Νοσήματα Σ’

Δεν γνωρίζουμε αν όντως ήταν καλοί γιατροί ή απλά περισσότερο ανθρώπινοι, ίσως ίσως ρομαντικοί ιδεολόγοι, υπηρέτες ταπεινοί του Ιπποκράτειου όρκου. Όμως αποτελούσαν κάτι το ξεχωριστό, τους οποίους οι λόγιοι της εποχής αλλά και ο κόσμος τους μνημόνευε μετά περισσού σεβασμού.

Στη συνέχεια παρουσιάζουμε με απόλυτη αλφαβητική σειρά τις γνωστές ασθένειες και τους τρόπους αντιμετώπισής τους. Ασθένειες και θεραπείες τις οποίες αντλήσαμε κυρίως από την υπάρχουσα βιβλιογραφία αλλά μάθαμε και από τις πάμπολλες μαρτυρίες.  Που αφού καταγράφηκαν, φυλάσσονται ως πολύτιμες παρακαταθήκες στα Ιστορικά Κέντρα.

Γενικές παρατηρήσεις για τα νοσήματα

Νοσήματα που ανήκουν στο γράμμα ”Σ”

 

Στειρότητα

Περί αυτής μιλήσαμε στο οικείο κεφάλαιο και επισημάναμε τους θρησκευτικούς τρόπους επέμβασης προς θεραπεία της στέρφας κυράς, όμως…

Όμως υπήρχαν και οι «ιατρικοί τρόποι» και μια σειρά μεθόδων για να μπορέσει η κυρά να γκαστρωθεί…

Έτσι με τα πρώτα συμπτώματα ατεκνίας, τα οποία φυσικά προκαλούσαν ανησυχία σε όλη την οικογένεια, άμεσα και κρυφά κατέφευγαν στους ειδικούς για βοήθεια.

  • Με την πλέον χαρακτηριστική που ήταν η βεντούζα.

Ένα πήλινο ζεστό τσουκάλι που τοποθετείτο ανάποδα στην κοιλιά της

γυναίκας, προ της συνευρέσεως. Μέθοδος που στηριζότανε στη δια της

θερμότητας διαστολή, προφανώς των σαλπίγγων.

  • Ή στάχτη ζεστή μέσα σε ύφασμα πάλι στο επίδικο σημείο, προ της πράξεως.
  • Ή στα μαντζούνια…τα γνωστότερα των οποίων περιείχαν μέλι, βούτυρο, αμύγδαλα.[1]
  • Ή η βρασμένη μολόχα, δηλαδή η τοποθέτηση πάνω από το καζάνι της γυναίκας για να ιδρώσει και να μαλακώσουν τα από μέσα της…
  • Ή ζεστά επιθέματα στα επίδικα σημεία.

Από τις τεχνικές πάλι συνιστούσαν

  • το δέσιμο της μέσης με μια κλωστή.[2]
  • το τράβηγμα της μέσης προ της συνευρέσεως.

Υπήρχαν βεβαίως και οι πλέον δραστικές μέθοδοι τις οποίες και αναφέρουμε:

  • Έτσι, για παράδειγμα, μερικοί μάζευαν κοπριά κότας την οποία βράζανε και την τοποθετούσαν… στον κόλπο της γυναίκας.
  • Ή σπάζανε αβγό λελεκιού το οποίο ζύμωναν με σκόνη κοπριάς σκύλου και με μέλι τάιζαν τη στέρφα κυρά.
  • Ή ζύμωναν καράντασι με ρίζα ζενζερίς και γαρύφαλλο, κάμανε κεφτέδες και τους τοποθετούσαν στον κόλπο της γυναίκας…για να «ισάσ’ η μήτρα».[3] Για να δοκιμάσουν μάλιστα την αποτελεσματικότητα του φαρμάκου βάζανε και λίγο σκόρδο. Αν η μυρωδιά «έφτανε» στο στόμα, τότε η μήτρα είχε πάρει την κανονική της θέση.
  • Ή τοποθετούσαν ζεστό αβγό στον κόλπο της …
  • Ή απαγόρευαν στη γυναίκα να πιει πολύ νερό.[4]
  • Ή της έδιναν να πιει ούρα καμήλας βρασμένα με κουκιά.

Στο σημείο αυτό βάσιμα πιστεύουμε πως αξίζει τον κόπο να αναφερθούμε και στις γνωστές μεθόδους αντισύλληψης…Διότι ναι μεν είναι ο καλός Θεός που έδιδε τα παιδιά, αλλά τα ευλογημένα κόστιζαν. Συνεπώς σε πλήρη διάταξη και εφαρμογή από τις ειδικές, τα στειροβότανα. Χόρτα και μέθοδοι, ως επί το πλείστον, που τα ανακάλυπταν μόνο αυτές.

Να επισημάνουμε πως δεν υπάρχει, εξ όσων τουλάχιστον γνωρίζουμε, καμία καταγραφή των προαναφερθεισών μεθόδων αντισύλληψης. Απλά οι μαρτυρίες κυρίως, αλλά και οι βιβλιογραφικές καταγραφές, αναφέρουν το πρόβλημα της πολυτεκνίας και συγκεκαλυμμένα τις προσπάθειες ορισμένων για την αποφυγή της σύλληψης.[5]

  • Έτσι, για παράδειγμα, οι κολπικές πλύσεις με νερό, ξύδι και λεμόνι, μετά φυσικά την πράξη, ήταν «ένα κι ένα» …
  • Αλλά και το διάλυμα που περιείχε «λάδι ελιάς με πολτό ροδιού και λίγο εκχύλισμα καπνού», τοποθετούμενο στα «επίμαχα» μέρη, προσέδιδαν και αυτά την ανάλογη προστασία…
  • Βεβαίως και η σωματική άσκηση της γυναίκας, δηλαδή τα πηδήματα από το κρεβάτι στο πάτωμα ή από ύψους, μετά φυσικά την πράξη, ήταν και αυτά μια καλή μέθοδος.

 

Στομαχόπονος ή πόνος της κοιλιάς ή καρήν αγρισή

Μια συνηθισμένη κατάσταση προερχόμενη από πολλές αιτίες.

Πάντως και σε κάθε περίπτωση συνιστούσαν:

  • Ελαφριά φαγητά.
  • Ούζο.
  • Μείγμα πετιμεζιού με βρασμένο πιπέρι.
  • Αφεψήματα.
  • Τοπικές εντριβές.
  • Κενώσεις για την απελευθέρωση του στομάχου.

Παρατήρηση

Σε περίπτωση συνέχισης των πόνων ή ενδυνάμωσής των συνιστούσαν μαζί με τις τροφές και λίγη «ξερή κοπριά σκύλου κοπανισμένη και ζυμωμένη με μέλι…»

 

Στοματίτιδα ή μπαμπουχτσά

Ασθένεια κυρίως των μικρών παιδιών, αλλά και μεγάλων ακόμα, συχνότατης μάλιστα, μιας και οι κανόνες υγιεινής εκεί και τότε δεν τηρούνταν με τόση σχολαστικότητα και οι προτεινόμενες θεραπείες όχι και τόσο αποτελεσματικές.

Έτσι στα νεογέννητα φσάχα που παρατηρούνταν οι σχετικές φλεγμονές, τα καθάριζαν με χαμομήλι, βάζανε κρύα επιθέματα, αλλά και κοπανισμένο «κάντιο».

 

Συμφόρηση ή νταμναμάς ή τσαλγούν ή εγκεφαλικό (;)

Μια κατάσταση σαφέστατα δύσκολη μα και συνάμα μη αντιμετωπίσιμη, μιας και ήτανε αποτέλεσμα «Θεού θελήματος» ή κάποιας επιγείου τιμωρίας εξαιτίας ενός κρίματος του ασθενούς. Πίστευαν πως κάτι δεν πήγαινε καλά στα μέσα του, πως κατέβηκε το αίμα του, πως έχασε τον κόσμο του!

Έτσι συνιστούσαν αρχικά αφαίμαξη, την χρησιμοποίηση βδελλών, μετά την τοποθέτηση κρύων επιθεμάτων στο μέτωπο του ασθενούς, αλλά ταυτόχρονα και τη βοήθεια της εκκλησίας.

 

Συνάχι ή σαλίμ ή σαλούμ

Πρόκειται για μια παθολογική κατάσταση που αντιμετωπιζότανε κυρίως με αφεψήματα, καλό φαγητό, αερισμό του χώρου και αποφυγή επαφής με τους άλλους συγχωριανούς για να μη μεταδοθεί.

Αλλά και επάλειψη του κορμιού με καμφορά λιωμένη στο ούζο, για τις δύσκολες περιπτώσεις και λίγες βεντούζες.

 

Συρίγγιο ή αχαρτζά

Μια δυσκολότατη ομολογουμένως κατάσταση που αντιμετωπιζότανε κυρίως με τοπικά πλυσίματα και συνεχή καθαριότητα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις βάζανε κατάπλασμα βατράχου.

Πιάνανε μεγάλους, κυρίως, βατράχους, τους κόβανε και όπως ήταν ζεστοί τους τοποθετούσαν στο επίμαχο σημείο για την ανακούφιση του πάσχοντος.


[1] Μαρτυρία Σταματιάδη Γιάννη ό.π.

[2] Θανάση Κωστάκη, ό.π., σ. 154

[3] Ό.π. σελ 352 και Μαυροχαλυβίδης Γό.π., 277

[4] Προφανώς για να προλάβουν την ούρηση και την αντίστοιχη «πτώση- παράσυρση» του σπέρματος.

[5] Σημ: αν και βεβαίως η έκτρωση αποτελούσε, αφενός αμαρτία, αλλά και αφετέρου μια διαδικασία επώδυνη και άκρως επικίνδυνη με τα μέσα και τις μεθόδους της εποχής, εν τούτοις  στις «κακίες» της η γιαγιά τού συντάκτη μνημόνευε μερικές «αφορισμένες» που την κάνανε…

Να σημειωθεί επίσης πως επρόκειτο περί ενός ταμπού, θέματος δηλαδή που απέφευγαν οι πάντες, δημόσια τουλάχιστον να εκφραστούν.

“Η Ιατρική στην Καππαδοκία…”
Κωνσταντίνος Νίγδελης


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ¨Γ. ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ¨
    Η ιστορία του κτιρίου: Το κτίριο κτισμένο σε σχήμα Π χρονολογείται από το 1880 και χτίστηκε για να φιλοξενήσει τις εγκαταστάσεις της έφιππης Οθωμανικής Σχολής Χωροφυλακής. Γράφει ο Δρ Εμμανουήλ Χριστοφορίδης
  2. Ο λοιμός (ΘΟΥΚ 2.47.1–2.54.5)
    Τέτοια λοιπόν ἐστάθηκε ἡ δημόσια κηδεία τό χειμώνα ἐκεῖνο• κι ὅταν πέρασε ὁ χειμώνας αὐτός, ἔκλεισε ὁ πρῶτος χρόνος τοῦ πολέμου. Κ' εὐθύς μόλις ἄρχισε τό καλοκαίρι, εἰσέβαλαν οἱ Πελοποννήσιοι κ' οἱ σύμμαχοί τους ὅπως καί προτήτερα στήν Ἀττική μέ τά δύο τρίτα τῆς στρατιωτικῆς του δύναμης ὁ καθένας (μέ ἀρχηγό πάλι τόν Ἀρχιδάμο...
  3. Φάρμακα… και θάματα
    αι μια μικρή αναφορά μας στα γνωστά-άγνωστα φάρμακα της εποχής…τα προτεινόμενα από την ορθόδοξη ιατρική επιστήμη και μη αναφερόμενα στο προηγούμενο κεφάλαιο στο οποίο περιγράψαμε τις διάφορες ασθένειες και τους τρόπους αντιμετώπισής τους. Απλά και χωρίς πολλούς σχολιασμούς εκτός δυο, που και γνωστότατα είναι, αλλά και χρησιμοποιούμενα σχεδόν μέχρι των ημερών μας…της βεντούζας και των βδελλών.
  4. Νοσήματα Υ' και Φ'
    Περιλαμβάνονται εδώ νοσήματα που αρχίζουν από τα γράμματα "Υ" και "Φ" όπως - Υδρωπικία ή γκελιντζίκ ή κουπλεμέ, Φαγούρα ή γουρτεσέν, Φυματίωση ή βερέμ ή χτικιό ή φθίση,
  5. Νοσήματα Χ' και Ψ'
    Περιλαμβάνονται εδώ νοσήματα που ανήκουν στα γράμματα "Χ" και "Ψ" όπως - Χεγιαρτσέχ ή κεντί ντασαγέ ή πρήξιμο όρχεων, Ψύξη, Ψωρίαση ή ουιούζ
  6. Νοσήματα - Γενικές παρατηρήσεις
    Φυσικά και οι ασθένειες δεν ήταν μόνο οι πιο πάνω περιγραφείσες. Απλά καταγράψαμε μόνο όσες βρήκαμε στην υπάρχουσα βιβλιογραφία του χώρου και για όσες
  7. Νοσήματα Τ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ αρχίζουν από το γράμμα 'Τ' όπως - Ταινία ή ελμίνες ή λεβίθες ή σογουλτζάν ή σερίτ, Τέτανος ή κακό, Τρέλα, Τριχόπτωση, Τσίμπλες ματιού ή πόνεμα, Τύφος ή χουμά ή χουμά σαλάχ ή σαρή σιτμά -
  8. Νοσήματα Σ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ αρχίζουν από το γράμμα 'Σ' όπως - Στειρότητα, Στομαχόπονος ή πόνος της κοιλιάς ή καρήν αγρισή, Στοματίτιδα ή μπαμπουχτσά, Συμφόρηση ή νταμναμάς ή τσαλγούν ή εγκεφαλικό (;), Συνάχι ή σαλίμ ή σαλούμ, Συρίγγιο ή αχαρτζά -
  9. Νοσήματα Π'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που ανήκουν στο γράμμα της αλφαβήτου "Π" όπως - Παράλυση ή κιοτρουμλούκ ή καλμάκ ή τσαγούλ’ σιν, Παρονυχίδες ή τριγυρίστρες ή ντολαμάγια, Πέτρα στα νεφρά ή τη χολή ή χολολιθίαση, Πληγές και πρηξίματα…γενικά, Πληγές και πρηξίματα σε…έκταση, Πνευμονία ή σατλιτζάν ή ακ τζιγιέρ ή ακ μαρασή, Πολυουρία, Πονοκέφαλος ή κεφαλαλγία ή αγρή, Πονοκέφαλος – πίεση (;), Πυρετός ή εμπύρετη κατάσταση ή νισά ή νισκιά ή σητμά ή αραλήκ σητμά,
  10. Νοσήματα Ν' και Ο'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που ανήκουν στους χαρακτήρες της αλφαβήτου "Ν" και "Ο" όπως - Νευρόπονος ή σινίρ χαστά ή σιραζέ… , Ούλα ή ντης ετέ ή ουλίτιδα ή αγίζ αγρισί
  11. Νοσήματα Μ'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα τα οποία κατατάσονται κάτω από το γράμμα "Μ" όπως - Μαγουλάδες ή παρωτίδα, Μαράζι ή μαράζ, Μέθη, Μελάνωμα… ίσως τιβγά, Μυρμηκιές ή μυρμηγκιές ή ακροχορδόνες ή σίγρια ή κορ κεβενίδια, Μώλωπες,
  12. Νοσήματα Λ'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από το γράμμα "Λ" όπως - Λιποθυμιά ή μπαϊντισίν ή μπαγιλμάκ ή μπαϊλμά, Λύσσα ή γουντούς ή γουντουλάτισμα ή κουντουρμάκ ή κουτουζλούκ
  13. Νοσήματα Κ'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από το γράμμα του αλφαβήτου "Κ" όπως - Κακαμά ή κοτσά ή ιδρωτίλες, Κάλοι ή Νασούρ, Κάταγμα ή σπάσιμο ή κιρκλήκ, Κάψιμο ή γιανμάκ, Κήλη ή σακάτ, Κλήμα, Κοκκύτης ή κοκίτης ή του γαϊδουριού ο βήχας ή ντεβέ εκσιργί, Κοτί τόιμα ή κακό αίμα, Κόψιμο, ή διάρροια ή ισάλ ή καρή αγρισή, Κριθαράκι, Κρυολόγημα ή σουβουλούκ ή κουλούτζ
  14. Νοσήματα Ι'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από το γράμμα "Ι" όπως - Ίκτερος ή σαραλήκ ή σαρουλούχ ή χρυσή, Ιλαρά ή ίλερις ή τσιτσέτσα ή τσιτσέκ ή κιζαμούχια ή μπέμπελη, Ισχιαλγία ή τσιγκνεμέκ ή ουιλούκ αγρεσή
  15. Νοσήματα Ζ' και Η'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από τα γράμματα "Ζ" και "Η" του αλφαβήτου - Ζοχάδες ή αιμορροΐδες ή μαγιασήλ (μαγιασούλ), Ηλίαση
  16. Νοσήματα Ε'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που ανήκουν στο γράμμα ''Ε'' - Ειλεός, Ελονοσία ή σουτμάς, Εξάρθρωση ή γεριντέν τσικαρμάκ ή βγάλσιμο, Επιληψία ή σεληνιασμός ή σάρα ή σορά τισυριλήκ, Έρπης (ζωστήρ) ή κεμέρ, Ευλογιά ή ασιλαμάκ τσιτσέκ ιλετή,
  17. Νοσήματα Δ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ είναι αυτά που αρχίζουν από το γράμμα "Δ" - Δαγκάματα, Δάκρυσμα ή δακρύρροια, Διφθερίτιδα ή μπογματζάς ή μπόχσεν ή κουρμπαγού, Δόντια χαλασμένα ή πονόδοντος ή τσουρούκ ντής, Δυσουρία ή τσαλμάκ ή σιντίκ τουτκουνλμασή, Δυσκοιλιότητα ή καμπιζλίκ...
  18. Νοσήματα Γ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ είναι αυτά που αρχίζουν από το γράμμα "Γ" - Γάπαρτσεχ ή πρήξιμο πέλματος…, Γρίπη…
  19. Νοσήματα Β΄
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ είναι αυτά που αρχίζουν από το γράμμα "Β" - Βάρεμα ή καχεξία ή ατροφία ή ζαμπουνλούκ ή κιρκ παστί ή τσαλοπατεμένα, Βήχας ή οκουρούκ ή κουρού οκουρούρουμ (ξηρός βήχας), Βουζούνια ή δοθιήνες ή βιζούνους ή σιμπάν ή σπυριά...
  20. Νοσήματα Α΄
    Νοσήματα που συμπεριλαμβάνονται εδώ είναι: Αδελφοδιώκτης, Αδενοπάθεια, Αδενίτιδα ή κουρμπαγού, Αιμορραγία ή Καν ακμασή ή ακμάκ
  21. Νοσήματα…χασταλήκ
    Ίδια και απαράλλαχτα παντού με τα αυτά χαστανήκ νισανή αλλά με διαφορετικές ονομασίες και σχεδόν πανομοιότυπες μεθόδους αντιμετώπισης. Κατανοητά και εξηγήσιμα αμφότερα. Διότι και στις δυο περιπτώσεις, ονομασίες και τρόπους αντιμετώπισης, σημαντικότατο ρόλο έπαιξαν οι τοπικοί ιδιωματισμοί, τα δάνεια, τα αντιδάνεια, αλλά και οι «σχολές» σε σχέση φυσικά και πάντοτε σε αγαστή συνεργασία με τους άλλους, το μουσουλμανικό στοιχείο δηλαδή.

Author: Μνήμες