Νοσήματα Ε’

Δεν γνωρίζουμε αν όντως ήταν καλοί γιατροί ή απλά περισσότερο ανθρώπινοι, ίσως ίσως ρομαντικοί ιδεολόγοι, υπηρέτες ταπεινοί του Ιπποκράτειου όρκου. Όμως αποτελούσαν κάτι το ξεχωριστό, τους οποίους οι λόγιοι της εποχής αλλά και ο κόσμος τους μνημόνευε μετά περισσού σεβασμού.

Στη συνέχεια παρουσιάζουμε με απόλυτη αλφαβητική σειρά τις γνωστές ασθένειες και τους τρόπους αντιμετώπισής τους. Ασθένειες και θεραπείες τις οποίες αντλήσαμε κυρίως από την υπάρχουσα βιβλιογραφία αλλά μάθαμε και από τις πάμπολλες μαρτυρίες.  Που αφού καταγράφηκαν, φυλάσσονται ως πολύτιμες παρακαταθήκες στα Ιστορικά Κέντρα.

Γενικές παρατηρήσεις για τα νοσήματα

Νοσήματα που ανήκουν στο γράμμα ”Ε”

 

Ειλεός

Ασθένεια που προκαλούσε δυσφορία και πόνους την οποία λέγανε και δέσιμο των εντέρων.[1] Τα κυριότερα γιατρικά που συνιστούσαν ήταν:

  • συνεχής κίνηση του αρρώστου…
  • μπόλικα αφεψήματα του τύπου φασκόμηλο, μολόχα, δυόσμος…
  • ελαφρά φαγητά.

Παρατήρηση

Στις δύσκολες περιπτώσεις βάζανε κατάπλασμα αποτελούμενο από βρασμένη μολόχα, γλίνα χοίρου, και πίτουρα, πάνω στην κοιλιά του πάσχοντος.

Ελονοσία ή σουτμάς

Είναι μια λοιμώδης ενδημική νόσος που οφείλεται στην παρουσία  ορισμένων παρασίτων στα ερυθρά αιμοσφαίρια, μεταδίδεται με τα κουνούπια και συνοδεύεται από πυρετικούς παροξυσμούς.

Πρόκειται πραγματικά για μια ασθένεια που θέριζε, ιδιαίτερα μάλιστα το γυναικείο φύλο, μιας και το αρσενικό σχεδόν πάντοτε απουσίαζε στα αστικά κέντρα προς εύρεση εργασίας με αποτέλεσμα και οι γεωργικές εργασίες να δίδονται σ’ αυτές…

Πολλοί μάλιστα ισχυρίζονταν πως η ύπαρξη πολλών χήρων στα καμπίσια χωριά οφειλότανε στους θανάτους των γυναικών εξαιτίας της αρρώστιας.

Μιας αρρώστιας που ναι μεν σήμερα σχεδόν έχει εξαφανισθεί, όμως εκεί και τότε η ύπαρξή της προξενούσε τον τρόμο.

Για την αντιμετώπισή της χρησιμοποιούσαν αρκετές είναι αλήθεια θεραπευτικές μεθόδους. Θρησκευτικοπρακτικές, αλλά και μαγικές.

Στις πρώτες, για παράδειγμα, συμπεριλαμβάνονται οι ευχές του τοπικού ιερέα για ίαση, η ξεκούραση του αρρώστου, το καλό φαγητό, τα συνεχή αφεψήματα, το άνετο ντύσιμο, αλλά και «σκόνη κινίνης με αυγό και χυμό λεμονιού εκτεθειμένα στα αστέρια…και στην παγωνιά της νύκτας…»

Στις  δεύτερες, πάλι, όλες εκείνες οι διαδικασίες που μπορούσαν να προκαλέσουν τον τρόμο, μιας και πίστευαν πως έτσι θα γινότανε καλά ο ασθενής.[2] Παίρνανε λοιπόν  ένα αβγό και το δένανε  σε σπάγκο που είχε αρκετούς κόμπους. Κόβανε τα νύχια του ασθενή  και γύριζαν το αβγό πάνω από το κεφάλι του κυκλικά λέγοντας διάφορα ακατάληπτα ξόρκια μέχρι…μέχρι που ξαφνικά το σπάνανε  πάνω του…

Ο φόβος ως γιατρικό ήταν διαδεδομένος σε αρκετές κοινότητες. Απλά διέφερε το μέσο που θα μπορούσε να προκαλέσει τούτη την αναταραχή.

Έτσι στο Μισθί είχανε την παραπάνω μέθοδο, στο Φερτέκι πάλι ρίχνανε τον ασθενή ξαφνικά στα νερά του Αγίου Παντελεήμονα, ενώ στη Μαλακοπή και την Αξό τους ρίχνανε κρύο νερό…

Παρατήρηση

Ιδιαίτερα τα παιδιά που μαραζώνανε εξαιτίας της ασθένειας τα πασάλειβαν σε όλο το σώμα «ξερή κοπανισμένη κοπριά σκύλου ανακατωμένη με μέλι ή χορηγούσαν ιδιόμορφα χάπια από κοπανισμένα μπαχαρικά ανακατωμένα με μέλι…πάντοτε νηστικά.»

 

Εξάρθρωση ή γεριντέν τσικαρμάκ ή βγάλσιμο

Συνηθισμένη κατάσταση ιδιαίτερα μάλιστα στην παιδική ηλικία. Τα σημεία γνωστά. Κύρια του χεριού, του ποδιού σε αρκετές περιπτώσεις , αλλά και του αστραγάλου…

Η ιατρική συνιστούσε την επανατοποθέτηση του βγαλμένου μέρους και την υποστήριξη του με στέρεα αντικείμενα. Ξύλα για παράδειγμα ή και ξύλινες θήκες για τις δύσκολες περιπτώσεις.

Ο ειδικός, μάλλον ο έμπειρος, το τραβούσε και το ξανάβαζε στη θέση του. Αφού προηγούμενα το είχε «τρίψει με μπόλικο λάδι». Το τύλιγε με καθαρά πανιά και συνιστούσε ηρεμία, ξάπλα και αποφυγή για ένα χρονικό διάστημα κάθε εργασίας.

Βεβαίως υπήρχαν και οι πρακτικοί ή καλύτερα και άλλες μέθοδοι θεραπείας που περιελάμβαναν εκτός από την επανατοποθέτηση με τον ίδιο σχεδόν τρόπο και άλλα τινά όμορφα και ωραία του τύπου λάσπη από στάχτη και μουσαμπά μι ντου κερί- κηροπάνι.

Για τους πόνους συνιστούσαν κάτι το άμεσα αποτελεσματικό. Μπόλικο κρεμμύδι στουμπισμένο σε ρακί και τυλιγμένο με καθαρό πανί στο επίμαχο σημείο.[3]

 

Επιληψία ή σεληνιασμός
ή σάρα ή σορά τισυριλήκ

Είναι η χρόνια πάθηση του νευρικού συστήματος η οποία εκδηλώνεται κατά διαστήματα με κρίσεις που χαρακτηρίζονται κυρίως από απώλεια της συνείδησης και σπασμούς.

Φάρμακο ή φάρμακα δεν υπήρχαν, όμως…

Όμως πίστευαν πως η εγκοίμηση του ασθενούς μέσα στην εκκλησιά μπορούσε να τον βοηθήσει αποτελεσματικά και με τη  βοήθεια του Αγίου να απαλλαχτεί από το κακό.

Βεβαίως υπήρχαν και ορισμένες παράξενες ιατρικές συνταγές που σύμφωνα με τους ερευνητές εφαρμόζονταν και μάλιστα «με καλά αποτελέσματα» όπως:

  • Συνεχή αφεψήματα από αγριάγγουρα αναμεμειγμένα με μέλι,  ξύδι, κανέλα…
  • Θα έπρεπε ο ασθενής να φορά συνεχώς κατάσαρκα ζώνη, το δέρμα της οποίας προερχότανε από κεφάλι γαϊδάρου…
  • Συνεχώς θα έπρεπε να πίνει και κυρίως με τη λήξη του φεγγαριού, σκόνη από νύχια γαϊδάρου…

Παρατήρηση

Σύμφωνα με τη βασική θεραπεία ο σεληνιασμένος μεταφερόταν εντός του εκκλησιαστικού χώρου, τον διάβαζε ο παπάς μνημονεύοντας τα ονόματα γονέων, συγγενών, ζωντανών και πεθαμένων αλλά… αλλά σταύρωνε και το κεφάλι του με αίμα πουλερικού.[4]

Επίσης, πολύ καλό για τον ασθενή και την περαιτέρω εξέλιξη της ασθένειάς του ήταν:

  • -το μπήξιμο ενός καρφιού στο μέρος που ο ασθενής πάθαινε τους σπασμούς, για να «καρφώσουν» το κακό.
  • -τοποθετούσαν κόκκινο μαντήλι πάνω του και λέγανε μια ευχή

 

Έρπης (ζωστήρ) ή κεμέρ

Πρόκειται για ερυθροματώδες εξάνθημα επί της πορείας αισθητηρίου νεύρου που τις περισσότερες φορές συνοδεύεται και με ισχυρούς πόνους και με μεγάλη διάρκεια.

Για να απαλύνουν τους πόνους και την ενδεχόμενη τάση φαγούρας, επαλείφανε το σημείο με μπεζιρέλαιο αλλά και αλοιφές με βάση το κατράμι.

 

Ευλογιά ή ασιλαμάκ τσιτσέκ ιλετή

Εξανθηματική, λοιμώδης, επιδημική,  ιογενής νόσος, που έχει ως χαρακτηριστικό σύμπτωμα  πυώδεις φλύκταινες σε όλο το σώμα που τις περισσότερες φορές αφήνουν βαθιές ουλές.

Πρόκειται περί μιας δύσκολης ασθένειας που εκεί και τότε, τις περισσότερες φορές, προκαλούσε μόνιμα τραύματα. Συγκεκριμένα μέτρα δεν υπήρχαν. Αρχικά πίστευαν πως με το καλό φαγητό και τον ύπνο μπορούσε ο ασθενής να θεραπευτεί. Αργότερα εφάρμοζαν ένα είδος εμβολιασμού…[5] Επίσης κάπνιζαν τον άρρωστο με ξερά φύλλα σκόρδου ή βάγιας, τον τάιζαν γλυκά και τον πότιζαν ζεστά.

Τελικά και για άμεσα αποτελέσματα χάραζαν ανάμεσα στα φρύδια με ξυράφι!

Παρόλα αυτά αρκετοί τυφλώθηκαν από την ασθένεια και πάρα πολλοί είχαν μόνιμα τα σημάδια της…

Παρατήρηση

Σύμφωνα με τις διάφορες καταγραφές η αρρώστια πέρασε από τα χωριά της περιοχής το 1882 με θύματα αρκετά παιδιά.[6]


[1] Απόφραξη των εντέρων που προκαλείται από συστροφή…
[2] Τούτη η θεραπευτική μέθοδος είναι μάλλον δανεισμένη από το μουσουλμανικό ιατρικό συνταγολόγιο…

[3] Ο γράφων είχε τη σχετική εμπειρία σε ηλικία μόλις 14 ετών. Σε στραμπούληγμα του αστραγάλου η συχωρεμένη η θεία του η Δέσποινα τον θεράπευσε αποτελεσματικά σύμφωνα με την ανωτέρω περιγραφόμενη μέθοδο. Δυστυχώς όμως δεν συνέστησε ανάπαυση… και έτσι συνεχίστηκε η παρακολούθηση των μαθημάτων.

[4] Στα Λαογραφικά των Φλαβιανών Καισαρείας της Καππαδοκίας του Εμμ. Τσαλίκογλου υπάρχει ολάκερο κεφάλαιο αφιερωμένο στη σφαγή των πουλερικών (σελ139-140) για διάφορες αιτίες μεταξύ των οποίων και η ανωτέρω.

[5] Κ Νίγδελη- Γ. Σταματιάδη, ό.π., σ. 232, «…μετά την επιδημία του 1895 επικράτησε μια μορφή εμβολιασμού- ασλάιμα.  Σύμφωνα λοιπόν με αυτόν μια Τουρκάλα εμβολίαζε  τους πάντες,  μικρούς και μεγάλους, τρυπώντας υποδόρια ψηλά στο μπράτσο και βάζοντας υγρό που είχε πάρει  από άλλο μπόλι αγνώστου προελεύσεως».

[6] Θανάση Κωστάκη,  ό.π., σ. 291

“Η Ιατρική στην Καππαδοκία…”
Κωνσταντίνος Νίγδελης


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ¨Γ. ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ¨
    Η ιστορία του κτιρίου: Το κτίριο κτισμένο σε σχήμα Π χρονολογείται από το 1880 και χτίστηκε για να φιλοξενήσει τις εγκαταστάσεις της έφιππης Οθωμανικής Σχολής Χωροφυλακής. Γράφει ο Δρ Εμμανουήλ Χριστοφορίδης
  2. Ο λοιμός (ΘΟΥΚ 2.47.1–2.54.5)
    Τέτοια λοιπόν ἐστάθηκε ἡ δημόσια κηδεία τό χειμώνα ἐκεῖνο• κι ὅταν πέρασε ὁ χειμώνας αὐτός, ἔκλεισε ὁ πρῶτος χρόνος τοῦ πολέμου. Κ' εὐθύς μόλις ἄρχισε τό καλοκαίρι, εἰσέβαλαν οἱ Πελοποννήσιοι κ' οἱ σύμμαχοί τους ὅπως καί προτήτερα στήν Ἀττική μέ τά δύο τρίτα τῆς στρατιωτικῆς του δύναμης ὁ καθένας (μέ ἀρχηγό πάλι τόν Ἀρχιδάμο...
  3. Φάρμακα… και θάματα
    αι μια μικρή αναφορά μας στα γνωστά-άγνωστα φάρμακα της εποχής…τα προτεινόμενα από την ορθόδοξη ιατρική επιστήμη και μη αναφερόμενα στο προηγούμενο κεφάλαιο στο οποίο περιγράψαμε τις διάφορες ασθένειες και τους τρόπους αντιμετώπισής τους. Απλά και χωρίς πολλούς σχολιασμούς εκτός δυο, που και γνωστότατα είναι, αλλά και χρησιμοποιούμενα σχεδόν μέχρι των ημερών μας…της βεντούζας και των βδελλών.
  4. Νοσήματα Υ' και Φ'
    Περιλαμβάνονται εδώ νοσήματα που αρχίζουν από τα γράμματα "Υ" και "Φ" όπως - Υδρωπικία ή γκελιντζίκ ή κουπλεμέ, Φαγούρα ή γουρτεσέν, Φυματίωση ή βερέμ ή χτικιό ή φθίση,
  5. Νοσήματα Χ' και Ψ'
    Περιλαμβάνονται εδώ νοσήματα που ανήκουν στα γράμματα "Χ" και "Ψ" όπως - Χεγιαρτσέχ ή κεντί ντασαγέ ή πρήξιμο όρχεων, Ψύξη, Ψωρίαση ή ουιούζ
  6. Νοσήματα - Γενικές παρατηρήσεις
    Φυσικά και οι ασθένειες δεν ήταν μόνο οι πιο πάνω περιγραφείσες. Απλά καταγράψαμε μόνο όσες βρήκαμε στην υπάρχουσα βιβλιογραφία του χώρου και για όσες
  7. Νοσήματα Τ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ αρχίζουν από το γράμμα 'Τ' όπως - Ταινία ή ελμίνες ή λεβίθες ή σογουλτζάν ή σερίτ, Τέτανος ή κακό, Τρέλα, Τριχόπτωση, Τσίμπλες ματιού ή πόνεμα, Τύφος ή χουμά ή χουμά σαλάχ ή σαρή σιτμά -
  8. Νοσήματα Σ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ αρχίζουν από το γράμμα 'Σ' όπως - Στειρότητα, Στομαχόπονος ή πόνος της κοιλιάς ή καρήν αγρισή, Στοματίτιδα ή μπαμπουχτσά, Συμφόρηση ή νταμναμάς ή τσαλγούν ή εγκεφαλικό (;), Συνάχι ή σαλίμ ή σαλούμ, Συρίγγιο ή αχαρτζά -
  9. Νοσήματα Π'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που ανήκουν στο γράμμα της αλφαβήτου "Π" όπως - Παράλυση ή κιοτρουμλούκ ή καλμάκ ή τσαγούλ’ σιν, Παρονυχίδες ή τριγυρίστρες ή ντολαμάγια, Πέτρα στα νεφρά ή τη χολή ή χολολιθίαση, Πληγές και πρηξίματα…γενικά, Πληγές και πρηξίματα σε…έκταση, Πνευμονία ή σατλιτζάν ή ακ τζιγιέρ ή ακ μαρασή, Πολυουρία, Πονοκέφαλος ή κεφαλαλγία ή αγρή, Πονοκέφαλος – πίεση (;), Πυρετός ή εμπύρετη κατάσταση ή νισά ή νισκιά ή σητμά ή αραλήκ σητμά,
  10. Νοσήματα Ν' και Ο'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που ανήκουν στους χαρακτήρες της αλφαβήτου "Ν" και "Ο" όπως - Νευρόπονος ή σινίρ χαστά ή σιραζέ… , Ούλα ή ντης ετέ ή ουλίτιδα ή αγίζ αγρισί
  11. Νοσήματα Μ'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα τα οποία κατατάσονται κάτω από το γράμμα "Μ" όπως - Μαγουλάδες ή παρωτίδα, Μαράζι ή μαράζ, Μέθη, Μελάνωμα… ίσως τιβγά, Μυρμηκιές ή μυρμηγκιές ή ακροχορδόνες ή σίγρια ή κορ κεβενίδια, Μώλωπες,
  12. Νοσήματα Λ'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από το γράμμα "Λ" όπως - Λιποθυμιά ή μπαϊντισίν ή μπαγιλμάκ ή μπαϊλμά, Λύσσα ή γουντούς ή γουντουλάτισμα ή κουντουρμάκ ή κουτουζλούκ
  13. Νοσήματα Κ'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από το γράμμα του αλφαβήτου "Κ" όπως - Κακαμά ή κοτσά ή ιδρωτίλες, Κάλοι ή Νασούρ, Κάταγμα ή σπάσιμο ή κιρκλήκ, Κάψιμο ή γιανμάκ, Κήλη ή σακάτ, Κλήμα, Κοκκύτης ή κοκίτης ή του γαϊδουριού ο βήχας ή ντεβέ εκσιργί, Κοτί τόιμα ή κακό αίμα, Κόψιμο, ή διάρροια ή ισάλ ή καρή αγρισή, Κριθαράκι, Κρυολόγημα ή σουβουλούκ ή κουλούτζ
  14. Νοσήματα Ι'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από το γράμμα "Ι" όπως - Ίκτερος ή σαραλήκ ή σαρουλούχ ή χρυσή, Ιλαρά ή ίλερις ή τσιτσέτσα ή τσιτσέκ ή κιζαμούχια ή μπέμπελη, Ισχιαλγία ή τσιγκνεμέκ ή ουιλούκ αγρεσή
  15. Νοσήματα Ζ' και Η'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από τα γράμματα "Ζ" και "Η" του αλφαβήτου - Ζοχάδες ή αιμορροΐδες ή μαγιασήλ (μαγιασούλ), Ηλίαση
  16. Νοσήματα Ε'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που ανήκουν στο γράμμα ''Ε'' - Ειλεός, Ελονοσία ή σουτμάς, Εξάρθρωση ή γεριντέν τσικαρμάκ ή βγάλσιμο, Επιληψία ή σεληνιασμός ή σάρα ή σορά τισυριλήκ, Έρπης (ζωστήρ) ή κεμέρ, Ευλογιά ή ασιλαμάκ τσιτσέκ ιλετή,
  17. Νοσήματα Δ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ είναι αυτά που αρχίζουν από το γράμμα "Δ" - Δαγκάματα, Δάκρυσμα ή δακρύρροια, Διφθερίτιδα ή μπογματζάς ή μπόχσεν ή κουρμπαγού, Δόντια χαλασμένα ή πονόδοντος ή τσουρούκ ντής, Δυσουρία ή τσαλμάκ ή σιντίκ τουτκουνλμασή, Δυσκοιλιότητα ή καμπιζλίκ...
  18. Νοσήματα Γ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ είναι αυτά που αρχίζουν από το γράμμα "Γ" - Γάπαρτσεχ ή πρήξιμο πέλματος…, Γρίπη…
  19. Νοσήματα Β΄
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ είναι αυτά που αρχίζουν από το γράμμα "Β" - Βάρεμα ή καχεξία ή ατροφία ή ζαμπουνλούκ ή κιρκ παστί ή τσαλοπατεμένα, Βήχας ή οκουρούκ ή κουρού οκουρούρουμ (ξηρός βήχας), Βουζούνια ή δοθιήνες ή βιζούνους ή σιμπάν ή σπυριά...
  20. Νοσήματα Α΄
    Νοσήματα που συμπεριλαμβάνονται εδώ είναι: Αδελφοδιώκτης, Αδενοπάθεια, Αδενίτιδα ή κουρμπαγού, Αιμορραγία ή Καν ακμασή ή ακμάκ
  21. Νοσήματα…χασταλήκ
    Ίδια και απαράλλαχτα παντού με τα αυτά χαστανήκ νισανή αλλά με διαφορετικές ονομασίες και σχεδόν πανομοιότυπες μεθόδους αντιμετώπισης. Κατανοητά και εξηγήσιμα αμφότερα. Διότι και στις δυο περιπτώσεις, ονομασίες και τρόπους αντιμετώπισης, σημαντικότατο ρόλο έπαιξαν οι τοπικοί ιδιωματισμοί, τα δάνεια, τα αντιδάνεια, αλλά και οι «σχολές» σε σχέση φυσικά και πάντοτε σε αγαστή συνεργασία με τους άλλους, το μουσουλμανικό στοιχείο δηλαδή.

Author: Μνήμες