Ο Γαρδάς (σημερινή ονομασία Kavakli)

Ο Γαρδάς (στο στρατιωτικό χάρτη σημειώνεται Γαρδάν) ήταν το χωριό των σταφυλιών, των πεπονιών και των ορτυκιών. Βρίσκεται 7 χλμ. νοτιοδυτικά του Τσεκμετζέ (Άθυρα). Από την Κωνσταντινούπολη απέχει 35 χλμ. και από το πλησιέστερο χωριό, την Αρσού, 3 χλμ.. Ο δρόμος από το Γαρδά προς τον Τσεκμετζέ περνούσε μέσα από την Αρσού. Η θάλασσα βρίσκεται κοντά στο Γαρδά, στα 2 χλμ., όμως δε φαίνεται από το χωριό, γιατί μεσολαβεί ένας λόφος κατάφυτος από πεύκα και οπωροφόρα δένδρα.

Φ/φία 69. Η είσοδος της εκκλησίας του Γαρδά.

Το έδαφος του Γαρδά ήταν εύφορο και το κλίμα του υγιεινό εύκρατο. Το χωριόείχε και τρεχούμενα νερά. Γι’ αυτό οι γεωργοί Γαρδιανοί μπορούσαν να καλλιεργούν πολλά γεωργικά προϊόντα. Προτιμούσαν όμως τα πεπόνια (ποικιλίας τοπ ατάν), τα σταφύλια (ποικιλίας γιαπιντζάκια) και τα λαχανικά, γιατί τα πουλούσαν εύκολα και σε καλές τιμές στην Κωνσταντινούπολη.  Για τις μεταφορές των σταφυλιών και των άλλων γεωργικών προϊόντων στην Πόλη χρησιμοποιούσαν κυρίως τα καΐκια.

Οι άνθρωποι του Γαρδά, 70 οικογένειες (350 περίπου άτομα), ήταν μόνο Έλληνες και χριστιανοί ορθόδοξοι. Ασχολούνταν με τη γεωργία (την αμπελουργία κυρίως) και την οικόσιτη κτηνοτροφία. Μερικοί απ’ αυτούς είχαν κι άλλες ασχολίες: καφενείο (Μιχαηλίδης Απόστολος και Παυλάκης), κουρείο-παντοπωλείο (Ματζιρίδης Φίλιππος), χασάπικο (κρεοπωλείο: Τρύφωνας Δημ.), μπαχτσέ (λαχανόκηπο: Κάλισβος, Καΐζος ή Μερλέγκος Δημ.), μύλο (αερόμυλο: Μυλωνάς Νικ.), παντοπωλείο (Ζαχαριάδης Αθαν. και  Δημητσόγλου Φώτιος), Φούρνο (Ζαχαριάδης Βασίλειος και Σωφρόνης).

Ο Γαρδάς ήταν και τόπος – πέρασμα πολλών ορτυκιών από τη Ρωσία. Γι’ αυτό οι Γαρδιανοί ήταν κυνηγοί και είχαν δίκαννα. Κατά τον Αύγουστο και το Σεπτέμβριο σκότωναν πολλά τέτοια αποδημητικά ορτύκια και τα μοσχοπουλούσαν στην Κωνσταντινούπολη. Μάλιστα, την εποχή του κυνηγιού, γέμιζε το χωριό και από ξένους κυνηγούς από την Κωνσταντινούπολη κ.α.. Έρχονταν εκεί, μίσθωναν σπίτια, έκαναν τουρισμό, κατανάλωναν άφθονα τοπικά γεωργικά και κτηνοτροφικά προϊόντα, ξόδευαν. Έτσι οι Γαρδιανοί κέρδιζαν.

Διοικητικά ο Γαρδάς υπαγόταν στον καζά Μπουγιούκ Τσεκμετζέ, σαντζάκι Τσατάλτζας, κι εκκλησιαστικά στη Μητρόπολη Μετρών και Αθύρων.

Η εκκλησία του χωριού ήταν αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου και πανηγύριζε στις 15 Αυγούστου. Την ασημένια εικόνα της Παναγίας η “Κοίμηση της Θεοτόκου”, του 1837, την έφεραν στη νέα πατρίδα τους και φυλάγεται στον ιερό ναό Αναλήψεως Αθύρων. Τελευταίος παπάς του Γαρδά ήταν ο παπα-Χαράλαμπος, που καταγόταν από τον Πόντο. Το 1924 μαζί με τους Γαρδιανούς ήρθε στο Μπόζετς. Έμενε στο σπίτι του Στυλιάνη Ζαχαριάδη. Αργότερα, όταν χειροτονήθηκε ο παπα-Φίλιππας, ο παπα-Χαράλαμπος με τους Πόντιους συγχωριανούς του εγκαταστάθηκε στη Λεπτοκαρυά (Λιτοβόϊ).

Το σχολείο, όπως συνήθως στα ελληνικά χωριά, βρισκόταν δίπλα στην εκκλησία, στην άκρη της κεντρικής πλατείας. Στο κτίριο του σχολείου μπορούσε να μένει και ο παπάς, όταν τύχαινε να μην είναι ντόπιος, όπως ο παπα-Χαράλαμπος.

Στην ίδια περιοχή, στη νοτιοδυτική άκρη του χωριού, μέσα σε ένα μικρό άλσος από μουριές και άλλα δένδρα υπήρχαν δυο βρύσες. Αυτές δρόσιζαν τους ανθρώπους και πότιζαν τα ζώα, που έβοσκαν στο παρακάτω λιβάδι. Παραδίπλα βρισκόταν η “Αγιόπετρα“.

Η “Αγιόπετρα” ήταν ένας βράχος. Από μια σχισμή (τρύπα)  του βράχου μπορούσες να περάσεις από τη μια στην άλλη πλευρά του. Κάπου στη μέση της διαδρομής αυτής πήγαζε νερό που σχημάτιζε μπουνάρ‘ (πηγαδάκι). Αυτό ήταν το αγίασμα.

Το περίσσευμα του νερού έτρεχε έξω. Όσοι άνθρωποι ήταν χοντροί (άρα είχαν και πολλές αμαρτίες!)  δεν μπορούσαν να περάσουν από την τρύπα και να φτάσουν στο αγίασμα. Όμως όσο χοντρός και να ήσουν, αν δεν είχες αμαρτίες, μπορούσες να περάσεις. Αυτοί που χωρούσαν και περνούσαν έφταναν και στο αγίασμα. Εκεί έπιναν αγιασμένο νερό, κρεμούσαν στο θάμνο δίπλα κάποιο κουρέλι από την ενδυμασία τους και παρακαλούσαν για την ικανοποίηση επιθυμιών τους.

Στην απέναντι, νοτιοανατολική άκρη του χωριού, ήταν το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής και το αγίασμα με φίδι“. Το αγίασμα ονομάστηκε “με φίδι”, επειδή εκεί γύρω ζούσε ένα μεγάλο φίδι. Στη δυτική, τέλος, πλευρά του Γαρδά υψωνόταν ο λόφος που έκρυβε τη θάλασσα, ενώ στην ανατολική και βόρεια πλευρά εκτείνονταν τσιφλίκια.

Το 1922 ο Γαρδάς κινδύνευσε να καταστραφεί από τους Τσέτες[1] Τούρκους. Οι Γαρδιανοί πέρασαν τότε μεγάλη λαχτάρα. Σώθηκε το χωριό και γλίτωσαν οι άνθρωποί του χάρη στον Γιώργο Παμπορίδη. Αυτός βρισκόταν στην άκρη της θάλασσας. Μαζί του ήταν ο αδελφός του Σωτηράκης και άλλα παλικαράκια του Γαρδά. Από κοντά τους και ο μικρός τότε Στυλιάνης Ζαχαριάδης. Στην ακροθαλασσιά μάζευαν παγούρια, δηλαδή τσαγανούς.  Είδε, ο Παμπορίδης, τους Τσέτες να έρχονται με βάρκες κατ’ ευθείαν προς το Γαρδά. Κατάλαβε τον κίνδυνο και χωρίς να χάσει λεπτό έτρεξε στο χωριό και ειδοποίησε. Ο Στυλιάνης Ζαχαριάδης, που μαζί μ’ άλλα παιδιά βρίσκονταν επίσης στην παραλία, διηγείται: Τσέτες ήρθαν πριν την ανταλλαγή. Αλλά επειδής είχαμε δίκανα, όλο το χωριό είχε δίκανα, όσοι είχανε και παλικάρια και τα δυο και τα τρία αδέρφια και ο μπαμπάς, όλοι είχανε δίκανα, επειδή στο δικό μας το μέρος έπεφταν τα ορτύκια. . . Και μόλις ήρτε η Τσέτα ειδοποίησε του Σωτηράκη ο αδερφός, του Παμπόρτσου ο Γιώργος, ο Γιώργος Παμπορίδης, του Χρήστου ο μπαμπάς. Ήταν στη θάλασσα αυτός. Τους είδε (τους Τσέτες) που βγήκαν μέσα από τη θάλασσα με τις βάρκες. Και αμέσως έτρεξε στο χωριό και ειδοποίησε: “Παιδιά Τσέτες έρχονται”. Και τότε ο θειός μου που ήταν πρόεδρος, ο Θανάσης Πρασαγγέρας (Ζαχαριάδης), του μπαμπά μου αδελφός, ήταν πρόεδρος αυτός, και αμέσως έστειλε τον Τσάκατζη το Χρήστο να ειδοποιήσει το Μπέη της περιοχής και την Αστυνομία…Πήραν τα δίκανα οι Γαρδιανοί, ο Ματζίρης, ο Μπουγάς ο Περικλής, όλοι. Αντιστάθηκαν οι δικοί μας. Μαζί και ο Μπέης. Ήρταν και οι Τζαντιρμάδες (χωροφύλακες). Τους έπιασαν τους Τσέτες, τους πήρανε μέσα. Κλέφτες ήταν. Ήρταν για να κλέψουν. Από την απέναντι παραλία (τη μικρασιατική παραλία της Προποντίδας) ήρταν. Πιο μπροστά έτσι πήγαν στο Οικονομιό. Το ‘σφαξαν το ρήμαξαν.  Κι έφυγαμε κι ήρταμε την τρίτη χρονιά εμείς”[2]

Στις 24 ή 26 Μαΐου του 1924, όλοι μαζί, οι Γαρδιανοί εγκατέλειψαν οριστικά τον τόπο τους και από την Καλλικράτεια με το πλοίο  “ΘΗΡΑ” έφτασαν στη Θεσσαλονίκη. “Πριν ξεκινήσουμε όμως, ο παπα-Χαράλαμπος έκαμε λειτουργία και μετά φύγαμε” (Στυλ. Ζαχαριάδης).  Αφού έμειναν στην Καλαμαριά δυο περίπου μήνες, κάτω από τρομερά δύσκολες συνθήκες, ήρθαν (στα τέλη Ιουλίου) κι εγκαταστάθηκαν ως πρόσφυγες στην τωρινή πατρίδα τους, τα Άθυρα.

Ο κεντρικός δρόμος έχει διεύθυνση βοριά (βορειοδυτικά) –  νοτιά (νοτιοανατολικά) και μήκος 500 μέτρα περίπου. Από την πλατεία, μπροστά από την εκκλησία, ξεκινούν δρόμοι προς τη μια και την άλλη πλευρά του χωριού που οδηγούν ο ένας προς την Αρσού – Τσεκμετζέ (=Άθυρα) και ο άλλος προς το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής. Άλλος δρόμος, κάθετος κι αυτός στον κεντρικό, οδηγεί από τη μια προς Σούσα – Κωνσταντινούπολη και από την άλλη προς Τσεκμετζέ.

Αποστάσεις: Μήκος χωριού 500 μέτρα, πλάτος 300 μ., περίπου.

 

Σπίτια και άλλα ακίνητα
  1. Σπίτι της Ζωής Άγγελου Μάρκογλου
  2. Σπίτι Σταυράκογλου Δημητρίου
  3. Σπίτι. Μάρκογλου Αμπάρνα
  4. Σπίτι Ράγκου Γεωργίου
  5. Σπίτι Ζαχαριάδη Σταύρου
  6. Σπίτι και φούρνοςΖαχαριάδη Βασιλείου
  7. Σπίτι μπαρμπα – Λευτέρη
  8. Σπίτι και μαγαζί Ζαχαριάδη Θανάση
  9. Σπίτι Ματζίρη Χρήστου)
  10. Σπίτι Μουλιάδη Ηλία
  11. Σπίτι Μουλιάδου Σουλτανίτσας
  12. Σπίτι Δημητριάδη Μανόλη
  13. Σπίτι Πρόκου Αθανασίου
  14. Μπαχτσές Κάλισβου Δημητρίου
  15. Σπίτι Μιχαηλίδη Αλέκου
  16. Σπίτι Μιχαηλίδη Αλέκου
  17. Σπίτι Κατίνας Γαβρίλαινας
  18. Σπίτι και μαγαζί Δημητσόγλου Φώτη
  19. Σπίτι Καλόγερου Δημοσθένη
  20. Καφενείο Μιχαηλίδη Απόστολου
  21. Σπίτι Τζιβάνη Γιάγκου
  22. Σπίτι Κερασίδη (Αγγέλογλου) Άγγελου
  23. Σπίτι Μπόγιου
  24. Σπίτι Κάλισβου Δημητρίου
  25. Παντοπωλείο – κουρείο Ματζιρίδη Φίλ.
  26. σπίτι Ζαχαριάδη Πρό. σπίτι Παπαδόπουλου
  27. σπίτι Παπαδόπουλου Στέφανου
  28. σπίτι Καραβασίλη Απόστολου
  29. σπίτι του γιου της Ουρανίας (Σικιμέ)
  30. σπίτι παπππού Σταύρου
  31. σπίτι Σαράντη Πούτη
  32. σπίτι Μυλωνά Νικου
  33. σπίτι και φούρνος Σοφρώνη
  34. σπίτι Αλεξόπουλου Κων/νου (Κωστή)
  35. σπίτι Φώτη (αδελφού της Φεβρωνίας)
  36. σπίτι Αρναούτογλου Στέργιου
  37. σπίτι Βαξεβανίδη Αναστασίου
  38. σπίτι Βαξεβανίδη Αθανασίου
  39. σπίτι Παμπορίδη Βασιλείου
  40. σπίτι Ζαχαριάδη Βαγγέλη
  41. σπίτι Μπαξεβανίδη Δημητρίου
  42. καφενείο Παυλάκη
  43. σπίτι Δεβετζή Φώτη
  44. σπίτι Θανού
  45. σπίτι Περδίκη Κων/νου
  46. σπίτι Καψωμούνη
  47. σπίτι Ασίκη Φώτη
  48. σπίτι Περδίκη Κων/νου
  49. σπίτι Σταυράκογλου Περικλή
  50. σπίτι και χασάπικο Τρύφωνα
  51. σπίτι Κοκκαλά Αναστάση
  52. σπίτι Μιμηκόπουλου Κων/νου
  53. αερόμυλος Μυλωνά Νικου

 

 

[1] Τσέτες (από την τουρκική λέξη τσέτε) ονομάζονταν οι ληστοσυμμορίτες, Τούρκοι άτακτοι στρατιώτες, αντάρτες. Αυτοί έδρασαν στη Μικρά Ασία εναντίον του ελληνικού στρατού, ιδιαίτερα εναντίον μεμονωμένων τμημάτων του, με αιφνιδιαστικές επιθέσεις. Πολλές επίσης ήταν οι ωμότητές τους κατά του ελληνικού στοιχείου. Οι Τσέτες στρατολογούνταν από τον τουρκικό πληθυσμό, αλλά επικεφαλείς των τμημάτων τους ήταν Τούρκοι αξιωματικοί. Μετά την ανασυγκρότηση του τουρκικού στρατού (1922), οι Τσέτες εντάχτηκαν σ’ αυτόν. Πέρα όμως απ’ αυτούς υπήρχαν και οι άλλοι Τούρκοι, από την ίδια περιοχή, που ενεργούσαν ως Τσέτες ληστοσυμμορίτες, εγκληματίες, κλέφτες, καθάρματα της κοινωνίας. Ήταν Τούρκοι εχθροί των Ελλήνων, που βρήκαν την ευκαιρία να εκδηλώσουν τα βάρβαρα ένστικτά τους σε βάρος των Ελλήνων.

[2]  Κατά τον Στυλιάνη Ζαχαριάδη, η επίθεση των Τσετών στο Γαρδά έγινε το 1922. Κατά τον ίδιο, μετά το Γαρδά και μέσα στο 1922, έγινε το μεγάλο φονικό (η σφαγή) και το κάψιμο του Κονομιού. Όμως η σφαγή στο Οικονομιό έγινε το 1913. Οι Κονομιάτες της Αγίας Τριάδας Θεσσαλονίκης κάθε χρόνο κάνουν μνημόσυνο για τους σφαγιασθέντες συμπατριώτες τους στις 27 Ιανουαρίου. Και ο Κ. Βακαλόπουλος στο βιβλίο του: “ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ – ΘΡΑΚΗ”, σελ. 498, αυτό υποστηρίζει. Η συσχέτιση είναι λανθασμένη.

απόσπασμα απο το βιβλίο του Πέτρου Δ.Θεοχαρίδη

ΑΘΥΡΑ ΚΑΙ ΑΘΥΡΙΩΤΕΣ

Περισσότερες πληροφορίες εδώ


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Το κουρμπάνι των Θρακιωτών
    Άρρηκτα δεμένο με τη θρακιώτικη παράδοση και εν μέρει με τη ζωή είναι το έθιμο του κουρμπανιού, της θυσίας δηλαδή, στη μνήμη του προστάτη των αμπελιών Άγιου Τρύφωνα, ενός μάρτυρα της Εκκλησίας από τη Θράκη, που αποτελεί τη χριστιανική εκδοχή του θεού Διόνυσου, ο οποίος έμαθε στους Θράκες και σε άλλους Έλληνες την καλλιέργεια της αμπέλου...
  2. Περιοχή Καλλίπολης
    Αυθεντική Καταγραφή προσφύγων από την περιοχή της Καλλίπολης [cfdb-datatable form="Καταγραφή Καλλίπολης" header="true
  3. Ο Γαρδάς (σημερινή ονομασία Kavakli)
    Ο Γαρδάς (στο στρατιωτικό χάρτη σημειώνεται Γαρδάν) ήταν το χωριό των σταφυλιών, των πεπονιών και των ορτυκιών. Βρίσκεται 7 χλμ. νοτιοδυτικά του Τσεκμετζέ (Άθυρα). Από την Κωνσταντινούπολη απέχει 35 χλμ. και από το πλησιέστερο χωριό, την Αρσού, 3 χλμ.. Ο δρόμος από το Γαρδά προς τον Τσεκμετζέ περνούσε μέσα από την Αρσού. Η θάλασσα βρίσκεται κοντά στο Γαρδά, στα 2 χλμ., όμως δε φαίνεται από το χωριό, γιατί μεσολαβεί ένας λόφος κατάφυτος από πεύκα και οπωροφόρα δένδρα.
  4. Τα Άθυρα της Ανατολικής Θράκης (μέρος 1)
    Η κωμόπολη Άθυρα της Ανατολικής Θράκης (τουρκικά Μπουγιούκ Τσεκμετζέ = Μεγάλο συρτάρι) βρίσκεται πάνω στη στενή λωρίδα ξηράς, ανάμεσα στη λίμνη Αθύρα και τον κόλπο Αθύρα, στα βόρεια παράλια της Προποντίδας θάλασσας, 38 χλμ δυτικά της Κωνσταντινούπολης. Μια φυσική διώρυγα (άνοιγμα, χαράδρα), που δημιούργησαν τα νερά κυλώντας προς τη θάλασσα...
  5. Σαράντα Εκκλησιές
    Το Φεβρουάριο 1873, το Φιλεκπαιδευτικό Σωματείο των Σαράντα Εκκλησιών «Ελπίς» οργάνωσε θεατρική παράσταση με το δράμα «Ο Εξόριστος Μνηστήρ» και την κωμωδία «Η Κόρη του Παντοπώλου». Η «Ελπίς» είχε ιδρυθεί δύο χρόνια νωρίτερα. Η μονόπρακτη κωμωδία «Η Κόρη του Παντοπώλου» είχε γραφεί στη δημοτική, από τον Αγγ. Βλάχο, λόγιο και νομομαθή, ο οποίος εισήλθε στο Υπουργείο των Εξωτερικών το 1858 και διαδοχικά έγινε πρεσβευτής, βουλευτής και υπουργός.
  6. Φιλιππούπολη
    Η Φιλιππούπολη ή Πλόβντιβ (βουλγαρικά: Пловдив, τουρκικά: Filibe) είναι πόλη της Βουλγαρίας και πρωτεύουσα της αντίστοιχης Περιφέρειας (βουλγαρικά: Пловдивска Област). Έχει πληθυσμό 376.785 κατοίκους σύμφωνα με την απογραφή της 15ης Σεπτεμβρίου του 2004 και είναι η δεύτερη πολυπληθέστερη πόλη της χώρας, μετά την πρωτεύουσα Σόφια.

Author: stavros