Τα Άθυρα της Ανατολικής Θράκης (μέρος 1)

Φωτο 63 - Η γέφυρα του Τεκμετζέ. Στη φωτογραφία ο Δρόσος Χατζηκωστής
Φωτο 63 – Η γέφυρα του Τεκμετζέ. Στη φωτογραφία ο Δρόσος Χατζηκωστής

Τα Άθυρα της Ανατολικής Θράκης (Τσεκμετζέ) – μέρος 1

Η κωμόπολη Άθυρα της Ανατολικής Θράκης (τουρκικά Μπουγιούκ Τσεκμετζέ = Μεγάλο συρτάρι) βρίσκεται πάνω στη στενή λωρίδα ξηράς, ανάμεσα στη λίμνη Αθύρα και τον κόλπο Αθύρα, στα βόρεια παράλια της Προποντίδας θάλασσας, 38 χλμ δυτικά της Κωνσταντινούπολης.

Μια φυσική διώρυγα (άνοιγμα, χαράδρα), που δημιούργησαν τα νερά κυλώντας προς τη θάλασσα, δίνει και τώρα διέξοδο στα νερά του ποταμού Αθύρα (τουρκικά Καρά Σου = Μαύρο νερό) και της λίμνης Αθύρα. Πάνω σ’ αυτή τη διώρυγα υπάρχει μεγάλη πέτρινη γέφυρα. Αυτή, η σημερινή γέφυρα, χτίστηκε στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, από τον αρχιτέκτονα Σινάν, επί σουλτάνου Σουλεϋμάν του Μεγαλοπρεπούς, στην περίοδο 1520-1566. Είναι, δηλαδή, 450 περίπου ετών. Όμως γέφυρα εκεί υπήρχε και από παλιά, από τα ρωμαϊκά και βυζαντινά χρόνια.

Χάρτης περιοχής της Ανατολικής Θράκης που δείχνει τα Άθυρα, Καλλικράτεια, Μέτρες κ.ά.

___

Η οχυρωμένη αυτή γέφυρα, η λίμνη και τα βουνά ως τον Εύξεινο Πόντο είχαν πάντα μεγάλη στρατιωτική σημασία. Αποτελούσαν την αμυντική γραμμή Αθύρα – Μετρών – Λέρκων που προστάτευε την πρωτεύουσα Κωνσταντινούπολη. Ο ιστορικός Προκόπιος μας πληροφορεί ότι οι Βυζαντινοί φροντίζοντας για την αμυντική αυτή γραμμή οχύρωσαν και την πόλη Αθύρα. Την προίκισαν, επίσης, με νέο υδραγωγείο κι έφτιαξαν την οχυρωμένη γέφυρα, από την οποία διερχόταν η Εγνατία οδός. Η Εγνατία οδός, από το Βυζάντιο (τη Νέα Ρώμη κι έπειτα Κωνσταντινούπολη), αφού περνούσε από την Καβάλα και τη Θεσσαλονίκη, οδηγούσε στην Αλβανία και την Αδριατική θάλασσα. Διακλαδώσεις του δρόμου αυτού, μετά τον Αθύρα, οδηγούσαν στην Καλλίπολη και στην Αδριανούπολη. Επί Ιουστινιανού (527-565) στρώθηκε με ογκόλιθους και το τμήμα του δρόμου από τον Αθύρα μέχρι το Ρήγιον (τώρα «Κιουτσούκ Τσεκμετζέ»), που πλημμύριζε και γινόταν άβατο το χειμώνα από τα νερά του Αθύρα και άλλων ποταμών. Το φρούριο του Αθύρα διεδραμάτισε σπουδαίο ρόλο στην ιστορία της Κωνσταντινούπολης και πολλές φορές έγινε θέατρο πολεμικών επιχειρήσεων. Καταστράφηκε από τους Βουλγάρους του Κρούμου (811-813).

Το όνομα Τσεκμετζέ σημαίνει σύρτης, συρτάρι που ανοίγει και κλείνει. Εδώ, το συρτάρι (ξυλόπλεκτο) κλείνοντας, επιτρέπει τα μικρά κι εμποδίζει να περάσουν τα μεγάλα ψάρια, για να τ’ αλιεύουν οι ψαράδες.

Μπουγιούκ στεκμετζέ είναι το μεγάλο συρτάρι και κιουτσούκ τσεκμετζέ το μικρό συρτάρι.

Ο Αθύρας της Αρχαιότητας, ο Αθύρας ή η Αθύρα των χρόνων της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, τα Άθυρα (ελληνικά) και Μπουγιούκ Τσεκμετζέ (τουρκικά) της Τουρκοκρατίας ήταν η πατρίδα των Τσεκμετζελιωτών του χωριού μας.

Τα Άθυρα (Τσεκμετζέ) ήταν πρωτεύουσα της περιοχής. Ήταν η έδρα του καζά (υποδιοίκησης, επαρχίας) Μπουγιούκ τσεκμετζέ, που υπάγονταν στο σαντζάκι (διοίκηση) της Τσατάλτζας (των Μετρών) του βιλαετίου (νομού ή γενικής διοίκησης) της Κωνσταντινούπολης. Τελευταίο μουχτάρης (=πρόεδρος) της «Κοινότητας» (των Ελλήνων) Τσεκμετζέ (1924) ήταν ο Σωτήρης Λογοθετίδης.

Εκκλησιαστικά, τα Άθυρα υπάγονταν στη Μητρόπολη Μετρών και Αθύρων. το 1885 σ’ αυτή τη Μητρόπολη υπάγονταν: η μικρή πόλη Μέτρες και τα χωριά: το Πετροχώρι, το Νιχώρι (Νεοχώρι), το Αλμπασάνι (οι κάτοικοί του Αλμπασανιώτες), οι Λαγοθήρες, η Δημοκράνεια, ο Γαρδάς, η Αρσού, τα Άθυρα (Τσεκμετζέ), η Καλλικράτεια, η Πλαγιά (ή τα Πλάγια), οι Φανοσάκρες και το Πετρομανδρί. Τελευταίος Μητροπολίτης αυτής της Μητρόπολης, ως το 1922, ήταν ο Ιωακείμ, που μετά έγινε μητροπολίτης Κοζάνης και στην Εθνική αντίσταση κατά των Γερμανών (1944-1949) εμφανιζόταν με τον Ε.Λ.Α.Σ.

Η εκκλησία[1] των Αθύρων (Τσεκμετζέ), αφιερωμένη στα Εισόδια της Θεοτόκου, ήταν πλούσια αγιογραφημένη. Οι εικόνες της Παναγίας με το Χριστό, τα «Εισόδια της Θεοτόκου» (μεγάλη και ασημένια) και των Αγίων Αναργύρων, που ήταν προσφορά του Συλλόγου «Αδελφότητα Τσεκμετζέ», μαζί και χρυσά δισκοπότηρο και λαβίδα, τα στέφανα, το βιβλίο της Αναστάσιμης ακολουθίας και άλλα μεταφέρθηκαν στη νέα πατρίδα και φυλάσσονται, από το 1924, στην εκκλησία Αθύρων.

Ο Τσεκμετζές ήταν κωμόπολη πάνω στον κεντρικό δρόμο, την Εγνατία των Ρωμαϊκών και Βυζαντινών χρόνων. Ήταν πέρασμα, σταυροδρόμι καραβανιών, λιμάνι, τόπος ξεκούρασης των ταξιδιωτών και των μεταφορέων αλλά και των ζώων, με τα οποία ταξίδευαν κι έκαναν τις μεταφορές τους. «Ταξί» της εποχής ήταν τα Παϊτόνια (δίτροχα αλογόκαρα), ενώ οι μεταφορές, στη στεριά, γίνονταν με κάρα, που τα έσερναν άλογα ή άλλα μεγάλα ζώα (αγελάδες και βουβάλες).

Όλη η περιοχή ήταν επίσης τόπος κυνηγιού. Πολυάριθμοι κυνηγοί από την Κωνσταντινούπολη και άλλες πόλεις πήγαιναν στο Γαρδά, στον Τσεκμετζέ για κυνήγι. Μίσθωναν δωμάτια ή σπίτια και με τις μέρες κυνηγούσαν ορτύκια και άλλα θηράματα. Όλοι χρειάζονταν σπίτια και χάνια για φαγητό, για να κοιμηθούν και να ξεκουραστούν (άνθρωποι και ζώα), όλοι χρειάζονταν τις υπηρεσίες των ανθρώπων του Τσεκμετζέ. Έτσι οι Τσεκμετζελιώτες ζούσαν από τους περαστικούς προ πάντων. Σημεία αναφοράς και αξιοθέατα της πόλης ήταν η μεγάλη πέτρινη γέφυρα, τα χάνια[2] με τις μπρούτζινες στέγες, το νταλιάνι[3]  και ο τσεσμές (βρύση).

Πέτρος Δ. Θεοχαρίδης
“Άθυρα και Αθυριώτες”
Θεσσαλονίκη 2002

( Μέρος 2 )

 

_________________________________

[1] Από την εκκλησία του Αθύρα, οι Σταυροφόροι (το 1204) είχαν αφαιρέσει τη θήκη και το σώμα της Αγίας Ελένης (της επιλεγομένης του Αθύρα) και μέρος της κάρας του Αγίου Βίκτωρος.
[2] Χάνι λεγόταν το κατάλυμα (πανδοχείο, ξενοδοχείο εκείνης της εποχής), που, σε ορισμένα μέρη, ήταν συγχρόνως και εμπορικό κέντρο. Από μια μεγάλη ξύλινη πόρτα με το κάρο (που το έσερναν άλογα ή άλλα ζώα) έμπαινες μέσα σε μια ευρύχωρη αυλή πλατεία στρωμένη συνήθως με πέτρες (καλντερίμι). Γύρω γύρω ήταν το διώροφο κτίριο. Στο κάτω μέρος του, που ήταν ανοιχτό προς την πλατεία, φυλάγονταν τα κάρα και τα ζώα. Στο επάνω μέρος, που από την πλευρά της πλατείας είχε συνεχόμενο πλατύ μπαλκόνι με ξύλινα κάγκελα, ήταν σειρά τα δωμάτια για τους ανθρώπους.
[3] Νταλιάνι – ιχθυοτροφείο, δίχτυ (κλειστός και ειδικά διαμορφωμένος παραθαλάσσιος χώρος για την εκτροφή και την αλιεία ιχθύων). Όπως γράψαμε ήδη, ο Τσεκμετζές είναι χτισμένος πάνω σε στενή λωρίδα ξηράς και από τη μια μεριά (νότια) έχει τη θάλασσα της Προποντίδας ενώ από την άλλη έχει τη λίμνη, στην οποία χύνονται τα νερά του ποταμού Αθύρα. Τα περίσσια νερά φεύγουν προς τη θάλασσα από τη φυσική διώρυγα. Τα ψάρια (κέφαλοι) την άνοιξη ανεβαίνουν προς τη λίνμη (για να βρουν τροφή και για να γεννήσουν τα αυγά τους) και το φθινόπωρο βγαίνουν προς τη θάλασσα. Με τον τσεκμετζέ (το συρόμενο, ξύλινο δικτυωτό διάφραγμα), μαζί με τις άλλες εγκαταστάσεις, παγίδευαν σε «στρούγγες» στην πλευρά της λίμνης τα μεγάλα ψάρια και από εκεί τα ψάρευαν οι ψαράδες ως την επόμενη άνοιξη. Αυτό το σύστημα παγίδευσης, περιορισμού, εκτροφής και αλιείας των ψαριών ονομαζόταν νταλιάνι.

Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Το κουρμπάνι των Θρακιωτών
    Άρρηκτα δεμένο με τη θρακιώτικη παράδοση και εν μέρει με τη ζωή είναι το έθιμο του κουρμπανιού, της θυσίας δηλαδή, στη μνήμη του προστάτη των αμπελιών Άγιου Τρύφωνα, ενός μάρτυρα της Εκκλησίας από τη Θράκη, που αποτελεί τη χριστιανική εκδοχή του θεού Διόνυσου, ο οποίος έμαθε στους Θράκες και σε άλλους Έλληνες την καλλιέργεια της αμπέλου και την Παρασκευή του εύγευστου κρασιού όλων των ποικιλιών και όλων των γεύσεων.
  2. Περιοχή Καλλίπολης
    Αυθεντική Καταγραφή προσφύγων από την περιοχή της Καλλίπολης [cfdb-datatable form="Καταγραφή Καλλίπολης" header="true
  3. Ο Γαρδάς (σημερινή ονομασία Kavakli)
    Ο Γαρδάς (στο στρατιωτικό χάρτη σημειώνεται Γαρδάν) ήταν το χωριό των σταφυλιών, των πεπονιών και των ορτυκιών. Βρίσκεται 7 χλμ. νοτιοδυτικά του Τσεκμετζέ (Άθυρα). Από την Κωνσταντινούπολη απέχει 35 χλμ. και από το πλησιέστερο χωριό, την Αρσού, 3 χλμ.. Ο δρόμος από το Γαρδά προς τον Τσεκμετζέ περνούσε μέσα από την Αρσού. Η θάλασσα βρίσκεται κοντά στο Γαρδά, στα 2 χλμ., όμως δε φαίνεται από το χωριό, γιατί μεσολαβεί ένας λόφος κατάφυτος από πεύκα και οπωροφόρα δένδρα.
  4. Τα Άθυρα της Ανατολικής Θράκης (μέρος 1)
    Η κωμόπολη Άθυρα της Ανατολικής Θράκης (τουρκικά Μπουγιούκ Τσεκμετζέ = Μεγάλο συρτάρι) βρίσκεται πάνω στη στενή λωρίδα ξηράς, ανάμεσα στη λίμνη Αθύρα και τον κόλπο Αθύρα, στα βόρεια παράλια της Προποντίδας θάλασσας, 38 χλμ δυτικά της Κωνσταντινούπολης. Μια φυσική διώρυγα (άνοιγμα, χαράδρα), που δημιούργησαν τα νερά κυλώντας προς τη θάλασσα...
  5. Σαράντα Εκκλησιές
    Το Φεβρουάριο 1873, το Φιλεκπαιδευτικό Σωματείο των Σαράντα Εκκλησιών «Ελπίς» οργάνωσε θεατρική παράσταση με το δράμα «Ο Εξόριστος Μνηστήρ» και την κωμωδία «Η Κόρη του Παντοπώλου». Η «Ελπίς» είχε ιδρυθεί δύο χρόνια νωρίτερα. Η μονόπρακτη κωμωδία «Η Κόρη του Παντοπώλου» είχε γραφεί στη δημοτική, από τον Αγγ. Βλάχο, λόγιο και νομομαθή, ο οποίος εισήλθε στο Υπουργείο των Εξωτερικών το 1858 και διαδοχικά έγινε πρεσβευτής, βουλευτής και υπουργός.
  6. Φιλιππούπολη
    Η Φιλιππούπολη ή Πλόβντιβ (βουλγαρικά: Пловдив, τουρκικά: Filibe) είναι πόλη της Βουλγαρίας και πρωτεύουσα της αντίστοιχης Περιφέρειας (βουλγαρικά: Пловдивска Област). Έχει πληθυσμό 376.785 κατοίκους σύμφωνα με την απογραφή της 15ης Σεπτεμβρίου του 2004 και είναι η δεύτερη πολυπληθέστερη πόλη της χώρας, μετά την πρωτεύουσα Σόφια.

Author: Μνήμες