Με μια πρώτη ματιά στη χώρα των αντιθέσεων

kilitslar

Όσο και αν φαίνεται αρκούντως παράξενο η Καππαδοκία ήταν η χώρα των μεγάλων αντιθέσεων ακόμα και στα περί την ιατρική θέματα. Από το ένα σημείο ίσαμε το άλλο. Με φωτεινά παραδείγματα, πρότυπα μίμησης, αλλά και περιπτώσεις που προκαλούσαν θυμηδία έως και θλίψη περισσή.

Σας μεταφέρουμε, λοιπόν, έτσι απλά, μερικά από αυτά που συλλέξαμε από την υπάρχουσα βιβλιογραφία του χώρου, κυρίως όμως από τις μαρτυρίες ανθρώπων που ζήσανε εκεί, νιώσανε στο πετσί τους τις παράξενες θεραπευτικές αγωγές των «ειδικών», γεύθηκαν τα ατέλειωτα θεραπευτικά μέσα.

Και εξηγούμαστε άμεσα.

Διότι ναι μεν «έπρεπε σε ορισμένες περιπτώσεις να κοιμίζουν τους ασθενείς μέσα στην εκκλησιά για να γίνουν καλά», αλλά από την άλλη όμως στον σχετικό κώδικα της Μαλακοπής προβλεπότανε ειδικό ταμείο για τη μισθοδοσία του κοινοτικού ιατρού!

Έτσι απλά ή τόσο απλά από το Ναδίρ:

1-      «Ίσαμε το έτος 1892 το χωριό μου επιστήμονα δεν είχε. Οι Τούρκοι γιατροί προσλαμβάνονταν ή στο στρατό ή στις δημαρχίες. Μικρασιάτες Ρωμιοί γιατροί άργησαν να ’ρθουν και ήταν τόσο λίγοι που δεν πρόφταναν ή δεν ήθελαν να πάνε στα χωριά και περιορίζονταν στις μεγαλουπόλεις….

Ενθυμούμαι στα μικρά μου τα χρόνια, ακούαμε πως ένας δικός μας, Ρωμιός περίφημος γιατρός ήταν στην Καισάρεια ο Βυζαντιάδης. Άλλος δικός μας περίφημος γιατρός στο Ικόνιο ο Στυλιανός από την Κρήτη που τον γνώρισα κιόλας και του φίλησα το χέρι…

Γενικά τα χωριά της περιοχής μας δεν είχαν γιατρούς. Ίσως για λόγους οικονομικούς, αλλά ο κόσμος συνηθισμένος στα του παλιού καιρού τα καθιερωμένα δεν αισθανόταν την ανάγκη, ίσως να μην ήθελε νέα δαιμόνια “απάνω σο κεφάλι τ” ως περιττά και πολυέξοδα.

Οι υγειονομικές μας πηγές ήταν εκκλησιαστικές κυρίως πηγές και τρεις τέσσερις ιατροσοφιστές με τα γιατροσόφια τους, τα χάπια τους, τους λαπάδες και τα μαντζούνια τους δηλαδή με τον καιρό και με την πείρα δημιουργήθηκαν στο χωριό, αλλά και σε όλα τα χωριά της περιοχής, άτομα ίσως προοδευτικά, τα οποία νόμισαν πως ήταν εύκολο να πάρουν στα χέρια τους το ζήτημα της υγείας και να γιατρεύουν κάθε άρρωστο με δικά τους γιατροσόφια χωρίς σπουδή, χωρίς μελέτη, χωρίς καμία νοσηλευτική ειδικότητα, αλλά από ανθρωπιστική μόνον επιθυμία και χωρίς ιδιοτέλεια είναι αλήθεια τις περισσότερες φορές…»[1]

2-      «Γιατρό το χωριό δεν είχε. Σε σοβαρές περιπτώσεις ασθένειας καλούσαν γιατρό από τη Μαλακοπή ή πήγαιναν τον άρρωστο με βοδάμαξα ή κάρο στη Νίγδη

Μια μαμή υπήρχε πρακτική που παράστεκε στις γέννες που έκαμνε και την οδοντίατρο βγάζοντας τα δόντια τραβώντας τα και ψήνοντας τις λαβωματιές με ούζο και αλάτι…»[2]

3-       «…μετά τον πόλεμο στο χωριό μας (Σινασό) φέραμε και Τούρκισσα διπλωματούχα μαμή…Δε θυμούμαι το όνομά της. Μια όμορφη, καθαρή και τολμηρή γυναίκα. Μιλούσε θαυμάσια ελληνικά και δεν κρυβόταν από τους ερκέκ= σερνικούς»[3]

4-      «… “Να ψήνεσαι από τον πυρετό και να μην έχεις κανένα να σου δώσει, να σου πει ή να σου κάνει κάτι. Να σου βάζουν λάσπη στην κοιλιά και στα πόδια για να σου περάσει ο πυρετός”.

Μέσα σε αυτές τις φράσεις κλείνεται όλο το δράμα των φτωχών ανθρώπων του χωριού που ήταν καταδικασμένοι να ζουν μακριά από τις φροντίδες της επιστήμης. “Ποιος να πάει στη Νίγδη, όπου ήταν και ο γιατρός. Είχαμε στο χωριό γυναίκες, είχαμε άνδρες που κάνανε τον γιατρό. Όταν τελείωνε της έδιναν ένα τσεμπέρι, έτρωγε, έπαιρνε και κανένα γρόσι και γύριζε στο σπίτι της”…»[4]

5- Ιδιαίτερα χαρακτηριστικός είναι ο δάσκαλος Μαυροχαλυβίδης Γ. στο

εξαιρετικό πόνημα για την ιδιαίτερη πατρίδα του. Όπου μεταξύ των άλλων και αφού τους σέρνει γενεές δεκατέσσερις, «δεινόν γαρ η αμάθεια και πολλών κακών τοις ανθρώποις αιτία», γράφει πως, «…σε περίπτωση δύσκολης γέννας η επέμβαση των αγραμμάτων γειτονισσών γινότανε αιτία μόλυνσης που κατέληγε σε εκλαμψία, συνεπεία επιλόχειου πυρετού, οπότε λέγανε “τ’ λοχούσα πάτσεν ντο Άλης”…[5] Μη γνωρίζοντας δε την πραγματική αιτία του κακού, την αποδίδανε σε υπερφυσική δύναμη, σε κακοποιό δαίμονα που φθονεί την αύξηση του ανθρώπινου γένους κι επιθυμώντας να την περιορίσει επενέβαινε θανατηφόρα κατά τη γέννα.

Γι’ αυτό και τα μέτρα θεραπείας, στα οποία κατέφευγαν, ήσαν γελοία.

Επιστρατεύανε από τα πέρατα του χωριού τις λιγοστές χήνες που ’τρεφαν μερικά σπίτια και τις οδηγούσαν στην κάμαρη όπου είχαν την λεχώνα αναίσθητη, καταπόρφυρη, ανάσκελα με τα ποδάρια όρθια ακουμπισμένα στον τοίχο.

Οι χήνες αν χιούμιζαν μ’ ανοιχτά τα φτερά και τσιμπολογούσαν την λεχώνα, το θεωρούσαν καλό οιωνό και πίστευαν πως υπάρχουν ελπίδες καλυτέρευσης. Κι αν γινότανε κανένα θαύμα που θα χρωστιότανε στην ατσαλένια κράση της γυναίκας κι όχι βέβαια στην επέμβαση των πτηνών, πιστεύανε πως γύρισε πίσω από τον τάφο, πως πάθαινε ανοσία και θεωρούνταν απρόσβλητη πια στις άλλες γέννες της.

Άλλοτε πάλι σε περιπτώσεις ακατάσχετης αιμορραγίας κοπανούσανε την κοιλιά της λεχούσας δεξιά- αριστερά και τη στέλνανε άθελά τους βέβαια, μια ώρα αρχύτερα….»[6]

6        «Ευθύς επικίνδυνος ένεκα των συνεπειών του τριταίος πυρετός με

καταλαμβάνει βασανίσας με επί τριετίαν… Ο μόνος ιατρός Γιουσουφάκης, έλκων το γένος εξ Ιταλίας- ίσως κρεοπώλης εν τη πατρίδι του- ουδέν έτερον εγίγνωσκεν ή διορίζειν τρεις δεκάδας βδελλών επί τριών μερών του στήθους μου και επί τριήμερον, αγνοώ ο αριθμός τρία ίσως ην το ιερόν σύμβολόν του και πιθανόν τούτου ένεκεν τριετίαν διήρκεσεν ο τριταίος πυρετός μου.…

Αι αγυρτείαι δυο επαγγελμάτων, η του ιατρού των σωμάτων και η του ιατρού των ψυχών, εισίν αι επικινδυνώτεραι και ολεθριώτεραι. Η μεν καταστρέφει το σώμα και την ζωήν, η δε διαστρέφει το πνεύμα και εξαχρειώνει την ψυχήν… Η δε φθορά της ψυχής είνε χείρων ή η απώλεια της ζωής… Όσον δια την ιατρικήν ενενήκοντα τοις εκατό εισί ιατροί εν τη ανθρωπότητι. Ερωτήσατε, εξετάσατε, ίνα πεισθήτε. Ουδεμία συνοικία, ουδεμία γωνιά γης υπάρχει, ένθα να μη παρουσιασθώσι τουλάχιστον δυο ή τρεις ιατροί, αυθωρεί βλαστάνουσιν ως οι μύκητες. Πας Γιουρούκος ή Γιουρούκισσα, πας Αθίγγανος ή Αθιγγανίς, πας ανήρ και πάσα γυνή εκάστης ηλικίας, μάλιστα δε της προβεβηκυίας, προβαίνουσιν ως εξοχότητες, ως διπλωματούχοι και ως καθηγηταί των νοσοκομείων, με εν απεστηθισμένον πανάκειόν των και ουδέν μέλει αυτοίς αν Πλούτων πλουτεί με την πλουσίαν συγκομιδήν των δωρεάν αποστελλομένων παρ’ αυτών…

Όσον δια τα προς ενέσεις χρησιμοποιούμενα φάρμακα των ιατρών των ψυχών, ούτε οι ουρανόθεν αποστελλόμενοι χημικοί εισίν ικανοί να τα αναλύσωσι…»[7]

7        «Η Σινασός μέχρι του 1890 ου μόνον φαρμακείον αλλά και ιατρού

επιστήμονος εστερείτο, την σπουδαίαν ταύτην έλλειψιν κατανοήσασα η κοινότης, μετεπέμψατο δια γενναίας μισθοδοτήσεως ξένον ιατρόν μετά δε και δεύτερον επίσης ξένον. Ούτοι δε έσχον συμπαθείας και αντιπαθείας μεταξύ των κατοίκων και τούτο επέφερε μικράν των πολιτών διάστασιν…Επίσης η κοινότης συνέστησε και Φαρμακείον, ου τα κέρδη καρπούται η σχολή, μισθοδοτούσα επί τούτο πτυχιούχον φαρμακοποιόν. Και ούτω η κοινότης απηλλάγη των συχνών ανεπανορθώτων απωλειών, ας συνεπήγετο η έλλειψις ιατρού επιστήμονος και καλώς κατηρτισμένου φαρμακείου ».[8]

 

 

Στο Ζενίθ…

Δηλαδή σε αυτά που ακόμα και σήμερα προκαλούν θετικά σχόλια και θαυμασμό για τη σύλληψη της ιδέας, μα και την υλοποίησή τους. Ή καλύτερα την προσπάθεια υλοποίησής τους, γιατί οφείλουμε να ομολογήσουμε πως τα εμπόδια ήταν πολλά και σε αρκετές περιπτώσεις αξεπέραστα…Που απλά χαρακτηρίζονταν από την έλλειψη χρημάτων, μα κύρια από μια νοοτροπία που ήθελε κάθε τι το νέο ως περίπου δαιμονικό και στις καλύτερες των περιπτώσεων ως άχρηστο.

Οφείλουμε επίσης στο σημείο αυτό να τονίσουμε πως οι δυο προαναφερόμενοι νόμοι, του Χάττι Χουμαγιούμ κα του Χάττι Σερίφ, επέδρασαν αποφασιστικά και καταλυτικά στην αναδιοργάνωση όλων των κοινοτήτων που συνυπήρχαν στο διάβα αρμονικά δεμένες.

Την ευκαιρία φυσικά εκμεταλλεύθηκε τα μάλα το ελληνικό στοιχείο. Που προσαρμόστηκε, μελέτησε και κατέγραψε στους επίσημους Κοινοτικούς Κανονισμούς θεσμικά μέτρα και στο επίπεδο της Κοινωνικής Πρόνοιας, τμήμα της οποίας υπήρξε και η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.

Τώρα στο ερώτημα κάθε καλόπιστου αναγνώστη αν τούτα τα κείμενα είχαν «πιάσει τόπο», αβίαστα να πούμε πως και εδώ οι υπάρχουσες πληροφορίες, γραπτές μα και προφορικές, εν πολλοίς βρίσκονται σε αντίθεση μεταξύ τους. Πάντως το σύνολο ή στο σύνολό τους όλες οι μαρτυρίες αναφέρουν πως λίγο προ του τέλους του 19ου αιώνα τα πράγματα άρχιζαν να καλυτερεύουν για όλους και στο υπό έρευνα θέμα, πως άρχισαν να υπάρχουν καλές υπηρεσίες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης.

Εμείς με τη σειρά μας παραθέτουμε ενδεικτικά μερικές από τις υπάρχουσες βιβλιογραφικές αναφορές.

–          Ο Μαυροχαλυβίδης, για παράδειγμα, είναι καταλυτικός, ειλικρινής και ενδεχόμενα αυστηρότατος με τους δικούς του ανθρώπους λέγοντας πως, «δεν υπήρχε οργανωμένη κοινοτική Πρόνοια στην κοινότητα της Αξού… και ναι μεν είχε συσταθεί το 1906 στην Κόνια από τους Αξενούς Φιλόπτωχος Αδελφότητα της οποίας ο σκοπός ήταν κύρια εκπαιδευτικός παρά να βοηθάει τους ενδεείς…αλλά και πως είχε πάρει αυτόν τον τίτλο χάριν σκοπιμότητας».[9]

 

–          Το αντίθετο πάλι συνέβαινε στην κοινότητα του Γκέλβερι. Εκεί όχι μόνο μεταξύ των καθηκόντων των κοινοτικών αρχών ήταν η Πρόνοια, αλλά ως πρώτη προτεραιότητά τους ήταν η διάθεση ενός κονδυλίου για τη βοήθεια των απόρων ασθενών…Αξιοσημείωτο μάλιστα ήταν και το γεγονός της δημιουργίας αντίστοιχης οργάνωσης στην Πόλη, για την πληρέστερη οργάνωση της διδόμενης Πρόνοιας…

Παρατήρηση

Παραθέτουμε το πρώτο και ενδεχόμενα το χαρακτηριστικότερο άρθρο του καταστατικού του κανονισμού της αδελφότητας.

«Ζήλω ευσεβεί και φιλανθρώπω της εν Κωνσταντινουπόλει παρεπιδημούσης νεολαίας Κέλβερι, ιδρύθη τη 31η Αυγούστου 1908 εν Κωνσταντινουπόλει αδελφότης υπό την “επωνυμίαν Φιλανθρωπική Αδελφότης Κωμοπόλεως Κέλβερι ο Άγιος Παντελεήμων” της οποίας σκοπός έσται η κατά το δυνατόν παροχή υλικών και ηθικών βοηθειών προς ανακούφισιν των απόρων συμπατριωτών μας».

Βεβαίως μια από τις κυριότερες ενέργειες που προέβη το σωματείο ήταν η αποστολή επιστήμονα κοινοτικού ιατρού…[10]

–          Οι θεσμοί της κοινωνικής πρόνοιας ήταν ενεργοί, μα και τα μάλα ανεπτυγμένοι στη Μαλακοπή, με το «Ταμείο των πτωχών», αλλά και την πρόσληψη μόνιμου κοινοτικού ιατρού για την παρακολούθηση της υγείας των κατοίκων. Ενός επιστήμονα ιατρού που τον προσλάμβανε η δημογεροντία και με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του να καθορίζονται και να καταγράφονται, μετά την έγκρισή τους από τη γενική συνέλευση των κατοίκων.

Με τον γιατρό να υποχρεούται να παρέχει τις υπηρεσίες του συνεχώς παίρνοντας ως αμοιβή 10 γρόσια για κάθε επίσκεψη, εκτός των ατόμων «εγνωσμένης πενίας» που τη δαπάνη κάλυπτε το κοινοτικό ταμείο…[11]

Παραθέτουμε λοιπόν τα αντίστοιχα άρθρα του.

« Ο Ικονίου Προκόπιος Επιβεβαιοί

Ο παρών κανονισμός ανεθεωρήθη εν γενική πατριωτική συνελεύσει υπό την προεδρείαν της Α. Σεβασμιότητος του Μητροπολίτου ημών Αγίου Ικονίου Κυρ. Κυρίου Προκοπίου τη 8η Ιανουαρίου1914.

 

Κανονισμός της Ορθοδόξου Κοινότητος Μαλακοπής

Εν ονόματι της Παναγίας και της ομοουσίου Τριάδος.
Χρήσασθε δικαιοσύνης, ω πρόκριτοι της Πατρίδος.
Τας πωλήσεις και αγοράς γράφοντες δια γραφίδος, εάν θέλετε την κοινήν πρόοδον και ευτυχίαν της Πατρίδος και της Σχολής και εκάστου καθ’ ιδίαν, μη εβλέπητε εις πρόσωπον μήτε εις την φιλίαν ίνα μη χάσητε την ουράνιον μισθοδοσίαν. Οι άδικοι εκ πατέρων έστωσαν αφωρισμένοι και τα άνω αγαθά από Χριστού στερημένοι τούτων επιποθούντες αεί έξετε σωτηρίαν παρά του Πάνδωρος Θεού αιτούντες ευδοκίαν.
Εν Μαλακοπή 1870 Μαΐου 1

Άρθρον 166

Άρθρον 166

Προς περίθαλψιν των πασχόντων και κατά το ένον ανακούφισιν των απειροπλήθων πτωχών της Κοινότητος, ιδρύεται “Ταμείον πτωχών” υπαγόμενον εις την δικαιοδοσίαν και εποπτείαν μεν της Εφορείας, υπό την άμεσον δε διαχείρισιν ιδιαιτέρας διμελούς επιτροπής ανεξαρτήτου από εκκλησιαστικών επιτροπών και διοριζόμενης υπό της Εφοροδημογεροντίας…

Άρθρον 172

Άρθρον 172

Προς περιφρούρησιν της υγείας του κοινού και επιστημονικής περιθάλψεως των ασθενούντων της κοινότητος, οφείλει η Δημογεροντία να φροντίζη περί προσλήψεως και διαρκούς συντηρήσεως ιατρού εν κοινότητι.

Άρθρον 173

Άρθρον 173

Προς εξασφάλισιν της συντηρήσεως του ιατρού συν τη δεκαγρόσω αμοιβή, ην δικαιούται να λαμβάνη ο ιατρός κατά πάσαν επίσκεψιν ασθενούς, εξαιρουμένων των υπό της Δημογεροντίας υποδεικνυομένων εγνωσμένης πενίας ασθενών, δικαιούται η δημογεροντία να προσθέση αναλόγως των περιστάσεων από 10-20 παράδες εφ’ εκάστου γροσίου επί των κοινοτικών εξόδων εκάστης οικογένειας…

Εν ανάγκη μείζονος προσθήκης οφείλει να συγκαλέση γενική Κοινοτική Συνέλευσιν προς συνεννόησιν.

Άρθρον 174

Άρθρον 174

Τα καθήκοντα και τα δικαιώματα του εκάστοτε ιατρού καθορίζονται μεν υπό της Δημογεροντίας και του ιατρού εν ιδιαιτέρω συμβολαίω, εγκρίνονται δε υπό της Γενικής Συνελεύσεως…»[12]

-Χαρακτηριστικότατη είναι επίσης η παρακάτω βιβλιογραφική αναφορά από την οποία προκύπτουν χρήσιμα συμπεράσματα για τον τρόπο οργάνωσης της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης των κατοίκων στην κοινότητα της Σινασού το έτος 1893, με βάση τα υπάρχοντα πρακτικά της εφοροδημογεροντίας, που σώθηκαν από τη λαίλαπα του 22 και φυλάσσονται επιμελώς στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών.

  • Στο πρώτο πρακτικό (φ74) που φέρει την ημερομηνία 21 Ιανουαρίου 1890 γίνεται μνεία και αποφασίζεται η πρόσληψη ιατρού…
  • Στο δεύτερο πρακτικό (φ83) που φέρει ημερομηνία 26 Σεπτεμβρίου 1892 αποφασίζεται η πρόσληψη ιατρού…
  • Στο τρίτο πρακτικό (φ84) που φέρει ημερομηνία 18 Ιανουαρίου 1893 γίνεται η επικύρωση του διορισμού από τη δημογεροντία…
  • Στα πρακτικά (φ 85-86) που φέρουν ημερομηνία Φεβρουάριος του 1893 ορίζεται ο τρόπος πληρωμής του γιατρού…[13]

Τώρα, με βάση το γεγονός πως οι πληρωμές των γιατρών γίνονταν από το κοινοτικό ταμείο, σε συνδυασμό με τις αμοιβές επισκέψεων κατ’ οίκον, η κοινότητα χωρίσθηκε σε πέντε τάξεις, ανάλογα φυσικά με τη φοροδοτική ικανότητα των μελών της.

Η οποία ειρήσθω εν παρόδω χρησιμοποιείτο και για το «κανονικό» του ιερέως.

Έτσι με βάση τα σωζόμενα πρακτικά της κοινότητος Σινασού έχουμε τέσσερις μαχαλάδες που κάθε ένας περιελάμβανε τις παρακάτω κατά τάξη οικογένειες.

 

Μαχαλάς Γενή :

Α τάξη 12 οικογένειες…Β τάξη 14 οικογένειες…Γ τάξη 9 οικογένειες…Δ τάξη 16 οικογένειες…Ε τάξη 19 οικογένειες

-Μαχαλάς Γαβράς

Α τάξη 9 οικογένειες…Β τάξη 9 οικογένειες…Γ τάξη 6 οικογένειες…Δ τάξη 21 οικογένειες…Ε τάξη 17 οικογένειες

-Μαχαλάς Λουλάς

Α τάξη 13 οικογένειες…Β τάξη 5 οικογένειες…Γ τάξη 7 οικογένειες…Δ τάξη 14 οικογένειες…Ε τάξη 22 οικογένειες

-Μαχαλάς Κήπος

Α τάξη 11 οικογένειες…Β τάξη 8 οικογένειες…Γ τάξη 6 οικογένειες…Δ τάξη 22 οικογένειες…Ε τάξη 29 οικογένειες.

 

Αλλά και στην κοινότητα των Συλλάτων, όπως και στην προαναφερομένη, υπήρχε σαφέστατος διαχωρισμός των κατοίκων ανάλογος πάντοτε με τη φοροδοτική τους ικανότητα, με βάση την οποία πλήρωναν τα οφειλόμενα κάθε μορφής…Από το κανονικό του ιερέως έως και τα λοιπά, περιλαμβανομένων και των αμοιβών των ιατρών.

Με μια διαφορά. Εκεί ο διαχωρισμός των κατοίκων ήταν σε τέσσερις τάξεις. Τρεις που πλήρωναν κανονικά…και μια οι παντελώς άποροι.

Στο σωζόμενο μάλιστα αρχειακό υλικό του Κ.Μ.Σ. υπάρχει σχετικός πίνακας με τις οικογένειες, την τάξη στην οποία ανήκαν, και τα οφειλόμενα…

Σύμφωνα με αυτόν επίσης 43 αναφέρονται στην πρώτη κατηγορία με υποχρέωση καταβολής 15 γροσίων, 50 στην δεύτερη με υποχρέωση 10 γροσίων και 39 στην τρίτη με υποχρέωση 8 γροσίων[14].


[1] Σεραφείμ Ρίζος,  ό.π.,  σ. 353

[2] Γ. Μαυροχαλυβίδης, ό.π., σ. 134

[3] Κ.Ι.Δ. Συκεών, Φ. 12, α.α. 30, μαρτυρία Γεωργίου Καλλινικίδη

[4] Θανάσης Κωστάκης, ό.π., σ. 330

[5] Ο δαίμονας άλης και οι τρόποι δράσης του υπήρχαν στην παράδοση πολλών λαών.

Μεταξύ των άλλων στην περιοχή του Ικονίου πίστευαν πως επρόκειτο για γυναικεία δαιμόνισσα την οποία μπορούσαν να συλλάβουν και να έρθουν σε συμφωνία μαζί της…με την απειλή του σκοτωμού της σε περίπτωση αθέτησης των ρηθέντων. Τότε το σπίτι γινότανε οτζάκ και αποκτούσε την ικανότητα όχι μόνο να προφυλάσσει από το κακό, αλλά και να θεραπεύει…

[6] Γ. Μαυροχαλυβίδηςό.π. , σ. 207

[7] Σ. Φαρασόπουλοςό.π., σ. 91

[8] Σαραντίδου Αρχελάου, ό.π., σ. 57

[9] Γ. Μαυροχαλυβίδηςό.π., σ. 146

[10] Ελ Καρατζάό.π., σ. 253

[11] Ο κανονισμός που παρατίθεται συντάχθηκε από τη Σχολική Εφορεία της Κοινότητος Μαλακοπής της Καππαδοκίας, φέρει την ημερομηνία της 8ης Ιανουαρίου1914 και αναφέρεται στα ήθη και τα έθιμα του τόπου…τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των πολιτών απέναντι στην εξουσία, τα πρέπει και τα γιατί. Πρόκειται περί ενός αναθεωρημένου καταστατικού χάρτου της κοινότητος ο οποίος καλύπτει όλες τις εκφάνσεις της κοινωνικής ζωής του τόπου.

Που ορίζει συμπεριφορές, επιβάλλει συγκεκριμένες  πρακτικές, σύμφωνα με τα πατρώα και τα από αιώνων ισχύοντα…

Τώρα, η κυρίαρχη ιδεολογία εδράζεται στη  βάση μιας λογικής επηρεασμένης σαφώς από τους θρησκευτικούς κανόνες, την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, αλλά και τη μακρόχρονη συνοίκηση με το μουσουλμανικό στοιχείο…

Αλλά κυρίως από τον  επαπειλούμενο κίνδυνο για σημαντικότατες αποκλίσεις…

Αποκλίσεις που οδηγούσαν στην αποξένωση, τη διαφθορά, την απειθαρχία των νέων, αλλά και την υιοθέτηση «ξένων» συνηθειών που κατά την άποψή τους διέλυαν ή υπήρχε κίνδυνος διάλυσης των κοινωνικών δομών του χωριού…

Ανομικές συμπεριφορές που ήταν απότοκες του νέου τρόπου ζωής που υιοθετήθηκε ασμένως και άκριτα από τους νέους, αλλά και τους οικονομικούς μετανάσταστες. Που «μαγεμένοι» από τις σειρήνες των μεγαλουπόλεων όπου είχαν καταφύγει για δουλειές και καλύτερη ζωή, «ξέχασαν» τα παλαιά και μπολιάστηκαν με το «κακό».

Πάντως οφείλομε να τονίσουμε πως τα σκεπτικό της άρχουσας τάξης ήταν σωστό αλλά όπως αποδείχτηκε στην πράξη και σωτήριο. Μιας και προ του κινδύνου της διασάλευσης και του κατακερματισμού του κοινωνικού ιστού, εξαιτίας του πλουτισμού… της υπερβολικής προβολής…και πολυτελούς επίδειξης, μέτρα- οι απαγορεύσεις,  βρήκαν απήχηση…

Αλλά και κάτι περισσότερο σημαντικό.

Δώσανε λύσεις σε πολλά χρονίζοντα οικονομικά ζητήματα.

Καθορίζοντας  τις υποχρεώσεις- δικαιώματα εξουσίας και πολιτών…

[12] Ελένη Τζιούτζια, Η Μαλακοπή της Καππαδοκίας,  Θεσσαλονίκη, εκδ. ναυς,  2007,  σ. 213

[13] Ματούλα Κουρουπού – Ευαγγελία Μπαλτά, Ελληνορθόδοξες Κοινότητες της Καππαδοκίας, περιφέρεια Προκοπίου, πηγές στα Γ.Α.Κ. και στο Κ.Μ.Σ, Αθήνα,  Κ.Μ.Σ., σ. 129

 

[14] Κ.Μ.Σ. ό.π. «Πρωτίστως οικίαι ανά 15 γρόσια 43 τον αριθμόν:

Λαυρέντιος Σταματίου, Τρύφων Τιμοθέου, Χατζησυμεών Παχωμίου, Χρήστος Παχωμίου, Σταύρος Παχωμίου, Αντώνιος Κουλόγλου, Αναστάσιος Θωμά, Χατζηγεωργίου Έξαρχος, Λάζαρος Χατζηφιλίππου, Αθανασίου Ηλίας, Γεώργιος Καστρενός, Ευστάθιος Ζουμπουλίου, Δημήτριος Λεοντίου, Πρόδρομος Σταμάτογλου, Σωτήριος Στεφάνου, Αντώνιος Αβραάμ, Πέτρος Ζαφειρίου, Γεώργιος Καράκις, Βασίλειος Καράκις, Βασίλειος Χατζηαγαπίου, Χατζηαγάπιος Χανέσης, Μεντζές ογλού Μιχαήλ, Γεώργιος Χατζηαγαπίου, Χατζηπαρασκευάς Χατζηφιλίππου, Νικόλας Χατζηφιλίππου, Παρασκευάς Γρηγορίου, Ιωάννης Πρ. Σταματόγλου, Διονύσιος Μερκουρίου, Σωτήριος Χατζηνεοφύτου, Μιχαήλ Μενεψόγλου, Αλέξης Μαϊου, Χατζηγεώργιος Χατζηνεοφύτου,  Χατζηαπόστολος Κωνσταντίνου, Ατζέμ Γιάννης Τρυφώνου, Χαρατζιαραμές Αναστάς, Ιγνάτιος Γεωργίου, Ζαμπάς Λαζαρ, Ανέστης Χρήστου, Μάρτα Γεωργίου, Γρηγόριος Ιωακειμηζιντάρ, Δημοσθένης Παναγιώτης.

Μεσαίαι   οικίαι ανά 10 γρόσια, 50 τον αριθμόν.:

Σταύρος Σταματίου, Μιχαήλ Σταματίου, Θεοφάνης Σταύρου, Χατζηιωάννης Χατζηφιλίππου, Δημήτριος Χατζησυμεών, Συμεών Πέτρου, Απόστολος Γακομής, Μάϊος Ιωακείμ Έξαρχος, Γαβριήλ Θωμάς, Νικόλαος Ναχνάς, Δημήτριος Τοπούζ, Ζαχαρίας Ζαμπάζ, Ιορδάνης Χατζησταύρος, Ιωάννης Χατζησταύρου, Γιάννης Ισμύρης, Δημήτριος Γρηγορίου, Αλέξης Μουράτ, Ζαχαρίας Ζουγιούλ, Αντώνιος Χατζηκυριάκος, Θεοδός Παστατζή, Νικόλαος Θέμελης, Σάββας Ζαμπάς, Παύλος Χατζηπαρασκευάς, Αναστάς Φαράσαλης, Κωνσταντίνος Αμερικάν, Απόστολος Παλτζής, Βασίλειος Λελεπητζής, Στάυρος Ανθίμου, Αλέξης Θωμάς, Μακρίνα Πυρόγλου, Μεμέτ Ιωάννης Τρυφώνου, Χαράλαμπος Θωμάς, Σάββας Σαρασλής, Βασίλειος Σουβερμέζης, Παναγιώτ Αβέρκιος, Σάββας Δάσκαλος, Ιωάννης Ρουσόγλου.

Έσχαται οικίαι ανά 8 γρόσια 39 τον αριθμό.

Ιορδάνης Νικηφόρου, Καλάνα κόρη, Λάζαρος Ηλίας, Βασίλειος Τοπούζ, Λάζαρος Ηλίας, Λαζ Παναγιωτ, χάρισμα, Λάζαρη Ισμυρλή, Μελέτιος Μαϊου, Αβραάμ Μουράτ Ταμάση, Ποτός Άνθιμου, Αγάπιος Ταρίτζαλη, Δέσποινα Αβιζόγλου, Θεοδόζ Κοτζά, Χρήστος Τζήλης, Μήτηρ Παρασκευά, Αβραάμ Μάιος, Μιχαήλ Τιλή, Θωμάς Καραλής, Θωμάς Βλάσιος, Ανέστης Χαραζαραμάς, Κοσμάς Καϊσαρλής, Αθανάσιος Δανιήλ, Τοπάλ Λευτέρ, Συμεών Χατζηδιονυσίου»

“Η Ιατρική στην Καππαδοκία…”
Κωνσταντίνος Νίγδελης

[nggallery id=43]


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Ζιντζίντερε - Κοινότητες
    Κοινότητες της περιοχής Καισάρεια Παλαιές ονομασίες: Μάζακα… Ευσέβεια. Επρόκειτο περί μιας μεγάλης πόλεως, έδρα μητροπόλεως, αλλά με λίγες χριστιανικές οικογένειες.   Αγιρνάς Παλαιό όνομα: Αναργυράσιος.[1] Τουρκόφωνο χωριό,  με 200-250 περίπου σπίτια από τα οποία τα 150 ανήκαν σε χριστιανικές οικογένειες.  Βρίσκεται ΒΑ της Καισάρειας δίπλα στην κοινότητα Σκόπη. Διατηρούσε δημοτικό σχολείο και εκκλησία στο όνομα των αγίων Αναργύρων.
  2. Ζιντζίντερε - το Χωριό
    Το Ζιντζίντερε της Καππαδοκίας Από το ομόνυμο βιβλίο του Κωνσταντίνου Νίγδελη Προλογικά Είναι βέβαιο πως εκείνο που γνωρίζουμε είναι το ελάχιστο, ενώ εκείνο που αγνοούμε είναι το άπειρο… Γι’ αυτό, λοιπόν, καιρό τώρα, προσπαθούμε με τις μικρές δυνάμεις να φωτίσουμε τους δρόμους της γνώσης ή να της προσθέσουμε κάποιο λιθαράκι… ιδιαίτερα μάλιστα σε ότι αφορά τις αλησμόνητες προγονικές πατρίδες… από αυτές που έλκει η καταγωγή μας. Η ανάδειξη τόπων και ομάδων, μικρών νησίδων ελληνοχριστιανικού πολιτισμού, στην απεραντοσύνη της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Που κατακτήθηκαν, ζήσανε με τους «άλλους» πάνω κάτω εννιακόσια χρόνια,  παρέμειναν οι ίδιοι με αναλλοίωτα τα θρησκευτικά μα και εθνικά τους φρονήματα.
  3. Περιοχή Καππαδοκίας
    Καταγραφή τελευταίων αυθεντικών καταχωρήσεων από την περιοχή της Καππαδοκίας. Παρακαλούμε τους αναγνώστες να παροτρύνουν κι άλλους συμπολίτες τους πρό
  4. Το Ζεύγμα
    Η αρχαία πόλη Ζεύγμα (σημαίνει πέρασμα) βρισκόταν στη νοτιοανατολική Τουρκία, 180 χιλιόμετρα ανατολικά των Αδάνων. Η περιοχή ανήκε στο βασίλειο των Σελευκιδών και για ένα διάστημα στο βασίλειο της Κομμαγηνής.
  5. Κλήδονας Β'
    Κυρίαρχο στοιχείο της εθιμικής πρακτικής, στο διάβα του χρόνου, σε όλες τις κοινότητες του χώρου, ήταν η δια της μαντικής εκπλήρωση – ικανοποίηση του από αιώνων επιθυμητού της ανθρώπινης υπάρξεως: της πρόβλεψης του μέλλοντος. Ιδιαίτερα μάλιστα του ασθενούς φύλου, που ναι μεν το «πίστευε- έβλεπε- επιδίωκε» αλλά ταυτόχρονα, κατά «βίος ανεόρταστος μακρά οδός απανδόχευτος», το θεωρούσε και ως μια ικανή διέξοδο από την πλήξη της καθημερινότητας.
  6. Κλήδονας Α'
    Σκοπός της παρούσης εργασίας είναι η μελέτη, καταγραφή και παρουσίαση της πανάρχαιας εθιμικής πρακτικής του ΚΛΗΔOΝΑ στον χώρο της καθ’ ημάς Ανατολής και ιδιαίτερα στην περιοχή της Καππαδοκίας, που τον ανιχνεύουμε και υπό την ονομασία βαρτουβάρια.
  7. Συνεδριο 24-25 Μαϊου
    Καππαδοκια - Χναρια ΕλληνοΧριστιανικου Πολιτισμου [vsw id="VQUpvVAOM9s" source="youtube" width="720" height="480" autoplay="yes"] Open publication - F
  8. Περιοχή Σεβάστειας
    Καταγραφή αυθεντικών μαρτυριών από την περιοχή Σεβάστειας (Sivas στα Τουρκικα) Ο κατάλογος εμφανίζεται αλφαβητικά ανάλογα με το όνομα της περιοχής της
  9. Λιμνά Καππαδοκίας
    Φωτογραφικό υλικό και χάρτης Λιμνών Καππαδοκίας που δείχνει σημαντικές περιοχές του χώρου.
  10. Τα Φλογητά Καππαδοκίας
    Τα Φλογητά βρίσκονται εντός της περιοχής του Μπουντάκ Οβασί του Βαγδαονικού οροπεδίου, δυτικά της Μαλακοπής, ανάμεσα στα χωριά Ανακού, Σύλλατα, Λίμναι, Τροχός, Ποταμιά, Δήλα, Νάξος, κ.α. Ήταν μια κοινότητα που διοικητικά υπαγότανε στο Μουτεσαριφλίκ (ι) της Νίγδης, μιας από τις οκτώ περιφέρειες της Καππαδοκίας, στο Καϊμακαμλίκ (ι) του Νεβ-Σεχίρ και στο μεγάλο Βαλελίκ (ι) του Ικονίου που σύμφωνα με τον Π. Κοντογιάννη το μέγεθός του «…ισούται σχεδόν προς την παλαιάν Ελλάδα ολόκληρον, ηυξημένην κατά το ήμισυ αυτής…»
  11. Οι μαχαλάδες στα Λιμνά Καππαδοκίας
    Ολόκληρα σόγια μένοντας στην ίδια γειτονιά και πολλαπλασιαζόμενα έδιδαν στην περιοχή – μαχαλά την ονομασία του επιθέτου τους π.χ. μαχαλάς Νιγδέλογλου, μαχαλάς Τογιάν… Φυσικά στο διάβα του χρόνου επεκράτησαν πολλαπλά κριτήρια ή και σκοπιμότητες συνδεόμενες με την αποκλειστικότητα της περιοχής, τα όριά της, τις αναπτυσσόμενες δυναμικές, τις διάφορες παραγωγές…
  12. Αγία Μακρίνα
    Έχουν γραφεί αρκετά και έχουν ειπωθεί περισσότερα για τα εκκλησιαστικά δρώμενα στην περιοχή της Καππαδοκίας. Αλήθειες μα και υπερβολές στηριγμένες στα «τοπικά» και την ιδιοσυγκρασία του ντόπιου στοιχείου που με αυτόν τον τρόπο ή καλύτερα με τέτοιους τρόπους πρόβαλε τα δικά του, που ήταν «σπουδαιότερα και καλύτερα». Ανθρώπινη αδυναμία; Ίσως. Προτέρημα της φυλής μας; Μπορεί
  13. Σινασός Καππαδοκίας
    Η Σινασός βρίσκεται σε μια πανέμορφη τοποθεσία στην καρδιά της Καππαδοκίας, στην κεντρική Μικρά Ασία. Απέχει 360 περίπου χλμ. νοτιοανατολικά από την Άγκυρα, και 50 περίπου χλμ. νοτιοδυτικά από την Καισάρεια. Το έδαφος της Καππαδοκίας προέρχεται από ηφαιστειακή λάβα του ανενεργού πλέον ηφαιστείου Αργαίον όρος. Η περιοχή είναι γεμάτη με κωνόλιθους διαφόρων σχημάτων που λαξεύτηκαν στη διάρκεια των αιώνων από τον χρόνο, τις καιρικές συνθήκες αλλά και τους ανθρώπους. Κατοικίες, σκήτες, μοναστικά κέντρα, σκαλιστές στα βράχια εκκλησίες με σημαντικές αγιογραφίες...
  14. Χαμιντιέ
    Να θυσιάζονται πολύτιμα αγιοκέρια του παγκόσμιου ναού της φύσης για χάρη μιας κοινότητας κάπου εκεί, στην απεραντοσύνη των εκτάσεων της Μικράς Ασίας…Για ένα μικρό, πολύ μικρό οικισμό, κοινότητα…μια από τις τόσες και τόσες και δεν ήτανε και λίγες, πάνω κάτω τρεις χιλιάδες, διασπαρμένες στην απεραντοσύνη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας… Και όταν, μάλιστα, δεν υπάρχουν στα σπλάχνα της παλαιά ευρήματα μιας άλλης εποχής…όταν δεν υπήρξε ποτέ σπουδαίο κέντρο, όταν από εκεί δεν ξεπήδησαν εξαιρετικές προσωπικότητες…
  15. Χαλβάντερε
    ....Η του Χαλβαδερέ χωρίου νοτιοδυτικώς της Καρβάλης εις απόστασιν 6 περίπου ωρών τουρκόφωνας αριθμούσα περί τας 50 οικογενείας γεωργικάς ημετέρας εστερημένας δυστυχώς παντός αισθήματος ανθρωπίνου εις κατάστασιν κτηνώδη κυριολεκτικώς παρ’ ισαρίθμοις μωαμεθανικαίς. Συνετηρείτο δημοδιδάσκαλος συνδρομή σημαινόντων Καρβαλιωτών... Γενικόν Βασιλικόν Προξενείον - Προς το επί των Εξωτερικών Βασιλικόν Υπουργείον
  16. Αγιομακρυνιώτικα
    Στην ιστορική πατρίδα , την Αξό της Καππαδοκίας το πανηγύρι της Αγίας Μακρίνας , αποτελούσε σημείο αναφοράς για όλους τους Καππαδόκες. Πλήθος κόσμου συνέρρεε, για να προσκυνήσει το άγιο λείψανο της , που βρίσκονταν σε ξεχωριστό ναύδριο ,δίπλα στο ναό και να διασκεδάσουν με τους < < μεγάλους χορούς >> στον αύλιο χώρο του ναού. Χιλιάδες ευλαβείς προσκυνητές όχι μονάχα από τις γύρω κοντινές κοινότητες (Λιμνά, Μιστί , Τροχό, Τσαρικλί , κτλ ) αλλά και από τα ποιο απόμακρα ελληνικά χωριά , ακόμα και Οθωμανοί, επιδίωκαν εκείνες τις μέρες να βρίσκονται στην Αξό.
  17. Το έθιμο Γιολούχ στο Μιτσί της Καππαδοκίας
    Στο Μιστί, την Αξό, το Τσαρικλί τα Λιμνά, και στην ευρύτερη περιοχή της Καππαδοκίας υπήρχε το έθιμο του Γιολούχ . Ένα έθιμο που γινόταν με τρόπο απαρέγκλιτα τελετουργικό διατηρώντας την συνήθεια ο πατέρας του γαμπρού να δίνει μπαχτσίσι ( 2 με 3 λίρες, διάφορα οικόσιτα ζώα ) για να επισφραγίσει το αρραβώνα του γιού του με την κόρη. Εφόσον λοιπόν κατάληγαν στο οριστικό μπαχτσίσι , το οποίο ονομαζόταν Γιολούχ γινόταν γλέντι ανάμεσα στα σόγια των νέων.Οι δυο νέοι πλέον θεωρούνταν ...
  18. Το ταντούρ στην Καππαδοκία
    Απαραίτητο στοιχείο στο προσφυγόσπιτο κάθε καραμανλίδικης οικογένειας ήταν το ταντούρ. Σημείο συγκέντρωσης της οικογένειας. Η θερμάστρα του σπιτιού αλλά και ο φούρνος ταυτόχρονα. Μια συνήθεια που έφεραν οι πρόσφυγες απ’ την Καππαδοκία. Για τα ταντούρια στα προσφυγόσπιτα μας έδωσε πληροφορίες η κ. Οσία Εδιάρογλου.
  19. Απλά και Πληροφοριακά
    Μερικές πληροφορίες λοιπόν για το μετρικό σύστημα της περιοχής, αλλά και μερικές ενδεικτικές τιμές, όπως τις βρήκαμε από καταγραφές στην προαναφερομένη βιβλιογραφία του χώρου… Να σημειώσουμε πως για το ίδιο πράγμα υπάρχει μια ποικιλία ονομάτων, κάτι που είναι αρκούντως γνωστό, μιας και στην περιοχή υπήρχαν τέσσερα γλωσσικά συστήματα με αρκετές παραλλαγές.
  20. Κληρονομικό δίκαιο
    Πρόκειται για το σύνολο των κανόνων δικαίου που ρυθμίζουν την κληρονομική διαδοχή. Έτσι, σύμφωνα με το άρθρο 1710 του αναθεωρηθέντος Α.Κ., «κατά το θάνατο του προσώπου η περιουσία του ως σύνολο(κληρονομιά) περιέρχεται από το νόμο ή από διαθήκη σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα (κληρονόμοι)….»
  21. Ωφέλιμα και χρήσιμα
    Η γιαγά Δευτερίνα, ο Θεός να τη συχωρνά, πάντοτε μας προέτρεπε να τρώμε χόρτα, πολλά μάλιστα, γιατί «είναι του Θεού και κάνουν καλό…». Το γιατί μάλλον δεν το ήξερε, έτσι είχε ακούσει και έτσι έλεγε. Το ίδιο και η θεία μου η Δέσποινα. Αυτή μάλιστα επέμενε πως τα σκόρδα είναι ένα κι ένα για γερό οργανισμό, «σκοτώνουν» μάλιστα το κακό. Ιδιαίτερα το τελευταίο δεν το γνωρίζω, πάντως εκείνο που ξέρω είναι πως κάποτε θέλοντας να αναζωογονηθώ κατά τις προτροπές της, μάλλον ανέδυα οσμές απωθητικές, έστω και μετά από ένα καλό πλύσιμο των οδόντων.
  22. Με μια πρώτη ματιά στη χώρα των αντιθέσεων
    Όσο και αν φαίνεται αρκούντως παράξενο η Καππαδοκία ήταν η χώρα των μεγάλων αντιθέσεων ακόμα και στα περί την ιατρική θέματα. Από το ένα σημείο ίσαμε το άλλο. Με φωτεινά παραδείγματα, πρότυπα μίμησης, αλλά και περιπτώσεις που προκαλούσαν θυμηδία έως και θλίψη περισσή.
  23. Ιατρική, θρησκεία και μουσουλμανικό στοιχείο
    Ένα πραγματικά από τα πλέον ενδιαφέροντα πεδία έρευνας τούτης της μελέτης είναι και η ιατρική σε σχέση με τη θρησκευτικότητα του μουσουλμανικού κόσμου. Ενός κόσμου που συνοικούσε για χρόνια πολλά με το αντίστοιχο χριστιανικό, μέσα σ’ ένα περίεργο πλέγμα σχέσεων διαμορφωμένο στο διάβα του χρόνου. Με όλους τους ερευνητές μάλιστα να συμφωνούν.
  24. Ιατρική και θρησκεία… β'
    Στην κατ’ επανάληψη σχολιαζόμενη σύνδεση-ανάμειξη της θρησκείας με την ιατρική υπήρχε (ει) επιπλέον κάτι ακόμα χαρακτηριστικότερο και ίσως επιεικώς υπερβολικό. Η ταυτοποίηση κάποιων αγίων με τη θεραπεία συγκεκριμένων παθήσεων,[1]συχνά μάλιστα με αλληλοεπικαλύψεις. Απότοκα φυσικά μιας κατανοητής θρησκοληψίας, τουλάχιστον για εκείνη την εποχή. Σε μια στενή σχέση μεταξύ θρησκείας και ιατρικής που η έναρξή της άρχιζε από τα πολύ παλιά. Όπου στη μακριά του διαδρομή το ανθρώπινο γένος ανέθετε στο αυτό άτομο την ιατρική, παράλληλα με την πνευματική εξουσία…
  25. Ιατρική και θρησκεία... α'
    Είναι γεγονός πως έχουν γραφεί πολλά, μα έχουν ειπωθεί περισσότερα. Για την επίδραση της θρησκείας στα ιατρικά δρώμενα με τους εκπροσώπους της ή και για να είμαστε δικαιότεροι, για τις διάφορες καταλυτικές παρεμβάσεις σε τέτοια ζητήματα στο διάβα του χρόνου. Στη διαμορφωθείσα κατάσταση, το εθιμικό ιατρικό δίκαιο, τις απαγορεύσεις, και τα πρέπει…
  26. Οι υπόγειες πολιτείες
    Η Καππαδοκία είναι μια θαυμάσια χώρα, αλλά αυτό που την κάνει ξεχωριστή είναι οι αμέτρητες σκοτεινές και σιωπηλές υπόγειες πολιτείες της… Το πότε ακριβώς έγιναν είναι αδύνατον να ειπωθεί. Εκείνο που γνωρίζουμε είναι πως η ανθρώπινη παρέμβαση άρχισε από παλιά και συνεχίστηκε μέχρι και τα τελευταία χρόνια.
    GDE Error: Requested URL is invalid

Author: Μνήμες