Νοσήματα Τ’

Δεν γνωρίζουμε αν όντως ήταν καλοί γιατροί ή απλά περισσότερο ανθρώπινοι, ίσως ίσως ρομαντικοί ιδεολόγοι, υπηρέτες ταπεινοί του Ιπποκράτειου όρκου. Όμως αποτελούσαν κάτι το ξεχωριστό, τους οποίους οι λόγιοι της εποχής αλλά και ο κόσμος τους μνημόνευε μετά περισσού σεβασμού.

Στη συνέχεια παρουσιάζουμε με απόλυτη αλφαβητική σειρά τις γνωστές ασθένειες και τους τρόπους αντιμετώπισής τους. Ασθένειες και θεραπείες τις οποίες αντλήσαμε κυρίως από την υπάρχουσα βιβλιογραφία αλλά μάθαμε και από τις πάμπολλες μαρτυρίες.  Που αφού καταγράφηκαν, φυλάσσονται ως πολύτιμες παρακαταθήκες στα Ιστορικά Κέντρα.

Γενικές παρατηρήσεις για τα νοσήματα

Νοσήματα που ανήκουν στο γράμμα ”Τ”

 

Ταινία ή ελμίνες ή λεβίθες ή σογουλτζάν ή σερίτ

Πρόκειται για τα σκουλήκια (παράσιτα) των εντέρων που κάμουν την εμφάνισή τους στα περιττώματα. Πίστευαν πως «τρώει τ’ από μέσα» και γι’ αυτό ο άνθρωπος αδυνατίζει συνεχώς και δεν μπορεί «να βάλει δράμι». Συνεπώς κατέβαλλαν κάθε δυνατή προσπάθεια για να τα καθαρίσουν.

Βεβαίως εκτός της ιατρικής επιστήμης που χορηγούσε κάποια φάρμακα υπήρχαν και τα πρακτικά όπως:

  • ο ωμός κολοκυθόσπορος, που τα «τραβούσε»
  • το ζουμί της βρασμένης σίκαλης
  • το γάλα
  • σπόροι κολοκυθιού ζυμωμένοι με μέλι…
  • καλό κάνανε και τα «κουφετάκια ζάχαρης με δυο τρεις φέτες σκέτο παστουρμά»
  • με πιο αποτελεσματικά τα ούρα γαϊδάρου

Παρατήρηση

Φυσικά οι φαρμακευτικές αγωγές για τη συγκεκριμένη αρρώστια αλλά και για πολλές άλλες συνοδεύονταν από μια μεγάλη περίοδο αφαγίας του ασθενή «για να καθαρίσουν τα μέσ’ τ’.»

Τέτανος ή κακό

Πρόκειται για ασθένεια, συνήθως θανατηφόρα, που οφείλεται σε τραυματικές λοιμώξεις από τοξικά βακτηρίδια, με χαρακτηριστικά συμπτώματα τις συσπάσεις…

Σε αυτές τις περιπτώσεις επιπλέον των γνωστών καταπλασμάτων και αλοιφών συνιστούσαν:

Καυτηριασμούς…

  • με καυτό λάδι.
  • πυρωμένο σίδερο.

 

Τρέλα

Τα μόνα φάρμακα που μπορούσαν να υγιάνουν τους πάσχοντας από τούτη τη νόσο ήταν οι εγκοιμήσεις σε διάφορους ναούς και τα ταξίματα, αλλά και το «τάγισμα του ασθενούς με κρέας μαύρης πισίκας,[1] που τις περισσότερες φορές ‘κρεμούσε’ το κακό στα όρη, στα δέντρα, στα βουνά…».

Παρατήρηση

Από τις πλέον πάντως γνωστές εκκλησιές που, όπως ισχυρίζονταν πολλοί, προσέφεραν ανακούφιση στους πάσχοντες και τους οικείους τους ήταν:

Η Αγία Ελένη στη Μαμασό, οι Άγιοι Ανάργυροι στη Μαλακοπιά, η Αγία Μακρίνα και ο Άγιος Γρηγόριος στην Αξό…

 

Τριχόπτωση

Αν και εκείνη τουλάχιστον την εποχή δεν απασχολούσε σε μεγάλο βαθμό η πτώση των τριχών της κεφαλής του αρσενικού, εν τούτοις, στη βιβλιογραφία, υπάρχουν μερικές καταγραφές για τη θεραπεία της γυναικείας.

Έτσι για κείνες που «τζιπλαχλάντ’σεν το κεφάλ’», δηλαδή γυμνώθηκε το κεφάλι, βάζανε καταπλάσματα από βρασμένο και κοπανισμένο κριθάρι, συνιστούσαν συνεχείς πλύσεις και επαλείψεις με λάδι αλλά και αποφυγή των λιπαρών φαγητών.

 

Τσίμπλες ματιού ή πόνεμα

Θεωρούσαν πως προέρχονταν κυρίως από κρύωμα.

Και σ’ αυτή την περίπτωση η αντιμετώπιση της πάθησης γινότανε με τρόπους πολλούς και καλούς.

Έτσι σε μια πρώτη προσπάθεια πήγαιναν στο παπά που σταύρωνε τα μάτια λέγοντας τις απαραίτητες ευχές για γρήγορη ίασή τους.

Σε κάποιες άλλες περιπτώσεις πάλι πλένανε τα πονεμένα μάτια με ζεστά επιθέματα τσαγιού, αλλά και διαφόρων θεραπευτικών βοτάνων.

Κάποιοι άλλοι θεραπευτές συνιστούσαν την τοποθέτηση στα σημεία ζεστού ψωμιού.

Στις σοβαρότερες περιπτώσεις κατουρούσαν ένα κομμάτι κετσέ και το τοποθετούσαν πάνω στα επίδικα σημεία από νυκτός έως και πρωίας…

Βεβαίως για τις βεβαρημένες καταστάσεις η πλέον αποτελεσματική θεραπεία γινότανε με το τζινίχ του ματιού, δηλαδή μια κόκκινη χάντρα.[2]

Ή κρεμάγανε μπροστά στο πονεμένο μάτι ένα φλουρί ή αιματόπετρα (καν ντασέ) με κομμάτι κόκκινης τσόχας.

 

Τύφος ή χουμά ή χουμά σαλάχ ή σαρή σιτμά

Επρόκειτο περί μιας φοβερής λοιμώδους ασθένειας που σε εξαιρετικές περιπτώσεις άφηνε στο διάβα της εκατόμβες θυμάτων…και παρουσιαζότανε με διάφορες μορφές[3]. Πάντοτε με υψηλό πυρετό και θόλωση των διανοητικών λειτουργιών.

Και με τους πρακτικούς να αδυνατούν να επέμβουν αποτελεσματικά.

Το μόνο που καταγράφεται στη βιβλιογραφία είναι τα κρύα επιθέματα στο πρόσωπο του ασθενούς και η συνεχής καθαριότητα.

Από τις μη ιατρικές μεθόδους πάλι να αναφέρουμε το «μπόλιασμα όλου του σπιτιού αλλά και την περιχαράκωσή του με στάχτη…».

Καταγράφονται επίσης:

  • Τοποθέτηση χιονιού στο κεφάλι του ασθενούς
  • τοποθέτηση στο σώμα του πάσχοντος δέρματος νεοσφαγμένου προβάτου αλειμμένου με μέλι και κοπριά άσπρου σκυλιού
  • βρεγμένα φύλλα ιτιάς με ξίδι.

Παρατήρηση

Στα 1910 υπήρχε επιδημία στην περιοχή που κατέστη μοιραία για αρκετά παιδιά


[1] Γάτας

[2] Σε ορισμένες περιοχές όπως για παράδειγμα στην Καισάρεια οι θεραπευτές χρησιμοποιούσαν φλουριά αλλά και ως επί το πλείστον μαύρες πέτρες.

[3] Εγκεφαλικός= μπεϊούν χουμασί, κοιλιακός = χουμά, εξανθηματικός =λελεκί χουμά.

“Η Ιατρική στην Καππαδοκία…”
Κωνσταντίνος Νίγδελης


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ¨Γ. ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ¨
    Η ιστορία του κτιρίου: Το κτίριο κτισμένο σε σχήμα Π χρονολογείται από το 1880 και χτίστηκε για να φιλοξενήσει τις εγκαταστάσεις της έφιππης Οθωμανικής Σχολής Χωροφυλακής. Γράφει ο Δρ Εμμανουήλ Χριστοφορίδης
  2. Ο λοιμός (ΘΟΥΚ 2.47.1–2.54.5)
    Τέτοια λοιπόν ἐστάθηκε ἡ δημόσια κηδεία τό χειμώνα ἐκεῖνο• κι ὅταν πέρασε ὁ χειμώνας αὐτός, ἔκλεισε ὁ πρῶτος χρόνος τοῦ πολέμου. Κ' εὐθύς μόλις ἄρχισε τό καλοκαίρι, εἰσέβαλαν οἱ Πελοποννήσιοι κ' οἱ σύμμαχοί τους ὅπως καί προτήτερα στήν Ἀττική μέ τά δύο τρίτα τῆς στρατιωτικῆς του δύναμης ὁ καθένας (μέ ἀρχηγό πάλι τόν Ἀρχιδάμο...
  3. Φάρμακα… και θάματα
    αι μια μικρή αναφορά μας στα γνωστά-άγνωστα φάρμακα της εποχής…τα προτεινόμενα από την ορθόδοξη ιατρική επιστήμη και μη αναφερόμενα στο προηγούμενο κεφάλαιο στο οποίο περιγράψαμε τις διάφορες ασθένειες και τους τρόπους αντιμετώπισής τους. Απλά και χωρίς πολλούς σχολιασμούς εκτός δυο, που και γνωστότατα είναι, αλλά και χρησιμοποιούμενα σχεδόν μέχρι των ημερών μας…της βεντούζας και των βδελλών.
  4. Νοσήματα Υ' και Φ'
    Περιλαμβάνονται εδώ νοσήματα που αρχίζουν από τα γράμματα "Υ" και "Φ" όπως - Υδρωπικία ή γκελιντζίκ ή κουπλεμέ, Φαγούρα ή γουρτεσέν, Φυματίωση ή βερέμ ή χτικιό ή φθίση,
  5. Νοσήματα Χ' και Ψ'
    Περιλαμβάνονται εδώ νοσήματα που ανήκουν στα γράμματα "Χ" και "Ψ" όπως - Χεγιαρτσέχ ή κεντί ντασαγέ ή πρήξιμο όρχεων, Ψύξη, Ψωρίαση ή ουιούζ
  6. Νοσήματα - Γενικές παρατηρήσεις
    Φυσικά και οι ασθένειες δεν ήταν μόνο οι πιο πάνω περιγραφείσες. Απλά καταγράψαμε μόνο όσες βρήκαμε στην υπάρχουσα βιβλιογραφία του χώρου και για όσες
  7. Νοσήματα Τ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ αρχίζουν από το γράμμα 'Τ' όπως - Ταινία ή ελμίνες ή λεβίθες ή σογουλτζάν ή σερίτ, Τέτανος ή κακό, Τρέλα, Τριχόπτωση, Τσίμπλες ματιού ή πόνεμα, Τύφος ή χουμά ή χουμά σαλάχ ή σαρή σιτμά -
  8. Νοσήματα Σ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ αρχίζουν από το γράμμα 'Σ' όπως - Στειρότητα, Στομαχόπονος ή πόνος της κοιλιάς ή καρήν αγρισή, Στοματίτιδα ή μπαμπουχτσά, Συμφόρηση ή νταμναμάς ή τσαλγούν ή εγκεφαλικό (;), Συνάχι ή σαλίμ ή σαλούμ, Συρίγγιο ή αχαρτζά -
  9. Νοσήματα Π'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που ανήκουν στο γράμμα της αλφαβήτου "Π" όπως - Παράλυση ή κιοτρουμλούκ ή καλμάκ ή τσαγούλ’ σιν, Παρονυχίδες ή τριγυρίστρες ή ντολαμάγια, Πέτρα στα νεφρά ή τη χολή ή χολολιθίαση, Πληγές και πρηξίματα…γενικά, Πληγές και πρηξίματα σε…έκταση, Πνευμονία ή σατλιτζάν ή ακ τζιγιέρ ή ακ μαρασή, Πολυουρία, Πονοκέφαλος ή κεφαλαλγία ή αγρή, Πονοκέφαλος – πίεση (;), Πυρετός ή εμπύρετη κατάσταση ή νισά ή νισκιά ή σητμά ή αραλήκ σητμά,
  10. Νοσήματα Ν' και Ο'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που ανήκουν στους χαρακτήρες της αλφαβήτου "Ν" και "Ο" όπως - Νευρόπονος ή σινίρ χαστά ή σιραζέ… , Ούλα ή ντης ετέ ή ουλίτιδα ή αγίζ αγρισί
  11. Νοσήματα Μ'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα τα οποία κατατάσονται κάτω από το γράμμα "Μ" όπως - Μαγουλάδες ή παρωτίδα, Μαράζι ή μαράζ, Μέθη, Μελάνωμα… ίσως τιβγά, Μυρμηκιές ή μυρμηγκιές ή ακροχορδόνες ή σίγρια ή κορ κεβενίδια, Μώλωπες,
  12. Νοσήματα Λ'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από το γράμμα "Λ" όπως - Λιποθυμιά ή μπαϊντισίν ή μπαγιλμάκ ή μπαϊλμά, Λύσσα ή γουντούς ή γουντουλάτισμα ή κουντουρμάκ ή κουτουζλούκ
  13. Νοσήματα Κ'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από το γράμμα του αλφαβήτου "Κ" όπως - Κακαμά ή κοτσά ή ιδρωτίλες, Κάλοι ή Νασούρ, Κάταγμα ή σπάσιμο ή κιρκλήκ, Κάψιμο ή γιανμάκ, Κήλη ή σακάτ, Κλήμα, Κοκκύτης ή κοκίτης ή του γαϊδουριού ο βήχας ή ντεβέ εκσιργί, Κοτί τόιμα ή κακό αίμα, Κόψιμο, ή διάρροια ή ισάλ ή καρή αγρισή, Κριθαράκι, Κρυολόγημα ή σουβουλούκ ή κουλούτζ
  14. Νοσήματα Ι'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από το γράμμα "Ι" όπως - Ίκτερος ή σαραλήκ ή σαρουλούχ ή χρυσή, Ιλαρά ή ίλερις ή τσιτσέτσα ή τσιτσέκ ή κιζαμούχια ή μπέμπελη, Ισχιαλγία ή τσιγκνεμέκ ή ουιλούκ αγρεσή
  15. Νοσήματα Ζ' και Η'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που αρχίζουν από τα γράμματα "Ζ" και "Η" του αλφαβήτου - Ζοχάδες ή αιμορροΐδες ή μαγιασήλ (μαγιασούλ), Ηλίαση
  16. Νοσήματα Ε'
    Εδώ περιλαμβάνονται νοσήματα που ανήκουν στο γράμμα ''Ε'' - Ειλεός, Ελονοσία ή σουτμάς, Εξάρθρωση ή γεριντέν τσικαρμάκ ή βγάλσιμο, Επιληψία ή σεληνιασμός ή σάρα ή σορά τισυριλήκ, Έρπης (ζωστήρ) ή κεμέρ, Ευλογιά ή ασιλαμάκ τσιτσέκ ιλετή,
  17. Νοσήματα Δ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ είναι αυτά που αρχίζουν από το γράμμα "Δ" - Δαγκάματα, Δάκρυσμα ή δακρύρροια, Διφθερίτιδα ή μπογματζάς ή μπόχσεν ή κουρμπαγού, Δόντια χαλασμένα ή πονόδοντος ή τσουρούκ ντής, Δυσουρία ή τσαλμάκ ή σιντίκ τουτκουνλμασή, Δυσκοιλιότητα ή καμπιζλίκ...
  18. Νοσήματα Γ'
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ είναι αυτά που αρχίζουν από το γράμμα "Γ" - Γάπαρτσεχ ή πρήξιμο πέλματος…, Γρίπη…
  19. Νοσήματα Β΄
    Νοσήματα που περιλαμβάνονται εδώ είναι αυτά που αρχίζουν από το γράμμα "Β" - Βάρεμα ή καχεξία ή ατροφία ή ζαμπουνλούκ ή κιρκ παστί ή τσαλοπατεμένα, Βήχας ή οκουρούκ ή κουρού οκουρούρουμ (ξηρός βήχας), Βουζούνια ή δοθιήνες ή βιζούνους ή σιμπάν ή σπυριά...
  20. Νοσήματα Α΄
    Νοσήματα που συμπεριλαμβάνονται εδώ είναι: Αδελφοδιώκτης, Αδενοπάθεια, Αδενίτιδα ή κουρμπαγού, Αιμορραγία ή Καν ακμασή ή ακμάκ
  21. Νοσήματα…χασταλήκ
    Ίδια και απαράλλαχτα παντού με τα αυτά χαστανήκ νισανή αλλά με διαφορετικές ονομασίες και σχεδόν πανομοιότυπες μεθόδους αντιμετώπισης. Κατανοητά και εξηγήσιμα αμφότερα. Διότι και στις δυο περιπτώσεις, ονομασίες και τρόπους αντιμετώπισης, σημαντικότατο ρόλο έπαιξαν οι τοπικοί ιδιωματισμοί, τα δάνεια, τα αντιδάνεια, αλλά και οι «σχολές» σε σχέση φυσικά και πάντοτε σε αγαστή συνεργασία με τους άλλους, το μουσουλμανικό στοιχείο δηλαδή.

Author: Μνήμες