Κλήδονας Γ’

Αντικείμενα χρήσης
Κληρομαντεία

klidonasΌπως προαναφέραμε κατά τους μελετητές του εθίμου τα αντικείμενα ή οι κλήροι (κληρομαντεία),  που έριχναν τα κορίτσια τα οποία επιθυμούσαν τη σχετική πρόβλεψη, ήταν πολλά μα και πολλές φορές παράξενα. Θα λέγαμε μάλιστα και ίσως με κάποιον απόκρυφο συμβολισμό. Σε κάθε περίπτωση πάντως επιδιωκόμενος σκοπός: η γνώση του μέλλοντος και της προσωπικής πορείας της καθεμιάς που συμμετείχε σε τούτο το παιχνίδι της χαράς.

Σύμφωνα λοιπόν με τους πληροφορητές που γεννήθηκαν, έζησαν και συμμετείχαν αρκετές φορές στο δρώμενο αντικείμενα που έριχναν τα κορίτσια ήταν:

  • -δακτυλίδια… με επιδιωκόμενη πρόβλεψη κάποιο μελλοντικό γάμο…
  • -βέρες… με επιδιωκόμενη πρόβλεψη την πορεία του ήδη υπάρχοντος γάμου…
  • -σταυρός… με επιδιωκόμενη πρόβλεψη τη ζωή γενικά της αιτούσης …
  • -κορδόνι… με επιδιωκόμενη πρόβλεψη το «δέσιμο» κάποιου τυχερού…
  • -κλειδιά… με επιδιωκόμενη πρόβλεψη την ευτυχία της οικογένειας – σπιτιού αλλά και της επιστροφής του ξενιτεμένου συζύγου, αρραβωνιαστικού, πατέρα, αδελφού.
  • -καρφί… με επιδιωκόμενη πρόβλεψη την απαλλαγή από το μάτι κλπ…
  • -ματάκι… με επιδιωκόμενη πρόβλεψη την προστασία από κάθε κακό.

Αλλά  και:

Χάνδρες, μικρά σταυρουδάκια, κουμπιά, κέρματα, υπολείμματα κεριού…

Λοιπά αντικείμενα

Ευνόητο πως τα υπό χρήση αντικείμενα για την  τοποθέτηση των κλήρων ήταν  πολλά, με διάφορες ονομασίες, ανάλογες φυσικά με τους τοπικούς ιδιωματισμούς.

Οφείλουμε πάντως να επισημάνουμε πως παρατηρήθηκαν δυο κυρίως βασικών τύπων.

-Αυτά που ήταν καμωμένα με ξύλο… ξύλινοι δηλαδή κάδοι.

-Πήλινοι, οι περισσότεροι.

Ιδιαίτερα οι τελευταίοι θα έπρεπε να καλύπτουν τις σχετικές ανάγκες και συνεπώς να είναι αρκετά μεγάλοι  για να παίρνουν το νερό και όλα αντικείμενα… και φυσικά με μεγάλο στόμιο για να μπορεί η εντεταλμένη κοπέλα να τοποθετεί μέσα του το χέρι της, να χουφτώνει το αντικείμενο και να το βγάζει μετά σχετικής ευκολίας.

Μερικές από τις ονομασίες που βρήκαμε στη σχετική βιβλιογραφία του χώρου:

-υδροφόρος

-κανάτα- δοχείο

-τομλέκι- δοχείο

-τσικί, τσουκί

-κάδος

Το έθιμο… γενικά

Επισημαίνουμε πως  Κλήδονας είναι μια λαϊκή μαντική διαδικασία, από τις πλέον τελετουργικές των παραδόσεών μας, σύμφωνα με τον οποίο αποκαλύπτονται στις μεν άγαμες η ταυτότητα του μελλοντικού συζύγου, στις δε άλλες, αρραβωνιασμένες, παντρεμένες, χήρες… το ζητούμενο επιθυμητό.

Για τον κλήδονα μπορούμε μετά βεβαιότητας επίσης να καταθέσουμε πως επρόκειτο περί ενός κοινού σχετικά δρώμενου, που διαδραματιζόταν σε όλα τα γεωγραφικά διαμερίσματα της Ανατολής με απειροελάχιστες παραλλαγές.

Σε γενικές γραμμές το έθιμο διαδραματιζότανε ως εξής:

παραμονή του αγίου κοπέλες από την ίδια κοινότητα μαζεύονταν σε κάποιο σπίτι και μέσα σε ένα πήλινο τομλέκι- δοχείο έριχνε καθεμία από ένα κόσμημα του τύπου σταυρός, δακτυλίδι, βραχιόλι, γαλάζια χάνδρα ή κάποιο κλειδί, νόμισμα… στη συνέχεια γέμιζαν την κανάτα- δοχείο με το αμίλητο νερό,[1]  το έκλειναν- σφράγιζαν  με λουλούδι ή κάποιο πανί με λουλούδια,[2] το λεγόμενο βαχτουβάρ τσιτσεγί και το τοποθετούσαν σε κάποια γωνιά ενός δωματίου. Εκεί έμενε έως την άλλη ημέρα, ανήμερα του Αγίου Ιωάννη δηλαδή, ή την εορτή των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου οπότε σε μια νέα μάζωξη των ιδίων κοριτσιών ξεσκέπαζαν το δοχείο και ένα μικρούλικο κορίτσι ή αγόρι κατά περίπτωση και πάντοτε με κλειστά τα μάτια έβαζε το χέρι και έπιανε ένα- τυχαία πάντοτε- αντικείμενο υπό την απαγγελία ευτράπελων ή μη στίχων των παρευρισκομένων κοριτσιών. Φυσικά με την τύχη της καθεμιάς να υποδηλώνεται από το νόημα των συγκεκριμένων στίχων κατά την έξοδο του αντικειμένου… αλλά και από την κατάστασή του. Γιατί αν για παράδειγμα το αντικείμενο είχε ή πήρε να σκουριάζει θεωρείτο ως κακός οιωνός ή σε κάθε περίπτωση πως δεν θα επιτυγχάνονταν τα επιθυμητά. Φυσικά ακολουθούσε οινοποσία και χορός.

Πάντως και σε κάθε περίπτωση τα κοινά χαρακτηριστικά όλων των πρακτικών- δρώμενων ήταν:

  • η παραμονή του Αγίου Ιωάννου για το κλείδωμα και ανήμερα το ξεκλείδωμα ήταν ο χρόνος τέλεσης του δρώμενου, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρήθηκε απόσταση μιας ολάκερης εβδομάδος…[3]
  • το κλείδωμα του δοχείου με λουλούδια, πανί, αλυσίδα…[4] και η τοποθέτησή του στο δώμα, στην αυλή, κάτω από μια τριανταφυλλιά…
  • ή το κλείδωμα και η τοποθέτησή του σε ανοιχτό χώρο υπό το φως των άστρων για να «ξαστριστεί», να αποκτήσει δηλαδή όλες εκείνες τις μαγικές ιδιότητες που θα του δώσουν τη δυνατότητα για ορθές προβλέψεις.
  • το ξεκλείδωμα του δοχείου τελετουργικά υπό τους ήχους ορισμένων στίχων…
  • η πίστη πως τα σημάδια θα βγουν αληθινά… ιδιαίτερα μάλιστα αυτής που  θα έβγαινε πρώτο από το δοχείο που ήταν και η καλορίζικη της χρονιάς…
  • οι φωτιές και οι χοροί.

Το κλείδωμα του δοχείου με το αμίλητο νερό και τα σημάδια των κοριτσιών γινόταν με τη συνοδεία των παρακάτω στίχων:

Κλειδώνουμε τον κλήδονα με του αϊ Γιαννιού τη χάρη

και ποια ’ναι καλορίζικη θα πάρει παλληκάρι.

Το ξεκλείδωμα γινότανε από το ίδιο κοριτσάκι ή κορίτσια που κάνανε το κλείδωμα με τους παρακάτω στίχους:

Ανοίγουμε τον κλήδονα με του αϊ Γιαννιού τη χάρη

και όποια είναι καλορίζικη να έρθει να τον πάρει.

ή

Ανοίγουμε τον κλήδονα με του αϊ Γιαννιού τη χάρη

κι’ όποια έχει ριζικό σήμερα να το πάρει

 

Τέλος να σημειώσουμε πως συνηθιζότανε αποβραδίς του Αγίου Ιωάννου οι νεαρές κοπέλες να πλέκουν στεφάνι του Κλήδονα, που πάντοτε θα έπρεπε να έχει τουλάχιστον:

Στάχια… για το μπερεκέτ και την αφθονία των αγαθών.

Σκόρδο… για την υγεία και τη μακροημέρευση όλης της οικογένειας.

Φύλλα συκιάς… για να είναι η ζωή της κοπέλας γλυκιά σαν το μέλι των σύκων.

Φύλλα ελιάς… για τη δυναμική και την προκοπή της.

Αμπελόφυλλα… για την ευτυχία της. [5]

Κώστας Νίγδελης
συνεχίζεται

__________________________________________________

[1] Νερό που μετέφερε κάποια κοπέλα από τη βρύση χωρίς να μιλά…
[2] Το κλείδωμα του δοχείου  πάντοτε έπαιρνε τελετουργικό χαρακτήρα με το σταύρωμα του στομίου, το σχετικό  τραγούδι κα τις πολλές ευχές… Συνήθως το έκλειναν με κόκκινο πανί το οποίο στερέωναν  με κλωστή ιδίου χρώματος και το διακοσμούσαν με άνθη εποχής. Καταγράφεται ακόμη κλείδωμα με φύλα συκιάς τα οποία στο τέλος του δρώμενου χρησιμοποιούνταν και ως φυλακτά… Από εκεί και πέρα σε κάθε σχεδο κοινότητα πρατηρούνται διάφορες θα λ΄γαμε παραλλαγές.
[3] Θανάσης Κωστάκης, Η Ανακού, ό.π. σ. 251 «Αποβραδίς στις 23 Ιουνίου… και τα άφηναν εκεί έως την ερχομένη Κυριακή».
[4] Εννοείται πως το κλείσιμό του ήταν εξαιρετικό και πολυποίκιλο. Φύλλα και άνθη εποχής, πανιά κεντημένα ιδιαίτερα κόκκινου χρώματος.
[5] Σύμφωνα με τους πληροφορητές τα τελευταία χρόνια και προ της Εξόδου όλα αντικαταστάθηκαν με στάχυα και λουλούδια εποχής

Author: Μνήμες