Η εκκλησία της Αγίας Επισκέψεως

Εκτός από την εκκλησία του Αγ. Δημητρίου, υπήρχε και η εκκλησία της Αγίας Επισκέψεως, η οποία ανεγέρθηκε τον 17ο αιώνα και περιγράφεται, από τους πληροφορητές του ΚΜΣ, ως εξής: “Η Αγία Επίσκεψις ήταν στη συνοικία του Επάνω Άϊ Γιώργη. Πριν ήταν εκκλησία και λειτουργούσε και κάηκε το 1895. Έμεινε η εικόνα και κάτι άλλα, και κτίσαν ένα παρεκκλήσι πέτρινο και τάβαλαν μέσα. Την εικόνα τη φέραμε εδώ (σ.σ. εννοούν στην Ελλάδα), την πήραν στο Βυζαντινό Μουσείο και δεν μας τη δίνουν”.

Η εικόνα αναφέρεται ως “Θεοτόκος Γλυκοφιλούσα (Η Επίσκεψις)”, στην ιστοσελίδα του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου (http://byzantinemuseum.gr/el/search/?bxm=990 ), χρονολογείται στα τέλη του 13ου αιώνα, έχει διαστάσεις 107Χ73,5 εκ. και περιγράφεται ως: “Η Θεοτόκος κρατεί τον μικρό Χριστό με το δεξί της χέρι, ενώ με το αριστερό τον προτείνει στον θεατή και συγχρόνως τον ικετεύει για τη σωτηρία των ανθρώπων. Το Θείο Βρέφος αγκαλιάζει τρυφερά τη μητέρα του ακουμπώντας το μάγουλό του στο δικό της. Ο συγκεκριμένος εικονογραφικός τύπος της Παναγίας, κατά τον οποίο τα δύο πρόσωπα αγγίζονται με μάγουλα, είναι γνωστός ως Παναγία Γλυκοφιλούσα. Ο τύπος αυτός προβάλλει τη μητρική ιδιότητα της Θεοτόκου και συγχρόνως τονίζει το ρόλο της ως προστάτιδος των ανθρώπων. Ως μητέρα του Χριστού, εισακούεται από τον γιο της όταν τον παρακαλεί για τη συγχώρεση του κόσμου.

Παναγία η Επίσκεψης

Αυτό το νόημα έχει και η επιγραφή της συγκεκριμένης εικόνας, που ονομάζει τη Θεοτόκο ΜΗ(ΤΗ)Ρ Θ(ΕΟ)Υ Η ΕΠΙCΚΕΨΙC, δηλαδή η σκέπη, η προστάτιδα. Η εικόνα έχει φιλοτεχνηθεί με την τεχνική του ψηφιδωτού. Πρόκειται για τεχνική με μεγάλο κόστος, που εφαρμόζεται σπάνια σε φορητές εικόνες. Το ξύλινο πλαίσιό της αρχικά πρέπει να έφερε πολύτιμη επένδυση. Στο κέντρο του κάτω πλαισίου διακρίνεται μια εγκοπή στην οποία προσαρμοζόταν στήριγμα για την περιφορά της σε λιτανείες, δηλαδή τελετουργικές πομπές στους δρόμους της πόλης. Τον υπόλοιπο χρόνο η εικόνα θα βρισκόταν σε τέμπλο ναού, ως δεσποτική, δηλαδή τοποθετημένη παραπλεύρως της Ωραίας Πύλης. Προέρχεται από την Τρίγλια της Βιθυνίας, κοντά στην Κωνσταντινούπολη, και κατέληξε στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο ως ένα από τα «Κειμήλια Προσφύγων», που έφθασαν στην Ελλάδα μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή (1922) και την ανταλλαγή των πληθυσμών (1923)”.

Ο Τρ. Ευαγγελίδης παραθέτει στο βιβλίο «Βρύλλειον- Τριγλεία» (σελ. 59) τη λεπτομερή και αναλυτική περιγραφή της εικόνας, από τον τεχνοκρίτη Στέφανο Ξενόπουλο, ο οποίος θεωρεί ότι “τουλάχιστον από 4 αιώνων λατρεύεται ως φορητή εικών”.

Στη σελίδα 18 του βιβλίου “Τριγλιανό Χρονικό (1876-1909)” αναφέρεται ότι: “Στις αρχές του 20ου αιώνα λειτουργούσαν εκεί πέντε Ελληνοορθόδοξοι ναοί, «πλην της εκκλησίας του Αγίου Δημητρίου, τελείως αργούσης», τρεις στην κάτω και δύο στην επάνω πόλη. … Στις επιστολές δεν κατωνομάζονται οι ναοί της επάνω πόλεως, αναφέρεται όμως «η μικρά εκκλησία της Αγ. Επισκέψεως» (Ο ναός ήταν αφιερωμένος στον Αγ. Βασίλειο, αλλά ονομαζόταν της Αγ. Επισκέψεως λόγω της εικόνας της Παναγίας «η Επίσκεψις» που υπήρχε στο ναό)”.

Περισσότερα στοιχεία για την εκκλησία του Αγίου Βασιλείου και της Αγίας Επισκέψεως αντλούμε από το βιβλίο «Βρύλλειον- Τριγλεία» του Τρ. Ευαγγελίδη, στη σελίδα 58 του οποίου, τις περιγράφει ως: Ναός του Αγίου Βασιλείου. Ούτος κείται εν τη πόλει και εκαλείτο συνήθως, εκ της πολυτίμου εικόνος Αγία Επίσκεψις. Η Αγία Επίσκεψις Ήτο ναίδριον, εν Τριγλεία μικρόν, εν ω είχε κατατεθεί, κατά την παράδοσιν, η πολύτιμος εικών της Θεοτόκου μετά του παιδίου, υπό Τούρκων ευρεθείσα και τοις κατοίκοις δωρηθείσα. Πρότερον μεν ευρίσκετο εν τω ναϊδρίω του Αγίου Δημητρίου, αλλ΄ είτα πανηγυρικώς μετηνέχθη εις την απ’ αυτής κληθείσαν Επίσκεψιν, εξαλειφθέντος του ονόματος του Αγ. Βασιλείου. Ταύτην πολλοί τεχνοκρίται μελετήσαντες εγκωμιάζουσι και οι Τριγλειανοί εις δύσκολον χρηματικήν δια την συντήρησιν των σχολείων θέσιν ευρεθέντες ποτέ εζήτησαν να πωλήσωσιν αντί 500 λιρών, αλλ’ απεφεύχθη η απεμπόλησις, εξευρεθέντος άλλοθεν του αναγκαιούντος χρηματικού ποσού. Κατά την μεγάλην της πατρίδος δυσπραγίαν του 1922 οι εις Αθήνας καταφυγόντες Τριγλειανοί εδωρήσαντο εις το Βυζαντινόν Μουσείον, ου εφορεύει ο καθηγητής και Ακαδημαϊκός Γεώργιος Σωτηρίου, και νυν αποτελεί το κόσμημα του Μουσείου”.

Στον Κώδικα Πρακτικών (427), έχει καταχωρηθεί στην Προύσα το από 31.12/13.1.1917 έγγραφο του Ευγ. Καλαφάτη, στην περίοδο του πρώτου διωγμού των Τριγλιανών στην Προύσα, σχετικά με την παραλαβή από τον ίδιο και τον ιερέα Χρύσανθο (Γεράκη) των ιερών σκευών, αμφίων ιερατικών και πάντων των προς ιερουργία αργυρών αντικειμένων, που παραδόθηκαν από τον ιερέα Χρύσανθο στη Μητρόπολη Προύσας για φύλαξη. Τα αντικείμενα αυτά προέρχονταν από τις 5 εκκλησίες της Τρίγλιας (Αγ. Γεώργιος κάτω, Παναγία, Άγ. Ιωάννης, Αγ. Γεώργιος άνω και Παναγία Παντοβασίλισσα) και παραδόθηκαν σε κιβώτιο από τον Ευγ. Καλαφάτη σε Οθωμανική τράπεζα στην Προύσα προς φύλαξη. Όλα αυτά τα αντικείμενα παρελήφθησαν από την Εφοροδημογεροντία με το από 25.1.1919 πρακτικό (σελ. 223), μετά την επιστροφή των Τριγλιανών στο χωριό τους από την Προύσα. Στο από 29.7.1917 πρακτικό (σελ. 223) αναφέρεται ότι η ψηφιδωτή εικόνα της Επισκέψεως και η επάργυρη της εκκλησίας Παντοβασίλισσας βρίσκονται προς φύλαξη στον Λυκ. Τσάκωνα και δύο εξαπτέρυγα αργυρά της Παναγίας στον Γ.Σ. Μποτό, από τα εξαπτέρυγα της Παναγίας 1 σταυρός στον Ν. Καλπάκη και ο Τίμιος Σταυρός του Αγ. Γεωργίου Κάτω στον Αναστ. Προύσαλη στον οποίο παραδόθηκε από τον Γ. Μποτό.

Από τα διαθέσιμα στοιχεία προκύπτει ότι 1) στις πηγές του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα, που αναφέρονται στο προηγούμενο κεφάλαιο, δεν καταγράφεται ναός του Αγίου Βασιλείου, 2) στον Κανονισμό της Τρίγλιας (Ιανουάριος 1908) δεν καταγράφεται εκκλησία με το ίδιο όνομα, 3) ο Τρ. Ευαγγελίδης χρησιμοποιεί στο βιβλίο του το 1934 το ρήμα «κείται» σε ενεστώτα χρόνο για την εκκλησία του Αγίου Βασιλείου, ενώ για την εικόνα της Αγίας Επίσκεψης αναφέρει βρισκόταν προηγουμένως στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου αλλά μεταφέρθηκε στην εκκλησία του Αγίου Βασιλείου και επικράτησε πλέον η ονομασία της εκκλησίας ως Αγίας Επισκέψεως. Διαπιστώνεται έτσι, μια αντίφαση στις ονομασίες των εκκλησιών, η οποία ενισχύεται αφενός από τη μαρτυρία των πληροφορητών του ΚΜΣ ότι η μικρή εκκλησία της Αγίας Επίσκεψης κάηκε το 1895 αφετέρου ότι η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου κατεδαφίστηκε από τους Χριστιανούς το 1909, προκειμένου να ανεγερθεί στην ευρύτερη έκταση το Νέο Σχολείο. Επίσης, δεν υπάρχουν στοιχεία που να επιβεβαιώνουν τη μεταφορά της εικόνας στην εκκλησία Υπεραγία Θεοτόκος-Μητρόπολη, όπως υποστηρίζεται από ορισμένους. Το μόνο βέβαιο στοιχείο για την περίφημη ψηφιδωτή φορητή εικόνα είναι ότι, μετά το Μεγάλο διωγμό (1922), μεταφέρθηκε στην Ελλάδα και φυλάσσεται στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο.

Οι Εκκλησίες της Τρίγλιας Βιθυνίας
Οι Εκκλησίες της Τρίγλιας Βιθυνίας

 

Γεράσιμος Ν. Αποστολάτος
“Οι Εκκλησίες της Τρίγλιας Βιθυνίας” – Αθήνα 2019

0 0 vote
Article Rating

Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Παρεκκλήσια Τρίγλιας
    Στην Τρίγλια υπήρχαν παρεκκλήσια τόσο εντός του οικισμού, όσο και εκτός αυτού. Μαρτυρίες για τα παρεκκλήσια αντλούμε από τις προφορικές μαρτυρίες που περιλαμβάνονται στο Αρχείο Προφορικής Παράδοσης του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών (ΚΜΣ).
  2. Η εκκλησία Αγίου Γεωργίου
    Η εκκλησία Αγίου Γεωργίου Κάτω ανεγέρθηκε τον 17ο αιώνα και περιγράφεται στο αρχείο ΜΚΣ ως: “Την εκκλησία αυτή τη λέγαμε ο Κάτω Άϊ Γιώργης για να την ξεχωρίζουμε από τον Απάνω Άϊ Γιώργη στον Επάνω μαχαλά. Ήταν πέτρινη, μεγάλη εκκλησία, μεγαλύτερη από τον Απάνω Άϊ Γιώργη. Δυό φορές το χρόνο γινόταν μονεκκλησιά, εκεί χωρούσε όλο το εκκλησίασμα.
  3. Η Eκκλησία Υπεραγίας Θεοτόκου
    Η εκκλησία της Παναγίας-Μητρόπολης ανεγέρθηκε τον 17ο αιώνα, αλλά σε ένα γωνιόλιθο, που είναι εντοιχισμένος ψηλά στη γωνία Eski Pazar Cad και Demirhane Araligi Sok (φωτογραφία 52), έχει χαραχθεί, στην πλευρά επί του Demirhane Araligi Sok, με ανάγλυφους αριθμούς το έτος 1834
  4. Η εκκλησία της Παντοβασίλισσας
    Η εκκλησία της Παντοβασίλισσας ήταν το καθολικό της Μονής Τρίγλιας, η οποία ιδρύθηκε το 780 μΧ, σύμφωνα με τον Τρ. Ευαγγελλίδη (Βρύλλειον- Τριγλεία, σ. 53) και τη Δέσποινα Παρασκευά (Τριγλεία της Βιθυνίας, σ. 17). Η εκκλησία κτίστηκε 1) κατά “τον όψιμο 13ο αιώνα”, σύμφωνα με σχετική βιβλιογραφία...
  5. Η εκκλησία της Αγίας Επισκέψεως
    Εκτός από την εκκλησία του Αγ. Δημητρίου, υπήρχε και η εκκλησία της Αγίας Επισκέψεως, η οποία ανεγέρθηκε τον 17ο αιώνα και περιγράφεται, από τους πληροφορητές του ΚΜΣ, ως εξής: “Η Αγία Επίσκεψις ήταν στη συνοικία του Επάνω Άϊ Γιώργη. Πριν ήταν εκκλησία και λειτουργούσε και κάηκε το 1895. Έμεινε η εικόνα και κάτι άλλα, και κτίσαν ένα παρεκκλήσι...
  6. Η σχέση της Τρίγλιας...
    Οι ιστορικές αναφορές για τον αρχικό οικισμό "Βρύλλειον" στην ευρύτερη περιοχή της Τρίγλιας, Βιθυνίας, έχουν αφετηρία το 500 π.Χ., αλλά η δημιουργία του πρώτου οικισμού της περιοχής αναφέρεται στον 12ο αιώνα, στη θέση "Παλαιοχώρια", λίγα χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του σημερινού...
  7. Σιγίλου ή Σιγήλου
    Το 1321, έγινε μια απογραφή από τους Βυζαντινούς απογραφείς Περγαμηνό και Φαρισέο. Στην απογραφή αυτή ορίζονται τα όρια της γης που κατέχει η μονή Λινοβροχίου στη Σιγίλου. Συγκεκριμένα ως γείτονες αυτής της γης αναφέρονται : τα κτήματα που κατείχε η Λάβρα στο Όξυνο, η ιδιοκτησία της Μονής Δοχιαρείου στο Ρουσσαίου, ο στρατιώτης Νεοκαστρίτης που κατείχε κι αυτός έκταση στο Ρουσαίου την οποία είχε αποσπάσει από τα εδάφη της Μονής Δοχιαρείου και η ιδιοκτησία μιας άλλης μονής, του Χορταίτη στη γη επίσης του χωριού Σιγίλου.
  8. Βελετλέρ, Τρίγλια - μέρος 8
    Το χωριό αυτό βρίσκεται σε απόσταση είκοσι λεπτών περίπου από την Τρίγλια, στο δρόμο που οδηγεί από το Γιαλί-Τσιφλίκ στο Αναφόρι και Ντερίκιοι. Απέχει μια ώρα με τα πόδια από τη θάλασσα, μιάμιση ώρα από τη Ν. Τρίγλια, και δύο ώρες από τα Μουδανιά επίσης με τα πόδια. Το χωριό βρίσκεται πάνω σε ύψωμα. Στα πόδια του υψώματος εκτείνεται εύφορος κάμπος...
  9. Ανατολική Θράκη, Τρίγλια - μέρος 7
    Οι Θρακιώτες που εγκαταστάθηκαν στο Σουφλάρ, σήμερα Ν. Τρίγλια, κατάγονταν από τα χωριά Γάνος, Στέρνα, Κερασιά, Πάνιδο και Πλαγιάρι της Ανατολικής Θράκης. Οι κάτοικοι των χωριών αυτών ήταν Έλληνες χριστιανοί Ορθόδοξοι. Οι Τούρκοι ζούσαν σε δικά τους χωριά. Κάθε χωριό είχε την εκκλησία ή ξεχωριστούς μαχαλάδες ή τις εκκλησίες του και το σχολείο του. Στις κωμοπόλεις υπήρχαν τα σχολαρχεία που αντιστοιχούν στα σημερινά γυμνάσια.
  10. Κίζεδερβεντ, Τρίγλια - μέρος 6
    Το χωριό αυτό βρίσκεται στο βορειοδυτικό άκρο της Μ. Ασίας κοντά στη Νικομήδεια και απέχει 100 χιλιόμετρα από την Κωνσταντινούπολη. Είναι κτισμένο μεταξύ τεσσάρων βουνών. Το βουνό που βρίσκεται ανατολικά του χωριού έχει ύψος 1800μ., αυτό που βρίσκεται δυτικά έχει ύψος 2000μ. και αυτά που βρίσκονται βόρεια και νότια του χωριού έχουν ύψος 600μ. και 700μ. αντίστοιχα.
  11. Διακεκριμένοι Τριγλιανοί - Τρίγλια, μέρος 5
    Πολλοί Τριγλιανοί µε διαφορετικό τρόπο ο καθένας τους βoήθησαν τους συγχωριανούς τους, άλλοι στην παλιά Τρίγλια και άλλοι στη Νεα Τρίγλια. Εξέχουσες προσωπικότητες ήταν: ο Διόδωρος, μητροπολίτης Σισανίου, Ιωαννίκιος επίσκοπος Δεσκάτης, Μιλτιάδης Παπαλεξανδρής, δάσκαλος, Τρύφων Ευαγγελίδης, φιλόλογος, οι γιατροί Ιωάννης Τσιβάνης, Βασίλειος Βασιλειάδης, Ανέστης Τσίτερ και Ιωάννης Κρυσταλλίδης, ο Ιωάννης Σάπαρης, μεγαλέμπορος, Χρυσόστομος Ευστράτιος, Χρυσόστομος και Νικόλαος Καβουνίδης, οικογένεια εφοπλιστών.
  12. Τρίγλια (Τρίγλεια) - μέρος 4
    Στο έργο του Τρύφωνα Ευαγγελίδη «Τα ελληνικά σχολεία από της αλώσεως (1453) μέχρι του 1837», αναφέρονται τα εξής σχετικά με τα σχολεία που λειτούργησαν στην Τριγλεία της Μ. Ασίας. Σχολεία δεν έλειψαν από την Τριγλεία, αλλά λειτουργούσαν κρυφά στις Μονές Μηδικίου και Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου για το φόβο των Τούρκων. Σ’ αυτά δίδασκαν λόγιοι ηγούμενοι ή μοναχοί.
  13. Τρίγλια (Τρίγλεια) - μέρος 3
    Εκτός από τις Εκκλησίες που υπήρχαν στους αυλόγυρους των µοναστηριών και τα διάφορα εξωκλήσια, υπήρχαν στην Τρίγλια και οι παρακάτω εκκλησίες: Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Ιωάννη, του Αγίου Δημητρίου και η Αγία Επίσκεψη. Από τις εκκλησίες αυτές, οι τρεις πρώτες λειτουργούσαν κάθε Κυριακή. Σ’αυτές λειτουργούσαν Τριγλιανοί ιερείς και µερικές φορές ιερείς από άλλα χωριά. Τα έξοδα· των ναών καλύπτονταν από τα ταµεία της Δηµογεροντίας.
  14. Τρίγλια (Τρίγλεια) - μέρος 2
    Η Τρίγλια της Μ. Ασίας βρίσκεται βορειοανατολικά και στα δεξιά αυτού που εισέρχεται στον κόλπο της Κίου. Είναι κτισµένη πάνω σε δυο αντικριστούς λόφους. Ο ένας λόφος ονοµαζόταν λόφος Σταυροπηγής και ο άλλος, άγριος και απότοµος, ύψους 500 µ. περίπου, επειδή ήταν γεµάτος φωλιές κοράκων και γλάρων, ονοµαζόταν Κορακοφωλιά. Το 1915 είχε 3000 περίπου κατοίκους.
  15. Τρίγλια (Τρίγλεια) - μέρος 1
    Στις ανασκαφές που έγιναν το 1853 στην Ακρόπολη των Αθηνών βρέθηκε μια πλάκα. Εκεί αναφέρεται και κάποια πόλη με το όνομα Βρύλειο. Από το εύρημα αυτό πληροφορούμαστε ότι το Βρύλειο ήταν ελληνικό, χτίστηκε περίπου το 500 ή το 487 π.Χ. και έγινε σύμμαχος των Αθηναίων για να προφυλαχθεί από τις επιθέσεις των Περσών. Οι περιγραφές των αρχαίων για την τοποθεσία του Βρυλείου –αναφέρονται ως κοντινές πόλεις η Σιγή (Σιγείς), η Κίος (Κιανοί), με τις οποίες γειτονεύει και η Τρίγλια της Μ. Ασίας- οδηγούν τον Τριγλιανό φιλόλογο Τρύφωνα Ευαγγελίδη στο συμπέρασμα ότι η Τρίγλια βρισκόταν στην περιοχή του αρχαίου Βρύλειου.

Author: Μνήμες

Subscribe
Notify of
0 Comments / Σχόλια
Inline Feedbacks
View all comments