Κυκλοφοριακό Σύστημα

Νεοϊπποκρατική Ιατρική – Κυκλοφοριακό Σύστημα

Εισαγωγή

Η Νεοϊπποκρατική Ιατρική αποτελεί μια σύγχρονη συμβολή στην Ιατρική επιστήμη. Βασίζεται σε παρατηρήσεις που έγιναν εκ μέρους του Ιπποκράτη ή σε άλλες παρατηρήσεις που όμως έχουν πρακτικό ενδιαφέρον για την υγεία μας και που εξηγούνται ή στηρίζονται σε σύγχρονα ιατρικά ερευνητικά δεδομένα κυρίως της φυσιοπαθολογίας.

Στην ιατρική υπάρχουν πολλά δεδομένα, τα οποία θεωρούνται βασικές γνώσεις ή γνώσεις από παράδοση αλλά δεν μπορούμε να τα εξηγήσουμε ακόμα με τα γνωστά παθοφυσιολογικά δεδομένα, όπως είναι: «πόσα γεύματα πρέπει να έχουμε κατά τη διάρκεια της ημέρας;» ή «οι πόνοι χαμηλά στην πλάτη γιατί παραμένουν χρονίως σε ένα μεγάλο ποσοστό σε φυσιολογικά άτομα;» ή «μπορούμε να αποφύγουμε την εκφύλιση του αμφιβληστροειδούς που γίνεται με την πάροδο του χρόνου;». Παρακάτω, γίνεται προσπάθεια να συζητήσουμε και να δώσουμε κάποιες απαντήσεις στις παραπάνω ή και σε άλλες ερωτήσεις που ίσως θεωρηθούν χρήσιμες. Οπωσδήποτε οι απαντήσεις και οι συστάσεις αυτές είναι ακίνδυνες, απλές και δε χρησιμοποιούν φαρμακευτική αγωγή και μπορεί να εφαρμόζονται από τους ενδιαφερομένους.

Κυκλοφορικό σύστημα

Όπως γνωρίζουμε, η εισπνοή αποτελεί μια ενεργητική διαδικασία, η οποία προσφέρει στο σώμα μας οξυγόνο ενώ η εκπνοή είναι κατά βάση παθητική και αποδίδει διοξείδιο του άνθρακα. Το διάφραγμα, οι αναπνευστικοί μύες και η θετική-αρνητική πίεση που εξασκείται με την εισπνοή και εκπνοή εντός των πνευμόνων συμβάλλουν στην ανταλλαγή του οξυγόνου με το διοξείδιο του άνθρακα, έτσι ώστε τα ζωτικά όργανα του σώματος, όπως είναι η καρδιά και ο εγκέφαλος, να λαμβάνουν και να χρησιμοποιούν το απαραίτητο οξυγόνο.

Στην κόπωση ή σε στεφανιαία ανεπάρκεια μια βαθιά εισπνοή θα προσφέρει περισσότερο οξυγόνο στο σώμα μας και ειδικότερα στην αιματική ροή των στεφανιαίων αρτηριών ώστε είναι δυνατό να βελτιώσει συμπτώματα που προέρχονται από ανεπαρκή ροή του οξυγόνου στα στεφανιαία αγγεία. «Η έλλειψη οξυγόνου σε κάποια περιοχή του σώματός μας μπορεί σύντομα να προκαλέσει υποξυγοναιμία ή υποξία (hypoxia), όπως λέγεται εις την ξένην. Η διαρκής έλλειψη οξυγόνου οδηγεί όπως γνωρίζουμε σε ανοξαιμία ή ανοξία και μπορεί να οδηγήσει σε ολικό θάνατο του οργανισμού» [1]. Συστήνουμε σχετικά βαθύτερες εισπνοές επί μακρότερο χρονικό διάστημα σε σχέση με τις εκπνοές για την καλύτερη οξυγόνωση και του μυοκαρδίου. Ειδικότερα, μπορούμε να προκαλέσουμε μια εισπνοή που διαρκεί 7 περίπου δευτερόλεπτα, την οποία να ακολουθήσει εκπνοή για 5 περίπου δευτερόλεπτα. Ο μηχανισμός αυτός μέσω της χορήγησης περισσότερου οξυγόνου στον οργανισμό συμβάλλει στην αποκατάσταση της κόπωσης ή του άγχους, το οποίο μπορεί να έχουμε τη στιγμή εκείνη [2]. Χαρακτηριστικό της σημασίας της παραπάνω σχέσης εισπνοής-εκπνοής είναι το ότι ανάλογη δοκιμασία αποτελεί τη βασική εξέταση, με την οποία διαπιστώνεται η φυσιολογική λειτουργία των πνευμόνων από τους ειδικούς πνευμονολόγους. Εξετάζεται δηλαδή μετά από μια βαθιά εισπνοή και κατά το πρώτο δευτερόλεπτο της έντονης εκπνοής που ακολουθεί, ο αποβαλλόμενος όγκος αέρα-forcefully expired gas volume»-(FEV1) [3].

Η εισπνοή εκτός της προσφοράς οξυγόνου στον οργανισμό δημιουργεί αρνητική πίεση στο θώρακα, ώστε οι δυο αυτές ιδιότητες ευνοούν την καρδιακή λειτουργία, αφού η καρδιά λειτουργεί και χωρίς πολλές αντιστάσεις λόγω της αρνητικής ενδοπνευμονικής εξωτερικής πίεσης. Ως προς την προσφορά οξυγόνου, ο οξειδωτικός μεταβολισμός, όπως είναι γνωστό, παρέχει 18 φορές περισσότερο αδενοσινο-τριφωσφορικό οξύ ανά Μol καταναλισκόμενης γλυκόζης, άρα παρέχει περισσότερη ενέργεια ως προς τον αναερόβιο μεταβολισμό. Με τον τρόπο αυτό μεταφέρονται τελικά ηλεκτρόνια προς τα μιτοχόνδρια των κυττάρων και κατόπιν προς τα σύμπλοκα των πρωτεϊνών δίνοντας έτσι περισσότερη δυνατότητα ενέργειας [1].

Σύμφωνα με τον Ιπποκράτη: «η συχνόπνοια καταδεικνύει την ύπαρξη φλεγμονής ή άλγους σε θέσεις πάνω από το διάφραγμα. Η φυσιολογική αναπνοή προσφέρει μεγάλη ενέργεια και δύναμη στον άνθρωπο». Γνωρίζουμε σήμερα ότι οι παθήσεις πάνω από το διάφραγμα, όπως η ενδοκαρδίτιδα ή η περικαρδίτιδα, εκτός από συχνοσφυγμία προκαλούν και συχνόπνοια. Επίσης το στρες και η κόπωση προκαλούν συχνόπνοια. Συχνά σε παθολογικές περιπτώσεις, όπως στο στρες και την κόπωση, η αναπνοή των κάτω πνευμονικών λοβών υπολείπεται. Στην περίπτωση αυτή η βαθιά εισπνοή επαναφέρει και τον καλό αερισμό στους κάτω λοβούς.

Εικόνα 1. Αγγειογένεση μετά από απόφραξη αρτηριδίου και η σημασία της ενεργοποίησης του VEGF γονιδίου.
Εικόνα 1. Αγγειογένεση μετά από απόφραξη αρτηριδίου και η σημασία της ενεργοποίησης του VEGF γονιδίου.

Μπορούμε να υποβοηθήσουμε την καλύτερη καρδιακή λειτουργία με την αύξηση της αγγειογένεσης στα τριχοειδή των στεφανιαίων αρτηριών με τον παρακάτω μηχανισμό: Σε συνθήκες υποξαιμίας γνωρίζουμε ότι παράγεται ο παράγων HIF-1, δηλαδή ο παράγων ο οποίος προκαλείται από την υποξεία-hypoxia inducible factor-1-(HIF-1). Ο παράγων αυτός ρυθμίζει την έκφραση γονιδίων, τα οποία καθορίζουν και προσαρμόζουν την έκφραση του παράγοντα ανάπτυξης αγγειακού ενδοθηλίου-vascular endothelial growth factor (VEGF). Ο παράγων αυτός, όπως λέει το όνομά του, προκαλεί αγγειογένεση και δραστηριοποιεί γλυκολυτικά ένζυμα που προσαρμόζουν τον κυτταρικό μεταβολισμό στις συνθήκες υποξίας [1-4] (Εικ. 1). Οι καθηγητές Β. Κόκκας και Κ. Παπαδόπουλος 12 χρόνια πριν δημοσίευσαν ανασκόπηση, στην οποία αναφέρουν ότι μια σύντομη μυοκαρδιακή ισχαιμία οδηγεί σε ένα ευνοϊκό αποτέλεσμα που ονομάστηκε «ισχαιμική προκατάσταση», η οποία οδηγεί σε «αυξημένη αιματική ροή στα μυοκαρδιακά κύτταρα» [5]. Σήμερα γνωρίζουμε περισσότερα για το μηχανισμό αυτό της αυξημένης αιματικής ροής: Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, η υποξία στους ιστούς, η οποία προκαλείται από διάφορους τρόπους, προκαλεί αγγειογένεση. Ειδικότερα, η προκαλούμενη ενεργοποίηση του VEGF ή και του παράγοντα ανάπτυξης των βασικών ινοβλαστών-basic fibroblast growth factor (bFGF) συμβάλλουν στη δημιουργία νέων αγγείων. Επιπλέον, ενεργοποιούνται και άλλοι μηχανισμοί με τους οποίους ρυθμίζεται η λειτουργία των υποδοχέων του VEGF ώστε να συμβάλλουν και αυτοί στην αγγειογένεση, όπως διαπιστώθηκε πρόσφατα [6].

Εικόνα 2. Αποφράσσοντας την κερκιδική αρτηρία.
Εικόνα 2. Αποφράσσοντας την κερκιδική αρτηρία.

Ένα τρόπος πρόκλησης υποξίας είναι η διακοπή της αιματικής ροής στην κερκιδική αρτηρία χρησιμοποιώντας τα δάχτυλα του άλλου χεριού, έτσι ώστε να προκληθεί μερική ισχαιμία της κερικιδικής πλευράς της άκρας χειρός αφού φαίνεται πως η περιοχή αυτή αρδεύεται βασικά από την κερκιδική αρτηρία (Εικ. 2, 3). Η πρόκληση ισχαιμίας στην κερκιδική αρτηρία μπορεί να διαρκέσει περίπου 15-20 δευτερόλεπτα να διακοπεί για άλλο τόσο χρόνο και να επαναληφθεί αρκετές φορές. Η ισχαιμία που προκαλείται από τη στένωση των στεφανιαίων αγγείων ≥70% ή από πρόσφατο έμφραγμα του μυοκαρδίου στον άνθρωπο, ή όπως και η μυοκαρδιακή ισχαιμία σε ποντίκια επί 5 λεπτά οδηγούν στην παραγωγή του παράγοντα που αναφέραμε παραπάνω, του HIF-1, ο οποίος προκαλεί αγγειο-αρτηριο-γένεση, ώστε προσφέρει αιματηρή ροή και οξυγόνο στα μυοκαρδιακά κύτταρα και τα αναζωογονεί. Πρόσφατα, τον Απρίλιο του 2013, αναφέρθηκε για πρώτη φορά ότι παράγονται καινούργια καρδιομυοκύτταρα σε ποντίκια, σε περίπτωση βλάβης-ισχαιμίας του μυοκαρδίου μέσω διέγερσης του DNA για την παραγωγή νέων καρδιομυοκυττάρων. Η παρατήρηση αυτή αναφέρθηκε για πρώτη φορά, αφού μέχρι τώρα πιστεύαμε ότι στην καρδιά δεν παράγονται νέα μυοκύτταρα [7].

Εικόνα 3. Η απόφραξη της κερκιδικής αρτηρίας προκαλεί υποαιμάτωση-υποξία στην κερκιδική περιοχή του χεριού (από την Ανατομία του Grant) [7].
Εικόνα 3. Η απόφραξη της κερκιδικής αρτηρίας προκαλεί υποαιμάτωση-υποξία στην κερκιδική περιοχή του χεριού (από την Ανατομία του Grant) [7].
Συμπερασματικά, η βαθύτερη και μακρότερης διάρκειας εισπνοή σε σχέση με την εκπνοή προσφέρει περισσότερο οξυγόνο στο στηθαγχικό μυοκάρδιο. Η σύντομη ίσχαιμη απόφραξη της κερκιδικής αρτηρίας προκαλεί με το γνωστό μηχανισμό της υποξίας αγγειογένεση στα στεφανιαία αγγεία και αύξηση της αιματικής ροής.

 

 

Φίλιππος Κ. Γραμματικός
Ομότιμος Καθηγητής. Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
Διάλεξη που δόθηκε στη 2η Διεθνή Ιατρική Ολυμπιάδα στις 18 Οκτωβρίου 2013

 

 

Βιβλιογραφία

  1. Semenza GL. Oxygen sensing, homeostasis and disease. N Eng J Med 2011; 365(6): 537-47.
  2. Grammaticos Ph, Daskalopoulou E, Grammatikou-Zilidou E et al. Inspiration during the sleep stages without and after preceding exercise, as a factor supporting circulation of blood and the “resting procedure”. Hell J Nucl Med 2005; 8(2): 113-8.
  3. Massaro D, DeCarlo Massaro G. Lung development, lung function and retinoids. N Engl J Med 2010; 362(19): 1829-30.
  4. Casey DP, Conti CR, Nichols WW et al. Effect of enhanced external counterpulsation (EECP) on inflammatory cytokines and adhension molecules in patients with angina pectoris and angiographic coronary artery disease. Am J Cardiol 2008; 101(3): 300-2.
  5. Kokkas VA, Papadopoulos ΚΑ. Myocardium adjustment to ischemia and drugs. Review of Clin Pharmacol and Pharmakokinetics 2001; 19: 205-14.
  6. Eisenblätter M, Höltke C, Persigehl T, Bremer C. Optical techniques for the molecular imaging of angiogenesis. Eur J Nucl Med Mol Imag 2010; 37(Suppl1): S127-37.
  7. Boström P, Frisen J. New cells in old hearts. N Engl J Med 2013; 368(14): 1358-60.

Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας
    Η τριχοειδική κυκλοφορία του οφθαλμού είναι ιδιαίτερα πλούσια (Εικ. 1). Αναφέρεται όμως πως η τριχοειδική κυκλοφορία του κερατοειδούς των ηλικιωμένων είναι πολύ φτωχότερη από εκείνη των νεαρών ατόμων. Η τριχοειδοσκόπηση που γίνεται με ένα σύνηθες μικροσκόπιο και πλάγιο φωτισμό έδειξε ότι ο αμφιβληστροειδής των ηλικιωμένων περιλαμβάνει ανώμαλα λεπτά αρτηριόλια, σκωλιά, που διαιρούνται σε πολλά πλατιά τριχοειδή, τα οποία απολήγουν απότομα όπως κόβεις με πέλεκυ ένα ξύλο.
  2. Ενδοσωματική γονιμοποίηση
    Η ενδοσωματική γονιμοποίηση (ΕΣΓ) παρόλο ότι αποτελεί τη μόνη φυσιολογική και το καλύτερο είδος γονιμοποίησης, δεν είναι δυνατή πολλές φορές μεταξύ των ζευγαριών. Υπάρχουν μαγικές συμβουλές που δίνουν πολλοί για την επίτευξη της ΕΣΓ.
  3. Χαμηλή Oσφυαλγία
    Οι μέχρι σήμερα γνώσεις μας περί της εμφάνισης και της θεραπείας της χαμηλής οσφυαλγίας (ΧΟ) περιγράφονται και αξιολογούνται παρακάτω.
  4. Κυκλοφοριακό Σύστημα
    Η βαθύτερη και μακρότερης διάρκειας εισπνοή σε σχέση με την εκπνοή προσφέρει περισσότερο οξυγόνο στο στηθαγχικό μυοκάρδιο. Η σύντομη ίσχαιμη απόφραξη της κερκιδικής αρτηρίας προκαλεί με το γνωστό μηχανισμό της υποξίας αγγειογένεση στα στεφανιαία αγγεία και αύξηση της αιματικής ροής.
  5. Πεπτικό σύστημα
    Σύμφωνα με τον Ιπποκράτη: «Οι δυο πιο σημαντικοί νοσογόνοι παράγοντες για τον άνθρωπο είναι η δίαιτα και οι κληρονομικοί παράγοντες» [1]. Ο Ιπποκράτης έλεγε επίσης: «Οι Έλληνες τρώνε μόνο το μεσημέρι ενώ μερικοί τρώνε και δεύτερη φορά νωρίς το βράδυ».