από όργανα, συνήθως, ντέφια. Οι άντρες όταν χόρευαν χρησιμοποιούσαν τα δάκτυλά τους για να παράγουν ήχους  ή  χτυπούσαν, ρυθμικά, κουτάλια  ή ζήλια, το χορό αυτό τον έλεγαν κιοτσέτς (4). Οι γυναίκες χόρευαν  κρατώντας  μαντίλια.

Οι κυκλικοί χοροί ήταν τραγουδιστοί, χωρίς όργανα. Χόρευαν και τραγουδούσαν ταυτόχρονα.

Οι γυναικείοι κυκλικοί χοροί είναι περισσότερο σεμνοί κι αργοί. Οι αντρικοί χαρακτηρίζονται για το αποφασιστικό βήμα με μετρημένες σταθερές κινήσεις, στα στρωτά μέρη, και ζωηρά  πηδήματα κι έντονα χτυπήματα των ποδιών στο έδαφος, στα γυρίσματα.

Οι χοροί έχουν διάφορες  ονομασίες, κυρίως, από τον τρόπο που χορεύονταν [ορτό (5), γίσου (6), χοπλαμά(7), τσ ιραμά(8), τσίρπημα(9), σϋρϋντΰνα (10)]  ή έπαιρναν την ονομασία τους από τα τραγούδια που τους συνόδευαν ( νεννιλέιμα, ενταλία, βάρα-βάρα  ή  Αη  Σάββας   ).

Το  c.d.  αυτό περιέχει  17 τραγούδια και είναι το πρώτο μέρος μιας πρακτικής μελέτης του καραμανλήδικου  τραγουδιού.

Τα τραγούδια είναι όλα χορευτικά, παρουσιάζονται σε διασκευή με όργανα και ορισμένα  στην αυθεντική τους εκτέλεση.

Η απόδοσή  τους στα ελληνικά πρέπει να θεωρηθεί διασκευή περισσότερο  παρά μια δουλική μετάφραση.

Θανάση Β. Παπανικολάου

 

Μνήμες Αλησμόνητες Πατρίδες

Author: stavros