Νοσήματα Ι’

Δεν γνωρίζουμε αν όντως ήταν καλοί γιατροί ή απλά περισσότερο ανθρώπινοι, ίσως ίσως ρομαντικοί ιδεολόγοι, υπηρέτες ταπεινοί του Ιπποκράτειου όρκου. Όμως αποτελούσαν κάτι το ξεχωριστό, τους οποίους οι λόγιοι της εποχής αλλά και ο κόσμος τους μνημόνευε μετά περισσού σεβασμού.

Στη συνέχεια παρουσιάζουμε με απόλυτη αλφαβητική σειρά τις γνωστές ασθένειες και τους τρόπους αντιμετώπισής τους. Ασθένειες και θεραπείες τις οποίες αντλήσαμε κυρίως από την υπάρχουσα βιβλιογραφία αλλά μάθαμε και από τις πάμπολλες μαρτυρίες.  Που αφού καταγράφηκαν, φυλάσσονται ως πολύτιμες παρακαταθήκες στα Ιστορικά Κέντρα.

Γενικές παρατηρήσεις για τα νοσήματα

Νοσήματα που ανήκουν στο γράμμα ”Ι”

Ίκτερος ή σαραλήκ ή σαρουλούχ ή χρυσή

Πρόκειται για τη γνωστή κιτρινάδα του προσώπου[1] που ήταν το αποτέλεσμα κάποιου ματιού ή θεοδικίας. Συνεπώς ως πρώτη γιατρειά συνιστούσαν τις ευχές του τοπικού ιερέα που διάβαζε αρκετές ευχές για το λύσιμο του κακού, αλλά και τη συχώρεση…

Αν πάλι τα πράγματα δεν πήγαιναν κατ’ ευχή, απευθύνονταν στις ειδικές του λυσίματος του ματιού και των λοιπών κακών.

Επίσης κατέφευγαν και στους γιατρούς, κυρίως όμως στους πρακτικούς μιας και τους εμπιστεύονταν και πολύ μάλιστα. Οι οποίοι χρησιμοποιούσαν τα δικά τους.

Έτσι παίρνανε τον ασθενή απέναντί τους και…κόβανε μερικές ξυραφιές ανάμεσα στα φρύδια και στο μέσα μέρος του κάτω χείλους σε σχήμα σταυρού![2] Με εξαιρετικά ελαφρό χέρι.

Αν πάλι η κιτρινάδα ήτανε μεγάλη (ντεβέ σαρελεγέ), το τσάγκντεσμα (χάραγμα) συνοδευότανε και με «μάζεμα του αίματος το οποίο χορηγούσαν στον ασθενή με λίγο μέλι».

Άλλοι πάλι σφάζανε κάποιο πουλερικό και χύνανε το αίμα του στο μέτωπο και σε όλο το πρόσωπο…

Κάποιοι άλλοι επίσης βάζανε εφτά βερίκοκα σε ένα πιάτο, κατουρούσε σε αυτό ο άρρωστος, το τοποθετούσαν στο δώμα για να το δουν τα αστέρια και το σερβίριζαν το πρωί στον ασθενή.

Υπήρχαν όμως και μερικοί που έτριβαν στο κορμί του αρρώστου μια αλοιφή που αποτελείτο από στάχτη,[3] λίγο βοδινό λίπος και αίμα κότας…

 

Ιλαρά ή ίλερις ή τσιτσέτσα ή τσιτσέκ ή κιζαμούχια ή μπέμπελη

Πρόκειται για τη γνωστή εξανθηματική παιδική ασθένεια η οποία αντιμετωπιζότανε κύρια με καθαριότητα, προφύλαξη από κρυώματα, με γλυκά και διάφορα ζεστά αφεψήματα.[4]

 

Ισχιαλγία ή τσιγκνεμέκ ή ουιλούκ αγρεσή[5]

Η ασθένεια εκείνη που «ζλαντίζουν τα μέσα».

Για το πρώτο στάδιο ή καλύτερα για τις απλές περιπτώσεις κάνανε εντριβές με ρακί κυρίως και τοποθετούσαν «μπλάστρι» με κοπανισμένο θυμίαμα πάνω σε γαλάζιο (;) χαρτί…

Η πλέον πάντως αποτελεσματική θεραπεία ήταν το πάτημα στο σώμα που μάλλον προκαλούσε ανακούφιση. Από παιδιά και μεγάλους έως και μικρές αρκούδες.

Ιδιαίτερα τις τελευταίες σημαντικές πληροφορίες αντλούμε από τα πονήματα του Φαιδ. Κουκουλέ και του Θανάση Κωστάκη όπου σύμφωνα με αυτά «ξάπλωναν ακόμη στη γη για να τους πατήσουν οι αρκούδες που είχαν μαζί τους οι τσιγγάνοι όταν περνούσαν από το χωριό…»[6]


[1] Παθολογική κατάσταση του οργανισμού η οποία συνίσταται στην παρουσία ουσιών της χολής στο αίμα και στους ιστούς…και κατά την οποία  το δέρμα και οι βλεννογόνοι  παίρνουν κίτρινο χρώμα…
[2] Κ. Νίγδελη- Γ. Σταματιάδη, ό.π. σ. 232, «…η θεραπεύτρια κυρίως έκοβε λεπτή σάρκινη μεμβράνη  κάτω από τη γλώσσα και στη συνέχεια γήτευε το παιδί, δηλαδή χάρασσε ελαφρά το μέσα μέρος  του πάνω χείλους, ακολούθως χάραζε σε σχήμα σταυρού ανάμεσα στα φρύδια και κατόπιν έβαζε αλοιφή αποτελούμενη από σκόρδο λιωμένο και μέλι…».

[3] Θανάσης Κωστάκηςό.π., σ. 344,  «από τουντούρι σπιτιού που ο άνδρας ή η γυναίκα είχαν παντρευτεί τρεις φορές…»

[4] Σύμφωνα με τον Θανάση Κωστάκη, βλ Ανακού σ. 293, «στα 1901 έπεσε τόσο μεγάλη επιδημία ιλαράς στο χωριό που για λίγες μέρες  μόνο ένα παιδί μπόρεσε να πάει στο σχολείο»

[5] Πρόκειται για πόνους του ισχιακού νεύρου

[6] Φαιδ. ΚουκουλέςΒυζαντινών βίος και πολιτισμός, Αθήνα, 1948 σ. 326 και Θανάσης Κωστάκης, ό.π , σ. 345

“Η Ιατρική στην Καππαδοκία…”
Κωνσταντίνος Νίγδελης


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ¨Γ. ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ¨
    Η ιστορία του κτιρίου: Το κτίριο κτισμένο σε σχήμα Π χρονολογείται από το 1880 και χτίστηκε για να φιλοξενήσει τις εγκαταστάσεις της έφιππης Οθωμανικής Σχολής Χωροφυλακής. Γράφει ο Δρ Εμμανουήλ Χριστοφορίδης
  2. Ο λοιμός (ΘΟΥΚ 2.47.1–2.54.5)
    Τέτοια λοιπόν ἐστάθηκε ἡ δημόσια κηδεία τό χειμώνα ἐκεῖνο• κι ὅταν πέρασε ὁ χειμώνας αὐτός, ἔκλεισε ὁ πρῶτος χρόνος τοῦ πολέμου. Κ' εὐθύς μόλις ἄρχισε τό καλοκαίρι, εἰσέβαλαν οἱ Πελοποννήσιοι κ' οἱ σύμμαχοί τους ὅπως καί προτήτερα στήν Ἀττική μέ τά δύο τρίτα τῆς στρατιωτικῆς του δύναμης ὁ καθένας (μέ ἀρχηγό πάλι τόν Ἀρχιδάμο...
  3. Φάρμακα… και θάματα
    αι μια μικρή αναφορά μας στα γνωστά-άγνωστα φάρμακα της εποχής…τα προτεινόμενα από την ορθόδοξη ιατρική επιστήμη και μη αναφερόμενα στο προηγούμενο κεφάλαιο στο οποίο περιγράψαμε τις διάφορες ασθένειες και τους τρόπους αντιμετώπισής τους. Απλά και χωρίς πολλούς σχολιασμούς εκτός δυο, που και γνωστότατα είναι, αλλά και χρησιμοποιούμενα σχεδόν μέχρι των ημερών μας…της βεντούζας και των βδελλών.
  4. Νοσήματα Υ' και Φ'
    Περιλαμβάνονται εδώ νοσήματα που αρχίζουν από τα γράμματα "Υ" και "Φ" όπως - Υδρωπικία ή γκελιντζίκ ή κουπλεμέ, Φαγούρα ή γουρτεσέν, Φυματίωση ή βερέμ ή χτικιό ή φθίση,
  5. Νοσήματα Χ' και Ψ'
    Περιλαμβάνονται εδώ νοσήματα που ανήκουν στα γράμματα "Χ" και "Ψ" όπως - Χεγιαρτσέχ ή κεντί ντασαγέ ή πρήξιμο όρχεων, Ψύξη, Ψωρίαση ή ουιούζ
  6. Νοσήματα - Γενικές παρατηρήσεις
    Φυσικά και οι ασθένειες δεν ήταν μόνο οι πιο πάνω περιγραφείσες. Απλά καταγράψαμε μόνο όσες βρήκαμε στην υπάρχουσα βιβλιογραφία του χώρου και για όσες
  7. Νοσήματα Τ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ αρχίζουν από το γράμμα 'Τ' όπως - Ταινία ή ελμίνες ή λεβίθες ή σογουλτζάν ή σερίτ, Τέτανος ή κακό, Τρέλα, Τριχόπτωση, Τσίμπλες ματιού ή πόνεμα, Τύφος ή χουμά ή χουμά σαλάχ ή σαρή σιτμά -
  8. Νοσήματα Σ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ αρχίζουν από το γράμμα 'Σ' όπως - Στειρότητα, Στομαχόπονος ή πόνος της κοιλιάς ή καρήν αγρισή, Στοματίτιδα ή μπαμπουχτσά, Συμφόρηση ή νταμναμάς ή τσαλγούν ή εγκεφαλικό (;), Συνάχι ή σαλίμ ή σαλούμ, Συρίγγιο ή αχαρτζά -
  9. Νοσήματα Π'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που ανήκουν στο γράμμα της αλφαβήτου "Π" όπως - Παράλυση ή κιοτρουμλούκ ή καλμάκ ή τσαγούλ’ σιν, Παρονυχίδες ή τριγυρίστρες ή ντολαμάγια, Πέτρα στα νεφρά ή τη χολή ή χολολιθίαση, Πληγές και πρηξίματα…γενικά, Πληγές και πρηξίματα σε…έκταση, Πνευμονία ή σατλιτζάν ή ακ τζιγιέρ ή ακ μαρασή, Πολυουρία, Πονοκέφαλος ή κεφαλαλγία ή αγρή, Πονοκέφαλος – πίεση (;), Πυρετός ή εμπύρετη κατάσταση ή νισά ή νισκιά ή σητμά ή αραλήκ σητμά,
  10. Νοσήματα Ν' και Ο'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που ανήκουν στους χαρακτήρες της αλφαβήτου "Ν" και "Ο" όπως - Νευρόπονος ή σινίρ χαστά ή σιραζέ… , Ούλα ή ντης ετέ ή ουλίτιδα ή αγίζ αγρισί
  11. Νοσήματα Μ'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα τα οποία κατατάσονται κάτω από το γράμμα "Μ" όπως - Μαγουλάδες ή παρωτίδα, Μαράζι ή μαράζ, Μέθη, Μελάνωμα… ίσως τιβγά, Μυρμηκιές ή μυρμηγκιές ή ακροχορδόνες ή σίγρια ή κορ κεβενίδια, Μώλωπες,
  12. Νοσήματα Λ'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από το γράμμα "Λ" όπως - Λιποθυμιά ή μπαϊντισίν ή μπαγιλμάκ ή μπαϊλμά, Λύσσα ή γουντούς ή γουντουλάτισμα ή κουντουρμάκ ή κουτουζλούκ
  13. Νοσήματα Κ'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από το γράμμα του αλφαβήτου "Κ" όπως - Κακαμά ή κοτσά ή ιδρωτίλες, Κάλοι ή Νασούρ, Κάταγμα ή σπάσιμο ή κιρκλήκ, Κάψιμο ή γιανμάκ, Κήλη ή σακάτ, Κλήμα, Κοκκύτης ή κοκίτης ή του γαϊδουριού ο βήχας ή ντεβέ εκσιργί, Κοτί τόιμα ή κακό αίμα, Κόψιμο, ή διάρροια ή ισάλ ή καρή αγρισή, Κριθαράκι, Κρυολόγημα ή σουβουλούκ ή κουλούτζ
  14. Νοσήματα Ι'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από το γράμμα "Ι" όπως - Ίκτερος ή σαραλήκ ή σαρουλούχ ή χρυσή, Ιλαρά ή ίλερις ή τσιτσέτσα ή τσιτσέκ ή κιζαμούχια ή μπέμπελη, Ισχιαλγία ή τσιγκνεμέκ ή ουιλούκ αγρεσή
  15. Νοσήματα Ζ' και Η'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από τα γράμματα "Ζ" και "Η" του αλφαβήτου - Ζοχάδες ή αιμορροΐδες ή μαγιασήλ (μαγιασούλ), Ηλίαση
  16. Νοσήματα Ε'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που ανήκουν στο γράμμα ''Ε'' - Ειλεός, Ελονοσία ή σουτμάς, Εξάρθρωση ή γεριντέν τσικαρμάκ ή βγάλσιμο, Επιληψία ή σεληνιασμός ή σάρα ή σορά τισυριλήκ, Έρπης (ζωστήρ) ή κεμέρ, Ευλογιά ή ασιλαμάκ τσιτσέκ ιλετή,
  17. Νοσήματα Δ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ είναι αυτά που αρχίζουν από το γράμμα "Δ" - Δαγκάματα, Δάκρυσμα ή δακρύρροια, Διφθερίτιδα ή μπογματζάς ή μπόχσεν ή κουρμπαγού, Δόντια χαλασμένα ή πονόδοντος ή τσουρούκ ντής, Δυσουρία ή τσαλμάκ ή σιντίκ τουτκουνλμασή, Δυσκοιλιότητα ή καμπιζλίκ...
  18. Νοσήματα Γ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ είναι αυτά που αρχίζουν από το γράμμα "Γ" - Γάπαρτσεχ ή πρήξιμο πέλματος…, Γρίπη…
  19. Νοσήματα Β΄
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ είναι αυτά που αρχίζουν από το γράμμα "Β" - Βάρεμα ή καχεξία ή ατροφία ή ζαμπουνλούκ ή κιρκ παστί ή τσαλοπατεμένα, Βήχας ή οκουρούκ ή κουρού οκουρούρουμ (ξηρός βήχας), Βουζούνια ή δοθιήνες ή βιζούνους ή σιμπάν ή σπυριά...
  20. Νοσήματα Α΄
    Νοσήματα που συμπεριλαμβάνονται εδώ είναι: Αδελφοδιώκτης, Αδενοπάθεια, Αδενίτιδα ή κουρμπαγού, Αιμορραγία ή Καν ακμασή ή ακμάκ
  21. Νοσήματα…χασταλήκ
    Ίδια και απαράλλαχτα παντού με τα αυτά χαστανήκ νισανή αλλά με διαφορετικές ονομασίες και σχεδόν πανομοιότυπες μεθόδους αντιμετώπισης. Κατανοητά και εξηγήσιμα αμφότερα. Διότι και στις δυο περιπτώσεις, ονομασίες και τρόπους αντιμετώπισης, σημαντικότατο ρόλο έπαιξαν οι τοπικοί ιδιωματισμοί, τα δάνεια, τα αντιδάνεια, αλλά και οι «σχολές» σε σχέση φυσικά και πάντοτε σε αγαστή συνεργασία με τους άλλους, το μουσουλμανικό στοιχείο δηλαδή.

Author: Μνήμες