Ειρήνη…

ΕιρήνηΕίναι μια πραγματικά περίτεχνη τοιχογραφία της οποίας τα κύρια χαρακτηριστικά είναι τα εξής:

  1. Οι έντονες χρωματικές επεμβάσεις του αγνώστου δημιουργού, λευκό σε συνδυασμό με αποχρώσεις του κόκκινου, σε αντιθετική διάσταση με το μαύρο φόντο…
  2. Το πολυπρόσωπο της σύνθεσης…
  3. Στο αυτό πλαίσιο υπάρχουν διαφορετικές θεματολογίες…οι οποίες παραμένουν χωρίς να διαχωρίζονται.

Επίσης  επεξηγηματικά έχουμε τα παρακάτω:

α– Δεξιά εικονίζεται μια γυναίκα σε μεγάλη ηλικία, με πλούσια ενδύματα, κατ’ ενώπιον, σε στάση ικεσίας, δηλαδή με το δεξί να κρατά σταυρό και το αριστερό με ανοιγμένη την παλάμη… Δυστυχώς και από αυτήν την παράσταση λείπει σχεδόν το σύνολο των χαρακτηριστικών του προσώπου…
Η ταυτοποίηση όμως της παράστασης ή καλύτερα η αναγνώριση σε ποιον ανήκει η συγκεκριμένη τοιχογραφία έγινε από την μισοσβησμένη επιγραφή στο αριστερό μέρος…
Βεβαίως δεν είμαστε σε θέση να πούμε μετά βεβαιότητας αν πρόκειται περί της Αγίας Θεοδότης, συζύγου του αγίου Ευσταθίου που εικονίζεται «μεσίληξ»  ή της Αγία Θεοδότης, μητέρας των αγίων Αναργύρων που εικονίζεται ως «γραία».

β-Αριστερά της παράστασης έχουμε εμφανώς και καθαρά τρεις γυναικείες παρουσίες. Μιας σχετικά νέας γυναίκας με κοσμική ενδυμασία χωρίς φωτοστέφανο…να θέτει τα χέρια της επί της κεφαλής δυο μικρότερων κοριτσιών τα οποία εικονίζονται σε στάση  προσευχής…Της Σοφίας με τα λευκά ενδύματα και της Μαρίας με τα κόκκινα.

Περί της τοιχογραφίας αυτής έχει γράψει σχετικά ο Λεβίδης, «εν δε τω προς δυσμάς τοίχω εικών γυναικός εχούσης τας χείρας επί δυο παίδων», αναφέροντας μάλιστα πως η επιγραφή, «μοι κατέστη δυσανάγνωστος δια το απρόσιτον…».

Και εδώ, βεβαίως, η αναγνώριση των προσώπων προκύπτει από τις υπάρχουσες επεξηγηματικές επιγραφές στο μοτίβο:

ΚΕ ΒΟΙΘ [ΕΙ] ΤΙΝ

Δ [ΟΥΛΗ]Ν CΟΥ

Ε [Ι]ΡΗΝΙΝ

«Κύριε βοήθ…τη Δούλη σου Ειρήνη». «…Μαρία ;», «…Σοφία;».

Τώρα, στο ερώτημα περί των προσώπων τα οποία απεικονίζονται στην τοιχογραφία, το ποια είναι κλπ, πιστεύω πως δεν έχουμε την δυνατότητα να απαντήσουμε μετά βεβαιότητας.

  1. Εάν υποθέσει κανείς πως πρόκειται περί της αγίας Ειρήνης άμεσα τίθεται το ερώτημα για την έλλειψη φωτοστέφανου… αλλά και για την ύπαρξη των δύο μικρών παιδιών, δεξιά αριστερά επί της κεφαλής των οποίων η αγία έχει τοποθετήσει τα χέρια της…
  2. Μήπως άραγε πρόκειται βεβαίως περί της κτήτορος και των τέκνων της; Κάτι το οποίο είναι συνηθισμένο στις λαξευτές εκκλησίες της Καππαδοκίας;

Της απεικόνισης μιας ευσεβούς χριστιανής ονόματι Ειρήνης και των τέκνων της η οποία χρηματοδότησε την ανέγερση ή την εικονογράφηση του ναού;

Τούτη την άποψη αποδέχεται πλήρως ευθύς εξ αρχής ο Jerhanion, λέγοντας μάλιστα πως όπως παρατήρησε  «είναι περιβεβλημένη με φωτοστέφανο, πράγμα που μάλλον υποδηλώνει ότι ανήκει στην αυτοκρατορική οικογένεια ή τουλάχιστον σε μια οικογένεια  πολύ υψηλής κοινωνικής τάξης…»

Βεβαίως καταγράφει και μια άλλη επιγραφή επί της κεφαλής του παιδιού που βρίσκεται στα αριστερά όπως το βλέπουμε και επομένως δεξιά της μητέρας του.

[Κ] Ε ΒΟΙΘΙ

Τ [ον δουλ] ΟΝ

C [ΟΥ] ΚΑΑΝ

Για να διατυπώσει την άποψη πως  «τίποτε πιο αβέβαιο απ’ αυτό το αντίγραφο…τα τελευταία γράμματα της δεύτερης σειράς θα μπορούσαν επίσης να είναι ΟΥΛΙ, που θα οδηγούσε στην ανάγνωση: Τ[η δ] ΟΥΛΙ….και τότε το όνομα θα ήταν θηλυκό»

Επίσης πάνω από το κεφάλι του δεύτερου παιδιού στα δεξιά υπάρχει ένα κείμενο ακόμη πιο ακρωτηριασμένο:

ΚΕ    ΒΟ….

..…….Ω

Κωνσταντίνος Νίγδελης


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Οι προφήτες
    Από τις πλέον σημαντικές παραστάσεις του ναού είναι αυτή των προφητών που βρίσκονται στη κορυφή της αψίδας μπροστά από το Ιερό. Πρόκειται για μια σύνθεση που απεικονίζει μέσα σε φόντο από ομόκεντρους κύκλους επτά προφήτες.
  2. Η Δευτέρα Παρουσία
    Δυστυχώς πρόκειται για μια τοιχογραφία, της οποίας το μεγαλύτερο μέρος είναι κατεστραμμένο…αλλά παρόλα αυτά ικανή για να μας δώσει αρκετές και σημαντικές πληροφορίες.
  3. Η αποκαθήλωσις
    Δυστυχώς τούτη η τοιχογραφία έχει υποστεί μεγάλες φθορές οι οποίες δεν έχουν αποκατασταθεί ακόμα και μετά τις σωστικές - συντηρητικές εργασίες που έχουν γίνει κατά την δεκαετία του 1990. Παρόλα αυτά, έστω και σε αυτήν την κατάσταση εμφανώς πρόκειται για μια μεγάλη δημιουργία τμήματα της οποίας παρουσιάζονται καθαρότατα.
  4. Άγιος Γεώργιος
    Βόρειο τοίχωμα Από τούτη την σύνθεση δυστυχώς σώζονται ελάχιστα. Προφανώς ο άγιος εικονίζεται έφιππος επάνω σε λευκό άλογο και αρματωμένος, αλλά… Αλλά
  5. Ειρήνη…
    Περίτεχνη τοιχογραφία - Δεξιά εικονίζεται μια γυναίκα σε μεγάλη ηλικία, με πλούσια ενδύματα, κατ’ ενώπιον, σε στάση ικεσίας, δηλαδή με το δεξί να κρατά σταυρό και το αριστερό με ανοιγμένη την παλάμη… Δυστυχώς και από αυτήν την παράσταση λείπει σχεδόν το σύνολο των χαρακτηριστικών του προσώπου…
  6. Οι άγιοι Γεώργιος και Θεόδωρος
    Πάνω ακριβώς από τις τοιχογραφίες «των τριών παίδων εν Καμίνω», «της κρίσεως» αλλά και του μοναδικού παραθύρου, βρίσκεται η μεγαλύτερη και η καλύτερα διατηρούμενη σύνθεση του Ναού…Πρόκειται για τις έφιππες μορφές των αγίων Γεωργίου και Θεόδωρου, αγίων τα μάλα αγαπητών στους κατοίκους της Καππαδοκίας. Η απεικόνιση είναι γνωστή μα και προσφιλής.
  7. Ισαπόστολοι Κωνσταντίνος και Ελένη
    Ο Κωνσταντίνος παρίσταται σε ανδρική ηλικία με κοντά μαλλιά και μικρή γενειάδα…η Ελένη χωρίς πρόσωπο, αλλά και οι δυο σε στάση δεήσεως. Είναι ενδεδυμένοι με τα βαρύτιμα βασιλικά τους ενδύματα έχοντας στη μέση ένα αρκετά ευμεγέθη ξύλινο και απέριττο σταυρό, αντικείμενο το οποίο μάλλον ήθελε περισσότερο ο καλλιτέχνης να τονίσει στο γενικό πλάνο του.
  8. Η εις Άδου κάθοδος
    Τοποθετημένη ασφυκτικά στον χώρο τούτη η παράσταση παρουσιάζει ευμεγέθη τον Κύριο, συγκριτικά με τα λοιπά πρόσωπα, να ανασύρει από τον Άδη τον Αδάμ, που παριστάνεται «ως γέρων βαθύγερος με μαλλιά οπού κλώθουν εις τους ώμους» και την Εύα σε στάση παρακλητική
  9. Ο ζυγός της δικαιοσύνης…
    Χαρακτηριστικά συμβολικότατη τοιχογραφία και μάλιστα συγκριτικά ευμεγέθης προς το σύνολο των λοιπών…που διατηρήθηκε σε αρίστη κατάσταση. Στο κέντρο της παραστάσεως υπάρχει ένας επιβλητικός άγγελος με ανοιχτά τα φτερά ο οποίος κρατά τη ράβδο με το αριστερό του χέρι, και την ζυγαριά με το δεξί …και παρουσιάζεται να παρακολουθεί το ζύγισμα των ψυχών!
  10. Η Κοίμηση της Θεοτόκου
    Η μητέρα του Θεού είναι με σταυρωμένα τα χέρα πάνω στο κεντημένο σεντόνι και τριγύρω ο χορός των Αποστόλων παρακολουθεί περίλυπος για τη μεγάλη απώλεια, αποδίδοντας μάλιστα τις δέουσες τιμές με χαρακτηριστικότατες κινήσεις προς το νεκρό σώμα της…
  11. Η Εκδίωξη
    Αριστερά του πλάνου υπάρχει ο άγγελος Κυρίου, κατά πάσα πιθανότητα ο αρχάγγελος Μιχαήλ, που φαίνεται να εκδιώκει μια πλειάδα ανθρώπων ενδεδυμένων με ιερά άμφια πάνω από τους οποίους υπάρχει η λέξη «ΑΡΧΙΕΡΙS»…Μάλλον θα πρόκειται περί των κληρικών οι οποίοι φάνηκαν ανάξιοι της αποστολής και του λειτουργήματός τους και οι οποίοι εκδιώκονται…αλλά και πολλών άλλων… πάσης φυλής, τάξεως και ηλικίας, άνδρες και γυναίκες…
  12. Η Προδοσία
    Τα κύρια πρόσωπα της σύνθεσης είναι ο Κύριος, στο μέσο περίπου και ο Ιούδας ο οποίος παρίσταται σαφώς μικρότερος και μάλιστα σε μια στάση μάλλον περίεργη. Η ιδιαιτερότητα έγκειται στο γεγονός πως απεικονίζεται μάλλον σαν να «πετά» χωρίς τα πόδια του να αγγίζουν το έδαφος.
  13. Η Βάπτιση
    Αποδίδεται, όπως το σύνολο σχεδόν των τοιχογραφιών, λιτά, διατηρώντας όμως ένα άξονα συμμετρίας μεταξύ του ευμεγέθους Ιωάννη και των παρισταμένων αγγέλων. Ιδιαίτερα ο τελευταίος διατηρεί μια έκφραση φόβου και δέους για το έργο που επιτελεί και φυσικά σε θέση χειροθεσίας…

Author: Μνήμες