Η Ελληνίδα – β’

Πως είδαν τη σύγχρονη Ελληνίδα οι ξένοι

Ας προχωρήσουμε προς τις πιο πρόσφατες μαρτυρίες ομορφιάς ελληνίδων γυναικών. Θα προσπαθήσουμε να κάνουμε έναν διαχωρισμό μεταξύ ομορφιάς και κάλλους γιατί τα δυο πράγματα αυτά πολλές φορές δεν συμβαδίζουν. Τα αμέσως πιο κάτω σχόλια έρχονται από τους Άγγλους.

Το θαύμα του κόσμου, η κορώνα γυναικείου κάλλους…

Σ’ ένα άρθρο του “New-York Tribune”, στις 21 Αυγούστου του 1904 (σελ. 14) η συγγραφέας Marie Correlli μιλώντας για την ομορφιά των Αγγλίδων λέει πως είναι οι πιο όμορφες του κόσμου. Αλλά συνεχίζει πιο κάτω μαρτυρώντας:

«…μόνον στην ομορφιά, όχι στο κάλλος. Το κάλλος εγγενώς παραμένει εκεί όπου πρωτοεμφανίστηκε, στα χρονικά της τέχνης και των γραμμάτων. Ο οίκος του κάλλους βρίσκεται ακόμη στα νησιά της Ελλάδας, όπου η καυτή Σαπφώ αγάπησε και τραγούδησε. Τίποτα δεν έγινε ποτέ τελειότερο του γυναικείου κάλλους που μπορεί να προσπεράσει αυτό της Ελληνίδας γυναίκας. Αλήθεια είναι τόσο σπάνια όσο σαν μια πεταλούδα στον χιονιά. Αλήθεια, η γυναίκα της Αθήνας και της ευρύτερης Ελλάδας, κατά γενικό κανόνα, δεν είναι πανέμορφη. Και όμως η ουσία του κάλλους παραμένει εκεί… Είναι εύκολο να βρεθούν εκατό και πλέον Αγγλίδες και Αμερικάνες γυναίκες για κάθε όμορφη Ελληνίδα, αλλά όπου κι αν βρήκα μια όμορφη Ελληνίδα αυτή τις προσπέρασε όλες. Είναι ακόμη το θαύμα του κόσμου, η κορώνα γυναικείου κάλλους στον κόσμο.»

Αγνοούμενη γυναίκα Κύπρου
Μνημειακός χώρος «Πανόραμα Ελλήνων Αγνοουμένων της Κύπρου» (σελίδα http://kypseli.ouc.ac.cy – Ανοιχτό Πανεπιστήμιο Κύπρου)

Οι γυναίκα της Κύπρου

Κατά τη δεκαετία του 1870, μια Αμερικανίδα (αγνώστου ονόματος) ταξίδεψε στην Κύπρο κι επιστρέφοντας ανέφερε μερικά ενδιαφέροντα πράγματα ως αναφορά τις Κύπριες γυναίκες, ελληνίδες και μη.

Η κυρία αυτή την εποχή εκείνη σημειώνει ότι δύο-τρίτα των γυναικών στην Κύπρο είναι ελληνικής καταγωγής ενώ οι περισσότερες από τις υπόλοιπες είναι τουρκικής καταγωγής με μερικές ευρωπαϊκής. Είπε επίσης ότι δεν είναι και πολύ όμορφες αλλά οι Ελληνικής καταγωγής γυναίκες είναι πανέξυπνες, πιο έξυπνες και από τους άντρες. Επίσης ότι τα παραδοσιακά τους κεντήματα είναι υπέροχα και στην κατασκευή του μεταξιού υπερέχουν, αλλά δεν θέλουν την εισαγωγή της ατμομηχανής και τον εκσυγχρονισμό της κοινωνίας τους. Οι τουρκικής καταγωγής γυναίκες, συνεχίζει η κυρία αυτή (της οποίας το όνομα δεν αναφέρεται στην έκδοση της εφημ. “Dodge City Times”, 6 Νοεμβρίου 1880 ίσως για κάποιο σκοπό), υστερούν των γυναικών ελληνικής καταγωγής, εφόσον είναι νωχελικές και αμόρφωτες. Οι γυναίκες ελληνικής καταγωγής, λέει, έχουν ένα μάτι σαν τις Γαλλίδες στα χρώματα:

 ‘’η δική μου υπηρέτρια φορούσε ένα μπλε φόρεμα από κασμίρι, μια υπέροχη μαύρη βελουδένια ζακέτα που άνοιγε μπροστά, με φαρδιά μανίκια κεντημένα με χρυσή κλωστή και από κάτω μια ζώνη με χοντρή λωρίδα άσπρης δαντέλας, στη βάση του λαιμού και είχε αρκετά χρυσαφικά’’».

Δηλαδή καταλαβαίνουμε εδώ πρώτον ότι η κυρία αυτή ήταν υψηλής κοινωνίας εφόσον είχε υπηρέτρια, και δεύτερον ότι μετρούσε ή σύγχυζε την ομορφιά και το κάλλος με τη διάθεση για μοντερνισμό και εκσυγχρονισμό.

Παρακάτω, η Αμερικανίδα αυτή λέει ότι η ελληνικής καταγωγής Κυπρία ντυνόταν για να δείχνεται ενώ η τουρκικής καταγωγής αν εμφάνιζε το σώμα της λίγο ο άντρας της είχε δικαίωμα διαζυγίου. Τουρκικής καταγωγής παντρεμένες Κύπριες δεν φορούσαν χρυσαφικά, συνεχίζει, ενώ πολλές από αυτές παντρεύονται στα δεκαπέντε τους. Ελληνικής καταγωγής γυναίκες στην Κύπρο βγαίνουν τα βράδια, συχνά με εύρωστους καβαλιέρους, αλλά οι τουρκικής καταγωγής φοβούνται να θεαθούν με άνδρα δημοσίως μετά τη δύση του ήλιου.

Μνημείο Κυπρίας μητέρας (σελίδα kypseli.ouc.ac.cy)
Μνημείο Κυπρίας μητέρας (σελίδα kypseli.ouc.ac.cy)

Για μια ακόμη φορά είναι φανερό ότι η Αμερικανίδα βλέπει τις γυναίκες ξένης χώρας γι’ αυτήν, μέσα από τα μάτια της δικής της κοινωνίας νομίζοντας ότι εκφράζει φιλοπρόοδες ιδέες εφόσον αγαπάει τον εκσυγχρονισμό και ότι τα έθιμα άλλων λαών είναι αναχρονιστικά και συνεπώς άξια δυσφήμησης. Αν τη ρωτούσε όμως κανείς πώς της φαινόταν η Αφροδίτη της Μήλου μέσα από τη μορφή του αγάλματος τι ανταπόκριση θα έδινε. Άραγε θα επιζούσε η ομορφιά εκείνη για πάντα του μοντέλου που χρησιμοποιήθηκε φορώντας μυτερά τακούνια και ένα φτερωτό σαν παγώνι καπέλο;

Επίσης για απάντηση προς την Αμερικανίδα αυτή αναφέρουμε ότι ακόμη μέχρι και τον 20ο αιώνα το γυναικείο φύλο της Αμερικής δεν είχε καν δικαίωμα ψήφου ενώ μέχρι σήμερα συζητιέται έντονα η αλλαγή επωνύμου των γυναικών μετά τον γάμο. Επίσης στη Μεγάλη Βρετανία το 1890 μ.Χ. διέγραψαν όλες τις γυναίκες που θέλησαν να λάβουν μέρος στην ανώτατη εκπαίδευση ακριβώς και μόνο γιατί ήταν… γυναίκες. Τόσο προοδευμένοι δηλαδή οι Αγγλοσάξονες σύμμαχοί μας.

Στα μέσα του 19ου αι. η γυναίκα της Κύπρου φορούσε παντελόνι δεμένο στους αστραγάλους και χρωματιστές μπότες. Επίσης φορούσε αρκετά χρυσαφικά στο λαιμό της και είχε ζώνη με μεταλλικά κομμάτια. Έβαφε τα μαλλιά της με κίνα σκούρα καφέ καθώς και γύρω στα μάτια της με το ίδιο χρώμα. Το φόρεμά τους ήταν φανταχτερού χρώματος, μπλε, βυσσινί κ.ά. ενώ η κόμμωσή τους θύμιζε Φοινικικά ή Αιγυπτιακά αγάλματα. Δεν είχαν πρόβλημα να δείξουν τα κάλλη τους, ενώ τα στήθη τους φαινόταν σχεδόν ολόκληρα. Ήταν ψηλές και στη μορφή σαν Ήρες καλοχτενισμένες με απίστευτα όμορφα κλασικά χαρακτηριστικά. Ήταν οι πιο όμορφες γυναίκες απ’ όλα τα νησιά αλλά δυστυχώς δεν κρατούσαν την κορμοστασιά τους μετά τα τριάντα που γινόταν βαριές και δυσκίνητες. Υπήρχε μεγάλη αξιοπρέπεια και κομψότητα στις γυναίκες της Κύπρου που ήταν κάτι το εντυπωσιακό. Ίσως να προσέγγιζαν την αρχαία ελληνίδα κλασικής ομορφιάς. Είχαν όμως μικρή μόρφωση αλλά δεν υστερούσαν στην εξυπνάδα ούτε στην αγάπη για μάθηση.

Σήμερα η μέση Κύπρια γυναίκα μπορεί να χαρακτηριστεί με την Έλενα που στα 21 της χρόνια (2013) ανέλαβε την αρχηγία του Ναυτικού Δοκίμων στην Ελλάδα.

Δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο για τους άντρες που είχαν για τόσα πολλά χρόνια υποφέρει κάτω από την καταπιεστική τουρκική κατοχή, έχασαν τις σημαντικότερες ικανότητες που είχαν, παρ’ όλο που παρέμειναν εργατικοί, υπομονετικοί, ειρηνικοί και όχι τόσο εγκρατείς. Αυτά γράφει σε κάποια στήλη η εφημ. “Rocky Mountain husbandman”, 30 Οκτωβρίου 1879, σελ. 5.

Η μετανάστρια Ελληνίδα

Υπάρχει όμως και μια άλλη ιστορία που περιγράφει μια ελληνικής καταγωγής ανύπανδρης γυναίκας που ζούσε στην Αμερική στις αρχές του 20ου αιώνα και κρατούσε την τιμή της τόσο ψηλά, στο σημείο που ήταν έτοιμη ν’ αυτοκτονήσει αν αυτή προσβαλλόταν. Το 1906, λοιπόν, η κοπέλα με το όνομα Παναγιώτα Τοφάρου προσήχθη στο δικαστήριο της Νέας Υόρκης με μαυρισμένο μάτι και μώλωπες στο σώμα της. Την ρώτησε τότε ο δικαστής μέσω διερμηνέα τι έπαθε και έλαβε την εξής απάντηση:

«Μια καλή Ελληνίδα δεν πρέπει να είναι μόνο καλή αλλά επίσης δεν πρέπει ποτέ να ειπωθεί τίποτε εναντίον της. Αν γίνει κάτι τέτοιο έχει υποχρέωση να κάνει μόνο ένα, να αυτοκτονήσει. Έτσι μόνον θα κρατηθεί η τιμή της οικογένειας και η δική της. Ο αδερφός μου ήταν πάντα ευγενικός μαζί μου, την περασμένη εβδομάδα όμως ήρθε σπίτι εξαγριωμένος. Είχε πάρει ανυπόγραφο γράμμα από κάποιον που έλεγε ότι έβλεπα κρυφά έναν άντρα και έτσι προσέβαλα την τιμή της οικογένειας, μου είπε ο αδερφός μου. Ο αδερφός μου ούτε που με ρώτησε αν ευσταθεί η κατηγορία. Έπεσε πάνω μου και με κτύπησε άσχημα. Εγώ ορκίζομαι ότι είναι ψέματα αλλά δεν έχω άλλη επιλογή από το να σκοτωθώ».

Την Παναγιώτα τη βρήκε ένας γείτονας να έχει καταβροχθίσει μισό σπασμένο γυάλινο ποτήρι, κι επειδή δεν κατάφερε να προξενήσει το μοιραίο προσπάθησε και να αυτοπυροβοληθεί. Όταν άκουσαν τον πυροβολισμό έτρεξαν πολλοί να τη σώσουν. Τελικά ο δικαστής ζήτησε να προσαχθεί ο αδερφός της κι από αυτόν οι Αμερικανοί κατάλαβαν ότι η τιμή είναι το απώτερο ιερό του Έλληνα (εφημ “The Sun”, 29 Νοεμβρίου 1906, σελ. 4). Ας μην αναφερθούμε όμως εδώ στην τιμή του μέσου Έλληνα σήμερα, που καλώς ή κακώς έχει κατά πολύ προσβληθεί στα μάτια του υπόλοιπου κόσμου.

Ιάκωβος Γαριβάλδης
Μάρτιος 2014
προηγούμενο – συνεχίζεται, μέρος β’ εκ τριών – επόμενο


Βιβλιογραφία

  • Hemingway, Colette. “Women in Classical Greece”. In Heilbrunn Timeline of Art History. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–. http://www.metmuseum.org/toah/hd/wmna/hd_wmna.htm (October 2004)
  • «Η αποκάλυψη της αρχαίας Ελληνίδας / Η Κατάρριψη των Μύθων», Δρ. Παναγιώτης Κυριακόπουλος, Εκδόσεις Εύανδρος
  • Εφημερίδα “The Washington Times”, έκδοση 28 Αυγούστου 1921
  • Εφημερίδα “The Sun”, έκδοση 29 Νοεμβρίου 1906
  • Εφημερίδα “Dodge City Times”, έκδοση 6 Νοεμβρίου 1880
  • Εφημερίδα “Rocky Mountain husbandman”, έκδοση 30 Οκτωβρίου 1879
  • Ιστοσελίδα «Fashioning the Past», 26 Απριλίου 2012, ηλεκτρονική διεύθυνση: http://www.fashioningthepast.com/2012/04/ancient-greece-beauty-regime.html
  • Ιστοσελίδα «Heilbrunn Timeline of Art History» The Metropolitan Museum of Art, ηλ. διεύθυνση http://www.metmuseum.org/ 2014
  • Εφημερίδα “The Guardian”, έκδοση 6 Οκτωβρίου 2013, ηλ. διεύθυνση http://www.theguardian.com/commentisfree/2013/oct/06/women-change-name-after-marriage-greece
  • Ιλιάδα Γ 189
  • Ιλιάδα Ζ 186
  • Απολλόδωρου Β 98
  • Παυσανίου Α 2, 1.15, 2.17, 2.41, 7
  • Στράβωνος Β 504
  • Λεξικό της Ελληνικής Μυθολογίας (Αικ. Τσοτάκου-Καρβέλη) εκδόσεις Σόκολη
    Αρχαίοι Έλληνες Θετικοί Επιστήμονες (Κ. Γεωργακόπουλου) εκδόσεις Γεωργιάδη.
    Εφημερίδα Ελληνική Αγωγή τεύχος 18 και τεύχος 19

 


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Η Ελληνίδα - γ'
    Η Ελληνίδα γυναίκα αλλάζει συχνά ρόλους και υποχρεώσεις στην Ελληνική οικογένεια. Είναι κορίτσι, νύφη, σύζυγος, μητέρα, γιαγιά, εργαζόμενη, ερωμένη, συχνά αδικημένη και παραγκωνισμένη από κατεστημένα και προλήψεις της κάθε εποχής. Η επιμονή της όμως, η υπομονή και ακαταμάχητη στάση της σε καιρούς χαλεπούς και μη είναι ιδιαίτερα αξιέπαινη.
  2. Η Ελληνίδα - β'
    Ας προχωρήσουμε προς τις πιο πρόσφατες μαρτυρίες ομορφιάς ελληνίδων γυναικών. Θα προσπαθήσουμε να κάνουμε έναν διαχωρισμό μεταξύ ομορφιάς και κάλλους γιατί τα δυο πράγματα αυτά πολλές φορές δεν συμβαδίζουν. Τα αμέσως πιο κάτω σχόλια έρχονται από τους Άγγλους.
  3. Η Ελληνίδα - α'
    Η συμβολή της Ελληνίδας μητέρας, κόρης, αδερφής, ακόμη και γιαγιάς στην πορεία του Ελληνισμού, τουλάχιστον τα προηγούμενα τέσσερις χιλιάδες και πλέον χρόνια είναι γεμάτη από ηρωισμό, αυτοθυσία, σκληρή δουλειά, προσβολή της προσωπικότητάς της και της θέσης της στην κοινωνία, καημούς και αίμα. Η ακαταμάχητη παρουσία της Ελληνίδας γυναίκας, προσηλωμένης σταθερά στη θετική προσφορά της χαροπαλεύουσας πλέον και περήφανης στο παρελθόν τιμής και ευημερίας των Ελλήνων ανά τους αιώνες είναι αναμφισβήτητη.

Author: Μνήμες