Κληρονομικό δίκαιο

Προικοσύμφωνο ( Εν Κουτάλει Μικράς Ασίας, 1889)

Πρόκειται για το σύνολο των κανόνων δικαίου που ρυθμίζουν την κληρονομική διαδοχή. Έτσι, σύμφωνα με το άρθρο 1710 του αναθεωρηθέντος Α.Κ., «κατά το θάνατο του προσώπου η περιουσία του ως σύνολο(κληρονομιά) περιέρχεται από το νόμο ή από διαθήκη σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα (κληρονόμοι)….»

Αρχίζουμε με δυο τρεις αρχικές επισημάνσεις που έχουν να κάνουν με το εθιμικό δίκαιο για εκεί και τότε.

  • Τουλάχιστον και μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα η ύπαρξη γραπτών κειμένων ήταν σχεδόν άγνωστη ή καλύτερα η «ύπαρξη κανονικής γραπτής διαθήκης δεν γινότανε, δεν ήτανε κάτι το συνηθισμένο».[1]
  • Σε περίπτωση που υπήρχε ιδιαίτερη επιθυμία κάποιου, απλά το έλεγε στον δάσκαλο, ή στον ιερέα ή σε κάποιον δημογέροντα ο οποίος το δήλωνε κατά τη διανομή των κληρονομικών στοιχείων.[2]
  • Σχεδόν πάντοτε οι γονείς κρατούσαν τα περιουσιακά τους στοιχεία μέχρι και του θανάτου τους.[3] Απλά σε στιγμές γαλήνης ή ανάγκης ή εσωτερικής πίεσης υποσχότανε τη διάθεση του τάδε περιουσιακού στοιχείου στον δείνα, υπόσχεση η οποία πάντοτε έπρεπε να τηρηθεί.[4] Ή εξέφραζαν, σπάνια βέβαια, την επιθυμία τους για το πώς θα έπρεπε να διατεθεί η περιουσία τους.
  • Ιδιαίτερη μέριμνα λαμβανότανε για τη «μοίρα» της χήρας του θανόντος, αν και πάντοτε, εθιμικώ δικαίω, παρέμενε στο σπίτι υπό την προστασία του μεγάλου γιου…
  • Η μοιρασιά των αδιαθέτων περιουσιακών στοιχείων γινότανε πάντοτε τρεις μέρες μετά την ταφή, κατ’ άλλους στα σαράντα, με επίσημο τρόπο, παρουσία των μελών της οικογένειας, γειτόνων ή και του ιερέα .
  • Η γενική πεποίθηση πως είναι πρέπον και ιερό καθήκον να ληφθεί πρόνοια για τα αδύνατα μέλη της οικογένειας κατά τη διανομή, δηλαδή τις ανύπανδρες θυγατέρες, τη μάνα, τα ορφανά…αλλά και πως είναι θεάρεστο έργο να μην υπάρξουν φασαρίες.

Με βάση λοιπόν τα παραπάνω η διανομή της αδιάθετης κληρονομιάς γινότανε, καλή τη πίστη βεβαίως, με βάση τους ακόλουθους κανόνες που ίσχυαν από τα χρόνια τα παλιά.[5]

  • πρώτη ενέργεια του έχοντος το λόγο πρωτότοκου υιού ήταν η αναφορά σε μια γενική αποτίμηση των περιουσιακών στοιχείων του κληρονομούμενου…
  • η λήψη πρόνοιας για αποπληρωμή τυχόν χρεών…
  • ο διαχωρισμός της ακίνητης και κινητής περιουσίας…
  • η αφαίρεση, συνήθως υπέρ της τοπικής εκκλησίας, των υπεσχημένων από τον κληρονομούμενο…φυσικά εάν και εφόσον είχαν δοθεί οι σχετικές υποσχέσεις.
  • ο διαχωρισμός των στοιχείων σε τέσσερα μερίδια, από τα οποία το ¼ το έπαιρνε η σύζυγος του κληρονομούμενου…2/4 τα έπαιρναν τα αρσενικά παιδιά και το ¼ οι θυγατέρες.

Να σημειώσουμε, στο σημείο αυτό, πως υπάρχει μια διαφωνία για τη συμμετοχή των θυγατέρων στο μοίρασμα της πατρικής περιουσίας. Ο Θανάσης Κωστάκης είναι κατηγορηματικός: «Μετά το θάνατο του πατέρα η περιουσία συνήθως μοιραζότανε σε όλα τα αγόρια».[6]

Προφανώς πρόκειται περί παρεξηγήσεως.

Πεποίθησή μας είναι πως ο σοφός ερευνητής του χώρου μάλλον εννοεί τις θυγατέρες οι οποίες παντρεύτηκαν και δημιούργησαν δικές τους οικογένειες, παίρνοντας μαζί τους και τις σχετικές προίκες…άρα αυτά που δικαιούνταν και όχι τις ανύπανδρες, που εθιμικώ δικαίω, ήταν όλοι οι αρσενικοί υποχρεωμένοι να τις προικοδοτήσουν για μια καλή παντρειά…

Σημειώνουμε επίσης πως τις περισσότερες φορές τα «βρίσκανε μεταξύ τους χωρίς πολλά πολλά».[7] Δηλαδή η διανομή γινότανε χωρίς αποτιμήσεις και έπαιρνε καθένας το τμήμα της κληρονομιάς που ήθελε ή διέθεταν μεταξύ τους.

  • Σε περίπτωση θανάτου, δίχως αρσενικά παιδιά, η διανομή της περιουσίας γίνεται και πάλι κατά τον ίδιο τρόπο, δηλαδή η σύζυγος παίρνει το ¼, τα θηλυκά τα 2/4 και το ¼ η μάνα του «ως δικαίωμα γάλακτος»[8] εάν ζει ή μόνο τα αδέρφια του (αρσενικά)…

παρατήρηση

Σε ορισμένες κοινότητες συμμετοχή στη διανομή είχε ο σώγαμπρος «για να μην κλείσει το σπίτι…»

  • Σε περίπτωση θανάτου του αρχηγού τη οικογένειας, με προϋπάρχοντα τον θάνατο του μοναδικού αρσενικού, η οικογένεια του -χήρα και τα ορφανά αγόρια και κορίτσια- παίρνουν το μερίδιό του…
  • Σε περίπτωση θανάτου δίχως παιδιά και λοιπούς στενούς συγγενείς το σύνολο της περιουσίας το έπαιρνε η χήρα αλλά με μια προϋπόθεση. Την παροχή στην τοπική εκκλησία του δικαιώματός της δηλαδή το «δικαίωμα του στεφανώματος».[9]
  • Σε περίπτωση κατά την οποία αρσενικός που κληρονόμησε τον πατέρα του (μερίδιο) πέθανε χωρίς απογόνους τότε το 1/7 του μεριδίου το έπαιρνε η γυναίκα του και το υπόλοιπο τα αδέλφια του…

παρατήρηση

Σε ορισμένες κοινότητες «αν κάποιος πέθαινε άκληρος η περιουσία του γύριζε στ’ αδέλφια του κι αν δεν είχε αδέλφια στα ανίψια του ή σε άλλους συγγενείς»

  • Σε περίπτωση θανάτου της γυναίκας τυχόν περιουσία της διανεμόταν ως εξής: το 1/7 το έπαιρνε ο άνδρας της, και το υπόλοιπο τα δυσανάλογα φυσικά, δηλαδή δυο μερίδια τα αγόρια και ένα τα κορίτσια…
  • Ο γιος που ήτανε σώγαμπρος συνήθως δεν έπαιρνε τίποτε από την πατρική περιουσία, εκτός ελαχίστων και πάντοτε στηριγμένο στην καλή πίστη των υπολοίπων…[10]
  • την κινητή περιουσία, συνήθως, τη μοιράζονταν μόνο τα αγόρια του θανόντος…αλλά σε ορισμένες κοινότητες υπήρχε συμμετοχή και των θυγατέρων.

Βεβαίως δεν ήταν πάντοτε όλα όμορφα, ωραία, μα ούτε ρόδινα, ευτυχισμένα και χωρίς προβλήματα. Ο ανθρώπινος παράγοντας ήταν, είναι και πιστεύουμε και στο μέλλον απρόβλεπτος. Έτσι δημιουργούνταν σε διάφορες περιπτώσεις αρκετά προβλήματα, για την ποσότητα και το είδος του μεριδίου, ή γιατί μερικοί θεωρούσαν πως έτσι ρίχνονταν κλπ.

Σε αυτές τις περιπτώσεις προσέτρεχαν αρχικά μεν οι καλοί γείτονες, αποδεκτοί από όλα τα μέρη και σε περίπτωση διαφωνίας, η δημογεροντία με τους ιερείς, ο λόγος –απόφαση των οποίων επενεργούσε πια καταλυτικά.

Θεωρητικά υπήρχε το δικαίωμα της προσφυγής στα τοπικά Εκκλησιαστικά Δικαστήρια ή τα πολιτικά και συγκεκριμένα αυτά του Ικονίου, της Νίγδης και της Καισαρείας. Δικαίωμα μεν υπαρκτό, αλλά από όσο ξέρουμε ποτέ χρησιμοποιούμενο για δυο σημαντικότατους λόγους:

  • τα χρήματα που απαιτούνταν για μια τέτοια προσφυγή ήταν δυσανάλογα με αυτά που τυχόν θα εισπράττονταν από τη ρευστοποίηση των περιουσιακών στοιχείων μετά το τέλος των δικαστηρίων.
  • η κοινή γνώμη, η πλέον σημαντική που θα τους στιγμάτιζε στον «αιώνα τον άπαντα»[11]

Το πώς τα μοίραζαν οι ενδιάμεσοι σε περίπτωση διαφωνίας ήταν εύκολο και κατανοητό. Βοηθός τους η τύχη. Χώριζαν την περιουσία σε μερίδια, όσο το δυνατόν της αυτής αξίας και τα κλήρωναν…Ενδεικτικότατες είναι οι σχετικές αναφορές που βρίσκουμε καταγεγραμμένες.

«Για την κινητή περιουσία χρησιμοποιούσαν τα κουτσία ή κουτσούια. Έπαιρνε κάθε αδελφός από ένα μικρό αντικείμενο- ξυλάκι, μια πετρίτσα-κ’ έλεγαν σ’ ένα ξένο: κάμπου, κλείσε δηλαδή τα μάτια σου. Αυτός τα έκλεινε και τους γύριζε τη ράχη. Έπαιρνε τότε ένας όλα τα μικροαντικείμενα και φώναζε: Έλα.

Γύριζε αυτός που κάμπουνεν, έπαιρνε τα μικροαντικείμενα και τα τοποθετούσε ένα σε κάθε αντικείμενο απ’ αυτά που επρόκειτο να μοιραστούν. Κάθε δικαιούχος έπαιρνε αυτό που πάνω του είχε βρεθή το μικροαντικείμενο που είχε διαλέξει.»[12]

Βεβαίως από της καθιερώσεως της γραπτής διαθήκης τα πράγματα άλλαξαν ριζικά μιας και η καταγεγραμμένη τελευταία θέληση του διαθέτη ήταν απαραβίαστη έστω και αν με τον τρόπο του αποκλήρωνε τους νόμιμους κληρονόμους. Η θέληση του πάντοτε σεβαστή, ο λόγος του, νόμος…

Μάλιστα δε και εξ όσων γνωρίζουμε, ποτέ δεν είχε προσβληθεί διαθήκη.

Να σημειώσουμε επίσης πως οι γραπτές διαθήκες είχαν ένα συγκεκριμένο τύπο σύνταξης και περιελάμβαναν τα εξής στοιχεία:

  • δήλωση για την ελεύθερη και αβίαστη βούλησή του διαθέτη στη σύνταξη της διαθήκης του…
  • δήλωση πως είχε σώας τας φρένας…
  • την επίκληση βοήθειας του Θεού
  • τα προσωπικά του στοιχεία…
  • την επιθυμία του και το μοίρασμα της περιουσίας του, κινητής και ακίνητης, κατά το δοκούν, αλλά επακριβώς προσδιορισμένης κατά κληρονόμο…
  • ακριβή ημερομηνία σύνταξης του εγγράφου…
  • ορίζεται εκτελεστής της διαθήκης…
  • υπογραφή δική του ή το σημάδι του σταυρού σε περίπτωση αδυναμίας ανάγνωσης και γραφής…
  • τις υπογραφές των μαρτύρων, ιερέων,[13] κλπ
  • η σχετική καταγραφή της διαθήκης στον Κώδικα της κοινότητας.

Παρατήρηση

Η σύνταξη του σχετικού εγγράφου γινότανε πάντοτε από τον δάσκαλο, τον εγγράμματο ιερέα ή κάποιον δημογέροντα…

Εξαιρετικότατο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος «δεσίματος» της κάθε διαθήκης και ιδία αυτών που αφορούσαν τα υπέρ της εκκλησίας ή σε άλλα κοινωφελή ιδρύματα δωρηθέντα. Πρόνοια φτιαγμένη με αριστοτεχνικό τρόπο με σκοπό την εξάλειψη κάθε προσβολής τής διαθήκης, τόσο από πλευράς των οικείων του θανόντος, όσο και από πλευράς των αρχών που εποφθαλμιούσαν για κάποιο δικό τους μερίδιο.

Οι λέξεις και οι κατάρες που παρατίθενται στο τέλος του κειμένου, η σχετική επίκληση των αγίων, φαίνεται πως έπιανε τόπο τόσο στον χριστιανικό, όσο και στο μουσουλμανικό κόσμο. Και είναι μάλιστα και πολλών τύπων.

Κατεγράφησαν λοιπόν οι παρακάτω τύποι:

  • Ήπιες εκφράσεις που είχαν να κάνουν με τις παρακλήσεις- ευχές του διαθέτη να ακολουθηθεί κατά γράμμα η τελευταία του θέληση, επικαλούμενος τη μαρτυρία της συνόδου, μαρτύρων κλπ., για να μη γίνει παράβαση των οριζομένων.
  • Η δεύτερη μορφή εκφράσεων- προτροπών για τον σεβασμό της τελευταίας θελήσεώς του ήταν αυτές που είχαν να κάνουν με την επίκληση και τη βοήθεια των αγίων πατέρων της εκκλησίας. «…και σε περίπτωση μη συμμορφώσεως κανενός η κατάρα των 318 θεοφόρων πατέρων της εκκλησίας ας είνε απάνω τους»[14]
  • Για κάποιες άλλες διαθήκες τα πιο πάνω συμπληρώνονταν με πλέον δραστικότερες εκφράσεις που είχαν να κάμουν και με κατάρες, πράγμα ιδιαίτερα επιβαρυντικό και υπολογιζόμενο, τουλάχιστον για εκείνη την εποχή. Για παράδειγμα «…η κατάρα των 318 θεοφόρων πατέρων ας είνε επάνω τους και χαΐρι και προκοπή να μην διουν και όλη τους τη ζωή να την περάσουν με πόνο και θλίψη»[15].
  • Τέλος υπήρχε και η φοβερότερη απειλή, την οποία μάλιστα έτρεμαν ιδιαίτερα οι μουσουλμάνοι και που σύμφωνα με αυτήν ο ίδιος ο διαθέτης «αχρετίε γιακαγγά σαριλίριμ» δηλαδή και σε ελεύθερη μετάφραση, «θα πιάσει από τον γιακά στον άλλο κόσμο εκείνον που ήθελε τυχόν εναντιωθεί στη θέλησή του και θα τον έσερνε μπροστά στον Υψηλό Κριτή»[16].

Απειλή την οποία μάλιστα χρησιμοποιούσαν κατά κόρον ιδιαίτερα οι χριστιανοί έμποροι στις συναλλαγές τους με το οθωμανικό στοιχείο.[17]

Παρακάτω παραθέτουμε δυο από τις πολλές διαθήκες που βρήκαμε στους σωζόμενους Κώδικες των Κοινοτήτων οι οποίες, κατά την άποψή μας, παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Για τον τρόπο σύνταξή τους, αλλά και το «δέσιμο» των ενδιαφερομένων μερών για την ακριβή τήρησή τους.[18]

1-      Διαθήκη της Παρασκευιάς σύζ. Δημητρίου Καράκιζ της 23ης Σεπτεμβρίου 1879, καταγεγραμμένης εις την σελίδα 25 του Κώδικα της κοινότητος των Συλλάτων.

«Εν έτει Σωτηρίω 1879, Σεπτεμβρίου 23, η υποφαινομένη Παρασκευιά, σύζυγος του ποτε Δημητρίου Καράκιζ, γινόσκουσα το άδηλον του θανάτου και φοβούμενη μήπως τύχη ανέτοιμον, άνευ δηλαδή να διατάξω τα περί εμαυτήν, σπεύδω εν όσο έχω υγιή τον νου μου και σώας τας φρένας μου, να διατάξω τα περί εμαυτόν και επιτελέσω τα τελευταία μου χριστιανικά καθήκοντα, προς αποφυγήν διενέξεων και φιλονικιών των μεταγενεστέρων, δηλαδή τέκνων μου.

Δι’ όλα ταύτα διορίζω επίτροπον πληρεξούσιον τον υιόν μου Γεώργιον όπως εκπληρώσει τα γεγραμμένα κατά γράμμα εις τα ανήκοντα μέρη.

Από τα 3.000 γρόσια τα οποία έχω εις τον ως άνω ειρημένον υιόν μου Γεώργιον, εκ των οποίων, τα μεν 2.000 γρόσια διαθέτω εις διάφορα μέρη, από τα δε έτερα 1.000 γρόσια, τα μεν 200 γρόσια να δοθούν εις την κόρην μου Συγγενείαν, τα δε έτερα 800 γρόσια να εξοδεύονται εις τα διάφορα χριστιανικά μου καθήκοντα. Ιδού δε τα μέρη εις τα οποία διαθέτω τα ως άνω ειρημένα 2.000 γρόσια.

Τα άνω ειρημένα 3.000 γρόσια μένουν άνευ ομολόγου, αλλά είναι καταχωρημένα εις τον κώδικα του εν Κωνσταντινουπόλει εργαστηρίου μας, επάνω στον Γεώργιον.

Α- Εις την εκκλησίαν της χώρας μας των ΙΒ Αποστόλων 250 γρ.

Β- Εις το σχολείον της χώρας μας                                   250 γρ.

Γ- Εις την εκκλησίαν του Αγίου Γεωργίου 100 γρ.

Δ- Ει τον Προφήτην Ηλίαν                                               50 γρ.

Ε- Εις την Αγίαν Παρασκευιάν  50 γρ.

Στ- Εις τον Άγιον Γεώργιον Ανακού                                  50 γρ.

Ζ- Εις την εκκλησίαν του Αγ. Βασιλείου Δήλας 100 γρ.

Η- Εις τους διαφόρους πτωχούς  250 γρ.

Θ- Εις το εν Κωνσταντινουπόλει ορφανοτροφείον 250 γρ.

Ι- Εις όλα τα εγγόνια μου από ένα εικοσάρικο φλουρί   300 γρ.

ΙΑ- Εις τους χριστιανούς επάνω εις το λείψανό μου 100 γρ

ΙΒ- Εις την εκκλησίαν πάλιν, δια το μνήμα μου 250 γρ.                                                                                     άθροισμα 2.000 γρ

 

Επειδή δε ο υιός μου Γεώργιος λείπει εις Κωνσταντινούπολιν, διορίζω τον Μιχαήλ Γρηγοριάδην Κοσμόπουλον επίτροπον, ίνα αναλάβη το καθήκον, να λάβη τα ως άνω ειρημένα χρήματα και να τα διαμοιράσει εις τα μέρη των.

Όθεν και προς ένδειξιν και ασφάλειαν, υπογράψει εκ μέρους μου ο ιερεύς της χώρας μας και εγώ βάλλω το σημείον του σταυρού.

Δια την αγράμματην Παρασκευιάν Βασίλειος Δημητρίου στρέχω σίζιγον του ποτέ Διμιτρίου, Φωσγγαρινια Διμιτρίου στρεχτή + υπογράφω εγώ ο πνευματικός πατήρ Ευγενία Διμητρίου στρεχτή + π.π. Διονύσιος  Σημευτή Διμιτρίου στρεχτή + και εκίνι βάλι το σημείον του Τιμίου Σταυρού.»[19]

2-      Διαθήκη Δανιήλ γυιού του Ηλία της 12/12/1855, καταγεγραμμένης στις σελίδες 23-25 του Κώδικα της Κοινότητος… Με την επισήμανση πως σώζεται μέρος του αρχικού κειμένου από το οποίο παραθέτουμε δυο τμήματά του. Ένα όπως σώζεται και ένα ερμηνευμένο.

α-«Επειδή ο αδελφός μου πέθανε πρωτύτερα από τον μπαμπά μου η κληρονομιά του περιήλθε ολόκληρη σε με. Εγώ όμως το μισό της περιουσίας αυτής το διέθεσα για τον ανιψιό μου τον οποίο πήρα κοντά μου σαν παιδί μου, επειδή είμαι άκληρος. Και τώρα με την παρούσα διαθήκη μου δηλώνω πως και το άλλο μισό το δικό μου το πούλησα στον ίδιο τον ανιψιό μου έναντι 8.000 γροσίων άτινα παρέλαβα και ξόδευσα ως αναφέρω στο τέλος της παρούσης…»

β- «εγο δανιγιλις γιος του μακαριτη ελιγια ότι γιχαμε αναμεσου μας τα εδοσα τον γεγενι (ανεψιό) μου τον Χριστο τα εδοσα από βελονι εγος κ κλοςτι οσο ζισομε να μας θρεψι οπιος το χαλασι αφτο το διαθικι μου να μιν δι πρεκοπι ναχι καταρα του Χριστου και του αγιγου αποστολου. Εγο δανιγιλις γιδου κε το λαχτιλο μου».

Ακολουθεί δακτυλικό αποτύπωμα του διαθέτη και δεκατέσσερις υπογραφές ως μάρτυρες της ομολογίας, ανορθόγραφες κι αυτές, δίχως τόνους και πνεύματα και με την στρογγυλή τετραμερή σφραγίδα που έφερε τον Άγιο Γεώργιο, τον καβαλάρη, να λογχίζει τον δράκο.

Σύμφωνα με τους κανόνες της νομικής επιστήμης για να επέλθουν τα κληρονομικά δικαιώματα στους κληρονόμους θα πρέπει να υπάρξει η έγγραφη δήλωση αποδοχής τους. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις κατά τις οποίες ο κληρονόμος δεν αποδέχεται τη δήλωση βουλήσεως του διαθέτη ή αρνείται το εξ αδιαθέτου κληρονομιάς τμήμα της περιουσίας του θανόντος…Και δια γραπτής δηλώσεώς του αποποιείται τα σχετικά δικαιώματα του.[20]

Παρουσιάζουμε, λοιπόν, ένα χαρακτηριστικό δείγμα αποποιήσεως δοθείσης κληρονομιάς, υπέρ ενός συγκεκριμένου προσώπου, από το ιεροδικαστήριο του Προκοπίου (Ουργκούπ).

ΧΟΤΣΕΤΙ

Σεραφείμ Ρίζου

«Ο γυιός του Ρίζου Σεραφείμ, που υπόβαλε την αίτηση κι οι δυο αδελφές του Βασίλισσα και Μαρία, καταγόμενοι από τον Καριέ Συνασού που υπάγεται στον Καζά του Αραπουσούν, παρουσιάστηκαν στο Ιεροδικαστήριο (Ιεροδικείο) και μολονότι οι αδελφές του Σεραφείμ Βασίλισσα και Μαρία εδήλωσαν οι καθεμιά χωριστά:

Επειδή η περιουσία του δια του θανάτου χαμένου πατέρα μας Ρίζου δεν ανταποκρίνεται εις τα χρέη του, που εδημιούργησε ζώντας και επειδή τα χρέη του αυτά όλα τα κατάβαλεν ο αδελφός μας Σεραφείμ, δηλοποιούμεν ότι ΠΑΡΑΙΤΟΥΜΕΘΑ από τα δικαιώματά μας κληρονομίας επί της κινητής και ακίνητης περιουσίας του πατέρα μας και ότι η περιουσία αυτή κινητή και ακίνητη, ανήκει ολότελα στον αδελφό μας Σεραφείμ, το ιεροδικείο εθεώρησε δίκαιον να ερωτηθούν κι οι Τσορμπατζήδες του Καριέ, των οποίων ο καθένας χωριστά εμαρτύρησεν προ του Ιεροδικείου μας ότι πραγματικά δε μπορούσε να ισοφαρίση η κινητή και ακίνητη περιουσία του Ρίζου τα χρέη του και επειδή οι ειρημένες αδελφές του Σεραφείμ Βασίλισσα και Μαρία εδήλωσαν πάλιν ότι παραιτούνταν κάθε δικαιώματος κληρονομίας επί των πραγμάτων και κτημάτων του πατέρα των και δωρούν στον αδελφόν τους Σεραφείμ, η κάθε μια χωριστά, τα μερίδιά τους κι επειδή ο Σεραφείμ εδήλωσεν ότι δέχεται και αποδέχεται την δωρεά των κληρονομικών μεριδίων των δυο αδελφών του Βασίλισσας και Μαρίας επί της περιουσίας του πατέρα των εις κινητά και ακίνητα και ότι τα παρέλαβε και αφού το Ιεροδικείο και προφορικώς εβεβαιώθη πλέον για το αληθές και το βέβαιον της υπόθεσης εξέδωκε, τη αιτήσει των, το παρόν και το παρέδωσεν εις τον Σεραφείμ σήμερον…του μήνα…του έτους…

Οι μάρτυρες

Μουχτάρ Μουσταφά αγά  Ο αθανασις του ανδρια μαρτις

Απτουλλάχ  Λάζαρης του νικόλα μαρτηρο

Αναστάς Ταντηρτσήογλου  Χατςη ιοβανις»[21]

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επίσης, για την εθιμική κληρονομική διαδοχή παρουσιάζει και το παρακάτω έγγραφο του Κέντρου Ιστορίας του Δήμου Συκεών. Πρόκειται περί μιας εγγράφου ομολογίας-παραδοχής των δικαιούχων κληρονομικής περιουσίας ότι «καλώς» διενεμήθησαν τα περιουσιακά στοιχεία του πατέρα τους… ο οποίος πέθανε χωρίς διαθήκη…

«Οι υποφαινόμενοι αδελφοί δια του παρόντος εγγράφου δηλοποιούμε ότι, τα πατρικά μας σπήτια, άτινα διενεμήθησαν προσωρινώς προ τεσσάρων ετών και ήδη κατέχομεν συνεφωνήσαμεν και παρεδέχθημεν όπως αυτό από τούδε τα διανεμηθέντα μέρη ανήκουν ενί εκάστω ως πατρικόν μας ανάλογον και δεν έχομεν καμμίαν απαίτησιν αναμεταξύ μας και εις ένδειξιν

Μαλακοπή τη 20 Ιανουαρίου 1900
Μάρτυρες   Εφορεία
Παπά Στέφανος Κυζ.  Σ.Τρελλόπουλος
Γ. Σωτηρόπουλος  (Υπογραφή δυσανάγνωστος)
Β. Κασλίιδης   Κ. Πογιαζόγλου

Υπογραφές κληρονόμων
Γριγόρις (δυσανάγνωστος)
Αρχιελις (δυσανάγνωστος)»[22]

Τέλος παραθέτουμε τμήμα των σωζόμενων πρακτικών της συνεδρίασης του Εκκλησιαστικού-Επαρχιακού Δικαστηρίου Καισάρειας με ημερομηνία 15-7-1891 και τις ενδιαφέρουσες αποφάσεις του στα θέματα κυρίως σύνταξης και εγκυρότητας των διαθηκών.[23]

Πρόκειται μάλλον περί προσπάθειας συντάξεως-δημιουργίας κώδικος- νομικού πλαισίου, σύμφωνα με τα ισχύοντα και τις εγκυκλίους του Πατριαρχείου, πάνω στη βάση του οποίου το δικαστήριο θα εκδίκαζε τις όποιες διαφορές…

«α- Δεν ακυρούται η διαθήκη εάν ο διαθέτων είχε σώας τας φρένας του κατά την σύνταξιν αυτής…

β- Τα μη νόμιμα τέκνα, ως και οι διαπράξαντες εγκλήματα εις βαθμόν κακουργήματος, εις βάρος των γονέων των, δεν δικαιούνται να τους κληρονομήσουν και στερούνται του δικαιώματος απαιτήσεως εκτελέσεως της διαθήκης αυτών.

γ-Επίσκοποι και μοναχοί δύνανται να διαθέσουν όπως θέλουν την περιουσίαν, ην είχον προ της χειροτονίας των.

δ- Ο διαθέτης επιβάλλεται ν’ αναφέρη εις την διαθήκην του όλα τα τέκνα και τους γονείς του. Εάν τυχόν επιθυμή ν’ αποκληρώση έναν εκ των κληρονόμων του, οφείλει ν’ αναφέρη τους λόγους της αποκληρώσεως.

ε-Οι άτεκνοι δικαιούνται να διαθέσουν τα υπάρχοντά των όπως θέλουν.

στ-Οι κληρονόμοι αναλαμβάνουν και τα χρέη του διαθέτου. Εάν όμως τούτο δεν συμφέρη, δύνανται να μην δεχθώσιν την κληρονομίαν.

ζ-Αι επικυρούμεναι παρά του Μητροπολίτου διαθήκαι θα θεωρηθούν έγκυροι εάν όλοι οι κληρονόμοι είναι Ορθόδοξοι και Οθωμανοί υπήκοοι. Εις περίπτωσιν δε καθ ην εις εκ των κληρονόμων δεν είναι Ορθόδοξος ή Οθωμανός υπήκοος και δια της διαθήκης του ο διαθέτης είχε κληροδοτήσει παρανόμως χωράφιον δημοσίου και βακουφικά κτήματα, τότε η προσφυγή επιβάλλεται να γίνη εις τα αρμόδια τουρκικά δικαστήρια.»


[1] Γ. Μαυροχαλυβίδης, ο.π. σελ 332, βλ Θανάσης Κωστάκης, ο.π. σελ. 415

[2] Σημ: Παρόλο που υπήρχε η μπέσα και τα προαναφερόμενα πρόσωπα ήταν σχεδόν πάντοτε απόλυτα σεβαστά και με το λόγο τους να ισχύει,  πολλοί εξ αυτών καταχωρούσαν με τις σχετικές ημερομηνίες τις δηλώσεις των διαθετών στον οικείο κώδικα του χωριού…

[3] Μαρτυρία Γιάννη Σταματιάδη, ο.π. «Σπάνια, πολύ σπάνια έδιδε κάποιος και αυτό χωρίς σενέτι κάποιο χωράφι στο γιο του ή σε άλλο του παιδί. Μόνο φακούδια και αυτά μετρημένα ένα κι ένα»

[4] Μαρτυρία Γεωργίου Καλλινικίδη, ο.π. «Ε, ετούτο το φσαχ μού μοιάζει, έχει και τ’ όνομά μου…θα του αφήσω του μαχλέ τ’  αμπέλι»

[5] Σημ: Αντλούμε τις πληροφορίες από τα προαναφερόμενα κείμενα των Γ. Μαυροχαλυβίδη, του Θανάση Κωστάκη, του Λάζαρου Ευπραξιάδη, αλλά και από τις προφορικές μαρτυρίες τις οποίες διαθέτουμε….

[6] Θανάσης Κωστάκης, ο.π. σελ 415

[7] Κ.Ι.Δ. Συκεών, Φ.12, α.α. 33, μαρτυρία Τελλόγλου Δέσποινας και Σωτηρίου Μαρίας, ο.π.

[8] Το δικαίωμα γάλακτος = σουτ χακ-κέι

[9] Το δικαίωμα του στεφανώματος= νικιάχ χακ- κέι

[10] Μαρτυρία Σαρμουκασίδη Στάθη, ο.π. «δίνανε κάτι και σ’ αυτόν έτσι για να θυμάται τον πατέρα του και να τον μνημονεύει πότε, πότε…»

[11] Μαρτυρία Τσουτζόγλου Κοσμά, ο.π.

[12] Θανάσης Κωστάκης, ο.π. σελ 416

[13] Η ύπαρξη υπογραφής του τοπικού θρησκευτικού λειτουργού στη σύνταξη των διαθηκών ήταν σημαντικότατο στοιχείο της νομιμότητάς της ενώπιον των δικαστικών αρχών.  Διότι σύμφωνα με τη Βεζιρική εγκύκλιο με ημερομηνία 22 Δζεμαζί ουλ αχιρέ 1308 (1891) προς τις Νομαρχίες της Επικράτειας «…όσον αφορά εις το ζήτημα των διαθηκών, καίτοι τούτο είναι αστικής τάξεως…η διαθήκη η παρουσιασθησομένη εν τη περιουσία χριστιανού, έχοντος κληρονόμους ανηλίκους ή ενηλίκους, θέλει είναι έγκυρος δικαστικώς, όταν η επικυρωμένη υπό Πατριάρχου ή Μητροπολίτου ή Επισκόπου…» βλ Εμμ. Τσαλίκογλου ο.π. σελ 48

[14] Ο αριθμός 318 αφορά τους πατέρες της εκκλησίας που πήραν μέρος στην πρώτη οικουμενική σύνοδο της Νίκαιας

[15] σημ: στα σωζόμενα αρχεία- κώδικες υπάρχει μια ποικιλία περιπτώσεων…

[16] Σημ: Τούτη η απειλή ήταν η φοβερότερη όλων και τα μάλα υπολογίσιμη

[17] Μαρτυρία Γιάννη Σταματιάδη, ο.π.«…τούτη η απειλή είχε πέραση και στις διάφορες συναλλαγές, ιδιαίτερα μάλιστα με το μουσουλμανικό στοιχείο που ήταν αρκετά επιρρεπές…Έτσι  εισέπρατταν με ευκολία το λαβείν τους από όλους ιδιαίτερα όμως από αυτούς που  γίνονταν περισσότερο μαλακοί και προσέθεταν, για να κερδίσουν κάτι,   “τσορμπατζή χακκινή χελάλ εϊλέ”, δηλαδή και σε ελεύθερη μετάφραση, άντε μωρέ χαλάλισε το κάτι τις…»

[18] διατηρείται αναλλοίωτο το κείμενο και παρουσιάζεται όπως το βρήκαμε.

[19] Διατηρείται η υπάρχουσα ορθογραφία. Αξιοσημείωτο επίσης πως και οι μάρτυρες υπογράφουν με το σημείο του σταυρού.

[20] Άρθρο 1847 Α.Κ. «Αποποίηση. Ο κληρονόμος μπορεί να αποποιηθεί την κληρονομία μέσα σε προθεσμία τεσσάρων μηνών που αρχίζει από τότε που έμαθε την επαγωγή και το λόγο της….»

[21] Σ. Ρίζος, ο.π. σελ 168

[22] Κέντρο Ιστορίας Δήμου Συκεών Φ. Α1 έγγραφο με αριθμό 32

[23] Εμμ. Τσαλίκογλου, ο.π. σελ 58

Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Φορολογικό Δίκαιο
    Σε γενικές γραμμές πρόκειται για το πλέγμα των νόμων, με τους οποίους έχοντας σαν βάση τη φοροδοτική ικανότητα των πολιτών, το κράτος εισπράττει τα απαραίτητα για την ορθή λειτουργία των παρεχομένων υπηρεσιών του. Τώρα, για την καλύτερη κατανόηση του θέματος αρχίζουμε με δυο τρεις βασικές ορολογίες της φορολογικής νομοθεσίας- πρακτικής που υπήρχαν στην υπό εξέταση περιοχή εκεί και τότε.
  2. Εργατικό Δίκαιο
    Απλά και σε γενικές γραμμές πρόκειται για ένα σύνολο κανόνων δικαίου που διέπουν τις σχέσεις που παράγονται μεταξύ συμβαλλομένων κατά τις οποίες, η μια πλευρά προσφέρει την εργασία της για ορισμένο ή αόριστο χρόνο και η άλλη παρέχει έναντι αυτής το συμφωνημένο τίμημα. Φυσικά σήμερα είναι πολυσύνθετο, στο δε διάβα του χρόνου κάλυψε και συνεχίζει ακόμα, τα τυχόν κενά που προκύπτουν από τις προαναφερθείσες σχέσεις.
  3. Εμπορικό Δίκαιο
    Στο οικείο κεφάλαιο περί πωλήσεως τονίσαμε τις δυο βασικές αρχές πάνω στις οποίες στηριζότανε το εμπόριο στην Κεντρική Ανατολία…Την καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη, τα οποία εν πολλοίς κάλυπταν την όποια ανυπαρξία έγγραφου τύπου κλπ. Τονίσαμε, επίσης, πως η επικύρωση οποιασδήποτε συμφωνίας γινότανε με μια απλή χειραψία μεταξύ των δυο συμβαλλομένων μερών και τη φράση «βε ες σελάμ», δηλαδή ο Θεός να τα φέρει βολικά, τον αντιπραγματισμό και την τράμπα, καθώς και την ύπαρξη αρχικά ομολόγων, δηλαδή πωλητηρίων εγγράφων και στο τέλος τις σχετικές μεταγραφές για ιδιαιτέρως μεγάλης αξίας αντικείμενα στους κώδικες του χωριού…
  4. Ενοχικό Δίκαιο
    Πρόκειται «για το σύνολον των κανόνων δικαίου οι οποίοι ρυθμίζουν τα ζητήματα τα οποία προκύπτουν εκ της υπάρξεως ενοχής, ήτοι εκ της υπάρξεως εννόμου σχέσεως δυνάμει της οποίας ωρισμένο πρόσωπον (ήτοι ο οφειλέτης) υποχρεούται προς έτερον (δανειστήν) εις παροχήν, η οποία δύναται να συνίσταται εις ενέργειαν ή παράλειψιν».
  5. Κληρονομικό δίκαιο
    Πρόκειται για το σύνολο των κανόνων δικαίου που ρυθμίζουν την κληρονομική διαδοχή. Έτσι, σύμφωνα με το άρθρο 1710 του αναθεωρηθέντος Α.Κ., «κατά το θάνατο του προσώπου η περιουσία του ως σύνολο(κληρονομιά) περιέρχεται από το νόμο ή από διαθήκη σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα (κληρονόμοι)….»
  6. Περί γέννηση και βάπτιση
    Σήμερα, με την πολυπλοκότητα των εκφάνσεων της δημόσιας διοίκησης, επιτεύχθηκε αφενός μεν η κάλυψη όλων των περιπτώσεων, για τα οποία ζητάται η συνδρομή της πολιτείας, αλλά αφετέρου η ταλαιπωρία από μια απίστευτη γραφειοκρατία. Εκεί όμως και τότε; Φυσικά και είναι αδύνατη η εύρεση όλων των στοιχείων, λόγω ελλείψεως των σχετικών πληροφοριών, όμως σε κάθε περίπτωση υπάρχουν αρκετές οι οποίες είναι διαφωτιστικές για το καθεστώς εκείνης της εποχής. Για τα απλά μα και καθημερινά.
  7. Η Υιοθεσία
    Δι’ αυτής δεν ικανοποιείται αποκλειστικά και μόνο ο συναισθηματικός κόσμος των ατέκνων, αλλά κυρίως δημιουργείται μια νέα κατάσταση δια τον υιοθετούμενο, δηλαδή, σχέσεως γονέως και τέκνου…Είναι επίσης και μια πράξη θεάρεστη σύμφωνα με την οποία «έσωζε κανείς μια ψυχή παίρνοντάς την υπό την ευθύνη του». Αλλά βεβαίως και μια λύση σε περίπτωση ατεκνίας προς αποφυγή της κατακραυγής ή του όποιου στιγματισμού…
  8. Το Διαζύγιο
    Έτσι «ους ο Θεός συνέζευξεν άνθρωπος μη χωριζέτω», δηλαδή και σε ελεύθερη μετάφραση ό,τι και να γίνει από τη στιγμή που πήρε μέρος η εκκλησία τίποτε δεν μπορεί να χωρίσει το ζευγάρι. Έστω και αν η γυναίκα υπέφερε τα πάνδεινα από τους οικείους του ανδρός της, αλλά και τον ίδιο ακόμα. Ξύλο, βρισιές, κατάρες, πείνα και πάλι ξύλο, προσβολές και…ό,τι μπορεί να φανταστεί ανθρώπου νους. Τα μαρτύρια του Ιώβ. Με μοναδική, ίσως, περίπτωση, αυτή της μοιχείας, από πλευράς της γυναίκας εννοείται…
  9. Ο Γάμος Γ'
    Τονίσαμε προηγούμενα ότι τουλάχιστον μέχρι και το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα δεν υπήρχε η υποχρεωτικότητα στην προίκα, όμως παρόλα αυτά οι γονείς πάντοτε συνεισέφεραν το κατά δύναμιν, αλλά και κατά το δοκούν. Συνήθεια-έθιμο- που επιβάρυνε τα μάλα τον οικογενειακό προϋπολογισμό και όχι μόνο, με τη θυγατέρα να καθίσταται σιγά σιγά δυσβάστακτο βάρος μιας και όλοι προσέτρεχαν για να βολέψουν μια καλή προίκα.
  10. Ο Γάμος Β'
    Είναι γνωστό πως δια τον κλήρο της Καππαδοκίας και όχι μόνο, δεν υπήρχαν τακτικές αποδοχές, δηλαδή καταβολή μισθού από πλευράς της κοινότητος. Απλά μια πρόβλεψη δια το «κανονικόν» του ιερέως, δηλαδή κάποιος φόρος- ετήσιο χαράτσι, που επιβαλλότανε ανάλογα φυσικά με την φοροδοτική ικανότητα της κάθε χριστιανικής οικογένειας ή κατά περίπτωση...
  11. Ο Γάμος Α'
    Nuptiae sunt conjunctio maris et feminae et consortium omnis vitae divini et humani juris communicatio, δηλαδή, «γάμος εστίν ανδρός και γυναικός συνάφεια και συγκλήρωσις του βίου παντός, θείου τε και ανθρωπίνου δικαίου κοινωνία». Ο γάμος ως ιερή και ίσως μια από τις πλέον σημαντικές στιγμές του ανθρώπου αποτελούσε τότε και ενδεχόμενα και σήμερα, το αντικείμενο ενός μαζικού ενδιαφέροντος ολάκερης της κοινωνίας. Ιδιαίτερα μάλιστα στις απομονωμένες κοινότητες της Καππαδοκίας...
  12. Οικογενειακό Δίκαιο
    «Πρόκειται για το σύνολον των κανόνων Δικαίου οι οποίοι ρυθμίζουν τας σχέσεις αι οποίαι προκύπτουν εκ του γάμου, της συγγενείας και γενικώτερον επ’ ευκαιρία της οικογένειας…Το οικογενειακόν δίκαιον διαυλακώνεται υπό των ηθικών αρχών καθ’ όλην αυτού την έκτασιν. Τούτο ήτο αναπόφευκτον αλλά και δεόντως επιβεβλημένον, λόγω της φύσεως των σχέσεων, τας οποίας ρυθμίζει…»
  13. Εμπράγματο Δίκαιο
    Το σύνολο δηλαδή των κανόνων που ρυθμίζουν τα εμπράγματα δικαιώματα, με μια σημαντικότατη διάκριση. Πως τα πράγματα[1] διακρίνονται, κατά το άρθρο 948 του Α.Κ. σε: (α) ακίνητα, το έδαφος και τα συστατικά αυτού (β) κινητά, δηλαδή όσα δεν είναι ακίνητα. Αυτά, σε γενικές γραμμές, με τα ισχύοντα σήμερα, αλλά εκεί και τότε; Ποιες, για παράδειγμα, ήταν οι απόψεις, τα ισχύοντα περί την ιδιοκτησία, τη νομή και κατοχή, τη διάθεση μα και την προστασία της;
  14. Το δικαιοδοτικό υποσύστημα
    Η εφαρμογή του δικαίου είναι σπουδαία υπόθεση, όταν μάλιστα υπάρχουν τα σχετικά εργαλεία για την απονομή της, καθίσταται μάλλον και εύκολη υπόθεση. Φυσικά όταν μιλάμε για εργαλεία μιλάμε για εκείνο το νομικό καθεστώς που προβλέπει και καλύπτει όλα τα κενά, τόσο σε επίπεδο νόμων, όσο και σε αυτό της εφαρμογής. Και εξηγούμαστε άμεσα. Ναι μεν το Ανώτατο Συμβούλιο Δικαιοσύνης όριζε πως «τα δικαστήρια έπρεπε να παρέχουν δικαιοσύνη και προστασία σε όλους τους υπηκόους και ότι έπρεπε να τιμωρούνται αυστηρά όποιοι αδικούσαν κάποιον και όποιοι δωροδοκούνται και ότι οι δίκες έπρεπε να γίνονται σύμφωνα με το νόμο», αλλά...
  15. Το Νομικό Πλαίσιο
    ...βάσιμα θεωρούμε πως τούτη η χρονολογία, μαζί με κάποιες άλλες κατοπινές, σηματοδότησαν μια περίοδο «άνοιξης» και ελευθεριών στην απέραντη οθωμανική αυτοκρατορία της οποίας η σήψη ήταν πλέον εμφανής σε κάθε τομέα και πτυχή της καθημερινότητας. Σε τέτοιο μάλιστα βαθμό που απετέλεσε το σημείο αιχμής για πιέσεις στους ιθύνοντες της αυτοκρατορίας από τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής και κυρίως από τη χριστιανική Ρωσία που, αποβλέποντας στον διαμελισμό της, αξίωνε να αναγνωρισθεί προστάτης όλων των ορθοδόξων κατοίκων της.
  16. Οι καλοί μας οι…γιατροί!
    Βεβαίως υπήρξαν πολλοί και πολλές. Που προσέφεραν τις ιατρικές τους υπηρεσίες στις απομεμακρυσμένες κοινότητες της Ανατολής, όμως… Όμως υπήρξαν και μερικοί των οποίων η προσφορά ήταν τόσο σημαντική, που το πέρασμα τους καταγράφηκε ανεξίτηλα στη μνήμη των ανθρώπων… Κυρίαρχες προσωπικότητες με έντονα τα στοιχεία της ύπαρξής τους βάλανε τα θεμέλια με την ανιδιοτελή προσφορά και τις ικανότητές τους, καταξιώθηκαν και παρέμειναν στη συλλογική μνήμη.

Author: Μνήμες

newest oldest most voted
Notify of
Γιώργος Σιγάλας

Αξιότιμοι Κυρίες/Κύριοι,
Θα παρακαλούσα την βοήθεια σας (εάν αυτό είναι δυνατόν και γνωρίζετε), για να μπορέσω να βρω ή κάποιο Βιβλίο, ή κάπου σε Internet site, και που να αναφέρεται στο Εθιμικό Φραγκικό Δίκαιο που ίσχυε παλαιά στις Κυκλάδες (ειδικότερα στην Θήρα-Σαντορίνη).
Η πιθανή βοήθεια σας θα μου ήταν ανεκτίμητη.
Ευχαριστώ εκ των προτέρων.

Με τιμή,
Γιώργος Σιγάλας
(6932 200 693)

ΚΑΔΙΩ ΚΟΛΥΜΒΑ

ΤΑ ΑΡΧΕΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣ ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ(ΦΗΡΑ) ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΡΜΟΥΠΟΛΗ ΤΗΣ ΣΥΡΟΥ,ΒΡΙΘΟΥΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΩΣ ΜΕ ΤΟ ΘΕΜΑ ΠΟΥ ΣΑΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ. ΕΠΙΣΗΣ Η ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ ΕΧΕΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ ΒΙΒΙΛΙΟ ΜΕ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΠΡΟΙΚΟΣΥΜΦΩΝΩΝ,ΣΧΟΛΙΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ ΠΟΛΛΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΕΥΚΟΛΑ ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ ΚΑΝΕΙΣ ΤΟ ΙΣΧΥΟΝ ΔΙΚΑΙΟ, ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΦΡΑΓΚΟΚΡΑΤΙΑΣ,ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΑΡΓΟΤΕΡΑ. ΣΤΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΥΖΗ,ΣΤΑ ΦΗΡΑ, ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ ΠΩΛΗΤΗΡΙΟ ΒΙΒΙΛΙΩΝ ΚΑΙ ΕΚΘΕΤΗΡΙΟ ΕΓΓΡΑΦΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΩΝ ΒΙΒΙΛΙΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΠΟΥ ΣΑΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ.