Καλλέργης – Μακρυγιάννης, μέρος β’

3_Septembre_1843
Η επανάστασης τη 3ης Σεπτεμβρίου σε επιστολικό δελτάριο των αρχών του 20ου αι. (φωτο Βικιπαιδεία).

Επειδή δε θα αναφερθούμε στην ιδιαίτερη δομή και στις επιμέρους διατάξεις του Συντάγματος εκείνου, γι’ αυτό, ίσως θα έπρεπε να διευρυνθεί κάπως και

 Η ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΗ ΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑ

Και προσθέτω το όνομα Καλλέργης

Αλέκου Ν. Αγγελίδη

ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΛΛΕΡΓΗ
ΜΕΧΡΙ ΥΠΟΤΑΓΗΣ ΤΟΥ ΣΤΟΝ ΟΘΩΝΑ

Δημήτριος Καλλέργης
Δημήτριος Καλλέργης

Ο ιστορικός και καθηγητής στο πανεπιστήμιο των Αθηνών κατά τις αρχές του αιώνα Παύλος Καρολίδης, στο βιβλίο του ‘’Σύγχρονος ιστορία των Ελλήνων και των λοιπών λαών της Ανατολής από του 1821 μέχρι 1921,’’ γράφει πως ο συνταγματάρχης Δημήτριος Καλλέργης έλεγε, ότι είχε συμμαχήσει με τον τότε Άγγλο πρεσβευτή στην Αθήνα ναύαρχο Λάιονς και με τη δική του, αν όχι υποστήριξη, τουλάχιστον ανοχή, ήθελε ο Καλλέργης προ της 3ης Σεπτεμβρίου, όχι απλώς Σύνταγμα, αλλά κατά βάθος σύγκληση Εθνικής Συνέλευσης, με σκοπό την εξέταση του πολιτεύματος γενικότερα.

Βέβαια, αυτό κατ’ αρχή ίσως ληφθεί σαν υπερδημοκρατική ενέργεια του Καλλέργη, σαν επιθυμία και προσπάθεια κατάργησης της μοναρχίας και ανακήρυξης δημοκρατίας στην Ελλάδα.

Ο ίδιος, όμως, ιστορικός μας λέει, ότι ο Λάιονς και η μοναρχική Αγγλία, σε καμιά περίπτωση θα δέχονταν κατάργηση της βασιλείας και αντικατάστασή της με δημοκρατία, γιατί αυτό, ούτε συνέφερε στην Αγγλία, ούτε και θα γινόταν παραδεχτό από καμιά άλλη μεγάλη δύναμη της τότε Ευρώπης, όπου παντού υπήρχαν μοναρχικά πολιτεύματα.

Απ’ αυτό λοιπόν και μόνο προκύπτει καθαρά, ότι ποτέ δεν συνεβλήθη ο Λάιονς με τον Καλλέργη σοβαρά και πραγματικά για την ανατροπή της μοναρχίας και εγκαθίδρυση δημοκρατίας στην Ελλάδα. Το μόνο που επιδίωκε ίσως ο Λάιονς, ενθαρρύνοντας πιθανώς τον Καλλέργη σε μια αντιοθωνική και όχι αντιμοναρχική κίνηση, απέβλεπε στο να κλονίσει το γόητρο της βαυαρικής δυναστείας και με τον καιρό να αντικαταστήσει τον Όθωνα με Άγγλο, τον πρίγκιπα Αλφρέδο, τον οποίο προσπαθούσε με κάθε τρόπο να φέρει στην Ελλάδα η αγγλική πολιτική.

Μια τέτοια, λοιπόν, κίνηση, στην οποία ίσως ωθούνταν ο Καλλέργης, συνέπιπτε με τις γενικότερες προσπάθειες και επιδιώξεις της Αγγλίας.

Αντίθετα απ’ τους ισχυρισμούς του Καλλέργη, η Εγκυκλοπαίδεια Μπρετάνικα μας λέει, ότι ο Καλλέργης ήταν μεν προσωπικός ανταγωνιστής και πολέμιος του Όθωνα, όχι όμως και της μοναρχίας και ότι βοήθησε και συντέλεσε κατά την επανάσταση του 1943, ώστε να σωθεί ο θρόνος και η δυναστεία.

Το ίδιο ακριβώς υποστηρίζει και ο Finley, καθώς και άλλοι Νεοέλληνες ιστορικοί. (Ο Κορδάτος, ο Βουρνάς, ο Ζεύγος κλπ.). Η αντίθεση δε του Καλλέργη προς τον Όθωνα παίρνει συγκεκριμένη κάπως μορφή και εκδηλώνεται, όπως θα δούμε παρακάτω, μετά την 3η Σεπτεμβρίου και πολύ ύστερα απ’ αυτή.

Άρα, δεν είχε σταθερές αντιμοναρχικές πεποιθήσεις και γνήσιες δημοκρατικές αρχές ο συνταγματάρχης και στην ουσία, εμπόδισε έμμεσα στην ολοκλήρωση και στην  περαιτέρω εξέλιξη μιας επανάστασης, όπως θα την ήθελε ένας πραγματικά ιδεολόγος δημοκράτης.

24 Νοεμβρίου 1843 – πώς καταλήξαμε στην “γ’ Σεπτεμβρίου”

Επομένως, ο Καλλέργης, επηρεαζόμενος απ’ την επιτυχία της 3ης Σεπτεμβρίου και ηδονιζόμενος απ’ το σφετερισμό της αίγλης της ιστορικής ημέρας, ξεφεύγει τα όρια της πραγματικότητας και περιαυτολογεί, όταν αυτοπροβάλλεται εκ των υστέρων, σα μοναδικός και γνήσιος δημοκράτης και ισχυρίζεται πως είναι ο μόνος κύριος δημιουργός της επανάστασης.

Επίσης, τα όρια της πραγματικότητας ξεφεύγουν και οι διάφοροι ιστορικοί  απομακρύνονται πάρα πολύ απ’ την αλήθεια, όταν σκόπιμα και συστηματικά προσπαθούν να τον επιβάλουν στις συνειδήσεις των μεταγενέστερων σαν ήρωα και αυτουργό της επανάστασης, παραμερίζοντας έτσι τους πραγματικούς πρωτεργάτες του κινήματος. Το ότι πραγματικά περιαυτολογεί ο Καλλέργης και μιλάει εγωιστικά για το άτομό του, ζητώντας να δρέψει όλη τη δόξα της 3ης Σεπτεμβρίου μόνον αυτός, ενισχύει και το γεγονός, ότι και ο παραπάνω αναφερθείς καθηγητής Καρολίδης στην ιστορία του και ο Μακρυγιάννης στα απομνημονεύματά του αποδείχνουν ότι πρωτεργάτης και πατέρας της 3ης Σεπτεμβρίου είναι ο Μακρυγιάννης.

Ο άδολος αυτός αγωνιστής, που, βγαλμένος απ’ το λαό, αγωνίζεται για το λαό, αρχίζει από το 1840 με ιδιαίτερο ζήλο και μυστικότητα την οργάνωση μέσα στο λαό  συνταγματικής και αντιβαυαρικής μυστικής Εταιρίας.

Και, όπως αναφέρουν οι ιστορικοί, κάνει μέλη πλήθος μικροκαπεταναίους, βρίσκεται σε επαφή με τους αγρότες της Αττικής, συνδέεται με τους ‘’πρωτοσυναφτσήδες’’ της Αθήνας, που κινούν τα συνάφια και είναι αρματωμένοι . . . κλπ. κλπ..

Ο Παπαρρηγόπουλος στην ‘’Επίτομη Ιστορία του Ελληνικού Έθνους’’ θεωρεί μάλλον σαν πρωτο-εμπνευστές της ιδέας της επανάστασης της 3ης Σεπτεμβρίου τους δυο Ανδρέηδες, Μεταξά και Λόντο και όχι τον Καλλέργη, παραδεχόμενος μάλιστα πως: ‘’Εκ των πρώτων προσεχώρησεν ο γηραιός στρατηγός του αγώνος Μακρυγιάννης, ο οποίος είχε μεγάλην επιρροήν εις τα παλιά παλικάρια . . . κλπ.. ‘’ Και αυτός δε ο Παραρρηγόπουλος φέρνει τον Καλλέργη ‘’ως μετέπειτα προσχωρήσαντα και ορκισθέντα’’ στην Εταιρία.

Ο Καλλέργης, όμως, αρνείται ότι μυήθηκε στην κίνηση της 3ης Σεπτεμβρίου και ότι ορκίστηκε απ’ το Μακρυγιάννη.

Το ότι, όμως, αναμφισβήτητος αρχηγός ήταν ο Μακρυγιάννης αποδεικνύεται καθαρά και απ’ το γεγονός ότι, μετά την επικράτηση της επανάστασης ανατέθηκε στο Μακρυγιάννη και όχι στον Καλλέργη η σύνταξη του καταλόγου των υπουργών του πρώτου συνταγματικού, ας πούμε, Υπουργείου.

Αυτό το αναφέρει ο Παπαρρηγόπουλος στην ιστορία του, το γράφει ο Μακρυγιάννης στα απομνημονεύματά του, χωρίς να διαψεύδεται από κανένα, το επιβεβαιώνει ο Αλέξανδρος Σούτσος στα γραφόμενά του: ‘’Η Ημέρα της 3ης Σεπτεμβρίου’’ και το επισφραγίζει ο Οδυσσέας Ιάλεμος στον επικήδειο του Μακρυγιάννη, όπου ορθά ονομάζει το γεροστρατηγό αδιαφιλονίκητο πρωταγωνιστή της 3ης Σεπτεμβρίου.

Επίσης, παρόμοιες επιβεβαιώσεις βρίσκουμε και στον επιτάφιο που εκφώνησε ο Αναστάσιος Γούδας, καθώς και στο εμπνευσμένο ποίημα που απήγγειλε ο Αχιλλέας Παράσχος στην κηδεία του Μακρυγιάννη.

Η σύνταξη, λοιπόν, του καταλόγου του νέου Υπουργείου απ’ το Μακρυγιάννη, χωρίς καμία διαμαρτυρία από μέρους του στρατού και του λαού και η αδιαμαρτύρητη επίσης παραδοχή του καταλόγου αυτού απ’ όλους τους σημαίνοντες πολιτικούς αρχηγούς και κομματάρχες και απ’ αυτόν τον Όθωνα, επιβεβαιώνει αδιάσειστα πλέον το γεγονός, ότι αρχηγός και ψυχή της 3ης Σεπτεμβρίου ήταν ο Μακρυγιάννης και όχι ο Καλλέργης.

‘’Τη νύχτα της 3ης Σεπτεμβρίου,’’ μας λέει ο ιστορικός Καρολίδης, ο οποίος τάσσεται καταφανέστατα υπέρ της μοναρχίας και του Όθωνα, ‘’ο συνταγματάρχης Μακρυγιάννης παρουσίασε τον ονομαστικό αυτού κατάλογο εκ μέρους του στρατού και του λαού εις το Συμβούλιον της Επικρατείας κλπ..’’

Την τιμή αυτή του αρχηγού ονειρευόμενος ίσως και εποφθαλμιώντας, πριν ακόμα απ’ την εξέγερση της 3ης Σεπτεμβρίου, ο Καλλέργης θέλησε να την αμφισβητήσει και να την ιδιοποιηθεί τώρα με την επικράτηση της επανάστασης.

Η αλήθεια για την αρχηγία του Μακρυγιάννη αποδεικνύεται επιπλέον και από τις αποκαλύψεις που έκανε αργότερα ο Μακρυγιάννης, όταν κατηγορήθηκε ψευδώς για προσωπική συνομωσία εναντίον του Όθωνα και αναγκάστηκε, για να υπερασπιστεί τον εαυτό του, να αποκαλύψει και να δημοσιεύσει τον όρκο της 3ης Σεπτεμβρίου και άλλα αποδεικτικά έγγραφα.

Τον Αύγουστο του 1843, συναντά ο Μακρυγιάννης στο παζάρι των Αθηνών τον Καλλέργη. Του μιλάει για λίγο και του ζητάει να πάει στο σπίτι του, για να τα πούνε καλύτερα.

Το απόγευμα της ίδιας μέρας ο Καλλέργης πήγε στο σπίτι του Μακρυγιάννη, ο οποίος του μίλησε με απλά αλλά ψυχωμένα πατριωτικά λόγια για τα δεινά που διέρχεται η πατρίδα απ’ την ξενοκρατία και την ξένη δυναστεία. ‘’Όμως, δεν τού ‘δειξα τον όρκο και τις υπογραφές, γιατί είχε ξένες σκέσεις,’’ μας λέει ο Μακρυγιάννης.

Αυτό αποδεικνύει, ότι ο Καλλέργης δεν ήταν σίγουρος χαρακτήρας με σταθερές αρχές και πεποιθήσεις.

Η Εταιρία θέλησε μάλλον να τον χρησιμοποιήσει λόγω της θέσης που κατείχε στη φρουρά της Αθήνας.

Το ότι ορκίστηκε απ’ το Μακρυγιάννη, το επιβεβαιώνει και σχετικό άρθρο, που δημοσίευσε η εφημερίδα ‘’Φίλος του Λαού’’ στις 20 Απριλίου 1844.

Ο Καλλέργης, αρνούμενος το γεγονός αυτό και επιμένοντας στις απόψεις του, δημοσίευσε άλλο άρθρο στην ‘’Ελπίδα’’ την ίδια εποχή, με αντίθετο περιεχόμενο.

Την άλλη μέρα, μετά τη συνάντησή τους στο παζάρι της Αθήνας, συνάντησαν και οι δυο μαζί, Μακρυγιάννης και Καλλέργης, το Σπύρο Μήλιο, που ήταν διοικητής της Σχολής Ευελπίδων και συζήτησαν σχετικά για την Εταιρία. ‘’Τους πήρα και πήγαμε στην εκκλησία,’’ λέει ο Μακρυγιάννης. Και κει φαίνεται, ενώπιον Θεού έδωσαν το λόγο τους. Δε θα μπορούσε να κάνει κι αλλιώς ο Μακρυγιάννης, σα γνήσιος πατριώτης και καλός χριστιανός που ήταν. Τρία πράγματα αγάπησε περισσότερο στη ζωή του. Την ιδανική κι ελεύθερη πατρίδα, τον πραγματικό χριστιανισμό και την αλήθεια.

Μετά, συναντήθηκαν με το Μεταξά, το Σκαρβέλη και άλλους. Ορίστηκε και επιτροπή απ’ το Μακρυγιάννη, Μεταξά και Καλλέργη, για να κανονίσουν πότε και πώς θα γίνει το κίνημα. Αποφασίστηκε δε απ’ την επιτροπή, να κινηθούν το βράδυ της 1ης προς τη 2η Σεπτεβρίου και να εφαρμόσουν το σχέδιο του Μακρυγιάννη.

Κατά το σχέδιό του, ο Μακρυγιάννης, με ανθρώπους του που θα συγκέντρωνε στο σπίτι του, θα άρχιζε τη νύχτα τους πυροβολισμούς. Στο άκουσμα των πυροβολισμών, ο Καλλέργης με το ιππικό και ο Σκαρβέλης με το πεζικό θα κατευθύνονταν προς το σπίτι του Μακρυγιάννη, δήθεν για να δουν τι συμβαίνει και από κει όλοι μαζί μετά ενωμένοι και με το λαό, που θα ξεσηκώνονταν με κωδωνοκρουσίες, όπως είχε κανονίσει από πριν ο Μακρυγιάννης, θα πήγαιναν στο παλάτι.

Εδώ ο στρατός και ο λαός από κοινού θα απαιτούσαν απ’ τον Όθωνα Σύνταγμα.

Ενώ, όμως, την κανονισμένη ώρα ο Μακρυγιάννης οργανώθηκε κι έβαλε μπρος, κατά το σχέδιο, πυροβολώντας κλπ., ο Καλλέργης, βλέποντας φαίνεται ότι έτσι αναμφισβήτητα η όλη υπόθεση θα φανεί καθαρά πως είναι έργο του Μακρυγιάννη, παρέσυρε και το Σκαρβέλη και δεν κινήθηκαν το βράδυ εκείνο, αθετώντας έτσι το λόγο τους και εκθέτοντας τον αρχηγό τους και τους άλλους συντρόφους τους σε μεγάλο κίνδυνο.

Στο άκουσμα των συνεχών πυροβολισμών κατά τα ξημερώματα και προδομένη όλη η υπόθεση στους κυβερνητικούς απ’ τον προύχοντα Καλλιφρονά, όπως πολλοί ιστορικοί παραδέχονται, η κυβέρνηση κινήθηκε και πολλοί χωροφύλακες με το μοίραρχο Τζήνο κύκλωσαν το σπίτι του Μακρυγιάννη.

Ο Μακρυγιάννης βρίσκεται σε πολύ δύσκολη θέση. Έρχονται, όμως, δυο ορκισμένοι στην Εταιρία σύντροφοί του γιατροί, ο Ανδρέας Ζυγομαλάς και ο Αλέξανδρος Παλαιολόγου Βενιζέλος. Μ’ αυτούς ο Μακρυγιάννης ειδοποίησε τον Καλλέργη και το Μεταξά, για την απελπιστική κατάσταση στην οποία βρίσκονταν αυτός και οι σύντροφοί του και για την απιστία που του κάνουν με την αδιαφορία τους και την αδράνειά τους τις κρίσιμες αυτές στιγμές και επιμένει να κινηθούν όλοι οπωσδήποτε και αμέσως. Στο μεταξύ, η κυβέρνηση ενισχύει την πολιορκία του Μακρυγιάννη με ακόμα δυο τάγματα Σπαρτιατών.

Ο Μακρυγιάννης ανθίσταται. Πολεμά, προσεύχεται και ετοιμάζει τη διαθήκη του. Τελικά, το βράδυ της 2ης προς 3η Σεπτεμβρίου, ύστερα από πιέσεις και άλλων ορκισμένων συντρόφων, κινήθηκε ο Καλλέργης με το Σκαρβέλη και πήγαν στο παλάτι.

Εδώ ο ιστορικός μας λέει, ότι ο Μακρυγιάννης μίλησε στο λαό και ο λαός υπακούοντας στα λόγια του, απέφυγε κάθε ασχήμια και συγκεντρωμένος βροντοφώναζε το σύνθημα ‘’Σύνταγμα’’ ‘’Σύνταγμα.’’

Και άλλη, λοιπόν, επιβεβαίωση για την αναμφισβήτητη αρχηγία του Μακρυγιάννη. Δεν μίλησε στο συγκεντρωμένο πλήθος ο Καλλέργης αλλά ο αρχηγός Μακρυγιάννης. Το ίδιο βράδυ, στρατός και λαός, διόρισαν το Μακρυγιάννη αρχηγό της Εθνικής Φρουράς της Αθήνας.

Αμέσως μετά την επανάσταση, ο Καλλέργης παρουσιάζεται στον Όθωνα, γονατίζει μπροστά του και του ζητά συγχώρεση για ό,τι έκανε. Αυτό το επιβεβαιώνει ο υπασπιστής του βασιλιά Γαρδικιώτης, ο οποίος ήταν παρών και το αναφέρει ο Καρολίδης στην ιστορία του.

Αλέκου Ν. Αγγελίδη

Author: Μνήμες