Χαμηλή Oσφυαλγία

Νεοϊπποκρατική Ιατρική – Χαμηλή Οσφυαλγία

Εισαγωγή

Η Νεοϊπποκρατική Ιατρική αποτελεί μια σύγχρονη συμβολή στην Ιατρική επιστήμη. Βασίζεται σε παρατηρήσεις που έγιναν εκ μέρους του Ιπποκράτη ή σε άλλες παρατηρήσεις που όμως έχουν πρακτικό ενδιαφέρον για την υγεία μας και που εξηγούνται ή στηρίζονται σε σύγχρονα ιατρικά ερευνητικά δεδομένα κυρίως της φυσιοπαθολογίας.

Στην ιατρική υπάρχουν πολλά δεδομένα, τα οποία θεωρούνται βασικές γνώσεις ή γνώσεις από παράδοση αλλά δεν μπορούμε να τα εξηγήσουμε ακόμα με τα γνωστά παθοφυσιολογικά δεδομένα, όπως είναι: «πόσα γεύματα πρέπει να έχουμε κατά τη διάρκεια της ημέρας;» ή «οι πόνοι χαμηλά στην πλάτη γιατί παραμένουν χρονίως σε ένα μεγάλο ποσοστό σε φυσιολογικά άτομα;» ή «μπορούμε να αποφύγουμε την εκφύλιση του αμφιβληστροειδούς που γίνεται με την πάροδο του χρόνου;». Παρακάτω, γίνεται προσπάθεια να συζητήσουμε και να δώσουμε κάποιες απαντήσεις στις παραπάνω ή και σε άλλες ερωτήσεις που ίσως θεωρηθούν χρήσιμες. Οπωσδήποτε οι απαντήσεις και οι συστάσεις αυτές είναι ακίνδυνες, απλές και δε χρησιμοποιούν φαρμακευτική αγωγή και μπορεί να εφαρμόζονται από τους ενδιαφερομένους.

Χαμηλή οσφυαλγία

Οι μέχρι σήμερα γνώσεις μας περί της εμφάνισης και της θεραπείας της χαμηλής οσφυαλγίας (ΧΟ) περιγράφονται και αξιολογούνται παρακάτω.

Σε κάθε βιομηχανοποιημένη κοινωνία, η ΧΟ είναι ιδιαίτερα συχνή και προκαλεί περισσότερο φανερές εκδηλώσεις στους εργαζόμενους. Η ΧΟ αποτελεί μείζων διεθνές πρόβλημα υγείας που προσβάλλει το 80%-85% όλων των ανθρώπων, περισσότερο άτομα ηλικίας 45-64 ετών [2]. Η συστηματική φυσιοθεραπεία επί μακρόν (επί μήνες) μπορεί να επιφέρει καλά αποτελέσματα [1]. Παρά ταύτα ο πόνος παραμένει ως χρόνιος σε περίπου 23% των ανθρώπων ενώ το 11%-12% παρουσιάζει εξ αυτού κάποια αναπηρία. Δε γνωρίζουμε τον ακριβή μηχανισμό με τον οποίον δρουν οι διάφορες θεραπείες. Συστήνεται να αποφεύγεται στην αρχή τόσο η χειρουργική θεραπεία όσο και η υπερβολική θεραπεία με οποιοδήποτε ιατρικό ή παραϊατρικό τρόπο. Συστήνεται αρχικά η άσκηση, όπως θα δούμε παρακάτω.

Υπάρχει σημαντική σχέση μεταξύ της ΧΟ και της εκφύλισης των μεσοσπονδυλίων δίσκων ενώ ένας μεγάλος αριθμός συστηματικών ανασκοπήσεων που χρησιμοποιούν τα κριτήρια πρόκλησης της ΧΟ τύπου Bradford-Hill καταλήγουν στο συμπέρασμα πως οι παρακάτω θεραπείες, όπως ο σωστός τρόπος καθίσματος, όρθια στάση ή βάδιση, η χρησιμοποίηση βοηθού η βακτηρίας, η πίεση ή η κάμψη της σπονδυλικής στήλης, η ανύψωση ή η μεταφορά βαρών βρέθηκε ότι δεν αποτελούν παράγοντες πρόκλησης της ΧΟ στον πληθυσμό των εργαζομένων που μελετήθηκε [2].

Τα ευρήματα από συστηματικές ανασκοπήσεις εργασιών που αφορούν την πρόληψη της ΧΟ δείχνουν ότι μόνο οι διαδικασίες άσκησης μπορεί να είναι αποτελεσματικές. Άλλες διαδικασίες, όπως η αντιμετώπιση του στρες, η τοποθέτηση μέσα στα παπούτσια ή στις σόλες των παπουτσιών διαφόρων αντικειμένων, στηρίγματα της ράχης, εκπαίδευση της στάσης και των κινήσεων της ράχης και τρόποι ελάττωσης των βαρών που ανυψώνουμε, δεν είναι αποτελεσματικές.

Επίσης δεν ωφελούν σε γενική παραδοχή οι ηλεκτροθερμικές θεραπείες στους μεσοσπονδύλιους δίσκους ή η εφαρμογή σε αυτούς διαθερμικής ραδιοσυχνότητας ή η απονεύρωση στην περιοχή των αναντών και καταντών αποφύσεων.

Η συνήθης συμβουλή για τη χρόνια ΧΟ είναι να παραμένει το άτομο ενεργό χρησιμοποιώντας μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη αγωγή, ελαφρά οπιούχα βραχείας διάρκειας και οποιεσδήποτε φυσικές ασκήσεις και χειρισμούς της σπονδυλικής στήλης.

Οι ενδείξεις για τη χειρουργική θεραπεία της ΧΟ δεν έχουν καθοριστεί και δεν έχουν γίνει αποδεκτές ακόμα.  Γενικώς, η χειρουργική θεραπεία είναι περιορισμένη. Μελέτες έδειξαν ότι η προσπάθεια αποκατάστασης με τα παραπάνω αποδεκτά μέσα και κυρίως την άσκηση επί μακρό σε σχέση με τη χειρουργική θεραπεία απέδωσαν παρόμοια αποτελέσματα αλλά η χειρουργική θεραπεία προκάλεσε  περισσότερες επιπλοκές και ήταν περισσότερο δαπανηρή από τη συντηρητική θεραπεία [2].

Σήμερα, η προοδευτική αύξηση της έντασης των φυσικών ασκήσεων και η προοδευτικά μακρότερη διάρκεια αυτών, η οποία πρέπει να συνεχίζεται μέχρι να κουραστεί ιδιαίτερα ο ασκούμενος ακόμα και όταν αυτή η άσκηση γίνεται μόνο 1-2 φορές την εβδομάδα θεωρείται ιδιαίτερα αποτελεσματική για τη ΧΟ. Έτσι μπορούμε να έχουμε αξιόλογα θεραπευτικά αποτελέσματα για την αντιμετώπιση της ΧΟ [3].

Εικόνα 1. Οι επιπολείς ραχιαίοι μύες, πλατύς ραχιαίος και τραπεζοειδής (από την ανατομία του Grant) [4].
Εικόνα 1. Οι επιπολείς ραχιαίοι μύες, πλατύς ραχιαίος και τραπεζοειδής (από την ανατομία του Grant) [4].
Η σημασία της άσκησης είναι ότι δυναμώνει τους ραχιαίους μυς, οι οποίοι συγκρατούν τη σπονδυλική στήλη και έτσι ανακουφίζει ή θεραπεύει τη ΧΟ. Η σημασία των ραχιαίων μυών φαίνεται από τα παρακάτω:

α) Είναι μάλλον φανερό από τα παραπάνω ότι η ανεπαρκής στήριξη των σπονδύλων και των κινήσεων αυτών οδηγούν σε μετακινήσεις των σπονδύλων, λέπτυνση των οστών, κήλες των μεσοσπονδυλίων δίσκων και ΧΟ. Είναι σαφές ότι η καθιστική μας ζωή οδηγεί σε ατροφία των μυών της ράχεως.

Εικόνα 2. Ο πλατύς ραχιαίος όπως καταφύεται στο άνω έσω τμήμα της αύλακος του βραχιονίου οστού (από την Ανατομία του Grant) [4].
Εικόνα 2. Ο πλατύς ραχιαίος όπως καταφύεται στο άνω έσω τμήμα της αύλακος του βραχιονίου οστού (από την Ανατομία του Grant) [4].
β) Από όλους τους ραχιαίους μυς ο πλατύς ραχιαίος και ο τραπεζοειδής αποτελούν το επιφανειακό στρώμα των μυών της ράχης και συγκρατεί όλους τους υποκείμενους μύες. Η 5η στοιβάδα των ραχιαίων μυών αποτελείται κυρίως από τον ιερονωτιαίο μυ, ο οποίος φέρεται εκατέρωθεν της μέσης γραμμής, δεξιά και αριστερά, από τον κόκκυγα μέχρι το ινιακό όγκωμα. Ο μυς αυτός προσαρμόζεται άμεσα στους σπονδύλους και συμβάλλει σημαντικά στην εν γένει διατήρηση της σωστής θέση και λειτουργίας της σπονδυλικής στήλης (Εικ. 1-4) [4].

Εικόνα 3. Το βραχιόνιο οστό όπου καταφύεται ο πλατύς ραχιαίος. Διακρίνονται πολλοί τένοντες στην κατ’ ώμο άρθρωση (Από την ανατομία του Grant) [4].
Εικόνα 3. Το βραχιόνιο οστό όπου καταφύεται ο πλατύς ραχιαίος. Διακρίνονται πολλοί τένοντες στην κατ’ ώμο άρθρωση (Από την ανατομία του Grant) [4].
Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω α) και β) ίσως μπορούμε να εφαρμόσουμε μια πιο εύκολη θεραπευτική αγωγή στη ΧΟ από το να επιβάλλουμε μια σειρά από κοπιώδεις φυσικές ασκήσεις. Αυτή η ευκολότερη αγωγή μπορεί να γίνει με την πρόκληση τοπικής δερματικής υπεραιμίας τόσο στον πλατύ ραχιαίο, στον τραπεζοειδή και στον ιερονωτιαίο μυ. Η υπεραιμία αυτή μπορεί να προκληθεί με διαφόρους τρόπους στην επιφάνεια του δέρματος, οι οποίοι τρόποι είναι γνωστοί στους φυσιοθεραπευτές, π.χ. χρησιμοποίηση ειδικής βούρτσας, σκληρού υφάσματος κ.α.

Εικόνα 4. Οι εν τω βάθει μύες της ράχεως. Οι ιερονωτιαίοι μύες αποτελούν την 5η στοιβάδα των ραχιαίων μυών και είναι ιδιαίτερα σημαντικοί για τις κινήσεις της σπονδυλικής στήλης (Από την Ανατομία του Grant) [4].
Εικόνα 4. Οι εν τω βάθει μύες της ράχεως. Οι ιερονωτιαίοι μύες αποτελούν την 5η στοιβάδα των ραχιαίων μυών και είναι ιδιαίτερα σημαντικοί για τις κινήσεις της σπονδυλικής στήλης (Από την Ανατομία του Grant) [4].
Σημειώνουμε ότι ένας αριθμός ατόμων παρουσιάζει ελαφρά ημιυπερτροφία του σώματος, ώστε στις περιπτώσεις αυτές η δερματική υπεραιμία θα πρέπει να είναι πιο έντονη στην υπερτροφική περιοχή. Προφανώς κάθε άλλη μυϊκή άσκηση αλλά και το βάδισμα συμβάλλουν επίσης στην καλύτερη λειτουργία των μυών της ράχεως.

Συγκεκριμένα, ο πλατύς ραχιαίος εκφύεται από την περιοχή του κόκκυγα, τη μέση γραμμή της οσφυϊκής και μέρους της θωρακικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης με πλατιά έκφυση που περιέχει και συνδετικό ιστό και καταφύεται περιοριζόμενος σε στενότερη λωρίδα, στο ανώτερο έσω μέρος της αύλακας του βραχιονίου οστού (Εικ. 1-3). Είναι απαραίτητο η δερματική υπεραιμία να περιλαμβάνει τους 2 αυτός μυς, τον τραπεζοειδή και τον πλατύ ραχιαίο, και να συνοδεύεται από ασκήσεις, οι οποίες να γίνονται: είτε σταθερούς τους ώμους και κίνηση προς τα επάνω του κορμού είτε με το αντίθετο. Επίσης, ο πλατύς ραχιαίος ενισχύεται αν φέρουμε το χέρι μας προς τα πίσω σε κίνηση που μοιάζει με την εξαγωγή περιστρόφου από την πίσω τσέπη μας. Ειδικότερα για τον ιερονωτιαίο (Εικ. 4) η πρόκληση υπεραιμίας πρέπει να εφαρμοστεί με πιο έντονο τρόπο αφού ο μυς αυτός βρίσκεται σε βαθύτερο επίπεδο και να φορά τη θέση του μυός. Πρέπει να αναφέρουμε ότι οι κινήσεις των σπονδύλων διευκολύνονται και από πλήθος συνδέσμων, οι οποίοι επίσης ευνοούνται με τις ασκήσεις και την πρόκληση υπεραιμίας (Εικ. 5). Οι παραπάνω ασκήσεις μετά από ένα οξύ επεισόδιο ΧΟ μπορεί να γίνονται δις ημερησίως αλλά αργότερα, άπαξ της εβδομάδος.

 Εικόνα 5. Καταφαίνονται οι πολλοί σύνδεσμοι των σπονδύλων (Από την Ανατομία του Grant) [4].
Εικόνα 5. Καταφαίνονται οι πολλοί σύνδεσμοι των σπονδύλων (Από την Ανατομία του Grant) [4].
Συμπερασματικά, οι σχετικές επί του θέματος της ΧΟ απόψεις συνηγορούν σήμερα για το ότι η καλύτερη θεραπευτική αγωγή είναι η έντονη φυσική άσκηση. Προτείνεται η ειδικότερη πρόκληση υπεραιμίας και μέσω αυτής η ενδυνάμωση, ειδικότερα, του πλατύ ραχιαίου, του τραπεζοειδούς και του ιερονωτιαίου μυός.

Φίλιππος Κ. Γραμματικός
Ομότιμος Καθηγητής. Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
Διάλεξη που δόθηκε στη 2η Διεθνή Ιατρική Ολυμπιάδα στις 18 Οκτωβρίου 2013

 

 

 

Βιβλιογραφία

  1. Hill JC, Whitehurst DGT, Lewis M et al. Comparison of stratified primary care management for low back pain with current best practice (STarTBack): a randomized controlled trial. Lancet 2011; 378: 1560-71.
  2. Balague F, Mannion AF, Pellise F, Cedraschi C. Non-specific low back pain. Lancet 2012; 379: 482-91.
  3. Mooney V. What is going to happen to back pain? Discussion paper. J Royal Soc Med 1993; 86: 273.
  4. Boileau Grant JC. An atlas of anatomy. 3rd edn, The Williams and Wilkins Company, Baltimore 1951.

 


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας
    Η τριχοειδική κυκλοφορία του οφθαλμού είναι ιδιαίτερα πλούσια (Εικ. 1). Αναφέρεται όμως πως η τριχοειδική κυκλοφορία του κερατοειδούς των ηλικιωμένων είναι πολύ φτωχότερη από εκείνη των νεαρών ατόμων. Η τριχοειδοσκόπηση που γίνεται με ένα σύνηθες μικροσκόπιο και πλάγιο φωτισμό έδειξε ότι ο αμφιβληστροειδής των ηλικιωμένων περιλαμβάνει ανώμαλα λεπτά αρτηριόλια, σκωλιά, που διαιρούνται σε πολλά πλατιά τριχοειδή, τα οποία απολήγουν απότομα όπως κόβεις με πέλεκυ ένα ξύλο.
  2. Ενδοσωματική γονιμοποίηση
    Η ενδοσωματική γονιμοποίηση (ΕΣΓ) παρόλο ότι αποτελεί τη μόνη φυσιολογική και το καλύτερο είδος γονιμοποίησης, δεν είναι δυνατή πολλές φορές μεταξύ των ζευγαριών. Υπάρχουν μαγικές συμβουλές που δίνουν πολλοί για την επίτευξη της ΕΣΓ.
  3. Χαμηλή Oσφυαλγία
    Οι μέχρι σήμερα γνώσεις μας περί της εμφάνισης και της θεραπείας της χαμηλής οσφυαλγίας (ΧΟ) περιγράφονται και αξιολογούνται παρακάτω.
  4. Κυκλοφοριακό Σύστημα
    Η βαθύτερη και μακρότερης διάρκειας εισπνοή σε σχέση με την εκπνοή προσφέρει περισσότερο οξυγόνο στο στηθαγχικό μυοκάρδιο. Η σύντομη ίσχαιμη απόφραξη της κερκιδικής αρτηρίας προκαλεί με το γνωστό μηχανισμό της υποξίας αγγειογένεση στα στεφανιαία αγγεία και αύξηση της αιματικής ροής.
  5. Πεπτικό σύστημα
    Σύμφωνα με τον Ιπποκράτη: «Οι δυο πιο σημαντικοί νοσογόνοι παράγοντες για τον άνθρωπο είναι η δίαιτα και οι κληρονομικοί παράγοντες» [1]. Ο Ιπποκράτης έλεγε επίσης: «Οι Έλληνες τρώνε μόνο το μεσημέρι ενώ μερικοί τρώνε και δεύτερη φορά νωρίς το βράδυ».