Νοσήματα Μ’

Δεν γνωρίζουμε αν όντως ήταν καλοί γιατροί ή απλά περισσότερο ανθρώπινοι, ίσως ίσως ρομαντικοί ιδεολόγοι, υπηρέτες ταπεινοί του Ιπποκράτειου όρκου. Όμως αποτελούσαν κάτι το ξεχωριστό, τους οποίους οι λόγιοι της εποχής αλλά και ο κόσμος τους μνημόνευε μετά περισσού σεβασμού.

Στη συνέχεια παρουσιάζουμε με απόλυτη αλφαβητική σειρά τις γνωστές ασθένειες και τους τρόπους αντιμετώπισής τους. Ασθένειες και θεραπείες τις οποίες αντλήσαμε κυρίως από την υπάρχουσα βιβλιογραφία αλλά μάθαμε και από τις πάμπολλες μαρτυρίες.  Που αφού καταγράφηκαν, φυλάσσονται ως πολύτιμες παρακαταθήκες στα Ιστορικά Κέντρα.

Γενικές παρατηρήσεις για τα νοσήματα

Νοσήματα που ανήκουν στο γράμμα ”Μ”

Μαγουλάδες ή παρωτίδα

Πρόκειται για μια λοιμώδη ασθένεια που εκδηλώνεται κύρια ως φλεγμονή των σιελογόνων αδένων συνοδευόμενη, τις περισσότερες φορές, με δυνατούς πόνους.

Μεταξύ των θεραπειών ήταν:

  • το δέσιμο των μάγουλων με επιθέματα καταπλασμάτων κυρίως λιναρόσπορου.
  • η τοποθέτηση φετών από λεμόνι στις φλεγμονές.
  • η τοποθέτηση κόκκινου πανιού στο πρόσωπο του παιδιού και πάνω στα σημεία ζωγράφιζαν σταυρούς με χρώμα από σκουριά και κάπνα λέγοντας ταυτόχρονα ξόρκια και ανάλογες ευχές.

 

Μαράζι ή μαράζ

Ασθένεια της οποία τα μεν αποτελέσματα ήταν ορατά, αλλά όχι όμως γνωστές οι αιτίες. Ή καλύτερα πίστευαν πως μπορεί να προέλθει από διάφορες αιτίες, αλλά με κοινά συμπτώματα όπως: κατάθλιψη, έντονη στενοχώρια, συνεχή αφαγία, μεγάλη καχεξία κλπ.

Έτσι έχουμε τους παρακάτω τύπους:

  • Το «αγαπητικό» μαράζι για τους νέους και τα κορίτσια.

Οφείλονταν σ’ εκείνο το φτερωτό αγγελάκι που κτυπούσε αδιάκριτα μην υπολογίζοντας τόπο και χρόνο και με τους νέους να μην μπορούν να αντιδράσουν διότι «έτσι έπρεπε, το απαιτούσε η τάξη και η ηθική, ο κοινωνικός περίγυρος, τα ειωθότα της εποχής». Ιδιαίτερα μάλιστα όταν υπήρχε σχετική άρνηση από πλευράς της οικογενείας κάποιου ή κάποιας.

Τους «κτυπημένους-μαραζωμένους» τους λέγανε και «μαϊμένους= μαγεμένους». Φυσικά η λύση στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν είναι ιατρικής φύσεως, αλλά κυρίως ανθρώπινης επαφής…

  • Το μαράζι που προέρχεται από το κακό μάτι και που ο ασθενής λιώνει κυριολεκτικά. Σε αυτές τις περιπτώσεις βεβαίως η λύση δεν είναι ο γιατρός, αλλά η κυρά Σουλτάνα η ξεματιάστρα, ή ο Οτζάχ του χωριού που θα κάνει τα απαραίτητα! Τα οποία βεβαίως ήταν πολλά και ποικίλα, σημαντικά μα και ασήμαντα.
  • Υπήρχαν και οι σχετικά ελαφριές περιπτώσεις οι οποίες μπορούσαν να προέλθουν κυρίως από την έκθεση του ατόμου σε υπερβολική ζέστη. Σε αυτές τις περιπτώσεις συνιστούσαν γερά λουτρά με νερό «όπου είχαν βράσει φύλλα καρυδιά και ιτιάς»[1]
  • Για τις δύσκολες περιπτώσεις συνιστούσαν σχετική δίαιτα και αποφυγή ορισμένων τροφών όπως: πλιγουριού, αβγών, αλλά και την βρώση ρυζιού και γλυκών.
  • Τέλος, για τις εξαιρετικά δύσκολες περιπτώσεις που προέρχονταν από κάθε αιτία προσέφευγαν, ξέχωρα από τα παραπάνω, σε δραστικότερες μεθόδους αντιμετώπισης της ασθένειας, όπως:

α-Άλειβαν τον ασθενή με πετιμέζι ζυμωμένο με χώμα δίδοντάς του μάλιστα ένα μικρό κομμάτι για να φάει…

β-κοπάνιζαν ένα μικρό περιστέρι και όπως ήτανε ζεστό το τύλιγαν στη μέση του.

 

Μέθη

Φυσικά και δεν ήταν ασθένεια όμως λάβαιναν, για την αντιμετώπισή της, αρκετά κατασταλτικά μέτρα.

Η πλέον σημαντική προσπάθεια πάντως εστιαζότανε στο να προκαλέσουν εμετό, διότι πίστευαν πως έτσι θα απελευθερωνότανε από το επικίνδυνο βάρος του στομάχου που προκαλούσε τις ζαλούρες, την αστάθεια, τους φοβερούς πονοκεφάλους και όλα τα συναφή.

Έτσι για να γίνει αυτό χορηγούσαν στον δράστη μπόλικα τουρσιά…αλλά και αλατόνερο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις τον πότιζαν με ξύδι, κάποιες άλλες φορές πικραμύγδαλα και στις περισσότερες του έριχναν κρύο νερό στο κεφάλι…Το αξιοσημείωτο είναι πως υπήρχαν για την αντιμετώπισή της και προληπτικά μέτρα.

Λέγανε λοιπόν πως για να προλάβει κανείς τη μέθη έπρεπε να πιει πιο μπροστά λίγο λάδι.

 

Μελάνωμα… ίσως τιβγά

Δεν γνωρίζουμε ακριβώς την ονομασία τούτης της παιδικής ασθένειας, αλλά σε κάθε περίπτωση έπρεπε οι γονείς να πάνε το φσάχ στο γιατρό διότι διαφορετικά μπορούσε ακόμα και να πεθάνει.

Τα συμπτώματά της ήταν «μελάνιασμα από τα φρύδια και πάνω αλλά και στις φλέβες του κεφαλιού». Ισχυρίζονταν, μάλιστα, πως ήταν αποτέλεσμα θεϊκής τιμωρίας και πως γεννιότανε έτσι το παιδί από την κοιλιά της μάνας του.

Έτσι, εκτός από τις σχετικές ευχές της εκκλησίας για την αποκατάσταση της υγείας του νεογέννητου, οι μοναδικές καταγεγραμμένες θεραπευτικές μέθοδοι ήταν:

  • κοπανισμένα σκουλήκια ανακατεμένα με καραμπογιά πάνω στα φρύδια αφού προηγούμενα χαραζόταν το μέρος με ξυράφι απαλά…
  • κοπανισμένη ρόβη ζυμωμένη με λάδι πάνω στον αφαλό του μικρού, αφού προηγούμενα το πότιζαν με λίγο ζουμί από ραπάνι ανακατεμένου με ξύδι για «να σκοτώσουν του τζιεριού το σκωλέκ’».

Παρατήρηση

Βεβαίως υπήρχαν και πιο δυναμικές θεραπείες μεταξύ των οποίων το σημάδεμα με πυρωμένο βελόνι του σώματος του μικρού, το πότισμά του με γάλα μαύρου γαϊδουριού και το τύλιγμά του με τομάρι νεοσφαγμένου ζώου.

 

Μυρμηκιές ή μυρμηγκιές ή ακροχορδόνες ή σίγρια ή κορ κεβενίδια

Δηλαδή τα μικρά σαρκώδη εξογκώματα στο δέρμα ιδίως χεριών και ποδιών…

Υπήρχαν διάφορες θεραπείες όπως:

  • τα ξόρκια και ιδιαίτερες ευχές.
  • διάφορα μαλακτικά από βότανα.
  • ο ζωμός του σουσούρ που τα έκαιγε.
  • αλλά και ένα αβγό με σαράντα σπυριά σίκαλης «διαβασμένα» και χωμένα στο χώμα.

Παρατήρηση

Η καλύτερη περίοδος εξάλειψής τους ήταν αυτή του καινούργιου φεγγαριού. Σφάζανε μια μαύρη κατά προτίμηση κότα, παίρνανε τα άντερά της, τα κρατούσανε στα χέρια και, δένοντας κόμπους, έλεγαν σε καθένα ένα κομμάτι από το «πιστεύω». Στη συνέχεια παράχωναν τα έντερα και πίστευαν ότι μέχρι να λιώσουν θα φεύγανε και οι μυρμηγκιές.

 

 

Μώλωπες

Δηλαδή μελανιές του δέρματος από κτύπημα που συνήθως συνοδεύονται και με πρήξιμο του σημείου.

Και εδώ η συνιστώμενη θεραπεία ήταν ανάλογη με την έκταση και το είδος του προβλήματος. Για παράδειγμα διαφορετική θεραπεία συνιστούσαν για τους απλούς μώλωπες που προέρχονταν από ένα κτύπημα και μάλιστα σε ένα συγκεκριμένο σημείο και άλλη για πέσιμο από το άλογο.

Για τις απλές περιπτώσεις πρότειναν μαλάξεις με λάδι και ξύδι ενώ στις μεγαλύτερες σε έκταση πρότειναν να τυλιχθεί το κτυπημένο μέρος με δέρμα νεοσφαγμένου προβάτου!

Πάντως σχεδόν σε όλες τις καταστάσεις συνιστούσαν και την τοποθέτηση κοπανισμένων κρεμμυδιών ή βρασμένων πρασόφυλλων. Τα τελευταία ιδιαίτερα τα χρησιμοποιούσαν τοποθετώντας τα πάνω στα σημεία με λίγο λίπος.

Στις εξαιρετικές περιπτώσεις πάλι οι θεραπευτές μετά την εντριβή του μώλωπα με το λάδι τοποθετούσαν το προαναφερόμενο δέρμα του ζώου όμως μαζί με κοπανισμένα κρεμμύδια, αναμεμειγμένα με σταφίδες και μια φρεσκοσφαγμένη κότα…


[1] Ό.π., σ. 295

“Η Ιατρική στην Καππαδοκία…”
Κωνσταντίνος Νίγδελης


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ¨Γ. ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ¨
    Η ιστορία του κτιρίου: Το κτίριο κτισμένο σε σχήμα Π χρονολογείται από το 1880 και χτίστηκε για να φιλοξενήσει τις εγκαταστάσεις της έφιππης Οθωμανικής Σχολής Χωροφυλακής. Γράφει ο Δρ Εμμανουήλ Χριστοφορίδης
  2. Ο λοιμός (ΘΟΥΚ 2.47.1–2.54.5)
    Τέτοια λοιπόν ἐστάθηκε ἡ δημόσια κηδεία τό χειμώνα ἐκεῖνο• κι ὅταν πέρασε ὁ χειμώνας αὐτός, ἔκλεισε ὁ πρῶτος χρόνος τοῦ πολέμου. Κ' εὐθύς μόλις ἄρχισε τό καλοκαίρι, εἰσέβαλαν οἱ Πελοποννήσιοι κ' οἱ σύμμαχοί τους ὅπως καί προτήτερα στήν Ἀττική μέ τά δύο τρίτα τῆς στρατιωτικῆς του δύναμης ὁ καθένας (μέ ἀρχηγό πάλι τόν Ἀρχιδάμο...
  3. Φάρμακα… και θάματα
    αι μια μικρή αναφορά μας στα γνωστά-άγνωστα φάρμακα της εποχής…τα προτεινόμενα από την ορθόδοξη ιατρική επιστήμη και μη αναφερόμενα στο προηγούμενο κεφάλαιο στο οποίο περιγράψαμε τις διάφορες ασθένειες και τους τρόπους αντιμετώπισής τους. Απλά και χωρίς πολλούς σχολιασμούς εκτός δυο, που και γνωστότατα είναι, αλλά και χρησιμοποιούμενα σχεδόν μέχρι των ημερών μας…της βεντούζας και των βδελλών.
  4. Νοσήματα Υ' και Φ'
    Περιλαμβάνονται εδώ νοσήματα που αρχίζουν από τα γράμματα "Υ" και "Φ" όπως - Υδρωπικία ή γκελιντζίκ ή κουπλεμέ, Φαγούρα ή γουρτεσέν, Φυματίωση ή βερέμ ή χτικιό ή φθίση,
  5. Νοσήματα Χ' και Ψ'
    Περιλαμβάνονται εδώ νοσήματα που ανήκουν στα γράμματα "Χ" και "Ψ" όπως - Χεγιαρτσέχ ή κεντί ντασαγέ ή πρήξιμο όρχεων, Ψύξη, Ψωρίαση ή ουιούζ
  6. Νοσήματα - Γενικές παρατηρήσεις
    Φυσικά και οι ασθένειες δεν ήταν μόνο οι πιο πάνω περιγραφείσες. Απλά καταγράψαμε μόνο όσες βρήκαμε στην υπάρχουσα βιβλιογραφία του χώρου και για όσες
  7. Νοσήματα Τ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ αρχίζουν από το γράμμα 'Τ' όπως - Ταινία ή ελμίνες ή λεβίθες ή σογουλτζάν ή σερίτ, Τέτανος ή κακό, Τρέλα, Τριχόπτωση, Τσίμπλες ματιού ή πόνεμα, Τύφος ή χουμά ή χουμά σαλάχ ή σαρή σιτμά -
  8. Νοσήματα Σ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ αρχίζουν από το γράμμα 'Σ' όπως - Στειρότητα, Στομαχόπονος ή πόνος της κοιλιάς ή καρήν αγρισή, Στοματίτιδα ή μπαμπουχτσά, Συμφόρηση ή νταμναμάς ή τσαλγούν ή εγκεφαλικό (;), Συνάχι ή σαλίμ ή σαλούμ, Συρίγγιο ή αχαρτζά -
  9. Νοσήματα Π'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που ανήκουν στο γράμμα της αλφαβήτου "Π" όπως - Παράλυση ή κιοτρουμλούκ ή καλμάκ ή τσαγούλ’ σιν, Παρονυχίδες ή τριγυρίστρες ή ντολαμάγια, Πέτρα στα νεφρά ή τη χολή ή χολολιθίαση, Πληγές και πρηξίματα…γενικά, Πληγές και πρηξίματα σε…έκταση, Πνευμονία ή σατλιτζάν ή ακ τζιγιέρ ή ακ μαρασή, Πολυουρία, Πονοκέφαλος ή κεφαλαλγία ή αγρή, Πονοκέφαλος – πίεση (;), Πυρετός ή εμπύρετη κατάσταση ή νισά ή νισκιά ή σητμά ή αραλήκ σητμά,
  10. Νοσήματα Ν' και Ο'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που ανήκουν στους χαρακτήρες της αλφαβήτου "Ν" και "Ο" όπως - Νευρόπονος ή σινίρ χαστά ή σιραζέ… , Ούλα ή ντης ετέ ή ουλίτιδα ή αγίζ αγρισί
  11. Νοσήματα Μ'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα τα οποία κατατάσονται κάτω από το γράμμα "Μ" όπως - Μαγουλάδες ή παρωτίδα, Μαράζι ή μαράζ, Μέθη, Μελάνωμα… ίσως τιβγά, Μυρμηκιές ή μυρμηγκιές ή ακροχορδόνες ή σίγρια ή κορ κεβενίδια, Μώλωπες,
  12. Νοσήματα Λ'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από το γράμμα "Λ" όπως - Λιποθυμιά ή μπαϊντισίν ή μπαγιλμάκ ή μπαϊλμά, Λύσσα ή γουντούς ή γουντουλάτισμα ή κουντουρμάκ ή κουτουζλούκ
  13. Νοσήματα Κ'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από το γράμμα του αλφαβήτου "Κ" όπως - Κακαμά ή κοτσά ή ιδρωτίλες, Κάλοι ή Νασούρ, Κάταγμα ή σπάσιμο ή κιρκλήκ, Κάψιμο ή γιανμάκ, Κήλη ή σακάτ, Κλήμα, Κοκκύτης ή κοκίτης ή του γαϊδουριού ο βήχας ή ντεβέ εκσιργί, Κοτί τόιμα ή κακό αίμα, Κόψιμο, ή διάρροια ή ισάλ ή καρή αγρισή, Κριθαράκι, Κρυολόγημα ή σουβουλούκ ή κουλούτζ
  14. Νοσήματα Ι'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από το γράμμα "Ι" όπως - Ίκτερος ή σαραλήκ ή σαρουλούχ ή χρυσή, Ιλαρά ή ίλερις ή τσιτσέτσα ή τσιτσέκ ή κιζαμούχια ή μπέμπελη, Ισχιαλγία ή τσιγκνεμέκ ή ουιλούκ αγρεσή
  15. Νοσήματα Ζ' και Η'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από τα γράμματα "Ζ" και "Η" του αλφαβήτου - Ζοχάδες ή αιμορροΐδες ή μαγιασήλ (μαγιασούλ), Ηλίαση
  16. Νοσήματα Ε'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που ανήκουν στο γράμμα ''Ε'' - Ειλεός, Ελονοσία ή σουτμάς, Εξάρθρωση ή γεριντέν τσικαρμάκ ή βγάλσιμο, Επιληψία ή σεληνιασμός ή σάρα ή σορά τισυριλήκ, Έρπης (ζωστήρ) ή κεμέρ, Ευλογιά ή ασιλαμάκ τσιτσέκ ιλετή,
  17. Νοσήματα Δ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ είναι αυτά που αρχίζουν από το γράμμα "Δ" - Δαγκάματα, Δάκρυσμα ή δακρύρροια, Διφθερίτιδα ή μπογματζάς ή μπόχσεν ή κουρμπαγού, Δόντια χαλασμένα ή πονόδοντος ή τσουρούκ ντής, Δυσουρία ή τσαλμάκ ή σιντίκ τουτκουνλμασή, Δυσκοιλιότητα ή καμπιζλίκ...
  18. Νοσήματα Γ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ είναι αυτά που αρχίζουν από το γράμμα "Γ" - Γάπαρτσεχ ή πρήξιμο πέλματος…, Γρίπη…
  19. Νοσήματα Β΄
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ είναι αυτά που αρχίζουν από το γράμμα "Β" - Βάρεμα ή καχεξία ή ατροφία ή ζαμπουνλούκ ή κιρκ παστί ή τσαλοπατεμένα, Βήχας ή οκουρούκ ή κουρού οκουρούρουμ (ξηρός βήχας), Βουζούνια ή δοθιήνες ή βιζούνους ή σιμπάν ή σπυριά...
  20. Νοσήματα Α΄
    Νοσήματα που συμπεριλαμβάνονται εδώ είναι: Αδελφοδιώκτης, Αδενοπάθεια, Αδενίτιδα ή κουρμπαγού, Αιμορραγία ή Καν ακμασή ή ακμάκ
  21. Νοσήματα…χασταλήκ
    Ίδια και απαράλλαχτα παντού με τα αυτά χαστανήκ νισανή αλλά με διαφορετικές ονομασίες και σχεδόν πανομοιότυπες μεθόδους αντιμετώπισης. Κατανοητά και εξηγήσιμα αμφότερα. Διότι και στις δυο περιπτώσεις, ονομασίες και τρόπους αντιμετώπισης, σημαντικότατο ρόλο έπαιξαν οι τοπικοί ιδιωματισμοί, τα δάνεια, τα αντιδάνεια, αλλά και οι «σχολές» σε σχέση φυσικά και πάντοτε σε αγαστή συνεργασία με τους άλλους, το μουσουλμανικό στοιχείο δηλαδή.

Author: Μνήμες