Μακεδονια – Πριν τη μαχη της Πυδνας

ΡΩΜΑΙΟΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ

ΠΡΙΝ ΑΠ’ ΤΗ ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΠΥΔΝΑΣ

Αφού είδαμε περιληπτικά και με μεγάλη συντομία πώς πάτησαν πόδι οι Ρωμαίοι στην Ελλάδα και πώς κατάφεραν να ενισχύσουν και να ισχυροποιήσουν τις θέσεις τους στο έδαφός της, ας δούμε πώς εξελίχτηκαν τα πράγματα στη Μακεδονία, ύστερα απ’ το θάνατο του Φιλίππου του Ε’ και την άνοδο του Περσέα στο θρόνο.

Perseus_of_Macedon_BMΟ Περσέας ήταν ο μεγαλύτερος γιος του βασιλιά της Μακεδονίας Φιλίππου του Ε’. Γεννήθηκε μεταξύ 222 και 220 π.Χ.. Σύμφωνα δε με μαρτυρίες ορισμένων Ρωμαίων ιστορικών, ήταν γόνος του Φιλίππου και μιας παλακίδας του και δεν προερχόταν από νόμιμο γάμο του βασιλιά1. . Ο Πλούταρχος αντίθετα τον παρουσιάζει σαν ένα τελείως παρείσακτο στη βασιλική οικογένεια παιδί και δεν τον παραδέχεται καθόλου σα γιο του Φιλίππου2. Είναι, όμως, πιθανό και οι δυο αυτές εκδοχές να είναι πικρόχολοι μύθοι και επινοήσεις των εχθρών του. Γιατί, είναι μάλλον ξεκαθαρισμένο πως από πολύ νεαρή ακόμα ηλικία ο Περσέας είχε θεωρηθεί κι απ’ τον πατέρα του κι απ’ όλους τους Μακεδόνες, σα διάδοχος του θρόνου.

Ο Φίλιππος ονόμασε το γιο του «Περσέα», στο όνομα του βασιλιά του Άργους και αρχαίου ήρωα Περσέα, γιατί απ’ τη γενιά εκείνου καταγόταν η γυναίκα του. Ο Περσέας είχε από νωρίς εκπαιδευτεί στα όπλα κι όταν ήταν ακόμα νεαρότατος είχε τοποθετηθεί απ’ τον πατέρα του επικεφαλής του στρατεύματος, που είχε σταλεί το 200 π.Χ. για να φρουρήσει τα στενά της Πελαγονίας απ’ τους Ιλλυριούς3.

Το 189 π.Χ., τον ξαναβρίσκουμε αρχηγό του μακεδονικού στρατού στην Ήπειρο, να παρελαύνει νικηφόρος και να κυριεύει την Αμφιλοχία, την οποία, όμως, υποχρεώνεται απ’ τους Αιτωλούς να εγκαταλείψει σε λίγο4.

Η ζωτικότητα και η εξέλιξη του Περσέα ανησύχησε τη ρωμαϊκή Σύγκλητο, η οποία, για να αντιδράσει, αρχίζει να εκδηλώνει την προτίμησή της προς το νεαρό αδελφό του, Δημήτριο.

Ο Δημήτριος ήταν γιος του Φιλίππου και της Λαοδίκης5 κι είχε σταλεί απ’ τον πατέρα του όμηρος του υπάτου Φλαμινίνου στη Ρώμη, σαν εγγύηση για την τήρηση των συνθηκών που συνάφτηκαν μετά τη μάχη στις Κυνός Κεφαλές το 198. Όσο ήταν στη Ρώμη, πήρε μέρος στους πολέμους των Ρωμαίων κατά του Αντιόχου, στους οποίους και διακρίθηκε. Αργότερα, αφέθηκε ελεύθερος κι επέστρεψε στη Μακεδονία. Ο Φίλιππος τον ξανάστειλε στη Ρώμη σαν πρεσβευτή του αυτή τη φορά και οι Ρωμαίοι τον δέχτηκαν με τιμές και του έδειξαν μεγάλη εκτίμηση.

Το γεγονός αυτό θορύβησε τον Περσέα και κέντρισε τη ζήλεια του. Έτσι, άρχισε να υποψιάζεται μήπως η Σύγκλητος έχει πραγματικά σα σκοπό να προβάλει το Δημήτριο σαν διεκδικητή της εξουσίας στη Μακεδονία και να τον προωθήσει στο θρόνο της Πέλλας σε κατάλληλη στιγμή ή μετά το θάνατο του πατέρα του. Τις υποψίες του αυτές ενίσχυε και η δημοτικότητα που διέκρινε ο ίδιος πως είχε αρχίσει να απολαμβάνει ο νεαρός αδελφός του ανάμεσα στους Μακεδόνες. Έτσι, για να προλάβει δήθεν τη διαφθορά και την καταστροφή του αδελφού του απ’ την επήρεια των Ρωμαίων, προσπάθησε και κατάφερε με διάφορα τεχνάσματα και ραδιουργίες να πείσει το Φίλιππο, ότι ο Δημήτριος, εκτός του ότι επιβουλευόταν τη ζωή του (του Περσέα), είχε και συνωμοτικές επαφές με τους Ρωμαίους. Έβαλε μάλιστα το στρατηγό Δίδα, διοικητή της Παιονίας, να τον κατηγορήσει στο βασιλιά, ότι διατηρούσε μυστική αλληλογραφία με τους Ρωμαίους. Ο βασιλιάς έστειλε κρυφά στη Ρώμη το Φιλοκλή και τον Απελλή να μάθουν με κάθε μυστικότητα για τις κινήσεις του Δημητρίου. Κι εκείνοι, γυρίζοντας, του παρουσίασαν με την επέμβαση του Δίδα και του Περσέα, πλαστογραφημένη επιστολή, προερχόμενη δήθεν απ’ το Φλαμινίνο. Το «ντοκουμέντο» αυτό ενίσχυσε περισσότερο τις υποψίες του Φιλίππου, ο οποίος έθεσε το Δημήτριο υπό τη φρούρηση του Δίδα και διέταξε να ανακριθεί ο στενός φίλος του Ηρώδωτος. Ο Ηρώδωτος, παρ’ ότι βασανίστηκε πολύ στην ανάκριση, δεν κατέθεσε τίποτα το ενοχοποπιητικό για το Δημήτριο. Ο Δίδας, όμως, ύστερα απ’ τις πιέσεις και του Περσέα, θανάτωσε το νεαρό Δημήτριο κρυφά, το 181, με δηλητήριο, λέγοντας πως ενήργησε κατ’ εντολή του Φιλίππου6. Όταν πέθανε ο Δημήτριος ήταν 26 χρονών.

Πιστεύεται, όμως, πως ο Δημήτριος δηλητηριάστηκε με πρωτοβουλία του Περσέα και δεν θανατώθηκε με εντολή του πατέρα του7.

Τις σκευωρίες αυτές ξεδιάλυνε αργότερα ο αυλικός και ξάδελφος του Φιλίππου Αντίγονος8 κι έτσι ο Φίλιππος διαπίστωσε τις μηχανορραφίες του Περσέα και θέλησε να τον αποκλείσει απ’ τη διαδοχή του θρόνου. Ο θάνατός του, όμως, που επήλθε το 179 από λύπη, ύστερ’ απ’ τη διαπίστωση αυτή και από τύψεις για την άδικη καθάτωση του Δημητρίου, πρόλαβε την εκτέλεση των αποφάσεών του.

Ο Περσέας παντρεύτηκε δυο φορές. Την πρώτη του γυναίκα, της οποίας το όνομα δεν είναι γνωστό, τη σκότωσε ο ίδιος σε κάποια έξαψη παραφοράς, όπως λέγει ο ιστορικός W. Smith9. Η δεύτερη λεγόταν Λαοδίκη. Ήταν κόρη του βασιλιά της Συρίας Σέλευκου του Δ’ και την παντρεύτηκε το 17710. Αυτή τού ‘δωσε ένα γιο, τον Αλέξανδρο και μια κόρη. Επίσης, ο Περσέας είχε υιοθετήσει και το Φίλιππο, νεότερο αδελφό του και νόθο γιο του Φιλίππου, τον οποίο προόριζε για διάδοχό του. Τελικά, όμως, πιάστηκε απ’ τον Αιμίλιο Παύλο μετά τη μάχη της Πύδνας και ακολούθησε τον Περσέα στην αιχμαλωσία του. Ο Φίλιππος πέθανε το 160 στη Ρώμη, όταν ήταν 18 χρονών11.

Ο Περσέας, μετά το θάνατο του πατέρα του (179), ανέλαβε αμέσως τη βασιλική εξουσία και η πρώτη του ενέργεια ήταν να θανατώσει τον αυλικό Αντίγονο, στου οποίου τις συμβουλές και υποδείξεις απέδιδε τις εναντίον του διαθέσεις του πατέρα του12.

Ο Αντίγονος, τις μέρες του θανάτου του Φιλίππου, βρισκόταν στους Βαστέρνους, όπου είχε σταλεί για να τους καλέσει να μετοικήσουν στη χώρα των Δαρδάνων. Μόλις επέστρεψε, πιάστηκε απ’ τον Περσέα και εκτελέστηκε13.

Τα τελευταία χρόνια του Φιλίππου αναλώθηκαν, όπως είδαμε, σε κρυφές και φανερές προετοιμασίες για μια δυναμική αντιμετώπιση των Ρωμαίων, την οποία έβλεπε τόσο αυτός όσο και η Ρώμη αναπόφευκτη. Έτσι, όταν ο Περσέας ανέβηκε στο θρόνο, δεν βρήκε μόνο έναν πολυάριθμο και καλά εξοπλισμένο στρατό, αλλά βρήκε και πολλά χρήματα, άφθονο σιτάρι και άλλα εφόδια, που συγκεντρώνονταν για το σκοπό αυτό μεθοδικά από νωρίτερα.

Παρ’ όλα αυτά, παίρνοντας την εξουσία στα χέρια του, φάνηκε να αποφεύγει όσο γινόταν περισσότερο μια ανοιχτή σύγκρουση με τους Ρωμαίους. Και τούτο, είτε από πραγματική επιθυμία για ειρήνη, είτε κι από έμφυτη αναποφασιστικότητα του χαρακτήρα του.

Μια δε απ’ τις πρώτες ενέργειές του, σα βασιλιάς, ήταν να στείλει αντιπροσώπους του στη Ρώμη, για να ζητήσει απ’ τη Σύγκλητο την αναγνώρισή του στο θρόνο, καθώς και την ανανέωση των συνθηκών, που είχε κάνει με τη Ρώμη ο πατέρας του.

Η αποστολή αυτή θεωρήθηκε σαν πάρα πολύ αναγκαία απ’ τον Περσέα, γιατί είχε ήδη αρχίσει προστριβές και διαμάχες με το νεαρό θράκα ηγεμόνα Αμβρούπολη, ο οποίος ήταν σύμμαχος των Ρωμαίων και θα μπορούσε, με την ευκαιρία του θανάτου του Φιλίππου και την αλλαγή των πραγμάτων στη Μακεδονία, να τον διαβάλει στους Ρωμαίους, όπως συστηματικά έκανε ως τώρα ο Ευμένης της Περγάμου και με τη βοήθειά τους να τον εκθρονίσει. Μάλιστα, ο Αμβρούπολης είχε ήδη εκδηλώσει τις επεκτατικές του προθέσεις. Είχε εισβάλει στη Μακεδονία κι είχε λεηλατήσει την περιοχή μέχρι την Αμφίπολη. Τελικά εκδιώχτηκε πέραν των συνόρων14.

Οι φόβοι αυτοί του Περσέα δεν ενισχύθηκαν καθόλου με τη στάση που κράτησε η Σύγκλητος, η οποία διπλωματικά φερόμενη, όχι μόνο τον αναγνώρισε  σα βασιλιά, αλλά ανανέωσε και τις συνθήκες ειρήνης και μάλιστα με τους ίδιους όρους που είχαν συναφθεί με το Φίλιππο και ίσχυαν ως τώρα15. Παρ’ όλα αυτά, είναι σίγουρο πως κανένα απ’ τα συμβληθέντα μέρη δεν ήθελε κατά βάθος αυτή την ειρήνη. Τουλάχιστον κανένα μέρος δεν έλπιζε στη διατήρησή της. Έτσι, πέρασαν εφτά χρόνια αμφίβολων και αμφίρροπων διαπληκτισμών, πριν η υποβόσκουσα αμοιβαία έχθρα ξεσπάσει σε ανοιχτές και κατά μέτωπο επιθέσεις.

Στο εφτάχρονο αυτό διάστημα κι ο Περσέας δεν έμεινε καθόλου αργός. Συνέχισε την τακτική του πατέρα του σ’ ότι αφορούσε την ισχυροποίηση του κράτους του και την ενδυνάμωση και τον ανεφοδιασμό του στρατού του και δεν σταμάτησε τη συγκέντρωση τροφών, όπλων και άλλων αφοδίων.

Για να αυξήσει περισσότερο τους πόρους του κράτους του, ξανάνοιξε πολλά παλιά ορυχεία στο Παγγαίο, απ’ τα οποία είχε πολλά έσοδα16. Δεν έπαψε δε να επιδιώκει και την ανεύρεση φίλων και συμμάχων. Ήρθε σε φιλικές επαφές με τους γύρω λαούς και σύναψε σχέσεις με τους Θράκες και τις κελτικές φυλές, με τις οποίες συνόρευε το βασίλειό του. Ενθάρρυνε τις βλέψεις και υποστήριξε τις κινήσεις διαφόρων πριγκίπων της Ιλλυρίας, δημιουργώντας δυσκολίες και προβλήματα στους επικρατούντες εκεί φιλορωμαίους ηγεμόνες. Επιπλέον, δεν παρέλειψε να καλλιεργήσει τις σχέσεις του και με τους Ασιάτες ηγεμόνες, οι οποίοι λίγο ή πολύ, επιθυμούσαν σχεδόν όλοι –εκτός απ’ τον Ευμένη της Περγάμου- τη συμμαχία του.

Σέλευκος ο Δ', Φιλοπάτωρ της Συρίας
Σέλευκος ο Δ’, Φιλοπάτωρ της Συρίας

Ο Σέλευκος ο Δ’, ο Φιλοπάτωρ της Συρίας, τού ‘δωσε σε γάμο την κόρη του Λαοδίκη, ενώ ο Προυσίας της Βιθυνίας δέχτηκε με ευχαρίστηση το χέρι της αδελφής του 17. Μάλιστα, ο Σέλευκος σύναψε και συμμαχία μαζί του, παρ’ ότι είχε υπογράψει από νωρίτερα σύμφωνο μη επίθεσης με τη Ρώμη, η οποία, για την τήρηση αυτών των συνθηκών, κρατούσε ως ένα διάστημα όμηρο έναν απ’ τους γιους του. Στην αρχή τον Αντίοχο και μετά το Δημήτριο18.

Η Βιθυνία είχε κι από πολύ παλιά σχέσεις με τους Μακεδόνες, γιατί ο πατέρας του Προυσία –Προυσίας κι εκείνος- είχε βοηθήσει τον πατέρα του Περσέα, το Φίλιππο τον Ε’, με στρατό και πλοία, στους πολέμους του κατά των Ρωμαίων. Οι σχέσεις του δε με τη Ρώμη δεν ήταν ποτέ καλές, γιατί μετά τη μάχη της Ζάμας είχε προσφέρει άσυλο στο μεγάλο εχθρό των Ρωμαίων, τον Αννίβα.

Παράλληλα με την προσεγμένη εξωτερική του πολιτική, ο Περσέας προσπάθησε να αυξήσει και τη δημοτικότητά του ανάμεσα στους Μακεδόνες και στις άλλες φυλές που εξουσίαζε. Τα πρώτα μέτρα που πήρε μέσα στο κράτος του είχαν φιλελεύθερο και δίκαιο χαρακτήρα. Πρώτο μέλημά του ήταν να προσπαθήσει να γίνει όσο μπορούσε περισότερο δημοφιλής στους δυσαρεστημένους απ’ το Φίλιππο υπηκόους του, γι’ αυτό κατάργησε όλους τους μη λαοφιλείς νόμους του πατέρα του. Έθεσε σε ισχύ νόμο γενικής αμνηστείας και ανακάλεσε όλους τους εξόριστους πίσω στην πατρίδα τους19.

Και το σπουδαιότερο, αναζωπύρωσε τη μακεδονική κίνηση στην Ελλάδα και δημιούργησε φιλομακεδονικά κόμματα σ’ όλες τις πόλεις της, πράγμα που έφερε πονοκέφαλο στη Ρώμη.

Αντιδρώντας στην τακτική του Περσέα, οι Ρωμαίοι κι έχοντας σα βάση τις αποφάσεις της επιτροπής Φλαμινίνου – Μετέλλου – Κλαυδίου, ενίσχυσαν κι αυτοί στην Ελλάδα τα αριστοκρατικά και ολιγαρχικά κόμματα και δημιούργησαν δικό τους φιλορωμαϊκό ρεύμα. Οι Έλληνες των μερίδων αυτών δέχτηκαν ευχαρίστως τη ρωμαϊκή κηδεμονία, μια που η επέμβασή της τους έδινε την εξουσία, τους εξασφάλιζε τις περιουσίες τους, που με αμφίβολους τρόπους είχαν αποκτήσει και απέκλειε και την αναφορά των αντιπάλων τους στην αρχή. Έτσι, οι πόλεις κράτη, με την εδραίωση σ’ αυτές των ολιγαρχικών, γίνονταν όλο και περισσότερο αντιμακεδονικές και τάσσονταν προθυμότερα στην υπηρεσία των Ρωμαίων,

Οι δυσαρεστημένοι, όμως, με τους ολιγαρχικούς και με τους ανθρώπους σαν τον Καλλικράτη, η άλλη τάξη δηλαδή, συσπειρώθηκαν σε δικό τους στρατόπεδο κι έστρεψαν το βλέμμα προς τον πολέμιο των Ρωμαίων. Τα αισθήματα των Ελλήνων την εποχή αυτή αρχίζουν να μεταβάλλονται με γρήγορο ρυθμό υπέρ του Περσέα. Οι Ελληνικές Συμπολιτείες όλο και περισσότερο αποκλίνουν απ’ τη Ρώμη και συγκλίνουν προς το μέρος του βασιλιά.

Ο Περσέας προσπάθησε να ενισχύσει τη δυσαρέσκεια αυτή των ελληνικών πόλεων προς τους κρατούντες και να εκμεταλλευτεί την αίσια γι’ αυτόν μεταστροφή των αισθημάτων τους. Για να αποδείξει δε τις καλές του διαθέσεις και να διευκολύνει περισσότερο την κατάσταση, ακύρωσε, όπως είδαμε, ορισμένους αντιλαϊκούς νόμους, έδωσε γενική αμνηστεία κι επέτρεψε την ελεύθερη επιστροφή των εξορίστων στη Μακεδονία. Μ’ αυτόν τον τρόπο, διαβεβαίωσε τον έξω κόσμο ότι είναι φίλος των αδυνάτων και ότι, αν του δοθεί η ευκαιρία και η δυνατότητα, θα βοηθήσει όσο μπορεί στη δημιουργία αντιολιγαρχικών πολιτευμάτων και αντιρωμαϊκών καθεστώτων σ’ όλη την Ελλάδα. Τα ήπια μέτρα του και το ενδιαφέρον του για τους φτωχούς και τους αδύνατους, γρήγορα έφεραν το ποθούμενο αποτέλεσμα. Η Μακεδονία έγινε το καταφύγιο των σκλάβων και των καταδιωκόμενων αντιφρονούντων, που αποδρούσαν απ’ την Πελοπόννησο και την άλλη Ελλάδα. Ανάμεσα στους επιφανείς Έλληνες που ήρθαν στη Μακεδονία είναι ο Αιτωλός Αρχίδαμος και ο Θηβαίος Νέωνας, οι οποίοι, διωγμένοι απ’ τον τόπο τους, γίνονται φίλοι και συνεργάτες του Περσέα. Επιπλέον, μυστικές αποστολές έφταναν συνέχεια στην Πέλλα, όχι μόνο απ’ όλα τα μέρη της Ελλάδας, αλλά και από άλλες χώρες, για να εκφράσουν τη συμπάθειά τους στο βασιλιά, να του ζητήσουν τη βοήθειά του ή να του προσφέρουν τις υπηρεσίες τους20. Η Συμπολιτεία των Βοιωτών, η πιο αντίθετη με τα ρωμαϊκά σχέδια, σύναψε μάλιστα και συμμαχία μαζί του. Το γεγονός ερέθισε ιδιαίτερα τη Ρώμη, γιατί αποτελούσε παραβίαση των συνθηκών του 197, γι’ αυτό και διαμαρτυρήθηκε έντονα.

Η αλληλογραφία όλων αυτών των επαφών και των μυστικοσυμφωνιών έπεσε αργότερα στα χέρια του Αιμιλίου Παύλου και έμπλεξε πολλούς διακεκριμένους Έλληνες. Και οι περισσότεροι απ’ αυτούς δεν πλησίασαν τον Περσέα από οικονομικά συμφέροντα ή από προσωπικά ελατήρια, όπως συνήθως έκαναν οι οπαδοί της φιλορωμαϊκής μερίδας. Αντίθετα, οι άνθρωποι αυτοί, με την ανοιχτή και έντονη επέμβαση των Ρωμαίων στην Ελλάδα, ένιωθαν τραυματισμένη την εθνική τους περηφάνια. Γι’ αυτό, ωθούμενοι από πατριωτισμό και διακρίνοντας ξεκάθαρα τους σκοπούς και τα σχέδια των Ρωμαίων, των οποίων γνώριζαν την τακτική και τον τρόπο των ενεργειών τους, συμπαρατάχθηκαν με τον Περσέα και ζήτησαν  την υποστήριξη και τη βοήθειά του. Έτσι, ο Μακεδόνας βασιλιάς απόχτησε και αποχτούσε με ταχύτητα συμπάθεια και δύναμη στο χώρο της Ελλάδας. Κι αν την εποχή αυτή έπαιρνε πρωτοπβουλία και βάδιζε στο νότο, θα τύχαινε αναμφίβολα ενθουσιώδους υποδοχής και ενεργού συμπαράστασης απ’ το μεγαλύτερο μέρος των απλών Ελλήνων.

Η εξέλιξη των πραγμάτων είχε φτάσει τώρα σε ένα τέτοιο σημείο, που η Ρώμη θα έπρεπε αργά ή γρήγορα να πάρει μια απόφαση. Ή να εγκαταλείψει τις θέσεις της και τα σχέδιά της στην Ελλάδα ή να κηρύξει πόλεμο κατά των Μακεδόνων.

Η πρώτη λύση δεν ήταν καθόλου αρεστή στους Ρωμαίους και αντέβαινε προς την επεκτατική πολιτική της Συγκλήτου. Έμενε η δεύτερη. Και εδώ, όμως, παρουσιαζόταν το δίλημμα, να περιμένουν τον Περσέα να κάνει το πρώτο βήμα εναντίον τους και τότε  να αντιμετωπίσουν την επίθεσή του, ευχόμενοι ταυτόχρονα η κίνησή του αυτή να γίνει όσο το δυνατόν αργότερα ή να πρωτοστατήσουν αυτοί και να κάνουν οι ίδιοι επίδειξη δυνάμεων κατά μήκος των μακεδονικών συνόρων, προσπαθώντας έτσι να αναγκάσουν το βασιλιά να δεχτεί τους όρους τους. Αν, όμως, τα πράγματα δεν εξελιχτούν ευνοϊκά και η διαμόρφωση των τελικών όρων μιας συμφωνίας αφήσει τον Περσέα στην ουσία άθικτο;. Το δίλημα για τη Σύγκλητο ήταν πραγματικά σοβαρό, γι’ αυτό και προτίμησε άλλη τακτική.

Εξαπέλυσε απεσταλμένους της στις ελληνικές πόλεις, με εντολή να προσπαθήσουν με κάθε τρόπο να τις αποσπάσουν απ’ την επιρροή του Περσέα και να τις επανασυνδέσουν στο άρμα της Ρώμης.

Μια τέτοια τακτική είχαν εφαρμόσει και παλιότερα οι Ρωμαίοι. Ο Μάρκιος Φίλιππος, αφού δεν μπόρεσε να πετύχει μια συμφωνία με τη Συμπολιτεία των Βοιωτών, κάλεσε τις πόλεις-μέλη να υπογράψουν χωριστές συνθήκες με τη Ρώμη. Τρεις πόλεις, κυβερνώμενες από φιλορωμαϊκά στοιχεία, υπέγραψαν και η Συμπολιτεία διαλύθηκε.

Η Αχαϊκή Συμπολιτεία, της οποίας κύριος εκπρόσωπος ήταν ο φιλορωμαίος Καλλικράτης, από το 180 ακόμα είχε υποκύψει στις πιέσεις των Ρωμαίων και είχε ταχθεί ανοιχτά με το μέρος τους. Το 175 δε διέκοψε τελείως τις εμπορικές της συναλλαγές με τη Μακεδονία. Μάλιστα, το 169 προθυμοποιήθηκε να προσφέρει και βοήθεια στους Ρωμαίους, αλλά εκείνοι δεν την δέχτηκαν. Ίσως από περηφάνια και λόγους γοήτρου. Πιθανόν όμως κι από έλλειψη εμπιστοσύνης21.

Στις σχετικές επαφές που έγιναν την εποχή εκείνη μεταξύ Ρωμαίων και Ελλήνων, πήρε μέρος και ο κατόπιν ιστορικός Πολύβιος, ο οποίος ήταν κι ένας απ’ τους ηγέτες της Συμπολιτείας22. Με την ιδιότητα αυτή, ο Πολύβιος συνάντησε κατόπι στο Ηράκλειο της Πιερίας (Πλαταμώνα) το Ρωμαίο ύπατο Μάρκιο Φίλιππο23.

Και ο Περσέας, όπως είδαμε, δεν έμεινε αργός. Κάθε προσπάθειά του, όμως, που του πρόσφερε νέους φίλους και συμμάχους, δυσαρεστούσε τη Ρώμη και θεωρούνταν  απ’ τη Σύγκλητο σα μια άλλη παράβαση των ισχυουσών συνθηκών.

Οι Δάρδανοι παραπονέθηκαν την εποχή εκείνη στη Ρώμη για την επίθεση που υπέστησαν απ’ τους Βαστέρνους και κατηγόρησαν τον Περσέα (ουσιαστικά όχι και χωρίς λόγο), ότι υποστήριξε τους εισβολείς. Νέα επίσης έφτασαν στη Ρώμη, ότι μακεδόνες πρέσβεις είχαν σταλεί στην Καρχηδόνα. Και σα να μην έφταναν αυτά, σχεδόν αμέσως, ο βασιλιάς έδωσε νέα αιτία δυσαρεσκειών, όταν μαθεύτηκε ότι, ύστερα από μια νικηφόρα προέλαση των Μακεδόνων κατά των Δολόπων, ο Περσέας έφτασε επικεφαλής του στρατού του στους Δελφούς.

Εκεί πήγε πορευόμενος ειρηνικά και με τη δικαιολογία ότι ήθελε να θυσιάσει στους θεούς, ενώ στην πραγματικότητα ήθελε να κάνει επίδειξη της δύναμής του στους Έλληνες και να ενισχύσει τα προς αυτόν συμπαθή αισθήματά τους.

Αρκετές πρεσβείες στάλθηκαν απ’ τους Ρωμαίους στη Μακεδονία για να διαμαρτυρηθούν για τα συμβαίονοντα, αλλά και ταυτόχρονα να κατασκοπεύσουν και να δουν από κοντά, πώς έχουν τα πράγματα μέσα στο κράτος του απείθαρχου γι’ αυτούς βασιλιά.

Ο Περσέας στο μεταξύ πρόβαλε συνεχώς δικαιολογίες στους πρεσβευτές και ζητούσε χωρίς καμιά φειδωλότητα διαρκώς συγνώμες. Τη θέση του, όμως, επιδείνωνε κάθε τόσο ο δεδηλωμένος εχθρός του, ο βασιλιάς της Περγάμου Ευμένης, με τις αδιάκοπες κατηγορίες που αράδιαζε συνέχεια στη Σύγκλητο.

Μάχη Κυνός Κεφαλών. Με κόκκινο χρώμα ο Ρωμαϊκός στρατός και με μπλε ο Μακεδονικός. - Πηγή Βικιπαιδεία
Μάχη Κυνός Κεφαλών. Με κόκκινο χρώμα ο Ρωμαϊκός στρατός και με μπλε ο Μακεδονικός. – Πηγή Βικιπαιδεία

Ο Ευμένης ήταν γιος του Άτταλου και ανέβηκε στο θρόνο το 197, την εποχή της μάχης στις Κυνός Κεφαλές. Παρέμεινε φίλος και σύμμαχος των Ρωμαίων και μάλιστα το όνομά του αναφέρεται στη συνθήκη ειρήνης των Ρωμαίων και του Φιλίππου του Ε’, που έγινε το 196, ύστερα απ’ την ήττα των Μακεδόνων. Στη συνθήκη αυτή, φαίνεται και σα διεκδικητής των ευβοϊκών πόλεων Ωρεού και Ερέτριας24. Το 173 (ή 172) πήγε κι ο ίδιος στη Ρώμη και έθεσε υπόψη της Συγκλήτου στοιχεία για τη δύναμη, τους πόρους και τα επιθετικά σχέδια του Περσέα. Σε μια απ’ τις σπουδαιότερες κατηγορίες του έλεγε ότι ο Περσέας υποκινούσε τις βόρειες φυλές σε επιθέσεις κατά των Ελλήνων. Η κατηγορία αυτή βρέθηκε γραμμένη σε μαρμάρινο επίγραμμα στους Δελφούς25.

Ο μεγάλος αυτός εχθρός των Μακεδόνων επισκέφτηκε και δεύτερη φορά τη Ρώμη. Επιστρέφοντας μάλιστα απ’ το ταξίδι του εκείνο για την Πέργαμο, πέρασε απ’ τους Δελφούς. Εκεί δέχτηκε, όπως ισχυρίστηκε, επίθεση από ομάδα δολοφόνων, πληρωμένων, όπως επέμενε, απ’ τον Περσέα. Άλλοι είπαν πως κάποια πέτρα έπεσε τυχαία ψηλά απ’ τους βράχους μπροστά του κι ο Ευμένης το εξέλαβε σαν απόπειρα δολοφονίας26. Αλλ’ όπως κι αν είχαν τα πράγματα, φαίνεται πως ο Περσέας είχε κάθε συμφέρον να υποστηρίξει μια τέτοια ενέργεια. Και ίσως να το έκανε, γιατί, αμέσως ύστερα απ’ αυτό, πήρε στην υπηρεσία του τον αρχηγό της ομάδας των υποτιθέμενων κακοποιών, τον Κρητικό Εύανδρο27.

Μια άλλη κατηγορία επιπλέον διατύπωσαν την ίδια περίοδο οι Ρωμαίοι εναντίον του Περσέα, για την οποία μάλιστα ισχυρίζονταν ότι είχαν ισχυρά αποκαλυπτικά στοιχεία, τα οποία, κατά την άποψή τους, αποδείκνυαν ξεκάθαρα τους κακούς σκοπούς και τις εχθρικές προθέσεις του βασιλιά. Επρόκειτο για μελετώμενη, δήθεν, απ’ τους Μακεδόνες δηλητηρίαση Ρωμαίων αξιωματικών, μέσω κάποιου Ράμμιου.

Ο Ράμμιος, που καταγόταν απ’ το Βρινδούσιο (Πρίντεζι) κι ήταν εγκαταστημένος εκεί, ήταν επιφορτισμένος με την υποδοχή και περιποίηση υψηλών προσώπων και ιδιαίτερα στρατηγών και υπάτων, που διέρχονταν απ’ το Πρίντεζι και κατευθύνονταν σαν απεσταλμένοι της Συγκλήτου στην Πέλλα. Οι Ρωμαίοι επέμεναν πως ο Περσέας πρότεινε στο Ράμμιο, να δηλητηριάσει εκείνους απ’ τους επιφανείς Ρωμαίους επισκέπτες, που θα του υποδείκνυε ο ίδιος, όταν θα το απαιτούσαν οι περιστάσεις. Και βεβαίωναν μάλιστα οι κατήγοροι, πως ο Ράμμιος εμπιστεύτηκε τις προθέσεις αυτές του Περσέα αρχικά στον ύπατο Βαλέριο και μετά τις ανέφερε και στη Σύγκλητο. Για την ανατροπή αυτών των κατηγοριών, ο μακεδόνας βασιλιάς έστειλε πρεσβεία στη Ρώμη, η οποία αντέκρουσε όλες τις συκοφαντίες, τις οποίες και χαρακτήρισε σαν πολύ κακόβουλη επινόηση του Ράμμιου και των άλλων εχθρών του28.

Η κατηγορία αυτή ήταν πραγματικά καθαρή φαντασία και δόλια επινόηση των εχθρών του Περσέα και μοναδικό είχε σκοπό να ερεθίσει τα πνεύματα των Ρωμαίων και των συμμάχων τους, όσο γινόταν περισσότερο, εναντίον των Μακεδόνων, ώστε να προετοιμαστεί η απαιτούμενη ψυχολογική κατάσταση για δυναμικές αναμετρήσεις. Έτσι, κλιμακώθηκαν τα πράγματα και η ατμόσφαιρα φορτίστηκε σε σημείο που να ωθηθεί η Σύγκλητος να αποφασίσει πόλεμο κατά των Μακεδόνων. Ο πόλεμος, όμως, αυτός δεν κηρύχτηκε μέχρι την ερχόμενη άνοιξη του 171. Αλλά και τότε ακόμα, οι Ρωμαίοι δεν ήταν διατεθημένοι να αρχίσουν εχθροπραξίες και αντί να ξεκινήσουν για μάχη, έστειλαν πρέσβεις τους στην Ελλάδα, για να μελετήσουν από κοντά την κατάσταση των συμμάχων τους και των άλλων αμφιρρόπων ή εχθρικών προς αυτούς πόλεων.

Οι βολιδοσκοπήσεις και οι πιέσεις των Ρωμαίων επεκτάθηκαν εντονότερες και ανατολικά, πέραν των μακεδονικών συνόρων κι έφτασαν και στην Ασία, όπου είχαν και ορισμένες επιτυχίες. Πολλοί ηγεμόνες της Θράκης και της Ανατολής υποσχέθηκαν βοήθεια στους απεσταλμένους της Ρώμης, εκτός απ’ το βασιλιά των Οδρυσιανών Κοτύ, ο οποίος έμεινε πιστός στον Περσέα και ο οποίος μάλιστα, σα δείγμα της πιστής του φιλίας και σαν επιβεβαίωση της συμμαχίας του, του έστειλε, αντί για ομήρους, όπως συνηθίζονταν, δυο χιλιάδες πολεμιστές του με αρχηγό τους το γιο του Βίθυ29. Αντίθετα, η Συρία, η Αίγυπτος και η Καππαδοκία ήταν φιλικές προς τους Ρωμαίους, ενώ ο Προυσίας της Βιθυνίας, όπως προαναφέραμε, παρέμεινε πιστός τους Μακεδόνες.

Ο Περσέας θα μπορούσε να υπολογίζει και στη συνδρομή των Ροδίων κι ακόμα κι αυτού του Ευμένη της Περγάμου, όπως αποδείχτηκε αργότερα, αν εκμεταλλευόταν σωστά τις περιστάσεις.

Η Ρόδος, αν και δεν ήταν απόλυτα ικανοποιημένη απ’ τη Ρώμη, γιατί, με επέμβαση του Ευμένη, η Σύγκλητος είχε μεταβάλει το καθεστώς της Λυκίας και, από υπαγόμενη που ήταν στη Ρόδο, την μετέτρεψε σε αυτόνομη χώρα και την έκανε και σύμμαχό της, υποσχέθηκε συμπαράσταση στους Ρωμαίους. Και τούτο, γιατί οι κρατούντες τότε το νησί δεν ήθελαν την επικράτηση του Περσέα, που θα είχε σα συνέπεια την επαναφορά των αντιπάλων τους στην εξουσία.

Αυτή ήταν η επικρατούσα τότε κατάσταση κι αυτά ήταν τα νέα που έφεραν στη Ρώμη οι διάφοροι απεσταλμένοι της.

Ο Περσέας, με τις συνεχείς, κατά τη Ρώμη, παραβιάσεις των συνθηκών που έκανε, επεξέτεινε τα σύνορά του, ισχυροποιούσε το κράτος του και γινόταν όλο και πιο επικίνδυνος.

Η Ρώμη τρομοκρατήθηκε με τα συμβαίνοντα, γιατί προέβλεπε να επέρχεται μεγάλη απειλή εναντίον της. Και πραγματικά, αν οι Μακεδόνες και οι με το μέρος τους Έλληνες κινούνταν εναντίον τους, όπως έπρεπε και όταν έπρεπε, οι Ρωμαίοι θα είχαν να αντιμετωπίσουν ένα «περσικό» εναντίον τους πόλεμο, όπως λέγει και η Εγκυκλοπαίδεια Ελευθερουδάκη και κινδύνευαν να εκμηδενιστούν και να υποταγούν στον Περσέα και στους Έλληνες30.

Η εξέλιξη των πραγμάτων οδηγούσε σε σύρραξη, η οποία ήταν και η μόνη λύση και για τις δυο πλευρές. Έπρεπε, όμως, ο Περσέας να δράσει αμέσως, πράγμα που δεν έκανε. Κάθε καθυστέρηση ενίσχυε τη θέση της Ρώμης, η οποία σύντομα άρχισε να πιέζει ανυπόφορα, επιμένοντας στην αποδοχή από μέρους του όλων των όρων της Συγκλήτου. Για να ασκήσει δε περισσότερη πίεση, έστειλε στην Ελλάδα το Μάρκιο Φίλιππο, να συναντήσει το μακεδόνα βασιλιά31.

Την εποχή αυτή, ο Περσέας ηγείτο ενός εξαιρετικού στρατού, άριστα εξοπλισμένου, εμπειροπόλεμου κι έτοιμου για δράση. Αλλά, αντί να απωφεληθεί αυτής της υπεροχής του, επαναπαύτηκε σε απατηλές ελπίδες ειρήνης και δέχτηκε να συναντηθεί και να συζητήσει με το Μάρκιο Φίλιππο. Η συνάτηση έγινε στη Θεσσαλία το φθινόπωρο του 172.

Φαίνεται πως με τα όσα λέχθηκαν εκεί αναθάρρεσαν οι ελπίδες ειρήνης του Περσέα, γι’ αυτό και, κατά προτροπή του Μάρκιου, αποφασίστηκε να στείλει κι αυτός για άλλη μια φορά πρέσβεις του στη Ρώμη, για μια ακόμα προσπάθεια ειρηνικής διευθέτησης των διαφορών των δύο χωρών.

Οι άνθρωποί του, όμως, επέστρεψαν, όπως ήταν επόμενο, άπρακτοι και χωρίς καμιά καινούργια πρόταση. Οι απόψεις της Ρώμης ήταν αμετάβλητες. «Υποταγή της Μακεδονίας στις εντολές της Συγκλήτου». Το μόνο που επιδίωξαν οι Ρωμαίοι με το πήγαινε-έλα των πρεσβευτών ήταν να κερδίσουν χρόνο, ώστε να συγκεντρώσουν στρατό και να τον περάσουν στην Ήπειρο. Πράγμα που το πέτυχαν.

Την αρχηγία της εκστρατείας στη Μακεδονία η Σύγκλητος την ανέθεσε στον ύπατο Πόπλιο Λικίνιο Κράσσο. Ο Λικίνιος, επικεφαλής 40 χιλιάδων στρατιωτών, αποβιβάστηκε το 171 κοντά στην Απολλωνία και βάδισε προς νότο. Ο περισσότερος στρατός του αποτελούνταν από Ρωμαίους εθελοντές-μισθοφόρους32. Ο Περσέας είχε τότε 43 χιλιάδες καλά εκπαιδευμένους στρατιώτες και εμπειροπόλεμους από προηγούμενες συγκρούσεις με άλλους εχθρικούς γείτονες. Σχεδόν οι μισοί απ’ τους στρατιώτες του αποτελούσαν την περίφημη μακεδονική φάλαγγα, με τις γερές ασπίδες και τις μακριές σάρισες. Τούτος ο στρατός ήταν περισσότερος από κείνον του Μ. Αλεξάνδρου, με τον οποίο ο μέγας στρατηλάτης είχε περάσει στην Ασία, πριν από 165 χρόνια33.

Απ’ τις 43 χιλιάδες του στρατού του, οι 39 ήταν Μακεδόνες, όπως ισχυρίζεται ο F. W. Walbank, στηριζόμενος στα λεγόμενα του Λίβιου34. Επίσης, ο Λίβιος μας πληροφορεί, πως ο Περσέας είχε εκπαιδεύσει και ειδικό σώμα ελαφαντομάχων για την αντιμετώπιση  των πολεμικών ελεφάντων. Ο δε Ζωναράς προσθέτει πως οι ελεφαντομάχοι ήταν οπλίτες, των οποίων οι ασπίδες και τα κράνη έφεραν μεγάλα και αιχμηρά καρφιά35.

Τώρα, ο Πόπλιος Λικίνιος ήταν έτοιμος με το στρατό του να παραταχθεί σε μάχη και να πολεμήσει μέσα απ’ το ελληνικό έδαφος σοβαρά τους Μακεδόνες36.

Ο Μάρκιος Φίλιππος, λοιπόν, ξεγέλασε τον Περσέα και τον παρέσυρε σε προσωρινή ανακωχή και ανώφελες συζητήσεις, που φάνηκε τώρα πλέον καθαρά, πως είχαν μονόπλευρο σκοπό. Την προετοιμασία των Ρωμαίων.

Ο Περσέας ήδη, με τη διστακτικότητά του είχε χάσει πολλά και θα χάσει πολύ περισσότερα, αν καθυστερήσει κι άλλο την αναπόφευκτη κατά μέτωπο αναμέτρηση. Αυτό το έχει πλέον καταλάβει και ο ίδιος, γι’ αυτό και σε πολεμικό συμβούλιο που κάλεσε στην Πέλλα, τάχθηκε πρώτος υπέρ της άμεσης προσφυγής στα όπλα. Και πα’ ότι δεν υποστηριζόταν ανοιχτά και έμπρακτα παρά μόνον απ’ τον Προυσία της Βιθυνίας κι απ’ τον Κοτύ το βασιλιά των Οδρυσιανών, μπήκε επικεφαλής του στρατού του, που αποτελούνταν από 39 χιλιάδες πεζούς και 4 χιλιάδες ιππείς, κατέβηκε στην Πύδνα κι αφού διέσχισε την Πιερία, πέρασε απ’ τα στενά των Τεμπών και εισέβαλε στη Θεσσαλία. Με τις πρώτες εφόδους κυρίεψε μερικές πόλεις και στρατοπέδευσε κοντά στο Σηκούριο, που βρισκόταν πέρα απ’ την κοιλάδα του Πηνειού ποταμού.

Ο Λικίνιος γρήγορα έφτασε με τον κύριο όγκο του στρατού του και η μάχη άρχισε ανάμεσα στο ιππικό των δύο στρατών, στην οποία νικητές ήταν οι Μακεδόνες. Στο στρατόπεδο των Ρωμαίων είχε έρθει και ο Ευμένης της Περγάμου, με τον αδελφό του Άτταλο, έχοντας μαζί τους 4 χιλιάδες πεζούς και χίλιους ιππείς και πήραν μέρος στη μάχη. Στη σύγκρουση αυτή, οι Ρωμαίου είχαν 2400 νεκρούς και 400 αιχμαλώτους37.

Αν ο Περσέας αποφάσιζε, αμέσως μετά τη μάχη του Σηκουρίου, να εκμεταλλευτεί τη νίκη του και να προχωρήσει ακάθεπτος και χωρίς χρονοτριβή μέσα στη Θεσσαλία, πιθανό να συνέτριβε ολοκληρωτικά τους υποχωρούντες Ρωμαίους και να έδινε άλλη πορεία στην ιστορία των πραγμάτων. Ο βασιλιάς, όμως, ταλαντεύτηκε. Και, όπως μας λέγει ο Αππιανός, δίστασε και τελικά απέσυρα τις δυνάμεις του στη Φίλα38. Στην απόφασή του αυτή τον παρέσυρε και τη προτροπή του Κρητικού Εύανδρου, ο οποίος τον συμβούλεψε, είτε από δειλία είτε από προδοτικές διαθέσεις, να μην συνεχίσει την επίθεση, αλλά να συγκρατήσει το στρατό του. Έτσι, σώθηκαν οι Ρωμαίοι από τελειωτική καταστροφή. Ο Λικίνιος φόρτωσε αμέσως την αποτυχία του αυτή στους συμμάχους του Αιολείς, οι επικεφαλείς των οποίων συνελήφθησαν και στάλθηκαν στη Ρώμη για να απολογηθούν. Έτσι, έσωσε την τιμή των όπλων του, το ηθικό των στρατιωτών του και προπαντός το όνομά του39. Μετά, ο ύπατος επιδόθηκε με το στρατό του στη λεηλασία των πόλεων της Βοιωτίας. Το ίδιο έκανε κι ο αρχηγός του ρωμαϊκού ναυτικού Λουκρίτιος, ο οποίος λεηλάτησε την Αλίαρτο και τις Θίσβες, γιατί έκλεισαν τις πύλες τους στους Ρωμαίους. Αλλά την ίδια τακτική ακολούθησαν και οι άλλοι Ρωμαίοι στρατηγοί, πράγμα το οποίο δυσαρέστησε και εξόργισε τις ελληνικές πόλεις σε τέτοιο βαθμό, ώστε αναγκάστηκε η Σύγκλητος να διατάξει την απαγόρευση των αρπαγών και το σταμάτημα της απόσπασης δια της βίας τροφών και εφοδίων απ’ τις πόλεις40.

Ο Περσέας κι ύστερα απ’ τη νίκη του στο Σηκούριο, έστειλε και πάλι πρέσβεις του στο Λικίνιο, προτείνοντάς του ξανά ανανέωση της ειρήνης41. Ο Λικίνιος, παρ’ ότι νικημένος προς στιγμή, απέκρουσε υπεροπτικά τις προτάσεις του Περσέα, ενίσχυσε τις φρουρές του και ανασύνταξε τις λεγεώνες του.

Η υπόλοιπη εκστρατεία αυτής της περιόδου πέρασε σχεδόν σιωπηλά, με λίγες μόνον αψιμαχίες και χωρίς σοβαρά αποτελέσματα. Είναι αλήθεια πως οι Ρωμαίοι είχαν ορισμένες μικροεπιτυχίες και ο Περσέας προς το τέλος του καλοκαιριού απέσυρε τις δυνάμεις του μέσα στη Μακεδονία, χωρίς κι ο Λικίνιος να αποπειραθεί να περάσει τα στενά των Τεμπών42.

Το δεύτερο έτος του πολέμου (170) πέρασε χωρίς καμιά ιδιαίτερα σπουδαία μάχη. Όλα, όμως, τα γεγονότα ήταν μάλλον υπέρ των Μακεδόνων. Ο μακεδονικός στόλος νίκησε το ρωμαϊκό στη ναυμαχία του Ωρεού και ο ύπατος Α. Οστίλλος Μάρκιος, ο οποίος αντικατέστησε στο μεταξύ το Λικίνιο, ύστερα από μια άκαρπη προσπάθεια να εισβάλει στη Μακεδονία απ’ τη θέση «Ελυμιότις» έμεινε αργός στη Θεσσαλία. Έτσι, ο Οστίλος έστρεψε την προσοχή του περισσότερο στην καλυτέρεψη των συνθηκών που επικρατούσαν στο στράτευμα και στη βελτίωση των σχέσεών του με τους συμμάχους του, δείχνοντας στο μεταξύ καλύτερη στάση απέναντί τους.

Στο διάστημα αυτό, οι Ηπειρώτες τάχθηκαν με το μέρος του Περσέα, πράγμα το οποίο εξασφάλιζε τα μακεδονικά σύνορα απ’ αυτήν την πλευρά. Το γεγονός αυτό φάνηκε να μειώνει τόσο την απειλή των Ρωμαίων, ώστε ο βασιλιάς βρήκε την ευκαιρία να επιτεθεί εναντίον των Δαρδάνων, απ’ τους οποίους πήρε πολλά λάφυρα43.

Στα μέσα του επόμενου χειμώνα, ο Περσέας έκλεισε τα βουνά της Ιλλυρίας με στρατό, όχι όμως με σκοπό να κατακτήσει τη χώρα, αλλά να πιέσει το βασιλιά της Γνέθιο, να σταθεί πιστός στη συμμαχία που είχε μαζί του. Ο Γνέθιος ήταν υπέρ των Μακεδόνων. Δεν ήθελε, όμως, να εκδηλωθεί ενεργά, γιατί, λόγω έλλειψης χρημάτων, δεν ήταν σε θέση να κρατήσει τα βάρη ενός πολέμου και ο Περσέας δεν ήθελε να ξοδέψει. Όταν, όμως, έμαθε ότι και οι Ρωμαίοι έστειλαν πρέσβεις στην Ιλλυρία και προσπαθούσαν να πάρουν το Γνέθιο με το μέρος τους, αναγκάστηκε να του υποσχεθεί μπροστά στο ιππικό του 300 τάλαντα. Τού ‘δωσε μάλιστα 10 αμέσως και τον διαβεβαίωσε ότι θα του στείλει και τα υπόλοιπα με ειδικούς κομιστές. Τότε ο Γνέθιος, βασιζόμενος στα λόγια του Περσέα και για να δείξει την πίστη του στη συμμαχία, όχι μόνο δεν ανταποκρίθηκε στις προτροπές και στις υποσχέσεις των Ρωμαίων, αλλά έδεσε και φυλάκισε τους πρεσβευτές τους. Ζήτησε δε απ’ τον Περσέα να συμπεριληφθούν και δικοί του αντιπρόσωποι στην πρεσβεία, που ετοίμαζε να στείλει τότε στους Ρόδιους44.

Νιώθοντας ισχυρότεροι τώρα οι Μακεδόνες, έκαναν και δεύτερη επιδρομή στην Ακαρνανία, η οποία ήταν μεν νικηφόρα, δεν είχε όμως ευρύτερα και ουσιαστικότερα αποτελέσματα στην πορεία του πολέμου45.

Η άφιξη του νεοδιορισθέντα αρχηγού του ρωμαϊκού στρατού στην Ελλάδα, υπάτου Μάρκου Φιλίππου την άνοιξη του 169, σ’ αντικατάσταση του Οστίλλου (που κι απ’ αυτόν η Σύγκλητος δεν ήταν ικανοποιημένη), έδωσε προς στιγμή νέο θάρρος και καινούργιες ελπίδες στους Ρωμαίους και ανησύχησε τους Μακεδόνες.

Ο Περσέας έστειλε το μεν Ασκληπιόδωρο με 10 χιλιάδες Μακεδόνες στη Βολουστάνα (Σαραντάπορο ή Βίγλα), το δε Ιππία με 12 χιλιάδες στο πάνω απ’ τη λίμνη Ασκουρίδα φρούριο του Χάρακα να καταλάβουν τις διαβάσεις και να αποκρούσουν ενδεχόμενη εισβολή απ’ τα σημεία αυτά στη Μακεδονία των λεγεώνων του Μάρκιου Φιλίππου.

Με μια τολμηρή, όμως, αλλά τραχειά και δύσκολη ταυτόχρονα απόπειρα, ένα τμήμα του ρωμαϊκού στρατού με τους ελέφαντες ανέβηκε τις πλαγιές του Ολύμπου απ’ την Ασκουρίδα λίμνη (Νεζερό), αδιαφόρησε για την παρουσία 12 χιλιάδων Μακεδόνων στο φρούριο του Χάρακα, το οποίο παρέκαμψε και, μέσω του δάσους Καλλιπεύκης, μπήκε στη Μακεδονία κοντά στο Ηράκλειο (Πλαταμώνα). Ο Περσέας έμαθε την κίνηση αυτή των Ρωμαίων αλλά δεν κινήθηκε έγκαιρα εναντίον τους. Αν κινούνταν αμέσως και πριν οι Ρωμαίοι κατεβούν στην πεδιάδα, ίσως να πετύχαινε μια αποφασιστική για τον πόλεμο νίκη. Αντ’ αυτού όμως, οπισθοχώρησε πανικόβλητος, εγκατέλειψε τις οχυρές θέσεις των Τεμπών και του Δίου και έφυγε στην Πύδνα. Όταν το τρομερό νέο έφτασε στο στρατόπεδο των Μακεδόνων, ο Περσέας ήταν στο μπάνιο. Ακούγοντας τη φοβερή είδηση πετάχτηκε έξω τρομοκρατημένος και φώναξε πανικόβλητος το ιστορικό «νικήθηκα χωρίς μάχη». Φτάνοντας στην Πύδνα, έστειλε εσπευσμένα το μεν ταμία του Νικία στην Πέλλα με την εντολή να βυθίσει τους θησαυρούς που υπήρχαν εκεί στη λίμνη46, το δε Ανδρόνικο στη Θεσσαλονίκη, να κάψει τα οπλοστάσια και τα ναυπηγεία που λειτουργούσαν εκεί και τα οποία είχε χτίσει ο Φίλιππος. Μαζί του έφυγαν και οι κάτοικοι του Δίου, οι οποίοι για περισσότερη ασφάλεια κατέφυγαν στην Πύδνα.

Ο Λίβιος έγραψε αργότερα για την αδράνεια αυτή του Περσέα: «Εάν εχθρόν όμοιον με τους αρχαίους βασιλείς των Μακεδόνων είχεν ο ύπατος, μεγάλην συμφοράν θα υφίστατο».

Για την εξέλιξη αυτή των πραγμάτων, ο Περσέας έριξε την ευθύνη στους στρατηγούς του Ασκληπιόδωρο και Ιππία.

Ο Μάρκιος Φίλιππος, αφού πήρε τις αποθήκες του σταριού και των τροφίμων που βρήκε στα Τέμπη, ακολούθησε τον υποχωρούντα Περσέα και μπήκε στο Δίο, ενώ το ρωμαϊκό ναυτικό με το Μάρκιο Φίγγουλο, το οποίο ακολουθούσε και ο Ευμένης της Περγάμου, έπλεε βορειότερα κι έκανε απόπειρες κατά της Θεσσαλονίκης, της Κασσάνδρας και της Τορώνης, χωρίς όμως καμιά επιτυχία. Στην Πύδνα βρισκόταν μακεδονικός στόλος. Στο Δίο, ο Μάρκιος έστησε θριαμβευτικά τη σκηνή του κάτω απ’ το ιερό του Δία και μπήκε στην πόλη. Την επόμενη μέρα, προχώρησε ως τον ποταμό Μύτη και την άλλη μέρα μπήκε στις Αγασσές. Τη δε τέταρτη έφτασε ως τον Άσκορδο ποταμό47. Παρ’ όλα αυτά, οι Ρωμαίοι δεν προχώρησαν άλλο, αλλά σαν ήρθε ο χειμώνας και φοβούμενοι την έλλειψη τροφών, οπισθοχώρησαν. Εγκατέλειψαν το Δίο και επέστρεψαν στη Φίλα, στην πόλη που έχτισε ο Δημήτριος ο Πολιορκητής48.

Ο Μάρκιος Φίλιππος, παρ’ ότι ήταν καλύτερος απ’ τους προκατόχους του υπάτους, είχε στο παθητικό του μια μεγάλη αποτυχία στη Λυγουρία το 186, η οποία είχε καταλήξει στην αποδεκάτιση και στον αφανισμό του στρατού του. Και θα είχε την ίδια τύχη και στη Μακεδονία, αν οι Μακεδόνες κινούνταν όπως και όταν έπρεπε. Γι’ αυτό, φοβούμενος μια επανάληψη της καταστροφής της Λυγουρίας, οπισθοχώρησε στη Φίλα και, εκτιμώντας τη δύναμη των Μακεδόνων, ζήτησε απ’ τους αντιπροσώπους των Ροδίων, που ήταν μαζί του, να μεσολαβήσουν στον Περσέα για ειρήνη. Οι αντιπρόσωποι ανέφεραν τις απόψεις τους στη Ρόδο.

Το γεγονός αυτό συνέβαλε στην τόνωση του ηθικού του φιλομακεδονικού κόμματος στο νησί και αποκαρδίωσε πολλούς συμμάχους των Ρωμαίων49.

Ο Περσέας ξαναγύρισε στο Δίο, επισκεύασε τα οχυρώματα που είχαν καταστρέψει οι Ρωμαίοι, ενίσχυσε τη φρουρά στο φρούριο του Ηρακλείου και παρέταξε το στρατό του κατά μήκος της αριστερής όχθης του Ενιπέα ποταμού50. Μάλιστα, είχε και μικροεπιτυχίες κατά των Ρωμαίων. Το μακεδονικό ναυτικό είχε καταφέρει να κυριέψει στον κόλπο του Ωρεού 5 πολεμικά και 20 φορτηγά πλοία των Ρωμαίων και να βυθίσει τα υπόλοιπα, που ήταν φορτωμένα σιτάρι.

Ο Μάρκιος Φίλιππος, για περισσότερη ασφάλεια του στρατοπέδου του, έστειλε απ’ τη Φίλα τον Ποπίλιο με 2 χιλιάδες στρατιώτες, να καταλάβει το δεσπόζον του στομίου των Τεμπών φρούριο του Ηρακλείου. Το φρούριο ήταν ισχυρό και η φρουρά του απέρριψε τις προτάσεις των Ρωμαίων για παράδοση. Ο Ποπίλιος το πολιόρκησε και οι Μακεδόνες αντιστάθηκαν σθεναρά. Ίσως να είχαν εμπιστοσύνη στη δύναμή τους και στην ισχύ της θέσης του φρουρίου τους, ή, το πιθανότερο, να έλπιζαν σε βοήθεια που θα τους έστελνε σε δύσκολη περίπτωση ο Περσέας, του οποίου άλλωστε το στρατόπεδο δεν απείχε πολύ, αλλά φαινόταν πάνω από τις επάλξεις να απλώνεται στην αριστερή πλευρά του Ενιπέα. Οι πολυάριθμες φωτιές του, καθώς διακρίνονταν ολοκάθαρα τη νύχτα και τη μέρα απ’ το κάστρο, έδιναν στους πολιορκημένους θάρρος και κουράγιο να αντισταθούν. Ο Περσέας, όμως, παρ’ ότι γνώριζε την κατάσταση, δεν κινήθηκε. Τους εγκατέλειψε εκεί καταδικασμένους στις επιθέσεις των εμπείρων στις πολιορκίες τειχών και στις αλώσεις κάστρων στρατιωτών του Ποπιλίου και τους άφησε αβοήθητους στη διάθεση του ρωμαϊκού ναυτικού, που είχε στο μεταξύ φτάσει και αγκυροβολήσει στο λιμάνι της πόλης. Τελικά, το Ηράκλειο κυριεύτηκε και ο Περσέας έχασε άλλη μια ισχυρή θέση. Οι Ρωμαίοι είχαν τώρα προγεφύρωμα μέσα στην Πιερία.

Παρά την κάποια επιδείνωση της θέσης των Μακεδόνων, η επιτυχία αυτή του Ποπιλίου δεν βελτίωσε ουσιαστικά τη θέση των Ρωμαίων κι ούτε επιτάχυνε την πορεία της εκστρατείας τους, όπως περίμενε η Ρώμη. Γι’ αυτό, η χρονίζουσα κατάσταση του πολέμου και οι ασθενικές επιτυχίες του ρωμαϊκού στρατού, όχι μόνον ανησύχησαν σοβαρά τη Σύγκλητο αλλά ενίσχυσαν και τα υπέρ των αμυνόμενων Μακεδόνων αισθήματα πολλών ηγεμόνων.

Ο Προυσίας, ο βασιλιάς της Βιθυνίας και οι Ρόδιοι απευθύνθηκαν το 168 με πρέσβεις τους στη Ρώμη, προσπαθώντας να μεσολαβήσουν υπέρ του Περσέα και επιδιώκοντας να πετύχουν μια ευνοϊκή γι’ αυτόν ειρήνη. Μάλιστα, οι Ρόδιοι, τώρα που στη χώρα τους είχε υπερισχύσει η αντιρωμαϊκή μερίδα, έστειλαν αντιπροσώπους τους και στην Πέλλα, για να εκφράσουν τα φιλικά τους αισθήματα στο βασιλιά και να του δηλώσουν τη συμπαράστασή τους51. Ακόμα και ο χειρότερος εχθρός του Περσέα, ο Ευμένης της Περγάμου κι αυτός άρχισε να κινείται και να έρχεται σε μυστικές μαζί του επαφές, ζητώντας χρήματα για να μεσολαβήσει, όπως έλεγε, υπέρ αυτού στους Ρωμαίους. Ο Περσέας αρχικά έδειξε κάποιο ενδιαφέρον για τις προτάσεις του Ευμένη κι έστειλε το 168 στην Πέργαμο τον έμπιστό του Έροπο, για να διαπραγματευτεί μαζί του. Τελικά, οι απόπειρες του βασιλιά της Περγάμου, καλοπροαίρετες ή όχι, ατόνισαν, γιατί ο Περσέας αρνήθηκε να στείλει τα χρήματα που του ζητούσε για αμοιβή της μεσολάβησής του52. Έτσι, ο μεν ένας με τη φιλοχρηματία του έχασε ίσως μια καλή ευκαιρία διάσωσης της χώρας και του θρόνου του, ο δε άλλος με την απληστία του δημιούργησε, όπως θα δούμε παρακάτω, σοβαρά προβλήματα σε βάρος του.

Ο Ευμένης προσπαθούσε να εισχωρήσει παντού και να κάνει το παν για το χρήμα ή με το χρήμα. Στη συνέλευση της βουλής της Αχαϊκής Συμπολιτείας, που έγινε το 187 και στην οποία πήρε μέρος κι αυτός μαζί με το Σέλευκο τον Δ’ της Συρίας και τον Πτολεμαίο τον Ε’ της Αιγύπτου, πονηρά σκεπτόμενος, πρόσφερε στην Συμπολιτεία δωρεά από 120 τάλαντα, για να τα τοποθετήσει η βουλή όπως αυτή έκρινε καλύτερα και απ’ τους τόκους των χρημάτων αυτών να πληρώνονται τα έξοδα των αντιπροσώπων της. Το ποσόν ήταν σεβαστό, αν όχι υπέρογκο και το δόλωμα ελκυστικό.

Εδώ ας σημειωθεί, ότι ο Dr. Tarn γράφει στην «Αρχαία ιστορία του Κέμπριτζ», πως έχει υπολογίσει ότι από τους τόκους 120 ταλάντων ήταν δυνατό να μισθοδοτηθούν 6 χιλιάδες άτομα53.

Ένας αντιπρόσωπος, όμως, της Σικυώνας αντέκρουσε την προσφορά, χαρακτηρίζοντάς την σα δόλιο τρόπο εξαγοράς της βουλής. Και δεν είχε άδικο. Γιατί, με τέτοιες «δωρεές», η βουλή γρήγορα θα γινόταν όργανο και υποχείριο των «δωρητών» της. Έτσι, η πρόταση του Ευμένη δεν έγινε αποδεκτή και η απόπειρα χειραγώγησης της βουλής απέτυχε54.

Η αδικαιολόγητη για τις περιστάσεις τσιγκουνιά του Περσέα, του στέρησε επιπλέον στις κρίσιμες εκείνες στιγμές και τις πολύτιμες υπηρεσίες 20 χιλιάδων γαλατών μισθοφόρων, οι οποίοι είχαν φτάσει στη Μακεδονία για να τον βοηθήσουν κι είχαν στρατοπεδεύσει κοντά στο Πετρίτσι. Τον εγκατέλειψαν, όμως κι εκείνοι κι έφυγαν, μόλις αρνήθηκε να τους καταβάλει τα ζητηθέντα χρήματα. Και είχε χιλιάδες τάλαντα στο ταμείο του. Ακόμα και όταν αναγκάστηκε να στείλει τα 300 τάλαντα που είχε υποσχεθεί στο Γνέθιο, για να χρηματοδοτήσει την ενεργό συμμετοχή των Ιλλυρίων στον πόλεμο κατά των Ρωμαίων, προσπάθησε, ωθούμενος από φιλαργυρία, να αθετήσει το λόγο του και να κατακρατήσει το μεγαλύτερο μέρος απ’ αυτά, μια και ο σύμμαχός του είχε τώρα εκτεθεί ανεπανόρθωτα στους Ρωμαίους, Έτσι, η τυφλή του φιλαργυρία τον οδήγησε στο να κλοτσήσει όλα τα πλεονεκτήματα που του πρόσφεραν οι περιστάσεις55. Αρνήθηκε να διαθέσει το μπόλικο χρυσάφι του, λες και το φύλαγε για να στολίσει μ’ αυτό το θρίαμβο του Αιμίλιου Παύλου.

Έτσι είχαν τα πράγματα, όταν η Σύγκλητος ανακάλεσε στη Ρώμη το Μάρκιο Φίλιππο κι έστειλε στη θέση του τον Αιμίλιο Παύλο.

Φαίνεται πως ο Μάρκιος Φίλιππος, παρ’ ότι οι ιστορικοί τον παρουσιάζουν σαν αυστηρό και επίμονα στρατηγό, ήταν ελαστικός με τους στρατιώτες του και πολλοί απ’ τους λεγεωνάριούς του, εκμεταλλευόμενοι την καλοσύνη του αυτή, εγκατέλειψαν τη λεγεώνα τους. Άλλοι σαν αδειούχοι –γιατί οι άδειες υπήρχαν τότε στο ρωμαϊκό στρατό- κι άλλοι σαν απλοί λιποτάχτες, έφευγαν απ’ τη Μακεδονία, επέστρεφαν στην Ιταλία και δεν ξαναγύριζαν στις μονάδες τους. Το κακό μάλλον θα είχε παραγίνει και ο αριθμός των φυγάδων θα είχε αυξηθεί επικίνδυνα, γιατί, όπως λέγει ο Λίβιος, η Σύγκλητος αναγκάστηκε το 169 να πάρει ειδικά μέτρα για τον εντοπισμό των φυγάδων, τη σύλληψη και την άμεση αποστολή τους πίσω στις λεγεώνες τους56.

Με τα λεγόμενα αυτά του Λιβίου, φτάνουμε χωρίς μεγάλη δυσκολία στο συμπέρασμα, πως την εποχή εκείνη και το ηθικό του ρωμαϊκού στρατού δε θα ήταν και τόσο ακμαίο και η οργάνωση και η πειθαρχία του όχι και τόσο αυστηρή. Επομένως, ο Περσέας είχε άλλο ένα πλεονέκτημα, το οποίο άφησε κι αυτό ανεκμετάλλευτο.

anadromh sthn istoria tis makedonias
Αλέκος N. Αγγελίδης

“Αναδρομή στην Ιστορία της Μακεδονίας” – Τόμος Α’,
εκδόσεις ΜΑΤΙ, 1989, 1992

 


1 . Λίβιος: XXXIX 59. XL 9.- Ελευθερουδάκη: «Σύγχρ. Εγκυκλοπ.», τόμ. 10, σελ. 630.

2 . Πλούταρχ.: «Αιμίλιος Παύλος» 8. Κατά τον Πλούταρχο, μητέρα του ήταν η Γναθαίνιος, μοδίστρα από το Άργος.

3 . Λίβιος XXXI 28.

4 . ID.: XXXVIII 5.7.

5 . Walbank F.W.: «A History of Comentary on Polybious», vol. 2. p. 601. Ο άγγλος ιστορικός αμφισβητεί το γνήσιο της μητρότητας του Δημητρίου, λέγοντας ότι είναι άγνωστο ποια ήταν η μητέρα του.

6 . Λίβιος, : XXXIX 53, XL 5-15, 20-24.- Πολύβιος: XXIV 3.7.8.- Διόδωρος:  XXIX.- Ιουστίν.: XXXII 2- Ζωναράς: IX 22.- Πλούταρχος: «Αιμίλιος Παύλος» 8.

7 . Frank T. P. 199.- Smith W. Vol. I,  p. 966 and 1004.

8 . Thirlwall, ό.π., τ. 8, σ. 421.

9 . Smith W.: «Dictionary…» λέξη Perseus.

10 . Smith W.: Vol 2, P. 719.

11 . Walbank F.W.: «…Polybius…» Vol.2, p. 601.

12 . Λίβιος: XL 54-56-57.- Ιουστ.:XXVII 3.- Ζωναράς: IX 22.

13 . Thirl.: vol. 8, p. 421.

14 . Λίβιος: XLII 13.30.41.

15 . Διόδωρος: XXIX.-Λίβιος: XLI 24, XLII 13.40.41.-Απιαν.: IX 3.-Πολύβ.: XXII.

16 . Davies Oliv.: «Roman Mines in Europe» p. 226.- Λίβ.: XXXIX 24, XLV 40.

17 . Λίβιος: XLII 12.- Πολύβιος: XXVI 7.

18 . Smith W.: «Dictionary … » Λέξη  Seleukus IV.

19 . Πολύβιος: XXVI 5.

20 . Tenney Fr.:  p. 202.

21 . Στις συζητήσεις πήραν μέρος Πολύβιος, Οκτάβιος και Λυκορτάς, Άρχων, Πολύβιος.

22 . Scullard H.H.: «The Roman World…», p. 292, 271.

23 . Ο Smith W στο «Λεξικό» του (τόμ. Β, σελ. 601) λέγει ότι η συνάντηση έγινε στα Τέμπη, δίπλα στην κοίτη του Πηνειού και αντιπρόσωποι της Αχαϊκής Συμπολιτείας ήταν επιπλέον ο Αριστέας και ο Δαμοξένης.

24 . Smith W.: «Dictionary…» . vol. 2, p. 90. Ο Ευμένης θεμελίωσε το 180 τον κολοσσιαίο και ονομαστό ναό του Διός στην Πέργαμο.

25 . Tenney Fr.: «Roman Imperialism», p. 204, note 16.

26 . Scullard H.H.:  «The Elephant…», p. 268.

27 . Smith W.: «Dictionary…» vol. 3, p. 207.

28 . Λίβιος; XLII 17.41.- Αππιανός: 9.4.- Smith W.: τόμ. 3 σελ.. 641.

29 . Smith W.: vol.1, p. 870.

30 . Ελευθερουδάκη: «Σύγχρονη Εγκυκλοπαίδεια», τόμ. 10, σελ. 630.

31 Scullard H.H.: «The Roman World», p. 292.

32 .  Webster G.: «The Roman Imperial Army», p.35, note 1.

33 .  Scullard H.H.: «A History of the World» p. 269.

34 .  Wallbank F.W.: «Rhilip Of Macebolia» p. 256.

35 .  Sculard H.H.: «The Elephant …» p. 184.

36 . Λίβιος: XLI 19.22-24, XLII 2.5.11.12.14-19. 25.29.31.36-43.48.-ΠολύβιοςXXVI 9, XXVII 7.- Διόδωρος: ΧΧΧ.

37 . Thirlwall: vol. 8 p. 440.

38 . « … υπό δε αφροσύνης εν Φίλω χειμάζων (ο Περσέας) και στρατόν έχων πολύν, Θεσσαλίαν μεν ουκ επέτρεχεν ή Ρωμαίοις εχορήγει τροφάς». (Αππιανός Μακεδ. 16.2.).

39 . Πολύβιος: XXVII 13.14.- Λίβιος: XLII 50.

40 . Frank T.: «Roman Imperialism» p. 205.

41 . Smith W.: «Dictionary… » λέξη Perseus.

42 . Λίβιος: XLII 50.67.- Πολύβιος: XXVII 8.- Πλούταρχος: «Αιμίλιος Πλαύλος» 9 .- Ζωναράς: IX 22.- Ευτρόπιος: IV 6.- Ορόσ.: IV 20

43 . Πλούταρχος: «Αιμίλιος Παύλος»» 9.- Λίβιος: XLIII 18.

44 . Πλούταρχος: XXVIII 8.9, XXIX 2.3.5.- Λίβιος: XLIV 23.27.

45 . Λίβιος: XLIII 18.23.

46 . Διόδωρος: EXC. p. 579. «Την εν τω φακώ γάζαν και τα χρήματα καταποντίσαι».- Thirwall: vol. 8, p.449.

47 .  Clarke: «Travels in Various Countries» p. 314.

48 . Κανατσούλη: «Ιστορία Μακεδονίας» σελ. 3.

49 .  Frank T.: «Roman Imperialism» p. 205.

50 . Λίβιος: XLIV 1-10.- Πολύβιος: XXIX 6.- Διόδωρος: XXX.- Ζωναράς: IX 22.

51.  Sculard H.H.: «History of the Greek World… » p. 275.

52 . Λίβιος: XLI 24. 27. 28.

53 .  Tarn Dr.: «Cambridge Ancient History» vol. 7 p. 737.

54 .  Barker Er.: «From Alex. to Const.» p. 73.

55 . Λίβ.: XLIV 14.23-27.- Πλούταρχ.:«Αμίλιος Παύλος» 12.13.- Πολύβ.: XXVIII 8.9, XXIX 2.3.- Διόδ.: XXX.

56 . Λίβ΄: 43.17.7.- Balson J.: «Life and Leisure…» p. 223.


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Από τι πέθανε ο Μέγας Αλέξανδρος
    Θεωρείται, και δικαίως, μια από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες της ιστορίας: Πέρα από ικανότατος στρατιωτικός διοικητής, ο Μέγας Αλέξανδρος (356 πΧ- 323 πΧ) σηματοδότησε το τέλος μιας εποχής και την έναρξη μιας νέας, φέρνοντας την Ανατολή και τη Δύση πιο κοντά από ό,τι είχαν έρθει ποτέ άλλοτε στο παρελθόν. Οι κατακτήσεις του αποτέλεσαν την ανατολή της Ελληνιστικής Περιόδου, η επίδραση της οποίας θα συνεχιζόταν για πολλά χρόνια μετά την πτώση των τελευταίων ελληνιστικών βασιλείων- οπότε και ο ρόλος του ως προς την εξάπλωση και επίδραση του ελληνικού πολιτισμού στην παγκόσμια ιστορία δεν μπορεί να αμφισβητηθεί.
  2. Δεν το πιστεύω
    ΓΙΩΡΓΟΣ Κ. ΚΥΡΜΕΛΗΣ Εἶναι φυσικό, σέ τραγικές καί ἐξευτελιστικές γιά την πατρίδα στιγμές πού ἔφεραν στόν τόπο οἱ κακῆ τῆ μοίρα κυβερνῆτες του, νά ψάχνει ἡ μνήμη μας ἀνθρώπους πού ἔδωσαν τή ζωή τους γιά τόν τόπο αὐτό. Πού στέγνωσαν καί ἑκούσια ἀποξήραναν τόν ἐσωτερικό τους κόσμο, τίς ἁπλές καί ἀνθρώπινες χαρές τῆς ἐπίγειας ζωῆς, κι ἀφοσιώθηκαν  κι ἀφιερώθηκαν σέ ἀγῶνες δύσκολους και σκληρούς μόνο καί μόνο νά δοῦν αύτόν τόν πάντα προδομένο τόπο ν΄ἀλλάζει δρόμο καί τρόπο καί βίο. Στή διαιώνια ἱστορία μας ὑπῆρξαν πάντα τέτοιοι ἡγέτες-ἄνθρωποι. Προς τούς ὁποίους προσέτρεχε ὁ λαός σέ στιγμές ἀπελπισίας, τρόμου καί πανικοῦ καί μάλιστα κι ὃταν εἶχαν ἤδη πεθάνει.
  3. Προσωπικότητες της Μακεδονίας
    Μετά αυτή τη σύντομη περιήγηση στο χώρο της Μακεδονίας, περνάμε σε έναν άλλο χώρο, των προσωπικοτήτων της, που προέρχονται από διάφορες πόλεις της και διακρίνονται για τα ποικίλα προσόντα τους. Σε αυτή την αναφορά τηρείται μία χρονολογική πορεία που ξεκινάει τον 5ο αι. με το Στωβαίο Ιωάννη, γραμματικό και συγγραφέα Ανθολογίας της Ελληνικής Γραμματείας. Ακολουθούν δύο άντρες, με το όνομα: Ποσείδιππος, που έζησαν τον 4ο και 3ο αι.
  4. Οι Μακεδόνες - Ε
    ©Πιπίνα Δ. Έλλη (Dr Pipina D. Elles) Sydney, Australia Οι διάδοχοι του Μ. Αλεξάνδρου Τον Περδίκκα (τον αρχαιότερο των στρατηγών του Μ. Αλεξάνδρου που εργάστηκε ολόψυχα για την ενότητα του κράτους το οποίο κληροδότησε στους στρατηγούς του και στους συνεργάτες του, ο Αλέξανδρος, με τον θάνατο του) αντικατέστησε ο Αντίπατρος που πέθανε αποσυρόμε­νος στην Μακεδονία. Ετούτος όρισε ως διάδοχό του τον Πολυσπέρχοντα, αντί του γιου του Κασσάνδρου. Ο Κάσσανδρος όμως αποφάσισε να εκτοπίσει τον Πολυσπέρχοντα. Ήρθε λοιπόν κατά της Μακεδονίας, νίκησε τον Πολυσπέρχοντα στην Πύδνα το 316 π. Χ., συνέλαβε μά­λιστα και καταδίκασε σε θάνατο την Ολυμπιάδα και παν­τρεύτηκε την κόρη της Θεσσαλονίκη[1], την αδερφή του Μ. Αλεξάνδρου. Ο έκπτωτος Πολυσπέρχων, κατέφυγε στους Αιτωλούς.
  5. Το Μακεδονικό Ζήτημα
    Από το 1870 παρουσιάζονται σερβικές και βουλγαρικές διεκ­δικήσεις επί της Μακεδονίας. Η δημιουργία του IMRO (Internal Macedonian Revolutionary Organisation) από τον Goce Delkev και άλλους πέντε Βουλγάρους, στοχεύει στην εξουδετέρωση εξωτερικών επιδράσεων και στην διάσωση της Βουλγαρικής εθνικότητας (όπως καταθέτει ο Ivan Hadzhinicolov[2]), με την ίδρυση της «Μακεδονίας για τους Μακεδόνες». Στην πραγματικότητα όμως οι Βούλγαροι απέβλεπαν στην μέλλουσα προσάρτηση της Μακεδονίας[3] στη χώρα τους τη Βουλγαρία, παρόμοια όπως είχε συμβεί και με την Ανατολική Ρωμυλία (σύμφωνα με τις αποφάσεις του συνεδρίου του Βερολίνου, το 1878).
  6. Οι Μακεδόνες - Δ
    Ο Αλέξανδρος[1], διαδέχτηκε τον πατέρα του Φίλιππο στον θρόνο σε ηλικία είκοσι (20) ετών, ανακηρυχθείς βασιλιάς α­πό τους στρατευμένους Μακεδόνας. Ο Διόδωρος[2] καταθέτει ότι ο Αλέξανδρος από τη μεριά του Φιλίππου ήταν απόγονος του Ηρακλή και από τη μεριά της μητέρας του απόγονος των Αιακιδών. Κληρονόμησε λοιπόν –σύμφωνα με την ελληνική παράδοση και πεποίθηση- σπουδαία φυσική δύναμη και ποιότητες ήθους.
  7. Οι Μακεδόνες - Γ
    ©Πιπίνα Δ. Έλλη (Dr Pipina D. Elles) Sydney, Australia Ο Φίλιππος Αγνώστου - Jastrow (2006), Κοινό Κτήμα, https://commons. wikimedia.org/ w/index.php?curid=640435 Σε ετούτη τη δύσκολη περίοδο για τη Μακεδονία, ανεβαίνει στην εξουσία ο γιος του Αμύντα Γ’, ο Φίλιππος, μόλις 23 ετών. Στην αρχή ορίζεται ως επίτροπος του ανήλικου ανιψιού του, γιου του Περδίκκα.  Σύντομα όμως στέφεται Βασιλιάς ο ίδιος. Υπό τη βασιλεία του  η Μακεδονία γνωρίζει, όσο ποτέ άλλοτε, μεγάλη στρατιωτική και πολιτική ακμή. Ο Πυθαγόρειος φιλόσοφος Παμμένης, διδάσκαλος του Φιλίππου στις Θήβες, την περίοδο που νεαρός (στα δεκαπέντε του) ο Φίλιππος είχε κρατηθεί ως όμηρος και μάλιστα για περισσότερο από δύο χρόνια[1], λέει ότι ο μαθητής του αγά­πησε τον πολιτισμό που γνώρισε στη Θήβα και μελέ­τησε τα στρατιωτικά πράγματα των Θηβαίων. Μετά από τον φόνο του Πτολεμαίου, ο Περδίκκας, αδερφός του Πτολεμαίου, διόρισε τον Φίλιππο διοικητή επαρχίας στην Μακεδονία, όπου εκείνος συγκρότησε και οργάνωσε στρατό, σύμφωνα με τις δικές του γνώσεις και αντιλήψεις. Με αυτόν τον στρατό επιβλή­θηκε εν γένει, στους Μακεδόνες.
  8. Οι Μακεδόνες - Β
    Η μάχη της Χαιρώνειας[1] δεν ήταν το τέλος της Ελληνικής Ιστορίας, όπως μερικοί ιστορι­κοί του 19ου αι. υποστήριξαν, αλλά η αρχή ενός και­νούργιου κεφαλαίου στην Ελληνική Ιστορία. Οι Ελληνιστικοί χρόνοι υπήρξαν για την Ελλάδα η χρονική περίοδος κατά την οποία η Ελληνική γλώσσα υπερβαίνει τα τότε Ελληνικά σύνορα και αποβαίνει «παγκόσμια». Ετούτη την περίοδο έχουμε τη δημιουργία σπουδαίων έργων. Από τον όρο της Αγίας Γραφής[2] «Ελληνισταί», ο Joh Gust. Droysen υιοθετεί και χρησιμοποιεί τους όρους «Ελληνιστικοί χρόνοι» και Hellenismus (Ελληνισμός). Άλλοι τοποθετούν την έναρξη των Ελληνιστικών χρόνων στα μέσα του 4ου αι.[3] Ετούτη η εκδοχή ενισχύεται από τον τάφο του «Petosiris» στην Ερ­μούπολη της Αιγύπτου[4], από τον πάπυρο των «Περσών» του Τιμόθεου στο Abousir-el-Meleq[5] και από το Μαυσω­λείο του Δυνάστη της Καρίας, Μαύσωλο[6].
  9. Οι Μακεδόνες - Α
    Οι Αρχαίοι Μακεδόνες, ανήκουν στα Ελληνικά φύ­λα τα οποία με την κάθοδο των Δωριέων[4], στο τέλος της 2ης π. Χ. χιλιετηρίδας, εγκαταστάθηκαν στο ΒΑ τμήμα της Ελληνικής Χερσονήσου. Οι Μακεδόνες δεν προχώρησαν προς νότο, όπως έκαναν τα υπόλοιπα Ελληνικά φύλα, αλλά παρέμειναν στο τμήμα αυτό της Ελληνικής γης η οποία απέβη η πατρίδα τους και ονομάστηκε από αυ­τούς "Μακεδονία"
  10. Μακεδονία σημαίνει...
    Ο Stephen G. Miller, Επίτιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Berkley, Καλιφόρνια, ΗΠΑ, εξηγεί σε επιστολή του ότι γιατί τα Σκόπια σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να ονομάζονται Μακεδονία. Συγκεκριμένα, γράφει ο διάσημος Αμερικανός Καθηγητής προς τον Εκδότη του Archaeology...
  11. Μακεδονικος Αγωνας 1904 -1908
    Διάλεξη στη Μελβούρνη, Αυστραλία, στις 03 Νοεμβρίου 2013. Η διάλεξη διοργανώθηκε από την Ένωση Θεσσαλονικέων "Ο Λευκός Πύργος", την Κοινότητα Ώκλη και Περιχώρων το Ημερήσιο Ελληνικό Κολλέγιο Oakleigh Grammar και την Ελληνική Σχολή Ζήνων Μελβούρνης στο πλαίσιο 29ων γενεθλίων της αδελφοποίησης μεταξύ των πόλεων Θεσσαλονίκης και Μελβούρνης.
  12. Κρουσοβο - Γευγελη
    Θεωρείται ότι το όνομά της έχει κοινή ρίζα με τα «Κρούσια» και προέρχεται από το μακεδονικό όνομα «Κρούσσος». Η ελληνική κοινότητα του Κρουσόβου, βλαχόφωνη στην πλειονότητά της, ήταν μια από τις ανθούσες του βορειομακεδονικού χώρου. Πληθυσμιακά γνωρίζουμε ότι το 1856 το Κρούσοβο είχε 18.000 κατοίκους, κυρίως βλαχόφωνους Έλληνες και λίγους Αλβανούς και Βούλγαρους.
  13. Οχριδα
    Ιδρύθηκε την εποχή του Χαλκού από τον Κάδμο με το όνομα Λυχνίδα ή Λυχνιδός. Πρόκειται για μια από τις αρχαιότερες ελληνικές πόλεις και αποτέλεσε, κατά τους ιστορικούς τηΒόρειο Ακρόπολη του Ελληνισμού. Η σύγχρονη πόλη της Αχρίδας βρίσκεται πάνω στα ερείπια της αρχαίας ελληνικής πόλης Λυχνιδού, που η ίδρυσή της τοποθετείται τον 6ο αιώνα π.χ. Στα βυζαντινά χρόνια τη συνατάμε ως Ιουστινιανή.
  14. Στρώμνιτσα
    Η αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή έχει αποκαλύψει πλήθος αρχαίων ελληνικών αγαλμάτων, αγγείων, νομισμάτων, ελληνικών (και λίγων ρωμαϊκών) επιγραφών. Εδώ στην αρχαιότητα υπήρχε η ελληνική πόλη Αστραίον. Στη ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο θα συναντήσουμε την πόλη ως Τιβεριούπολη. Στην πόλη αυτή μαρτύρησαν το 362, επί Ιουλιανού, οι «δεκαπέντε μάρτυρες».
  15. Οι Ελληνες στη FYROM
    Η ένταση μεταξύ των δύο χωρών και το ανεπίλυτο πρόβλημα με την οριστική ονομασία της νέας αυτής χώρας, δημιούργησαν εντάσεις και αύξησαν τις προκαταλήψεις και στις δύο πλευρές των συνόρων. Η υποχώρηση του σλαβομακεδονικού εθνικισμού, που εκτιμώ ότι είναι η κύρια πηγή έντασης, και ο έντιμος συμβιβασμός ανάμεσα στις δύο χώρες...
  16. Οι Αλυκες του Κιτρους
    Στην παραλία του Κίτρους και στην αρχαία θέση Αθεράδα, όπου και το ακροτήριο Αθερίς, εκεί που πιστεύονταν και πιστεύεται ότι υπήρχε το αρχαίο λιμάνι της Πύδνας, υπάρχουν σήμερα εγκαταστάσεις παραγωγής άλατος. Οι Αλυκές.
  17. Το Κονακι του Κιτρους
    Την τελευταία περίπου εκατονταετία της τουρκοκρατίας, το Κίτρος ήταν τσιφλίκι της οικογένειας Μπίτζιου και μεταβιβάζονταν κανονικά απ’ τον πατέρα στο γιο. Σπουδαιότερος και πιο γνωστός απ’ αυτούς ήταν ο Νικόλαος Μπίτζιος ή Νικολάκης, όπως τον έλεγαν, που έζησε στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα.
  18. Η ιστορια του Ρουπελ
    Η Ιστορία ενός λαού δεν είναι μόνον οι λαμπρές του νίκες και τα φανταχτερά κι ένδοξα κατορθώματά του, αλλά αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της και τα σφάλματα και οι αποτυχίες του, γι’ αυτό και είναι επιβεβλημένο, τα μελανά αυτά σημεία της ζωής του, όσο σκοτεινά κι αν είναι, να γίνονται γνωστά και να κοινολογούνται ανεπηρέαστα, σαν καθαρώς ιστορικά γεγονότα και να ερευνούνται με το ίδιο ενδιαφέρον, όσο κι εκείνα που τον προβάλλουν σα λαό και λαμπρύνουν το παρελθόν του.
  19. Μακεδονια - Πυδνα και Χριστιανισμος
    Ο Απόστολος Παύλος, στη διάρκεια της δεύτερης περιοδείας του (52 ή 53 μ.Χ.), προερχόμενος απ’ τη Βέροια και πηγαίνοντας για τη Νότια Ελλάδα, πέρασε, σύμφωνα με την παράδοση, απ’ τη διπλανή Μεθώνη, όπου και επιβιβάστηκε σε πλοίο για την Αθήνα. Από κει «εξαπέστειλαν (αυτόν) οι αδελφοί, πορεύεσθαι ως επί την θάλασσαν»1.
  20. Μακεδονια - Αρχαιο Κιτρος
    Με την κατάκτηση της Μακεδονίας απ’ τον Αιμίλιο Παύλο και τα μέτρα που πήρε το Συνέδριο της Αμφίπολης κι ύστερα απ’ την κατάπνιξη των επαναστάσεων, που επακολούθησαν με τον Ανδρίσκο και τον Αλέξανδρο, η Πύδνα, σαν που υπέστη και τις μεγαλύτερες καταστροφές απ’ τους πολέμους και που αντιμετώπισε πρώτη το οξύ μένος των Ρωμαίων, πέφτει σε οικονομική και κοινωνική στασιμότητα και παρακμή.
  21. Μακεδονια - Επανασταση στην Πυδνα
    ΚΕΦΑΛΑΙΟ  ΟΓΔΟΟ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΥΔΝΑ ΤΟ 148 π.Χ. Τρία χρόνια μετά τη μάχη της Πύδνας, η ρωμαϊκή Σύγκλητος έστειλε αντιπροσώπους της στη Μακεδονία,
  22. Μακεδονια - Αιμιλιος Παυλος και ο θριαμβος
    Ο Αιμίλιος Παύλος γεννήθηκε το 230 ή 229 π. Χ.. Προερχόταν από αριστοκρατική οικογένεια του οίκου των Αιμιλίων. Λέγεται πως ήταν ελληνικής καταγωγής και πως ο πρόγονός του Μάμερκος ήταν γιος του σοφού Πυθαγόρα και ονομάστηκε Αιμίλιος «δια την αιμυλία λόγου και χάριν». Ο Παύλος είχε τύχει καλής μόρφωσης, σύμφωνα με τη ρωμαϊκή και την ελληνική παιδεία κι αγαπούσε τον ελληνικό πολιτισμό. Από μικρός είχε εκπαιδευτεί και στα όπλα κι είχε διακριθεί και στον τομέα αυτό.
  23. Μακεδονια - Πριν τη μαχη της Πυδνας
    Αφού είδαμε περιληπτικά και με μεγάλη συντομία πώς πάτησαν πόδι οι Ρωμαίοι στην Ελλάδα και πώς κατάφεραν να ενισχύσουν και να ισχυροποιήσουν τις θέσεις τους στο έδαφός της, ας δούμε πώς εξελίχτηκαν τα πράγματα στη Μακεδονία, ύστερα απ’ το θάνατο του Φιλίππου του Ε’ και την άνοδο του Περσέα στο θρόνο.
  24. Μακεδονια - Η Πυδνα 500 - 323 π.Χ.
    Απ’ την ενδοχώρα των Βαλκανίων, την Ιλλυρία και τη Μακεδονία, κατέβηκαν κατά καιρούς οι διάφορες ελληνικές φυλές (Ίωνες, Δωριείς, Πελασγοί κ.λ.π.), οι οποίοι και κατοίκησαν τη Μακεδονία και τη Νότια Ελλάδα. Κι απ’ τις πόλεις πάλι της νότιας Ελλάδας ξεκίνησαν αργότερα κύματα Ελλήνων αποίκων, για να κατοικήσουν τα παράλια του Αιγαίου, της Μεσογείου, του Πόντου κ.λ.π.. Κι άλλοτε μεν έδιωχναν παλιούς κατοίκους ή αφομοίωναν υπάρχοντες βαρβαρικούς οικισμούς, άλλοτε δε ίδρυαν κανούριες πόλεις και δημιουργούσαν νέα κέντρα ζωτικά και αξιόλογα, τα οποία επέζησαν χιλιάδες χρόνια κι έγραψαν μακραίωνη κι ενδιαφέρουσα ιστορία, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ιστορική γενικά εξέλιξη των περιοχών που δέσποζαν.
  25. Μακεδονια - Ο Πρωτος Οικισμος
    Η Πύδνα πιστεύεται πως χτίστηκε κατά τον 8ο ή 7ο π.Χ. αιώνα απ’ τους Ερετριείς της Εύβοιας, όπως και η παρακείμενη Μεθώνη[1]. Υπάρχει πιθανότητα στη θέση της Πύδνας να βρήκαν τότε οι Ερετριείς κάποιον άλλο οικισμό, με το ίδιο ή άλλο όνομα, γύρω απ’ τον οποίο να έχτισαν την καινούρια πόλη τους. Την πιθανότητα αυτή ενισχύουν οι πρόσφατες διαπιστώσεις των αρχαιολόγων, που μελέτησαν το μικρό τύμβο, τον οποίο και εντόπισαν το 1981 στην περιοχή του Παλιόκιτρους. Η κατασκευή του τύμβου αυτού ανάγεται στο τέλος της εποχής του χαλκού και στις αρχές της εποχής του σιδήρου.
  26. Το λιμάνι της Πύδνας
    Η Πύδνα είχε αποκτήσει κατά καιρούς ξεχωριστή δύναμη και ιδιαίτερα την εποχή του Φιλίππου του Β’ είχε τονιστεί πολλές φορές απ’ το Δημοσθένη, το μεγάλο ρήτορα των αιώνων, η ζωτικότητά της και η μεγάλη σημασία της, σ’ ότι αφορούσε την ισορροπία των δυνάμεων στον τότε Ελλαδικό και στο Μεσογειακό γενικότερα χώρο. Κι όλη αυτή η διάκριση και η σπουδαιότητα της Πύδνας οφείλονταν στον πλούτο της, στη γεωγραφική της θέση και περισσότερο στο ζωτικής σημασίας λιμάνι της.
  27. Μακεδονία - Μετά τη Μάχη της Πύδνας
    Αμέσως μετά την εκπόρθηση της Πύδνας, ο Αιμίλιος Παύλος έστειλε πρέσβεις του στη Ρώμη, για να αναγγείλουν την περήφανη νίκη του στη Σύγκλητο. Η αντιπροσωπεία αυτή αποτελούνταν από τρεις αξιωματικούς του με επικεφαλής το Μέτελλο. Λίγες μέρες πριν απ’ την τελική νίκη του Αιμιλίου, κυκλοφόρησε φήμη στον ιππόδρομο της Ρώμης, ότι οι Ρωμαίοι νίκησαν τον Περσέα στη Μακεδονία. Το πράγμα, όμως, πέρασε σαν ένας φευγαλέος ψίθυρος και ξεχάστηκε, γιατί δεν υπήρχε συγκεκριμένη πληροφορία. Παρ’ όλα αυτά, ο λαός έτρεξε στους ναούς και πρόσφερε θυσίες και θυμιάματα στους βωμούς, παρακαλώντας τους θεούς να βγάλουν αληθινές αυτές τις φήμες.
  28. Μακεδονικό Πρόβλημα - μέρος β'
    Κι εδώ, ο ρόλος των σλαβόφωνων Ελλήνων, που γεννήθηκαν στην Ελλάδα και ήρθαν στην Αυστραλία με ελληνικά διαβατήρια κι αρνούνται τώρα την πατρίδα τους, έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Όλα αυτά είναι εκείνα που, προβαλλόμενα κατάλληλα, συγκινούν ως ένα βαθμό τη διεθνή κοινή γνώμη, η οποία και θα πρέπει να μας ενδιαφέρει περισσότερο. Το όνομα δε Μακεδονία, Μακεδόνες κλπ., φέρνει ακόμα στη μνήμη του πολύ κόσμου του εξωτερικού, που δεν γνωρίζει ιστορικές λεπτομέρειες και αρχαιολογικές, εθνολογικές και γλωσσολογικές ιδιαιτερότητες
  29. Μακεδονικό Πρόβλημα - μέρος α'
    Το Μακεδονικό ζήτημα, όπως είναι γνωστό στις μέρες μας, είναι ένα παρακλάδι ή παράγωγο, κατάλοιπο του μεγάλου Ανατολικού Ζητήματος, του οποίου η αρχή ή καλύτερα η διπλωματική του διατύπωση πάει 140 χρόνια πίσω. Οι τότε Μεγάλες Δυνάμεις, Αγγλία, Ρωσία και Αυστρία εποφθαλμιούν τα εδάφη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, η οποία αρχίζει να καταρρέει και κάθε μια απ’ αυτές ετοιμάζεται και προσπαθεί, με την πτώση του σουλτάνου, να ιδιοποιηθεί, όχι μόνο το πιο μεγάλο αλλά και το πιο ζωτικό τμήμα της καταρρέουσας αυτοκρατορίας.
  30. Η Μαχη της Πυδνας
    Η μάχη της Πύδνας είναι ένα σημαντικότατο ιστορικό γεγονός, γιατί η έκβασή της σημάδεψε βαθιά την πορεία της ανθρωπότητας. Επέδρασε ουσιαστικά στην εξέλιξη του κατοπινού κόσμου κι επηρέασε ανεπανόρθωτα τα βήματα και το μέλλον της φυλής μας. Εδώ, στα χώματα τα δικά μας, στις ρεματιές και στους λόφους της Πιερίας, που ανεβοκατεβαίνουμε κάθε μέρα εμείς αδιάφοροι και από άγνοια, πριν από 2152 χρόνια συγκρούστηκαν δυο κόσμοι...