Νοσήματα – Γενικές παρατηρήσεις

Φυσικά και οι ασθένειες δεν ήταν μόνο οι πιο πάνω περιγραφείσες.

Απλά καταγράψαμε μόνο όσες βρήκαμε στην υπάρχουσα βιβλιογραφία του χώρου και για όσες μάθαμε από τις μαρτυρίες των δικών μας ανθρώπων, που έζησαν εκεί και τότε…

Για όλες τις άλλες απλά μια μικρή αναφορά…

Έχουμε λοιπόν:

  • την αγκύλωση (σοκούς)
  • την αδιαθεσία (κεφσιζλήκ)
  • την αδυναμία (ζαϊφλήκ)
  • τον ακρωτηριασμό (κεσμέκ)
  • την ανορεξία (ιτσραχασιζλήκ)
  • την αποπληξία (ταμπλάς)
  • τη γάγγραινα (καγκρένα ακιλέ)
  • τη δηλητηρίαση (ζεχιρά)
  • τον έρπη (τέμρεϊ)
  • τις ζαλάδες (μπας ντουνμεσή)
  • την ημικρανία (γιαριμζέ)
  • την ημιπληγία (γιαρισή ταμπλά)
  • την ηπατίτιδα (τζιγιέρ μαραζή)
  • τον κολικό (σαντζή)
  • την κώφωση (σαγηρλήκ)
  • τη μαλάκυνση (γιουμχατμάκ)
  • την πανώλη (γιουμουρτζάκ)
  • την περιτονίτιδα (γιαγ αγρισή)
  • τη σήψη (τσουρούλκ)
  • τη συγκοπή (αφς ολουνμούζ)
  • το συρίγγιο (ματιέ)
  • τη σύφιλη (φρεγκ ιλετή)
  • τον τύφο (χουμά)
  • τη φθειρίαση (κελελήκ)
  • τη χολέρα (κόλερα)
  • την ψώρα (ουγιούζ)

 

Και τέλος, ως επίλογο του παρόντος κεφαλαίου, μια μικρή αναφορά σε μια γνωστότατη και τα μάλα θεραπευτική μέθοδο,[1] για όλες τις ασθένειες, γνωστής ως «γητεία- μπουϊού[2]».

Μεθόδου στην οποία προσέφευγαν σχεδόν οι πάντες μιας και ο άνθρωπος, τουλάχιστον εκεί και τότε, αγνοώντας τους φυσικούς νόμους και φυσικά μη μπορώντας να εξηγήσει τα φαινόμενα, απέδιδε τις αρρώστιές του σε διάφορες δυνάμεις και σε επήρειες άσχετες με τα αίτια που τις δημιουργούσαν.

Έτσι, ναι μεν καλή έως άριστη η θεραπευτική αγωγή του πασά Νικόλα του γιατρού, αλλά…αλλά τίποτε δεν φτάνει τα γητέματα της κυρά Σουλτάνας της κόρης του Καπουσούς Αντώνη, ο Θεός να τον σχωρνά, που της έμαθε τα πάντα και «γλουτών’ τον ντουνιά από κακό». Διότι είχε το «χάρισμα» και μπορούσε με την επίκληση των αγίων να κάμει πάντοτε το καλό, να θεραπεύει όλες τις αρρώστιες…

Εξάλλου ήτανε γνωστό σε όλους:

οι αρρώστιες ήταν αποτέλεσμα της επιβολής των κακών δαιμόνων, ενδεχόμενης αμαρτίας της οικογένειας ή του ιδίου του ασθενούς ή δίκαιης τιμωρίας του.

Συνεπώς για την αποτροπή του κακού- θεραπεία της ασθένειας[3] έπρεπε να ειπωθούν τα «λόγια» που μόνο οι γητευτές ξέρανε, να ζητηθεί η βοήθεια των καλών δυνάμεων από αυτούς που κατείχαν το χάρισμα, ή το έλεος μόνο από αυτούς που μπορούσαν και επικοινωνούσαν με αυτές τις δυνάμεις.

Φυσικά είναι αδύνατον να καταγραφούν οι διάφορες γητείες του χώρου, εξάλλου αποτελούσαν επτασφράγιστο μυστικό μεταφερόμενο στο διάβα του χρόνου από στόμα σε στόμα, από συγγενή σε συγγενή. Απλά να τονίσουμε πως πρόκειται για τη θεραπευτική μαγεία, η οποία παρόλο που εκδιώχθηκε, παρέμενε σταθερή και πάντοτε νικηφόρα, μιας και στο τέλος η επίσημη θρησκεία αναγκάσθηκε να την παραδεχτεί και να τη ντύσει με ένδυμα χριστιανικό.

Να τονίσουμε επίσης πως στα πλαίσια της παρούσης μελέτης είναι αδύνατη η συνολική καταγραφή των σχετικών γητειών. Οι λόγοι ευνόητοι.

Παρόλα αυτά έχουμε πολλές φορές αναφερθεί μαζί με τις «ορθόδοξες» θεραπείες και σε παράλληλες των γητειών, με το «καρφί», το «αμίλητο νερό», το «κλέψιμο του νερού από τις δώδεκα βρύσες», το «μαχαίρι», τη «σήτα», το «τίμιο ξύλο», τη «σκούπα», το «πέρασμα σαράντα φορές ενός τσοφλιού αυγού»…

Διότι «κάθε τι που ανήκει στον άνθρωπο, είναι και μέρος από τον ίδιο».

Και κάτι τελευταίο.

Οι γητευτές-θεραπευτές ήταν από τα πλέον σεβάσμια άτομα της τοπικής κοινωνίας και προσέφεραν πάντοτε τις «υπηρεσίες» τους αφιλοκερδώς.

 


[1] Για περισσότερες πληροφορίες μπορεί ο αναγνώστης να προστρέξει στο σχετικό κεφάλαιο περί μαγείας και ιατρικής

[2] Μαγεία

[3] Κρέμασμά της «στα όρη, στα βουνά, στα άγρια δέντρα…»

“Η Ιατρική στην Καππαδοκία…”
Κωνσταντίνος Νίγδελης


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ¨Γ. ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ¨
    Η ιστορία του κτιρίου: Το κτίριο κτισμένο σε σχήμα Π χρονολογείται από το 1880 και χτίστηκε για να φιλοξενήσει τις εγκαταστάσεις της έφιππης Οθωμανικής Σχολής Χωροφυλακής. Γράφει ο Δρ Εμμανουήλ Χριστοφορίδης
  2. Ο λοιμός (ΘΟΥΚ 2.47.1–2.54.5)
    Τέτοια λοιπόν ἐστάθηκε ἡ δημόσια κηδεία τό χειμώνα ἐκεῖνο• κι ὅταν πέρασε ὁ χειμώνας αὐτός, ἔκλεισε ὁ πρῶτος χρόνος τοῦ πολέμου. Κ' εὐθύς μόλις ἄρχισε τό καλοκαίρι, εἰσέβαλαν οἱ Πελοποννήσιοι κ' οἱ σύμμαχοί τους ὅπως καί προτήτερα στήν Ἀττική μέ τά δύο τρίτα τῆς στρατιωτικῆς του δύναμης ὁ καθένας (μέ ἀρχηγό πάλι τόν Ἀρχιδάμο...
  3. Φάρμακα… και θάματα
    αι μια μικρή αναφορά μας στα γνωστά-άγνωστα φάρμακα της εποχής…τα προτεινόμενα από την ορθόδοξη ιατρική επιστήμη και μη αναφερόμενα στο προηγούμενο κεφάλαιο στο οποίο περιγράψαμε τις διάφορες ασθένειες και τους τρόπους αντιμετώπισής τους. Απλά και χωρίς πολλούς σχολιασμούς εκτός δυο, που και γνωστότατα είναι, αλλά και χρησιμοποιούμενα σχεδόν μέχρι των ημερών μας…της βεντούζας και των βδελλών.
  4. Νοσήματα Υ' και Φ'
    Περιλαμβάνονται εδώ νοσήματα που αρχίζουν από τα γράμματα "Υ" και "Φ" όπως - Υδρωπικία ή γκελιντζίκ ή κουπλεμέ, Φαγούρα ή γουρτεσέν, Φυματίωση ή βερέμ ή χτικιό ή φθίση,
  5. Νοσήματα Χ' και Ψ'
    Περιλαμβάνονται εδώ νοσήματα που ανήκουν στα γράμματα "Χ" και "Ψ" όπως - Χεγιαρτσέχ ή κεντί ντασαγέ ή πρήξιμο όρχεων, Ψύξη, Ψωρίαση ή ουιούζ
  6. Νοσήματα - Γενικές παρατηρήσεις
    Φυσικά και οι ασθένειες δεν ήταν μόνο οι πιο πάνω περιγραφείσες. Απλά καταγράψαμε μόνο όσες βρήκαμε στην υπάρχουσα βιβλιογραφία του χώρου και για όσες
  7. Νοσήματα Τ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ αρχίζουν από το γράμμα 'Τ' όπως - Ταινία ή ελμίνες ή λεβίθες ή σογουλτζάν ή σερίτ, Τέτανος ή κακό, Τρέλα, Τριχόπτωση, Τσίμπλες ματιού ή πόνεμα, Τύφος ή χουμά ή χουμά σαλάχ ή σαρή σιτμά -
  8. Νοσήματα Σ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ αρχίζουν από το γράμμα 'Σ' όπως - Στειρότητα, Στομαχόπονος ή πόνος της κοιλιάς ή καρήν αγρισή, Στοματίτιδα ή μπαμπουχτσά, Συμφόρηση ή νταμναμάς ή τσαλγούν ή εγκεφαλικό (;), Συνάχι ή σαλίμ ή σαλούμ, Συρίγγιο ή αχαρτζά -
  9. Νοσήματα Π'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που ανήκουν στο γράμμα της αλφαβήτου "Π" όπως - Παράλυση ή κιοτρουμλούκ ή καλμάκ ή τσαγούλ’ σιν, Παρονυχίδες ή τριγυρίστρες ή ντολαμάγια, Πέτρα στα νεφρά ή τη χολή ή χολολιθίαση, Πληγές και πρηξίματα…γενικά, Πληγές και πρηξίματα σε…έκταση, Πνευμονία ή σατλιτζάν ή ακ τζιγιέρ ή ακ μαρασή, Πολυουρία, Πονοκέφαλος ή κεφαλαλγία ή αγρή, Πονοκέφαλος – πίεση (;), Πυρετός ή εμπύρετη κατάσταση ή νισά ή νισκιά ή σητμά ή αραλήκ σητμά,
  10. Νοσήματα Ν' και Ο'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που ανήκουν στους χαρακτήρες της αλφαβήτου "Ν" και "Ο" όπως - Νευρόπονος ή σινίρ χαστά ή σιραζέ… , Ούλα ή ντης ετέ ή ουλίτιδα ή αγίζ αγρισί
  11. Νοσήματα Μ'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα τα οποία κατατάσονται κάτω από το γράμμα "Μ" όπως - Μαγουλάδες ή παρωτίδα, Μαράζι ή μαράζ, Μέθη, Μελάνωμα… ίσως τιβγά, Μυρμηκιές ή μυρμηγκιές ή ακροχορδόνες ή σίγρια ή κορ κεβενίδια, Μώλωπες,
  12. Νοσήματα Λ'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από το γράμμα "Λ" όπως - Λιποθυμιά ή μπαϊντισίν ή μπαγιλμάκ ή μπαϊλμά, Λύσσα ή γουντούς ή γουντουλάτισμα ή κουντουρμάκ ή κουτουζλούκ
  13. Νοσήματα Κ'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από το γράμμα του αλφαβήτου "Κ" όπως - Κακαμά ή κοτσά ή ιδρωτίλες, Κάλοι ή Νασούρ, Κάταγμα ή σπάσιμο ή κιρκλήκ, Κάψιμο ή γιανμάκ, Κήλη ή σακάτ, Κλήμα, Κοκκύτης ή κοκίτης ή του γαϊδουριού ο βήχας ή ντεβέ εκσιργί, Κοτί τόιμα ή κακό αίμα, Κόψιμο, ή διάρροια ή ισάλ ή καρή αγρισή, Κριθαράκι, Κρυολόγημα ή σουβουλούκ ή κουλούτζ
  14. Νοσήματα Ι'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από το γράμμα "Ι" όπως - Ίκτερος ή σαραλήκ ή σαρουλούχ ή χρυσή, Ιλαρά ή ίλερις ή τσιτσέτσα ή τσιτσέκ ή κιζαμούχια ή μπέμπελη, Ισχιαλγία ή τσιγκνεμέκ ή ουιλούκ αγρεσή
  15. Νοσήματα Ζ' και Η'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από τα γράμματα "Ζ" και "Η" του αλφαβήτου - Ζοχάδες ή αιμορροΐδες ή μαγιασήλ (μαγιασούλ), Ηλίαση
  16. Νοσήματα Ε'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που ανήκουν στο γράμμα ''Ε'' - Ειλεός, Ελονοσία ή σουτμάς, Εξάρθρωση ή γεριντέν τσικαρμάκ ή βγάλσιμο, Επιληψία ή σεληνιασμός ή σάρα ή σορά τισυριλήκ, Έρπης (ζωστήρ) ή κεμέρ, Ευλογιά ή ασιλαμάκ τσιτσέκ ιλετή,
  17. Νοσήματα Δ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ είναι αυτά που αρχίζουν από το γράμμα "Δ" - Δαγκάματα, Δάκρυσμα ή δακρύρροια, Διφθερίτιδα ή μπογματζάς ή μπόχσεν ή κουρμπαγού, Δόντια χαλασμένα ή πονόδοντος ή τσουρούκ ντής, Δυσουρία ή τσαλμάκ ή σιντίκ τουτκουνλμασή, Δυσκοιλιότητα ή καμπιζλίκ...
  18. Νοσήματα Γ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ είναι αυτά που αρχίζουν από το γράμμα "Γ" - Γάπαρτσεχ ή πρήξιμο πέλματος…, Γρίπη…
  19. Νοσήματα Β΄
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ είναι αυτά που αρχίζουν από το γράμμα "Β" - Βάρεμα ή καχεξία ή ατροφία ή ζαμπουνλούκ ή κιρκ παστί ή τσαλοπατεμένα, Βήχας ή οκουρούκ ή κουρού οκουρούρουμ (ξηρός βήχας), Βουζούνια ή δοθιήνες ή βιζούνους ή σιμπάν ή σπυριά...
  20. Νοσήματα Α΄
    Νοσήματα που συμπεριλαμβάνονται εδώ είναι: Αδελφοδιώκτης, Αδενοπάθεια, Αδενίτιδα ή κουρμπαγού, Αιμορραγία ή Καν ακμασή ή ακμάκ
  21. Νοσήματα…χασταλήκ
    Ίδια και απαράλλαχτα παντού με τα αυτά χαστανήκ νισανή αλλά με διαφορετικές ονομασίες και σχεδόν πανομοιότυπες μεθόδους αντιμετώπισης. Κατανοητά και εξηγήσιμα αμφότερα. Διότι και στις δυο περιπτώσεις, ονομασίες και τρόπους αντιμετώπισης, σημαντικότατο ρόλο έπαιξαν οι τοπικοί ιδιωματισμοί, τα δάνεια, τα αντιδάνεια, αλλά και οι «σχολές» σε σχέση φυσικά και πάντοτε σε αγαστή συνεργασία με τους άλλους, το μουσουλμανικό στοιχείο δηλαδή.

Author: Μνήμες