Νοσήματα Π’

Δεν γνωρίζουμε αν όντως ήταν καλοί γιατροί ή απλά περισσότερο ανθρώπινοι, ίσως ίσως ρομαντικοί ιδεολόγοι, υπηρέτες ταπεινοί του Ιπποκράτειου όρκου. Όμως αποτελούσαν κάτι το ξεχωριστό, τους οποίους οι λόγιοι της εποχής αλλά και ο κόσμος τους μνημόνευε μετά περισσού σεβασμού.

Στη συνέχεια παρουσιάζουμε με απόλυτη αλφαβητική σειρά τις γνωστές ασθένειες και τους τρόπους αντιμετώπισής τους. Ασθένειες και θεραπείες τις οποίες αντλήσαμε κυρίως από την υπάρχουσα βιβλιογραφία αλλά μάθαμε και από τις πάμπολλες μαρτυρίες.  Που αφού καταγράφηκαν, φυλάσσονται ως πολύτιμες παρακαταθήκες στα Ιστορικά Κέντρα.

Γενικές παρατηρήσεις για τα νοσήματα

Νοσήματα που ανήκουν στο γράμμα ”Π”

 

Παράλυση ή κιοτρουμλούκ ή καλμάκ ή τσαγούλ’ σιν[1]

Πρόκειται για την εξασθένηση, μείωση ή απώλεια της ικανότητας για κίνηση λόγω βλάβης των νευρικών ινών ή μυών του σώματος.

Πίστευαν πως προερχότανε από διαβολική επήρεια και συνεπώς η πλέον κατάλληλη ενδεικνυόμενη θεραπεία ήταν αυτή της θρησκευτικής ιάσεως. Έτσι συνιστούσαν τις γνωστές εγκοιμήσεις σε ορισμένους ναούς και τις ευχές του ιερέα με αντίστοιχα ταξίματα

Βεβαίως συνιστούσαν και διάφορα άλλα όπως:

  • εντριβές στα σημεία παράλυσης με ξύδι, αλλά και λάδι.
  • ζεστά επιθέματα πίτουρου, αλλά και λιναρόσπορου.

 

Παρονυχίδες ή τριγυρίστρες ή ντολαμάγια

Σε περίπτωση μόλυνσης του νυχιού(ντολαμά) συνιστούσαν κατάπλασμα αποτελούμενο από κοπανισμένο βάτραχο ή κολεβέστρες (κολεόπτερα) στο σημείο του ερεθισμού.

 

 

Πέτρα στα νεφρά ή τη χολή ή χολολιθίαση

Δηλαδή ο σχηματισμός και παρουσία αλάτων (πετρών) που προκαλούν από δυσφορία έως και πόνους. Για ριζική θεραπεία πρότειναν πολλά όπως: ελαφρά πηδηματάκια, μεγάλα, πέσιμο από ύψος, τσακώντισμα- κατούρημα συγκεκριμένες ώρες, ποικίλες δίαιτες, αλλά…

Αλλά το καλύτερο φάρμακο ήταν αφέψημα από βρασμένο μαϊντανό.

 

 

Πληγές και πρηξίματα…γενικά

Έχουμε κατ’ επανάληψη πει πως κάθε περίπτωση αντιμετωπιζότανε ξεχωριστά και ήτανε ανάλογη με την έκταση και το είδος του προβλήματος.

Υπήρχαν όμως και μερικές γενικές καταστάσεις, μάλλον ήπιες και τα μάλα συνηθισμένες. Σε αυτές, όπως για παράδειγμα τρυπήματα από καρφιά ή μυτερές πέτρες ή μικρομάτωμα από κόψιμο, πρότειναν αλοιφή που παρασκεύαζαν με φρέσκο βούτυρο ανάλατο, αλεύρι σίκαλης και λίγο γιαούρτι…

 

 

Πληγές και πρηξίματα σε… έκταση

Ανεξάρτητα από τις κατά περίπτωση θεραπείες, για τούτες τις ιδιαίτερα επώδυνες καταστάσεις συνιστούσαν τη γελέτς μεχλεμί, δηλαδή αλοιφή του ξίφους.

Μια αλοιφή αποτελεσματική σύμφωνα με τους ειδικούς σχεδόν για κάθε πληγή και πρήξιμο της οποίας η παρασκευή ήταν αρκετά δύσκολη μιας και τα συστατικά της πολλά κα σύνθετα. Έτσι:

«Παίρνανε τσαμ σακεζέ (ρετσίνι πεύκου)…λίπος από ντόνγιαγε (νεφραμιά)…μαστίχα χιώτικη…τρίμμα από άπιαστο σαπούνι…και λάδι. Κατά τη διαδικασία του βρασίματος ρίχνανε και ζουμιά από κρεμμύδι…»

Όλα αυτά λοιπόν ως αλοιφή τα τοποθετούσαν στις πληγές και τα πρηξίματα…

 

 

 

Πνευμονία ή σατλιτζάν ή ακ τζιγιέρ ή ακ μαρασή

Πρόκειται για οξεία λοιμώδη ασθένεια που προκαλεί φλεγμονές στους πνεύμονες…

Μια λοιπόν από τις πλέον επικίνδυνες ασθένειες η οποία σε αρκετές περιπτώσεις κατέληγε, τότε τουλάχιστον, στο μοιραίο. Πάντως πίστευαν πως προέρχεται πάντοτε από το κρύο, πως βουλώνουν τα πνευμόνια, πως το άτομο καταπονείται και κατά συνέπεια θα έπρεπε πρώτα να το ζεστάνουν και μετά να το βοηθήσουν να ορθοποδήσει…

Έτσι συνιστούσαν:

  • Καταπλάσματα λιναρόσπορου.
  • καταπλάσματα πίτουρου.
  • χορήγηση αφεψημάτων.
  • κυδώνι ψημένο με λιβάνι και στάχτη.
  • σφάζανε μια μαύρη, κατά προτίμηση, κότα και όπως ήταν ανοιγμένη την τοποθετούσαν στο σώμα του άτυχου ασθενούς για μια ολάκερη μέρα…
  • «κόβανε» βεντούζες, ξυραφιές στα πλευρά, κοφτές βεντούζες, για «να βγει το κακό αίμα», κολλούσαν βδέλλες.

παρατήρηση

Μεταξύ των άλλων απαγόρευαν στον ασθενή να πίνει γενικά οινοπνευματώδη ποτά, αλμυρά, να τρώει κρύα φαγητά ή και γλυκά.

 

Πολυουρία

Το αντίθετο ακριβώς από τη δυσουρία ή το τσαλμάκ. Η κατάσταση εκείνη δηλαδή που το τσακόντισμα (κατούρημα), γινότανε σε υπερβολικά μεγάλη συχνότητα.

Τώρα, κατά την άποψη των ειδικών «χαλάρωναν τα νεύρα τους ή άνοιγαν τα μέσα τους» και γι’ αυτό συνιστούσαν, εκτός από την αποφυγή πολλών υγρών και υδαρών φαγητών, την τοποθέτηση καταπλάσματος που αποτελούνταν με λιωμένο θυμίαμα, κερί εμποτισμένου με ρακί στη μέση του ασθενούς.

 

Πονοκέφαλος ή κεφαλαλγία ή αγρή

Οι θεραπείες πολλαπλές.

Από ξεκούραση και μπόλικο τσάι, έως και την τοποθέτηση φετών ωμής πατάτας στα μηνίγγια του πάσχοντος. Αλλά και εντριβές στο μέτωπο με μπόλικο ξύδι ή και ρακί.

Σε ορισμένες πάλι περιπτώσεις άλειβαν το πρόσωπο του πάσχοντος με λίγο πετιμέζι και σε κάποιες άλλες τοποθετούσαν κρύα επιθέματα.

Το μουσουλμανικό στοιχείο χρησιμοποιούσε ένα κατάπλασμα φτιαγμένο από κτυπημένα φύλλα κισσού και μπόλικο ξύδι.

Πίστευαν επίσης πως το κάρδαμο με λίγο κρασί μπορούσε να πάρει όλους τους πόνους.

Παρατήρηση

Ιδιαίτερα αποτελεσματικές, κατά περίπτωση, ήταν του «Μαγιού σουλούκια», δηλαδή οι ανοιξιάτικες βδέλλες τις οποίες τοποθετούσαν στους κροτάφους του πάσχοντος.

 

Πονοκέφαλος – πίεση (;)

Εκτός φυσικά των ανωτέρω περιγραφομένων θεραπειών, δηλαδή των διαφόρων καταπλασμάτων και των βδελλών, για την αποφυγή οποιουδήποτε συμβάντος οι γυναίκες ράβανε στο κάλυμμα της κεφαλής των ανδρών τους ένα κομμάτι σιδήρου[2] το οποίο, σύμφωνα με τους ειδικούς, θα τους προστάτευε απορροφώντας συνεχώς το κακό.

 

 

Πυρετός ή εμπύρετη κατάσταση ή νισά ή νισκιά ή σητμά ή αραλήκ σητμά

Δηλαδή παθολογική κατάσταση όπου παρατηρείται μη φυσιολογική άνοδος της θερμοκρασίας του σώματος.

Σύμφωνα λοιπόν με τα ιατρικά δεδομένα και τις γνώσεις των ειδικών θα έπρεπε με κάθε θυσία να «σβήσουν» τη θέρμη. Η οποία μπορούσε να προκαλέσει μεγάλο κακό εάν και εφόσον συνεχιζότανε για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Συνεπώς όλες οι συμβουλές και τα προτεινόμενα μέσα αποσκοπούσαν στην καταστολή της.

Έτσι:

  • δένανε το αριστερό, της καρδιάς που λένε, χέρι του αρρώστου γερά πιστεύοντας πως με αυτόν τον τρόπο η θέρμη θα πέσει.
  • τοποθετούσαν στο κεφάλι του ασθενούς επιθέματα βουτηγμένα στο ξύδι.
  • του χορηγούσαν συνεχώς αριάνι.
  • στον υψηλό πυρετό τοποθετούσαν τα πόδια του ασθενούς σε σκάφη με χλιαρό νερό «για να πάρει έτσι την κάψα…»
  • στις ίδιες καταστάσεις τοποθετούσανε και φέτες από ωμές πατάτες με λίγο καφέ, αν υπήρχε, ή εμποτισμένες στο ξύδι, στο μέτωπο του πάσχοντος.
  • τον «βάλλισκαν ντου σου πετσί», δηλαδή τον βάζανε σε δέρμα που δεν ήταν τίποτε άλλο παρά ο άπλυτος σάκος στομάχου σφαγμένης αγελάδας ως καπέλο, αλλά ταυτόχρονα και το σώμα του με το υπόλοιπο τομάρι.
  • τοποθετούσαν στο κορμί του αρρώστου, ιδιαίτερα μάλιστα όταν η εμπύρετη κατάσταση συνοδευότανε και με σπασμούς ή «τουρτούρες», ζεστές πέτρες τυλιγμένες με καθαρά πανιά.

[1] Κουτ ολντού= έγινε παράλυτος

[2] Μιχλαντούζ

“Η Ιατρική στην Καππαδοκία…”
Κωνσταντίνος Νίγδελης


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ¨Γ. ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ¨
    Η ιστορία του κτιρίου: Το κτίριο κτισμένο σε σχήμα Π χρονολογείται από το 1880 και χτίστηκε για να φιλοξενήσει τις εγκαταστάσεις της έφιππης Οθωμανικής Σχολής Χωροφυλακής. Γράφει ο Δρ Εμμανουήλ Χριστοφορίδης
  2. Ο λοιμός (ΘΟΥΚ 2.47.1–2.54.5)
    Τέτοια λοιπόν ἐστάθηκε ἡ δημόσια κηδεία τό χειμώνα ἐκεῖνο• κι ὅταν πέρασε ὁ χειμώνας αὐτός, ἔκλεισε ὁ πρῶτος χρόνος τοῦ πολέμου. Κ' εὐθύς μόλις ἄρχισε τό καλοκαίρι, εἰσέβαλαν οἱ Πελοποννήσιοι κ' οἱ σύμμαχοί τους ὅπως καί προτήτερα στήν Ἀττική μέ τά δύο τρίτα τῆς στρατιωτικῆς του δύναμης ὁ καθένας (μέ ἀρχηγό πάλι τόν Ἀρχιδάμο...
  3. Φάρμακα… και θάματα
    αι μια μικρή αναφορά μας στα γνωστά-άγνωστα φάρμακα της εποχής…τα προτεινόμενα από την ορθόδοξη ιατρική επιστήμη και μη αναφερόμενα στο προηγούμενο κεφάλαιο στο οποίο περιγράψαμε τις διάφορες ασθένειες και τους τρόπους αντιμετώπισής τους. Απλά και χωρίς πολλούς σχολιασμούς εκτός δυο, που και γνωστότατα είναι, αλλά και χρησιμοποιούμενα σχεδόν μέχρι των ημερών μας…της βεντούζας και των βδελλών.
  4. Νοσήματα Υ' και Φ'
    Περιλαμβάνονται εδώ νοσήματα που αρχίζουν από τα γράμματα "Υ" και "Φ" όπως - Υδρωπικία ή γκελιντζίκ ή κουπλεμέ, Φαγούρα ή γουρτεσέν, Φυματίωση ή βερέμ ή χτικιό ή φθίση,
  5. Νοσήματα Χ' και Ψ'
    Περιλαμβάνονται εδώ νοσήματα που ανήκουν στα γράμματα "Χ" και "Ψ" όπως - Χεγιαρτσέχ ή κεντί ντασαγέ ή πρήξιμο όρχεων, Ψύξη, Ψωρίαση ή ουιούζ
  6. Νοσήματα - Γενικές παρατηρήσεις
    Φυσικά και οι ασθένειες δεν ήταν μόνο οι πιο πάνω περιγραφείσες. Απλά καταγράψαμε μόνο όσες βρήκαμε στην υπάρχουσα βιβλιογραφία του χώρου και για όσες
  7. Νοσήματα Τ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ αρχίζουν από το γράμμα 'Τ' όπως - Ταινία ή ελμίνες ή λεβίθες ή σογουλτζάν ή σερίτ, Τέτανος ή κακό, Τρέλα, Τριχόπτωση, Τσίμπλες ματιού ή πόνεμα, Τύφος ή χουμά ή χουμά σαλάχ ή σαρή σιτμά -
  8. Νοσήματα Σ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ αρχίζουν από το γράμμα 'Σ' όπως - Στειρότητα, Στομαχόπονος ή πόνος της κοιλιάς ή καρήν αγρισή, Στοματίτιδα ή μπαμπουχτσά, Συμφόρηση ή νταμναμάς ή τσαλγούν ή εγκεφαλικό (;), Συνάχι ή σαλίμ ή σαλούμ, Συρίγγιο ή αχαρτζά -
  9. Νοσήματα Π'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που ανήκουν στο γράμμα της αλφαβήτου "Π" όπως - Παράλυση ή κιοτρουμλούκ ή καλμάκ ή τσαγούλ’ σιν, Παρονυχίδες ή τριγυρίστρες ή ντολαμάγια, Πέτρα στα νεφρά ή τη χολή ή χολολιθίαση, Πληγές και πρηξίματα…γενικά, Πληγές και πρηξίματα σε…έκταση, Πνευμονία ή σατλιτζάν ή ακ τζιγιέρ ή ακ μαρασή, Πολυουρία, Πονοκέφαλος ή κεφαλαλγία ή αγρή, Πονοκέφαλος – πίεση (;), Πυρετός ή εμπύρετη κατάσταση ή νισά ή νισκιά ή σητμά ή αραλήκ σητμά,
  10. Νοσήματα Ν' και Ο'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που ανήκουν στους χαρακτήρες της αλφαβήτου "Ν" και "Ο" όπως - Νευρόπονος ή σινίρ χαστά ή σιραζέ… , Ούλα ή ντης ετέ ή ουλίτιδα ή αγίζ αγρισί
  11. Νοσήματα Μ'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα τα οποία κατατάσονται κάτω από το γράμμα "Μ" όπως - Μαγουλάδες ή παρωτίδα, Μαράζι ή μαράζ, Μέθη, Μελάνωμα… ίσως τιβγά, Μυρμηκιές ή μυρμηγκιές ή ακροχορδόνες ή σίγρια ή κορ κεβενίδια, Μώλωπες,
  12. Νοσήματα Λ'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από το γράμμα "Λ" όπως - Λιποθυμιά ή μπαϊντισίν ή μπαγιλμάκ ή μπαϊλμά, Λύσσα ή γουντούς ή γουντουλάτισμα ή κουντουρμάκ ή κουτουζλούκ
  13. Νοσήματα Κ'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από το γράμμα του αλφαβήτου "Κ" όπως - Κακαμά ή κοτσά ή ιδρωτίλες, Κάλοι ή Νασούρ, Κάταγμα ή σπάσιμο ή κιρκλήκ, Κάψιμο ή γιανμάκ, Κήλη ή σακάτ, Κλήμα, Κοκκύτης ή κοκίτης ή του γαϊδουριού ο βήχας ή ντεβέ εκσιργί, Κοτί τόιμα ή κακό αίμα, Κόψιμο, ή διάρροια ή ισάλ ή καρή αγρισή, Κριθαράκι, Κρυολόγημα ή σουβουλούκ ή κουλούτζ
  14. Νοσήματα Ι'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από το γράμμα "Ι" όπως - Ίκτερος ή σαραλήκ ή σαρουλούχ ή χρυσή, Ιλαρά ή ίλερις ή τσιτσέτσα ή τσιτσέκ ή κιζαμούχια ή μπέμπελη, Ισχιαλγία ή τσιγκνεμέκ ή ουιλούκ αγρεσή
  15. Νοσήματα Ζ' και Η'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από τα γράμματα "Ζ" και "Η" του αλφαβήτου - Ζοχάδες ή αιμορροΐδες ή μαγιασήλ (μαγιασούλ), Ηλίαση
  16. Νοσήματα Ε'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που ανήκουν στο γράμμα ''Ε'' - Ειλεός, Ελονοσία ή σουτμάς, Εξάρθρωση ή γεριντέν τσικαρμάκ ή βγάλσιμο, Επιληψία ή σεληνιασμός ή σάρα ή σορά τισυριλήκ, Έρπης (ζωστήρ) ή κεμέρ, Ευλογιά ή ασιλαμάκ τσιτσέκ ιλετή,
  17. Νοσήματα Δ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ είναι αυτά που αρχίζουν από το γράμμα "Δ" - Δαγκάματα, Δάκρυσμα ή δακρύρροια, Διφθερίτιδα ή μπογματζάς ή μπόχσεν ή κουρμπαγού, Δόντια χαλασμένα ή πονόδοντος ή τσουρούκ ντής, Δυσουρία ή τσαλμάκ ή σιντίκ τουτκουνλμασή, Δυσκοιλιότητα ή καμπιζλίκ...
  18. Νοσήματα Γ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ είναι αυτά που αρχίζουν από το γράμμα "Γ" - Γάπαρτσεχ ή πρήξιμο πέλματος…, Γρίπη…
  19. Νοσήματα Β΄
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ είναι αυτά που αρχίζουν από το γράμμα "Β" - Βάρεμα ή καχεξία ή ατροφία ή ζαμπουνλούκ ή κιρκ παστί ή τσαλοπατεμένα, Βήχας ή οκουρούκ ή κουρού οκουρούρουμ (ξηρός βήχας), Βουζούνια ή δοθιήνες ή βιζούνους ή σιμπάν ή σπυριά...
  20. Νοσήματα Α΄
    Νοσήματα που συμπεριλαμβάνονται εδώ είναι: Αδελφοδιώκτης, Αδενοπάθεια, Αδενίτιδα ή κουρμπαγού, Αιμορραγία ή Καν ακμασή ή ακμάκ
  21. Νοσήματα…χασταλήκ
    Ίδια και απαράλλαχτα παντού με τα αυτά χαστανήκ νισανή αλλά με διαφορετικές ονομασίες και σχεδόν πανομοιότυπες μεθόδους αντιμετώπισης. Κατανοητά και εξηγήσιμα αμφότερα. Διότι και στις δυο περιπτώσεις, ονομασίες και τρόπους αντιμετώπισης, σημαντικότατο ρόλο έπαιξαν οι τοπικοί ιδιωματισμοί, τα δάνεια, τα αντιδάνεια, αλλά και οι «σχολές» σε σχέση φυσικά και πάντοτε σε αγαστή συνεργασία με τους άλλους, το μουσουλμανικό στοιχείο δηλαδή.

Author: Μνήμες