Κύπρος – Χρονολόγιο (1955 – 1958)

Ένοπλος αγώνας

του Αλέκου Αγγελίδη 
από το βιβλίο “Κύπρος-Ημερολόγιο λεηλασιών και αγώνων…”

Ο στρατηγός Γρίβας, με το ψευδώνυμο «Διγενής», αποβιβάζεται τη νύχτα της 6ης Νοεμβρίου 1954 στο Χλωρακά της Πάφου με ένα μικρό πλοιάριο, το οποίο απέπλευσε από τη Ρόδο. Ο Γρίβας, φτάνοντας στην Κύπρο, κoινοποιεί, όσο πιο γρήγορα επιτρέπουν οι συνθήκες κι όσο πιο έντονα γίνεται, την οργάνωση της ΕΟΚΑ[1. Εθνική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών.], της οποίας και γίνεται αρχηγός.

Η ιδέα της ίδρυσης της ΕΟΚΑ, της ένοπλης αυτής οργάνωσης για τη δυναμική δραστηριοποίηση των αγώνων των καταδυναστευόμενων Κυπρίων, ήταν απόρροια των αλλλεπάλληλων συσκέψεων που είχαν γίνει, υπό την προεδρεία του αρχιεπισκόπου Μακαρίου στην Αθήνα, το Μάρτιο του 1951. Τότε συστήθηκε επιτροπή αγώνα με τη συμμετοχή και του τότε αντισυνταγματάρχη του ελληνικού στρατού Γεωργίου Γρίβα.

Οι Κύπριοι αντιλαμβάνονταν πια, πως μόνο με ένοπλο αγώνα είναι δυνατό να αποκτήσουν την ανεξαρτησία τους και αρχίζουν να οργανώνονται στα σοβαρά και να προετοιμάζονται συστηματικά για ένοπλη δράση.

Οι Άγγλοι, όμως, αγρυπνούν κι αυτοί και παρακολουθούν από κοντά τις κινήσεις τους. Οι πληροφοριοδότες των κρατούντων δεν λείπουν φυσικά και το τουρκικό στοιχείο είναι προθυμότατο να βοηθά τους Άγγλους. Το αγγλικό ναυαρχείο γρηγορεί.

1955

25 Φεβρουαρίου 1955

Στις 25 Φεβρουαρίου 1955, αγγλικά περιπολικά πιάνουν έξω από τις ακτές της Πάφου το πλοιάριο «Άγιος Γεώργιος» και σ’ αυτό συλλαμβάνουν δεκατρείς καταζητούμενους πατριώτες. Τους κλείνουν στις φυλακές με την κατηγορία ότι εισάγουν παράνομα όπλα στο νησί. Ανάμεσά τους είναι και ο Σωκράτης Λοϊζίδης, στο χαρτοφύκαλα του οποίου βρέθηκε επαναστατική προκήρυξη του Εθνικού Μετώπου Απελευθέρωσης Κύπρου. Οι έρευνες και οι αναζητήσεις γενικεύονται και ακολουθούν και άλλες συλλήψεις στη στεριά. Οι συλλήψεις αυτές δίνουν την αφορμή της έναρξης του ένοπλου αγώνα, που εκκολάπτεται από καιρό. Η ένοπλη οργάνωση ΕΟΚΑ ξεφαντώνει και μπαίνει επικεφαλής των αγωνιζόμενων Κυπρίων.

31 Μαρτίου

Τη νύχτα της 31ης Μαρτίου προς την 1η Απριλίου 1955, κυκλοφορεί στις κυριότερες πόλεις της Κύπρου προκήρυξη, η οποία υπογράφεται από τον αρχηγό της ΕΟΚΑ, το Διγενή και γράφει τα εξής:

«Με την βοήθειαν του Θεού, με πίστην εις τον τίμιον αγώνα μας, με την συμπαράστασιν ολοκλήρου του ελληνισμού και με την βοήθειαν των Κυπρίων, αναλαμβάνομεν τον αγώνα δια την αποτίναξιν του αγγλικού ζυγού με σύνθημα εκείνο, το οποίον μας κατέλιπον οι πρόγονοί μας ως ιεράν παρακαταθήκην: «Ή ταν ή επί τας».

Αδελφοί Κύπριοι. Από τα βάθη των αιώνων μας ατενίζουν όλοι εκείνοι, οι οποίοι ελάμπρυναν την ελληνικήν ιστορίαν, δια να διατηρήσουν την  ελευθερίαν των: οι Μαραθωνομάχοι, οι Σαλαμινομάχοι, οι τριακόσιοι του Λεωνίδα και οι νεώτεροι του Αλβανικού έπους. Μας ατενίζουν οι αγωνισταί του 1821, οι οποίοι και μας εδίδαξαν ότι η απελευθέρωσις από τον ζυγόν δυνάστου αποκτάται πάντοτε με αίμα. Μας ατενίζει ακόμη σύμπας ο Ελληνισμός, ο οποίος και μας παρακολουθεί με αγωνίαν αλλά και με εθνικήν υπερηφάνειαν. Ας απαντήσωμεν με έργα, ότι θα γίνομεν «πολλώ κάρρονες» τούτων. Είναι καιρός να δείξωμεν εις τον κόσμον ότι, εάν η διεθνής διπλωματία είναι άδικος και εν πολλοίς άνανδρος, η κυπριακή ψυχή είναι γενναία. Εάν οι δυνάσται μας δεν θέλουν να αποδώσουν την ελευθερία μας, μπορούμε να την διεκδικήσωμεν με τα ίδια μας τα χέρια και με το αίμα μας. Ας δείξωμεν εις τον κόσμον ακόμη μίαν φοράν ότι και του «σημερινού Έλληνος ο τράχηλος ζυγόν δεν υπομένει». Ο αγών θα είναι σκληρός. Ο δυνάστης διαθέτει τα μέσα και τον αριθμόν. Ημείς διαθέτομεν την ψυχήν, έχομεν και το δίκαιον με το μέρος μας. Γι’ αυτό και θα νικήσωμεν.

Διεθνείς διπλωμάται, ατενίσατε το έργον σας. Είναι αίσχος εν εικοστώ αιώνι οι λαοί να χύνουν το αίμα των, για να αποκτήσουν την ελευθερίαν των, το θείον αυτό δώρο, δια το οποίο και ημείς επολεμήσαμεν παρά το πλευρόν των λαών σας και δια το οποίον σεις τουλάχιστον διατείνεσθε ότι επολεμήσατε εναντίον του ναζισμού και του φασισμού.

Έλληνες, όπου και αν ευρίσκεσθε, ακούσατε την φωνήν μας. Εμπρός, όλοι μαζί για την ελευθερία της Κύπρου μας.

ΕΟΚΑ, ο Αρχηγός Διγενής».

Την ίδια νύχτα, τέσσερις προσωπιδοφόροι αγωνιστές εξουδετερώνουν το νυχτοφύλακα του ραδιοφωνικού σταθμού στη Λευκωσία και με εκρηκτικές ύλες προκαλούν ζημιές στο κτίριο. Άλλοι αγωνιστές επιτίθενται στα γραφεία της Αρχιγραμματείας, στα γραφεία της Παιδείας και στα γραφεία Στρατιωτικών. Άλλοι τρεις ένοπλοι χτυπούν βρετανικά στρατόπεδα και ανατινάζουν ηλεκτρική γεννήτρια. Στη Λάρνακα χτυπούν το διοικητήριο και το δικαστικό μέγαρο. Σ’ άλλες πόλεις, χτυπούν αστυνομικούς σταθμούς και στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Το βράδυ αυτό, ο αγωνιστής Μόδεστος Παντελής, προσπαθώντας να κόψει ηλεκτροφόρα καλώδια, παθαίνει ηλεκτροπληξία και μένει νεκρός. Είναι το πρώτο θύμα του ένοπλου αγώνα.

Το σύνθημα πια είχε δοθεί. Ο ένοπλος αγώνας είχε αρχίσει. Στις πόλεις και στα χωριά κυκλοφορούν οι πρώτες προκηρύξεις, που διακηρύττουν ξεκάθαρα και βροντόφωνα: «Είμεθα διατεθημένοι να αναλάβουμε έντοπλο αγώνα, για να απαλλάξουμε την Κύπρο από τη Βρετανία και να πετύχουμε την ένωσή μας με την Ελλάδα . . .».

Τις επόμενες μέρες, οι επιθέσεις κατά αγγλικών στόχων συνεχίζονται. Αξακολουθούν μαθητικές διαδηλώσεις στις πλατείες και απεργίες σε εκτελούμενα στρατιωτικά έργα.

Ο ένοπλος αγώνας έχει αρχίσει. Και ενώ ολόκληρος ο ελληνισμός ριγεί και συνταράσσεται, η κυβέρνηση των Αθηνών δείχνει μεγάλη χλιαρότητα και αδιαφορία. Καμιά ενέργεια, καμιά έξαρση, καμιά μαχητικότητα. Μόνο ο ραδιοφωνικός σταθμός μετέδωσε ανταπόκριση από το Παρίσι «περί τρομακτικών εκρήξεων εν Κύπρω». «Η Φωνή της Πατρίδος έμεινε άφωνος», θα γράψει ο Γρίβας αργότερα και θα συνεχίσει μαστιγώνοντας τους ηγέτες του Έθνους. «Η Φωνή της Πατρίδος του ραδιοφωνικού σταθμού Αθηνών ήτο κάτι που η λέξη «αίσχος» θα ήταν ολίγον να της απονεμηθεί.

Και «η Φωνή της Πατρίδος», αντί κουράγιου και συμπαράστασης προς τον αγωνιζόμενο ένοπλο πια κυπριακό ελληνισμό, έλεγε: «Η ελευθερία δεν αποκτάται με τρομοκρατίαν». Τρομοκρατία έβλεπε τον αγώνα των σκλάβων  αδελφών η Αθήνα.

Αργότερα, η κυβέρνηση Καραμανλή θα απαγορέψει τελείως τις εκπομπές από την Κύπρο, όπως καταγγέλλει ο συντάκτης τους Δ. Πουρνάρας.

15 Απριλίου

Στις 15 Απριλίου 1955, ο Μακάριος παίρνει μέρος στην αφρικανοασιατική συνδιάσκεψη στο Μαντούκ της Ινδονησίας. Εκεί γνωρίζεται με το Νεχρού, το Σοεκάρνο και άλλους ηγέτες. Το γεγονός αυτό δίνει νέα και εκπληκτική τροπή στην κυπριακή υπόθεση. Ο «Τρίτος Κόσμος» μαθαίνει από πρώτο χέρι τα διαδραματιζόμενα στο μαρτυρικό νησί και ενδιαφέρεται για το δράμα του κυπριακού λαού. Επιστρέφοντας στην Κύπρο ο εθνάρχης, περνά από το Κάιρο και την Αθήνα. Ο έξω κόσμος μαθαίνει τώρα όλο και περισσότερα για την Κύπρο. Παράλληλα όμως και οι Άγγλοι.

30 Ιουνίου

Στις 30 Ιουνίου, ο Ήντεν ανακοινώνει ότι συγκαλεί στο Λονδίνο τριμερή διάσκεψη των υπουργών Εξωτερικών Αγγλίας, Ελλάδας και Τουρκίας, για να συσκεφτούν επάνω σε πολιτικά και αμυντικά ζητήματα, που επηρεάζουν την Ανατολική Μεσόγειο, συμπεριλαμβανομένης και της Κύπρου. Η Κυπριακή Εθναρχία διαμαρτύρται για την παρουσία της Τουρκίας στις συζητήσεις αυτές, την οποία θεωρεί άσχετη, αντικανονική και αδικαιολόγητη. Η Τουρκία, λένε οι Κύπριοι, δεν έχει καμιά απολύτως θέση σε μια τέτοια διάσκεψη, γιατί αυτή, με τη Συνθήκη της Λωζάνης του 1923, παραχώρησε όλα τα δικαιώματά της στην Αγγλία. Αναθεώρησε τότε το καθεστώς του 1878 και 1914 και αποξενώθηκε τελείως από την Κύπρο. Η παρουσία της, λοιπόν, στις συζητήσεις αυτές είναι παράνομη. Οι Άγγλοι, όμως, επιμένουν, γιατί η παρουσία της Τουρκίας στο τριμερές συνέδριο και η ψήφος της, ενούμενη με την ψήφο της Αγγλίας, θε εξουδετερώσει και θα εξανεμίσει τις ελληνικές απόψεις. Γι’ αυτό και το Φόρεϊν Όφφις επιμένει και εργάζεται για την οπωσδήποτε παρουσία των Τούρκων στις συζητήσεις.

9 Ιουλίου

Στις 9 Ιουλίου 1955, μέσα σε μια τεταμένη και ταραχώδη ατμόσφαιρα, έρχεται στην Κύπρο ο υπουργός των Αποικιών Άλλαν Λένοξ Μπόυντ μαζί με τον υφυπουργό των Αποικιών σερ Τζων Μάρτιν. Την ίδια μέρα, γίνεται συνάντηση Μακαρίου – Μπόυντ. Ο Άγγλος υπουργός επαναλαμβάνει και υποστηρίζει τις γνωστές αρνητικές του θέσεις, ενώ ο Μακάριος επιμένει στην αυτοδιάθεση του κυπριακού λαού. Σαν αποτέλεσμα της στάσης αυτής του Μακαρίου, είναι η ένταση των αστυνομικών μέτρων σ’ ολόκληρο το νησί.

11 Ιουλίου

Στις 11 Ιουλίου, ο Μακάριος επισκέπτεται την Αθήνα, όπου συναντά τον Παπάγο, τον Κανελλόπουλο και άλλους Έλληνες πολιτικούς. Διαμαρτύρεται για την άνευ όρων αποδοχή από την ελληνική κυβέρνηση της βρετανικής πρόσκλησης για την τριμερή διάσκεψη του Λονδίνου και αξιώνει και πάλι από την ελληνική κυβέρνηση να προσφύγει στον ΟΗΕ. «Δε νοείται», τονίζει, «συζήτηση με απόντα τον άμεσα ενδιαφερόμενο κυπριακό λαό και μάλιστα με παρούσα την τελείως αναρμόδια και άσχετη Τουρκία».

Κάνει δηλώσεις στην Αθήνα και αργότερα στη Λεωκωσία και χαρακτηρίζει παγίδα την τακτική αυτή των Άγγλων, υπογραμμίζοντας το επικίνδυνο της εισόδου της Τουρκίας στο κυπριακό πρόβλημα.

Η ελληνική κυβέρνηση, όμως, έχει χαράξει πια το δρόμο της προδοσίας και ακολουθεί σκυφτά το μονοπάτι της υποτέλειας.

15 Ιουλίου

Στις 15 Ιουλίου, σε έκτακτη έκδοση της Εφημερίδας της Κυβέρνησης της Κύπρου, δημοσιεύεται από τους Άγγλους νέος καταπιεστικός νόμος, ο νόμος «Περί Κρατήσεως Προσώπων». Εκατοντάδες Κύπριοι θα κλειστούν μ’ αυτόν το νόμο τις επόμενες μέρες στις φυλακές. Από την ημέρα αυτή, η αστυνόμευση του νησιού γίνεται πιο αυστηρή. Οι Άγγλοι έχουν τώρα το δικαίωμα να συλλαμβάνουν και να εξορίζουν ή να κλείνουν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης οποιονδήποτε πολίτη της Κύπρου, έστω και αν ακόμη απλώς τον υποψιάζονται πως είναι μέλος ή υποστηριχτής της ΕΟΚΑ.

30 Ιουλίου

Στις 30 Ιουλίου, η αγγλική κυβέρνηση καλεί επίσημα την ελληνική και την τουρκική σε τριμερή διάσκεψη στο Λονδίνο. Η Ελλάδα την αποδέχεται χωρίς καμία επιφύλαξη.

26 Αυγούστου

Στη Λευκωσία γίνεται στις 26 Αυγούστου η Τρίτη Παγκύπρια Εθνοσυνέλευση. Οι Κύπριοι διαμαρτύρονται για τις καταπιέσεις των Άγγλων και αξιώνουν να απαλλαγούν αμέσως από τα δεσμά της δουλείας και να εφαρμοστεί ο θεσμός της αυτοδιάθεσης των λαών.

29 Αυγούστου

Στις 29 Αυγούστου, παρά τις αντιρρήσεις των Κυπρίων, αρχίζει η τριμερής διάσκεψη στο Λονδίνο. Σκοπός της Αγγλίας είναι να προβάλει διεθνώς την Τουρκία, σαν αποφασιστικό παράγοντα για τη ρύθμιση του κυπριακού και να εμφανίσει το κυπριακό, όχι σα διαφορά Αγγλίας και Κύπρου, αλλά σα διαφορά Ελλάδας και Τουρκίας, στην οποία η Αγγλία θα παίξει το ρόλο του καλού μεσολαβητή. Έτσι, ο Μακμίλλαν προτείνει, «σαν καλός μεσολαβητής», την παραχώρηση Συντάγματος στην Κύπρο, «μέσα στα πλαίσια, όμως, των στρατιωτικών αναγκών που επιβάλλει η παρούσα διεθνής κατάσταση».

Ο Μακμίλλαν έκανε την έναρξη της διάσκεψης και άφησε τους Έλληνες και τους Τούρκους να τα πουν μεταξύ τους. Μίλησε ο Στεφανόπουλος για αυτοδιάθεση, ενώ ο Ζορλού αντέδρασε και διατύπωσε τις τουρκικές απόψεις. Οι Άγγλοι στάθηκαν παράμερα τάχα και φάνηκαν σα διαιτητές και συμβιβαστές.

Ο Δούρειος Ίππος του Μακμίλλαν είχε δράσει. Οι Τούρκοι μπήκαν μέσα στα τείχη. Οι «πολιτικοί της σφαλιάρας» των Αθηνών σε δηλώσεις τους θεώρησαν «τιμή τους» τη συνάντηση αυτή.

Δυο χρόνια αργότερα, ο Άγγλος δημοσιογράφος και συγγραφέας Σύριλ Φωλλς αποκάλυψε στο Δ. Μπίτσιο, που ήταν μέλος της ελληνικής αντιπροσωπείας τότε, τα εξής χαρακτηριστικά. Λίγο μετά την «τριμερή» του Λονδίνου, ο Φωλλς συνάντησε το μόνιμο υφυπουργό Εξωτερικών της Αγγλίας στον οποίο είπε: «Μου φαίνεται πως ο σκοπός μας στην «τριμερή» ήταν να βάλουμε τους Έλληνες αντιμέτωπους με τους Τούρκους». Και ο υφηπουργός απάντησε ωμά: «Αυτό ήταν το αντικείμενο της απόπειρας».

Ο Στεφανόπουλος χαιρόταν: «που οι Έλληνες θα συναντιόταν, για να συζητήσουν με τους Τούρκους φίλους τους». Λόγια που εξέπληξαν κι αυτόν τον ίδιο το Μακμίλλαν. «Απορήσαμε», λέει ο Μακμίλλαν, «πώς η ελληνική κυβέρνηση δέχτηκε την πρόσκληση, χωρίς καμιά επιφύλαξη και χωρίς κανένα όρο».

Αργότερα, ο Άγγλος υπουργός των Εξωτερικών θα γράψει στα απομνημονεύματά του: «Έπρεπε να καλέσουμε την Ελλάδα και την Τουρκία σε τριμερή διάσκεψη. Περιμέναμε ότι οι Τούρκοι θα δέχονταν οτιδήποτε. Αν και οι Έλληνες δέχονταν, θα υποβάλαμε προτάσεις για τη συνταγματική πρόοδο της νήσου. Αν οι Έλληνες αρνούνταν, αυτό θα τους εξέθετε διεθνώς και θα δυνάμωνε τη θέση της Αγγλίας στα Ηνωμένα Έθνη.

Ύστερα από την τριμερή, ο βασιλιάς Παύλος έστειλε θερμό προσωπικό μήνυμα στο Μακμίλλαν και χαιρέτιζε με ικανοποίηση «την τολμηράν και διορατικήν πρωτοβουλίαν των Άγγλων». Δηλαδή, χαιρέτιζε περιχαρής το μπάσιμο του νερού στ’ αυλάκι, που εξυπηρετούσε τα προμελετημένα κι από κοινού προκαθορισμένα καταχθόνια σχέδια των Άγγλων. Χαιρέτιζε το θάψιμο του κυπριακού ζητήματος και την προδοσία του κυπριακού λαού, καθώς και τη δολοφονία των ονείρων του. Χαιρέτιζε αυτό, που σίγουρα δούλευε πια για τους Τούρκους κι απέβλεπε στη διχοτόμηση της Κύπρου.

7 Σεπτεμβρίου

Η διάσκεψη τελειώνει στις 7 Σεπτεμβρίου χωρίς κανένα αποτέλεσμα. Η ελληνική πλευρά δεν δέχεται καμιά ρύθμιση, που να αποκλείει εκ των προτέρων το ενδεχόμενο της ένωσης. Η Τουρκία αντίθετα δεν δέχεται τίποτα που να μην αποκλείει απωσδήποτε την ένωση. Οι Άγγλοι δεν αποκλείουν την αυτοκυβέρνηση του νησιού από τους Έλληνες και τους Τούρκους κατοίκους του, τη θέλουν, όμως, κάτω από την αγγλική επικυριαρχία. Οι απόψεις είναι εκ διαμέτρου αντίθετες και το ζήτημα καταλήγει σε αδιέξοδο. Οι διάφοροι διεθνείς οργανισμοί δεν μπορούν να μεσολαβήσουν και να συμβάλουν στην εξεύρεση λύσης. Το ΝΑΤΟ επιλαμβάνεται του θέματος, το εξετάζει, αλλά χωρίς κανένα αποτέλεσμα.

Την προηγούμενη της λήξης των εργασιών της διάσκεψης (6 Σεπτεμβρίου 1955), σαν υπογράμμιση των τουρκικών απόψεων και απαιτήσεων, γίνονται πρωτοφανείς σε αγριότητα βαρβαρότητες από μέρους του κατάλληλα παρακινούμενου τουρκικού όχλου σε βάρος των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης και της Σμύρνης. Τόση είναι η βαρβαρότητα και η ωμότητα των Τούρκων, που η μανία τους ξεσπά ακόμη και στις οικογένειες των Ελλήνων αξιωματικών, που υπηρετούν στις υπηρεσίες του ΝΑΤΟ, στη Σμύρνη και στην Κωνσταντινούπολη. Εκατοντάδες σπίτια και πολλές εκκλησίες κάηκαν και λεηλατήθηκαν από τον τουρκικό όχλο, ύστερα από την επίσημη προτροπή και την ανοχή των τουρκικών αρχών.

Όπως γράφει ο γνωστός Άγγλος συνταγματάρχης C. M. Woodhouse[2], έχει αποδειχθεί πως οι ταραχές αυτές ήταν έργο προσχεδιασμένο και οργανωμένο από την τουρκική κυβέρνηση Μεντερές. Αυτό, επίσης, αποδείχτηκε το Νοέμβριο και το Δεκέμβριο του 1960.

Τα έκτροπα αυτά οξύνουν περισσότερο την κατάσταση, χαλαρώνουν το συμπαγές του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Μεσόγειο και περιπλέκουν ιδιαίτερα το κυπριακό ζήτημα. Σε ένδειξη διαμαρτυρίας, η Ελλάδα δεν παίρνει μέρος στις διάφορες ασκήσεις του ΝΑΤΟ, ούτε και στην άσκηση που γίνεται τις μέρες εκείνες στην Α. Μεσόγειο.

Η διάσταση της Ελλάδας με την Αγγλία και την Τουρκία ευρύνθηκε τώρα επικίνδυνα. Πίκρα και αγανάκτηση γέμισε τις ψυχές των Ελλήνων κατά των Δυτικών Δυνάμεων και ξανάναψε το παλιό μίσος κατά των Τούρκων, που η τουρκική κυβέρνηση ζήτησε τυπικά «συγγνώμη» για τα διαδραματισθέντα έκτροπα και προσφέρθηκε να πληρώσει και αποζημίωση στους παθόντες.

Ύστερα από όλα αυτά, η Ελλάδα υποβάλλει αίτηση για συζήτηση του κυπριακού στον ΟΗΕ.

Την επόμενη των τουρκικών κανιβαλισμών στην Κωνσταντινούπολη, ο Μακμίλλαν γράφει στο ημερολόγιό του: «Η διάσκεψη απέδειξε ότι το κυπριακό δεν είναι ένα αποικιακό πρόβλημα, αλλά μια μεγάλη διεθνής διαφορά. Η θέση των Τούρκων δεν έχει γίνει αντιληπτή ως τώρα. Οι περισσότεροι Άγγλοι δεν συμβουλεύονται το χάρτη και λίγοι από αυτούς έχουν καταλάβει τη σημασία-κλειδί, που έχει η Κύπρος για μας και για τους Τούρκους. Αυτός που κρατά την Κύπρο ελέγχει το λιμάνι της Αλεξανδρέττας και τα νώτα της Τουρκίας». Ωραίες ιδέες έβαζαν οι Άγγλοι στο κεφάλι των Τούρκων.

Να, λοιπόν, πιοιοι και πώς εμπνεύστηκαν την ανάμειξη των Τούρκων στο Κυπριακό και ποιοι την υποδαύλισαν. Ποιοι άνοιξαν το δρόμο για τη διχοτόμηση και ποιοι δικοί μας ήταν περήφανοι για τους «φίλους τους», τους Τούρκους και χαιρέτιζαν «την τολμηράν και διορατική πρωτοβουλίαν« των Άγγλων.

21 Σεπτεμβρίου

Στις 21 Σεπτεμβρίου, συζητείται στη Γενική Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών η ελληνική προσφυγή, η οποία απορρίπτεται με ψήφους 4 υπέρ της εγγραφής, 7 κατά και 4 αποχές.

23 Σεπτεμβρίου

Σε δυο μέρες (23 Σεπτεμβρίου), η απορριπτική απόφαση της Γενικής Επιτροπής έρχεται στην ολομέλεια. Η Αμερική παίρνει το μέρος της Αγγλίας. Η πρόταση δεν εγγράφεται στην ημερήσια διάταξη για συζήτηση στην ολομέλεια της 10ης  συνόδου, γιατί 22 ψηφίζουν υπέρ της εγγραφής, 28 κατά και 10 απέχουν.

Στην Κύπρο, μόλις φτάνουν τα δυσάρεστα νέα, ο λαός ξεσηκώνεται σε συλλαλητήρια και μαχητικές διαδηλώσεις. Οι Άγγλοι στέλνουν ενισχύσεις στο νησί. Οι ένοπλες δυνάμεις τους που βρίσκονται στην Κύπρο αυξάνονται κι από πέντε χιλιάδες γίνονται σαράντα πέντε.

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 1955

Στις αρχές Οκτωβρίου, κυβερνήτης της Κύπρου και διοικητής των ενόπλων δυνάμεων του νησιού διορίζεται ο στρατάρχης Χάρτιγκ, πρώην αρχηγός του γενικού αυτοκρατορικού επιτελείου, γνωστός κι από την αντιμετώπιση των Μάο-Μάο στην Κένυα.

4 Οκτωβρίου

Ύστερα από την απόρριψη της ελληνικής προσφυγής στον ΟΗΕ, ο Μακάριος συναντά στις 4 Οκτωβρίου το νέο κυβερνήτη της Κύπρου Χάρτιγκ και του προτείνει σχέδιο εκ τριών σημείων:

  1. Η Βρετανία να αναγνωρίσει το δικαίωμα αυτοδιάθεσης της Κύπρου.
  2. Ο κυπριακός λαός να συνεργαστεί με τη βρετανική κυβέρρνηση και
  3. Ο χρόνος πλήρους αυτοδιάθεσης να ρυθμιστεί μεταξύ Αγγλίας και Κύπρου.

Τις μέρες αυτές στην Αθήνα ο Παπάγος, βαριά άρρωστος, μαθαίνοντας την απόρριψη της ελληνικής προσφυγής στον ΟΗΕ, δέχεται και άλλο ράπισμα. Κι άλλη ταπείνωση. Έτσι, ταπεινωμένος και παραμερισμένος από τους αγγλοαμερικάνους φίλους του και προϊσταμένους του, πεθαίνει στις 4 Οκτωβρίου 1955. Η κηδεία του γίνεται πομπώδης κι επιβλητική. Η μορφή του, όμως, στη συνείδηση του ελληνικού λαού και το όνομά του στις σκέψεις των Κυπρίων μένουν σκοτεινές σκιές, χαραγμένες με αντιπαθή γράμματα και χρώματα, τυλιγμένες στη δουλικότητα και στην ξένη εξάρτηση.

6 Οκτωβρίου

Όλοι περιμένουν πως διάδοχος του ξενοστήριχτου «μεγάλου στρατάρχη» θα είναι ο Στεφ. Στεφανόπουλος. Τελείως απροσδόκητα, όμως, και προς κατάπληξη όλων, ο βασιλιάς Παύλος καλεί στις 6 Οκτωβρίου τον πιστό οπαδό του Παπάγου, αλλά σχεδόν άγνωστο ως τότε, υπουργό των Συγκοινωνιών και Δημοσίων έργων, Κωνσταντίνο Καραμανλή, να σχηματίσει κυβέρνηση.

31 Οκτωβρίου

Στις 31 του ίδιου μήνα, έρχεται στην Αθήνα ο Μακάριος, για να γνωρίσει και να κατατοπίσει τη νέα κυβέρνηση.

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 1955

Με την ανάληψη της εξουσίας, ο Καραμανλής παίρνει αμέσως μέτρα, για να σταθεροποιήσει και ισχυροποιήσει τη θέση του. Το Νοέμβριο του 1955, αρχίζουν μυστικές συνομιλίες με τη Μ. Βρετανία, οι οποίες και καταλήγουν σε μια ανακοίνωση, που λέει ξεκάθαρα, ότι η προσφυγή στον ΟΗΕ για το κυπριακό δε θα ανανεωθεί. Επίσης, η Αθήνα στέλνει κατά το τέλος του χρόνου στην Κύπρο ειδικό απεσταλμένο, για να διαπραγματευτεί το ζήτημα με το Μακάριο και τον Άγγλο κυβερνήτη της Μεγαλονήσου.

Η στάση της Ελλάδας στενοχωρεί τους Κύπριους, αλλά δεν τους αποκαρδιώνει. Ο δουλωμένος λαός είναι αποφασισμένος να διεκδικήσει με περισσότερη τώρα μαχητικότητα και με κάθε θυσία τα ποδοπατούμενα δίκαιά του. Γι’ αυτό και οι αγώνες του όλο και εντείνονται περισσότερο.

16 Νοεμβρίου

Στις 16 Νοεμβρίου, με  αγγλική διαταγή, κλείνει η Εμπορική Σχολή της Λευκωσίας και στις 19 Νοεμβρίου κλείνει το Παγκύπριο Εμπορικό Λύκειο της Λάρνακας.

21 Νοεμβρίου

Ενώ στις 21 Νοεμβρίου ο Χάρτιγκ δίνει έγγραφη δήλωση στο Μακάριο σε απάντηση προτάσεών του, με την οποία του καθιστά γνωστό ότι η Αγγλία αναγνωρίζει θεωρητικά το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης της Κύπρου, αλλά ξεκαθαρίζει πως ο παρών καιρός δεν είναι κατάλληλος για την προώθηση μιας τέτοιας λύσης. Όταν θα έρθει ο κατάλληλος χρόνος, η Αγγλία η ίδια θα ρυθμίσει το ζήτημα, σύμφωνα με τις στρατηγικές ανάγκες, τις γνώμες των συμμάχων και τις υποχρεώσεις της, που θα απορρέουν από τις υπάρχουσες διάφορες συνθήκες.

Ο Μακάριος απορρίπτει, όπως είναι επόμενο, την αόρατη μεν αλλά φανερή αυτή αντιπρόταση-παγίδα του Χάρτιγκ.

26 Νοεμβρίου

Ο Άγγλος διοικητής κηρύσσει στις 26 Νοεμβρίου την «αποικία της Κύπρου» σε κατάσταση ανάγκης. Στην κυβέρνηση δίνεται η εξουσία να θεσπίζει κανονισμούς, τους οποίους θα θεωρεί ενδεδειγμένους για την τήρηση της δημόσιας τάξης. Η ποινή του θανάτου επανέρχεται στην ημερήσια διάταξη. Σαν πρώτο αποτέλεσμα των έκτακτων μέτρων είναι το κλείσιμο όλων των σχολείων, τα οποία έχουν αναρτημένη την ελληνική σημαία.

Με τους νέους κανονισμούς που κυκλοφόρησαν αμέσως και τοιχοκολλήθηκαν παντού, προβλεπόταν η ποινή του θανάτου σ’ όποιον κατείχε, χρησιμοποιούσε ή μετέφερε όπλα, πυρομαχικά ή εκρηκτικά και ισόβια δεσμά, σ’ όποιον προέβαινε σε πράξεις δολιοφθοράς. Επίσης, με τα νέα μέτρα επιβλήθηκε λογοκρισία στις επιστολές και στα τηλεγραφήματα και απαγορεύτηκαν οι συγκεντρώσεις και οι απεργίες. Δόθηκε δε εξουσία σ’ όλους τους στρατιωτικούς, να συλλαμβάνουν χωρίς ένταλμα οποιοδήποτε άτομο υποπτεύονταν.

Σαν αποκορύφωμα του αναχρονισμού και της βαρβαρότητας των Άγγλων, εισάγεται και πάλι το εξευτελιστικό και απάνθρωπο μεσαιωνικό μέσο τιμωρίας, η μαστίγωση.

Οι συλλήψεις, οι καταδιώξεις, οι φυλακίσεις και οι απελάσεις είναι πια καθημερινά φαινόμενα. Οι αυθαιρεσίες των Άγγλων οργιάζουν. Πολλοί Έλληνες καθηγητές διώχνονται πίσω στην Ελλάδα και πολλά σχολεία κλείνουν. Πρώτη έκλεισε, όπως είδαμε, η Εμπορική Σχολή της Λευκωσίας. Σχεδόν αμέσως, έκλεισε το Παγκύπριο Εμπορικό Λύκειο της Λάρνακας. Μετά, το Παγκύπριο Γυμνάσιο Λευκωσίας και αποκούθησαν και άλλα σχολεία. Στο διάστημα αυτό, οι βρετανικές αρχές δεν ανανεώνουν την άδεια παραμονής των Ελλήνων καθηγητών στην Κύπρο και τους εξαναγκάζουν να εγκαταλείψουν το νησί.

Διαμαρτυρίες και συλλαλητήρια ξεσπούν σε κάθε μέρος του νησιού και άτομα κάθε ηλικίας σκοτώνονται ή τραυματίζονται σ’ αυτά. Ο στρατός εξαπολύει συστηματική τρομοκρατία και με πράξεις βίας: φυλακίσεις, πρόστιμα, εξορίες και απαγχονισμούς, προσπαθεί να κάμψει το ακμαίο αγωνιστικό φρόνημα των Κυπρίων.

28 Νοεμβρίου

Στις 28 Νοεμβρίου 1955, με εντολή του Μακαρίου, έρχεται στην Αθήνα ο Ν. Κρανιδιώτης, για να ενημερώσει την ελληνική κυβέρνηση και να ζητήσει από τον Έλληνα πρωθυπουργό:

  1. Σύγκληρη του Συμβουλίου του Στέμματος, το οποίο να εξετάσει το κυπριακό.
  2. Νέα προσφυγή στον ΟΗΕ.
  3. Κυκλοφόρηση πληροφοριακού δελτίου ανάμεσα στα μέλη των αντιπροσωπειών του ΟΗΕ, σχετικό με τις βρετανικές υπερβασίες στην Κύπρο.
  4. Καλύτερη οργάνωση των εκπομπών της ελληνικής ραδιοφωνίας στην Κύπρο για την εξουδετέρωση της αγγλικής προπαγάνδας.
  5. Αποστολή υπομνήματος, υποστηριζόμενου από την ελληνική κυβέρνηση προς την αμερικανική για την αυτοδιάθεση της Κύπρου.

Στο μεταξύ, στη Μεγαλόνησο η βία και η τρομοκρατία των Άγγων συνεχίζεται. Τα θύματα της μανίας του Χάρτιγκ είναι πολλά. Αλλά και τα χτυπήματα της ΕΟΚΑ αυξάνονται και γίνονται όλο και πιο έντονα. Η ΕΟΚΑ επιτίθεται σε στρατιωτικούς στόχους και αστυνομικά κτίρια και αποκομίζει σημαντικές ποσότητες όπλων και πολεμοφοδίων, που τα έχει άμεση ανάγκη.

16 Δεκεμβρίου

Στις 15 Δεκεμβρίου 1955, γίνεται η πρώτη αξιόλογη σύγκρουση ανάμεσα στους Άγγλους και στην ΕΟΚΑ στην τοποθεσία Μερσινάκι της Χρυσοχούς. Στη σύγκρουση αυτή, σκοτώνεται ο αγωνιστής Χαράλαμπος Μούσκος, καθώς κι ένας Άγγλος στρατιώτης. Συλλαμβάνονται δε αιχμάλωτοι οι αγωνιστές Ανδρέας Ζάκος και Χαρίλαος Μιχαήλ, οι οποίοι καταδικάζονται από αγγλικό στρατοδικείο σε θάνατο και κλείνονται στη φυλακή περιμένοντας την εκτέλεσή τους.

Ο κυβερνήτης Χάρτιγκ, παράλληλα με την ένοπλη δραστηριότητά του, τη θέσπιση και την εφαρμογή αυστηρότατων διατάξεων, προσπαθεί να βρει λύση και με την οδό των διαπραγματεύσεων.

1956

9 Ιανουαρίου 1956

Ο Χάρτιγκ προσπαθεί να προωθήσει και να επιβάλει στην Κύπρο ένα σχέδιο συντάγματος που επινόησε η Αγγλία. Γι’ αυτό και ξαναρχίζει στις 9 Ιανουαρίου 1956 συζητήσεις με το Μακάριο. Οι διατάξεις, όμως, του προτεινόμενου συντάγματος δεν θεωρούνται σαφείς και πρόσφορες από το Μακάριο. Γι’ αυτό και η πορεία των συζητήσεων φαίνεται καταδικασμένη από την αρχή.

22 Ιανουαρίου

Επίσης, κατά τη διάρκεια των συζητήσεων, ο Γρίβας δηλώνει από το μυστικό του καταφύγιο, πως η ΕΟΚΑ δε θα αναγνωρίσει καμιά ρύθμιση του κυπριακού, που θα γίνει με βάση τους προτεινόμενους αγγλικούς όρους. Γράφει δε στην Αθήνα και διαμαρτύρεται για την αδιαφορία της: « . . . Αν είχα ολίγον οπλισμόν . . .».

31 Ιανουαρίου

Ο Μακάριος στην Κύπρο έχει συνομιλίες με αντιπροσώπους επαγγελματικών, επιστημονικών και άλλων οργανώσεων σχετικά με τις αγγλικές προτάσεις. Η συντριπτική πλειονότητα θεωρεί την προτεινόμενη λύση τελείως απαράδεκτη.

2 Φεβρουαρίου

Στις 2 Φεβρουαρίου, ο Μακάριος απορρίπτει τις προτάσεις του Χάρτιγκ. Επακολουθούν και άλλες επαφές, αλλά οι συζητήσεις τελικά ναυαγούν.

19 Φεβρουαρίου

Την ίδια εποχή, ο Καραμανλής στην Ελλάδα ιδρύει το κόμμα της ΕΡΕ[3], διαλύει την ελληνική Βουλή και μ’ ένα μπερδεμένο εκλογικό νόμο[4], ο οποίος ευνοεί προκλητικά τα μεγάλα κόμματα, προκηρύσσει στις 19 Φεβρουαρίου εκλογές, τις οποίες κερδίζει με υπεροχή δέκα βουλευτών, παρόλο που τα αντίπαλα κόμματα ξεπερνούν συνολικά σε αριθμό τις ψήφους την ΕΡΕ και στις 29/2/56 σχηματίζει τη νέα του κυβέρνηση[5]. Την ίδια μέρα (19/2/56) ο Μακάριος απορρίπτει οριστικά το προτεινόμενο από τους Άγγλους σύνταγμα.

9 Μαρτίου

Μέσα σε δέκα μέρες, στις 9 Μαρτίου, ο Μακάριος, μαζί με το μητροπολίτη Κυρηνείας Κυπριανό, τον πρωθιερέα του ναού της Φανερωμένης στη Λευκωσία, το Σταύρο Παπαγαθαγγέλου και το γραμματέα της μητρόπολης Κυρηνείας τον Πολύκαρπο Ιωαννίδη, συνελήφθησαν από τους Άγγλους στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας, την ώρα που ήταν έτοιμοι να μπουν στο αεροπλάνο, για να πάνε στην Αθήνα για συνομιλίες με την ελληνική κυβέρνηση. Όλοι τους εξορίστηκαν στο νησί των Μαχέ των Σεϋχελών του Ινδικού, όπου κρατήθηκαν επί ένα χρόνο. Ταυτόχρονα, καταλήφθηκε το αρχιεπισκοπικό μέγαρο και κατασχέθηκαν τα αρχεία της Εθναρχίας.

Ύστερα από τις ενέργειες αυτές των Άγγλων, η ελληνική κυβέρνηση ανακάλεσε τον Έλληνα πρεσβευτή από το Λονδίνο και προσέφυγε και πάλι στα Ηνωμένα Έθνη. Η αντιπολίτευση στην Αθήνα πιέζει τον Καραμανλή να πάρει ανοιχτά θέση κατά των Δυτικών. Η κυβέρνηση της ΕΡΕ, όμως, ανθίσταται και αντί ανοιχτής αποδοκιμασίας των Δυτικών, διατάσσει τον ελληνικό στρατό να ξαναπάρει μέρος στις ασκήσεις του ΝΑΤΟ. Επίσης, απορρίπτει την προσφερόμενη από τους Ρώσους βοήθεια.

Ο κυπριακός λαός, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη σύλληψη και εξορία του εθνάρχη του, κήρυξε εβδομαδιαία απεργία και νέκρωσε κυριολεκτικά το νησί. Το Εθναρχικό Συμβούλιο διόρισε εθναρχεύοντα το μητροπολίτη Κιτίου Άνθιμο, ο οποίος με διάγγελμά του καλούσε τον κυπριακό λαό να μη χαλαρώσει, αλλά να αντείνει τον αγώνα του.

19 Μαρτίου

Παράλληλα, έδωσε στις 19 Μαρτίου υπόμνημα στους ξένους δημοσιογράφους, στον τοπικό τύπο και στον Αμερικανό πρόξενο, στο οποίο απορρίπτονταν οι αγγλικές κατά του Μακαρίου κατηγορίες και υπογραμμιζόταν το ασίγαστο και δικαιότατο αίτημα των Κυπρίων για ελευθερία και αυτοδιάθεση.

Επιπλέον, χιλιάδες υπομνήματα, διαμαρτυρίες και τηλεγραφήματα κατακλύζουν τώρα τα γραφεία του Χάρτιγκ. Ο κυβερνήτης, όμως, μένει αδιάλλακτος. Όχι μόνο δεν συγκινείται από τις πάνδημες αυτές διαμαρτυρίες, αλλά γίνεται πιο σκληρός.

20 Μαρτίου

Την άλλη μέρα, τα εκστρεμιστικά στοιχεία της οργανωμένης τουρκικής μειονότητας της Κύπρου, κατάλληλα ωθούμενα, ξεσπούν σε βιαιοπραγίες και βαρβαρότητες κατά των Ελλήνων σε πολλά σημεία του νησιού. Στις ταραχές αυτές, που υποκινούνταν από τους Άγγλους, παίρνουν μέρος κρυφά  ή φανερά και Άγγλοι στρατιωτικοί.

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 1956

Σε λίγες μέρες, μέσα στον επόμενο μήνα, δυο Βρετανοί αξιωματικοί κατηγορήθηκαν για χρήση βίας. Βρέθηκαν ένοχοι βιαιοπραγιών και αποτάχθηκαν από το στρατό.

25 Απριλίου

Στις 25 Απριλίου, ο Σοφοκλής Βενιζέλος ομολογεί στη Βουλή τα εξής καταπληκτικά, σχετικά με την προηγούμενη στάση του: «Δε διστάζω να ομολογήσω ότι το 1951, ως πρόεδρος της κυβερνήσεως ηρνήθην να προσφύγω εις τα Ηνωμένα Έθνη. Κατά το 1952, κατόπιν ισχυράς πιέσεως του εθνάρχη Μακαρίου, ηρνήθην και πάλιν την προσφυγήν και ο Μακάριος τότε μέσα εις το γραφείο, εις το υπουργείο των Εξωτερικών, μου είπε ότι «θα σας καταγγείλω εις τον ελληνικό λαόν, ότι αρνείσθε να κάμετε την προσφυγήν εις τα Ηνωμένα Έθνη». Του απήντησα ότι, «ημπορείτε να κάμετε ό,τι θέλετε, να με καταγγείλετε όπου θέλετε, αλλά δεν πρόκειται εσείς να διευθύνετε την εξωτερικήν πολιτικήν της Ελλάδος».

7 Μαΐου

Μπροστά στις βαρβαρότητες των Αγγλοτούρκων, η ελληνική κυβέρνηση υποβάλλει διαμαρτυρία στην Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για την καταπάτηση από τις βρετανικές αρχές στην Κύπρο των διατάξεων του Χάρτη περί «Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων». Οι διαδηλώσεις και τα συλλαλητήρια συνεχίζονται στην Κύπρο. Ο απολογισμός των τελευταίων διαδηλώσεων είναι εννέα νεκροί και διακόσιοι τραυματίες. Όλοι από σφαίρες και ρόπαλα αστυνομικών.

9 Μαΐου

Παρ’ όλο το αίμα που χύνεται, οι Άγγλοι συνεχίζουν τη βάρβαρη τακτική τους.

10 Μαΐου

Την αυγή της 10ης Μαΐου απαγχονίζουν στο προαύλιο των φυλακών της Λευκωσίας τους αγωνιστές Μιχάλη Καραολή και Ανδρέα Δημητρίου. Ο Καραολής είναι το πρώτο θύμα της κυπριακής ένοπλης αντίστασης. Λίγο αργότερα, απαγχονίζονται και οι αγωνιστές Μιχάλης Κουτσόφτας, Ανδρέας Παναγίδης, Στέλιος Μαυρομάτης και Ευάγγελος Παλληκαρίδης.

Η ΕΟΚΑ, όμως, άκμπτη αγωνίζεται και οι αγωνιστές της απτόητοι θυσιάζονται για τη λευτεριά και την ανεξαρτησία της Κύπρου. Οι Άγγλοι επιμένουν στις απόψεις τους και είναι αδιάλλακτοι στο διπλωματικό τομέα.

16 Μαΐου

Τις μέρες αυτές, τα πράγματα στη Μέση Ανατολή περιπλέκονται περισσότερο. Στις 16 Μαΐου, η Αίγυπτος αναγνωρίζει επίσημα την κομμουνιστική Κίνα. Οι ΗΠΑ δυσαρεστούνται από την πράξη αυτή της Αιγύπτου και αποσύρουν την προσφορά βοηθείας για την κατασκευή φράγματος στο Νείλο που είχαν υποσχεθεί στην Αίγυπτο, σε συνεργασία με τη Μεγάλη Βρετανία και τη Διεθνή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης. Σε απάντηση, ο Αιγύπτιος πρόεδρος Νασέρ εθνικοποιεί λίγο αργότερα τη Διώρυγα του Σουέζ[6].

21 Μαΐου

Ύστερα από τις εξελίξεις αυτές, ο Άγγλος υπουργός Εξωτερικών Σέργουιν Λόυντ δηλώνει για το κυπριακό στις 21 Μαΐου με περισσότερο στόμφο το γνωστό «ουδέποτε» και κατατάσσει την Κύπρο στην ίδια μοίρα με το Άντεν και τη Σιγκαπούρη.

1 Ιουνίου

Ο πρωθυπουργός της Αγγλίας, ο Ήντεν, προχωρούσε περισσότερο και γινόταν σαφέστερος. Δήλωνε ξεκάθαρα την 1η Ιουνίου, ότι η Κύπρος εξυπηρετούσε τα συμφέροντα της διακίνησης των πετρελαίων της Ανατολής προς τη Μεγάλη Βρετανία. Γι’ αυτό και θα την κρατούσαν οι Βρετανοί. Οι δηλώσεις αυτές των Βρετανών επισήμων, αντί να κλονίσουν τους αγωνιζόμενους Κυπρίους τους ενεργοποιούσαν ακόμη περισσότερο.

Ο Ν. Κρανιδιώτης, με εντολή της Εθναρχίας και, ύστερα από πρόσκληση του Εργατικού βουλευτή σερ Φράνσις Νόελ Μπέκερ, πηγαίνει στο Λονδίνο στις 12 Ιουνίου, για να κατατοπίσει το Εργατικό Κόμμα και τον αγγλικό τύπο σχετικά με την επικρατούσα κατάσταση στην Κύπρο. Η Αγγλία δείχνει ότι πρόκειτα να ανακοινώσει σχέδιο ρύθμισης του κυπριακού, αλλά καθυστερεί, γιατί θέλει να το θέσει πρώτα υπόψη . . . της τουρκικής κυβέρνησης (!!), πράγμα το οποίο θα αναλάβει να διεκπεραιώσει ο αρχηγός του βρετανικού επιτελείου στρατηγός Τέμπλερ, ο οποίος πρόκειτα να επισκεφτεί την Άγκυρα.

Στο διάστημα αυτό, οι βιαιότητες από μέρους των Τούρκων συνεχίζονται στο νησί και η Αγγλία προσπαθεί να προβάλει διεθνώς την Τουρκία και να παρουσιάσει το τουρκοκυπριακό στοιχείο σα ρυθμιστή της κατάστασης.

Σε λίγες μέρες, ο στρατηγός Τέμπλερ επισκέπτεται την Άγκυρα, ενώ στην Κύπρο εντείνονται οι συγκρούσεις μεταξύ Άγγλων και μαχητών της ΕΟΚΑ, με αποτέλεσμα το θάνατο είκοσι ένα Άγγλων στρατιωτών και τον τραυματισμό άλλων δεκαπέντε. Τις μέρες αυτές, πυρπολείται και τμήμα δασικής έκτασης στο όρος Τρόοδος.

12 Ιουλίου

Ο Ήντεν στο μεταξύ προσπαθεί με κάθε τρόπο να προωθήσει τις ισχυρόγνωμες και άκαμπτες βρετανικές απόψεις του και να κρατήσει την Κύπρο κάτω από τον αγγλικό ζυγό. Στις 12 Ιουλίου, παραδέχεται στη Βουλή των Κοινοτήτων την αρχή της αυτοδιάθεσης των λαών, δηλώνει, όμως, πως εκ των πραγμάτων είναι τελείως αδύνατη η εφαρμογή της στην Κύπρο. Αντ’ αυτής, εισηγείται ένα είδος συντάγματος αυτοδιακυβέρνησης του νησιού.

14 Ιουλίου

Με το πνεύμα αυτό, αναθέτει ο Ήντεν στις 14 Ιουλίου στο λόρδο Ράντκλιφ την εκπόνηση του σχετικού συντάγματος. Οι Κύπριοι, όμως, δεν δέχονται πρόχειρες συνταγματικές λύσεις και αξιούν στο ακέραιο το δικαίωμα της αυτοδιάθεσής τους.

Ο γενικός γραμματέας της Εθναρχίας Ν. Κρανιδιώτης δηλώνει πως σήμερα δεν υφίσταται στην Κύπρο συνταγματικό αλλά πολιτικό θέμα. Επιπλέον, τονίζει η Εθναρχία ότι, χωρίς την απελευθέρωση και την παρουσία του Μακαρίου καμία διαπραγμάτευση δεν είναι δυνατό να γίνει.

20 Ιουλίου

Ο εθναρχεύων μητροπολίτης Κιτίου υπογραμμίζει κι αυτός στο Εθναρχικό Συμβούλιο, το οποίο συνέρχεται στις 20 Ιουλίου, ότι «επιμένομεν εις το δικαίωμα της αυτοδιαθέσεως και δεν δεχόμεθα άλλας λύσεις».

26 Ιουλίου

Στις 26 Ιουλίου, ο πρόεδρος της Αιγύπτου Νασέρ, με μια γενναία του χειρονομία κατά των ενωμένων δυτικών οικονομικών συμφερόντων, ξαφνιάζει τον κόσμο, εθνικοποιώντας τη διώρυγα του Σουέζ[7]. Οι μεγάλοι κεφαλαιούχοι της Αγγλίας, της Γαλλίας και γενικότερα της Δύσης αναστανώνονται.

Οι Άγγλοι δυνάστες στην Κύπρο, ζώντας μέσα σε ένα τόσο έντονο κλίμα ανατροπής κατεστημένων, λυσσούν και στήνουν κρεμάλες. Προσπαθούν με κάθε τρόπο να δαμάσουν τον αδάμαστο λαό.

9 Αυγούστου

Στις 9 Αυγούστου, απαγχονίζουν τους αγωνιστές Ανδρέα Ζάκο και Χαρίλαο Μιχαήλ, οι οποίοι, τραυματισμένοι στη μάχη στο Μερσινάκι, πιάστηκαν αιχμάλωτοι στις 15 Δεκεμβρίου 1955. Μαζί τους ανεβάζουν στην κρεμάλα και τον αγωνιστή Ιάκωβο Πατάτσο, 22 χρόνων.

Εδώ θα διαβάσετε την επιστολή του Ανδρέα Ζάκου στον αδερφό του –
[vsw id=”i60rBZGQsgo” source=”youtube” width=”620″ height=”400″ autoplay=”no”]

16 Αυγούστου

Ξαφνικά, ο Γρίβας, στις 16 Αυγούστου, προτείνει στους Άγγλους εκεχειρία, για να διευκολύνει, αν θέλουν, τη διεξαγωγή διαπραγματεύσεων μεταξύ βρετανικής κυβέρνησης και Μακαρίου. Ο κυβερνήτης Χάρντιγκ, όμως, σε απάντηση της προσφοράς του Γρίβα, αξιώνει την άνευ όρων παράδοση των ανδρών και του οπλισμού της ΕΟΚΑ εντός 29 ημερών και πριν αρχίσει οποιαδήποτε συζήτηση.

Ο Διγενής απορρίπτει τους ταπεινωτικούς, όπως τους αποκαλεί, όρους του Χάρντιγκ και τάσσει προθεσμία ως τις 27 Αυγούστου στο βρετανό κυβερνήτη, να τους αποσύρει. Ο κυβερνήτης απορρίπτει την πρόταση.

Η από βρετανικής πλευράς απόρριψη της προθεσμίας εκεχειρίας προκαλεί διεθνώς δεσμενέστατα σχόλια. Οι Βρετανοί «εργατικοί» βουλευτές κατακρίνουν ανοιχτά τη συντηρητική κυβέρνησή τους «για τη συνεχιζόμενη από πλευράς της παραφροσύνη».

26 Αυγούστου

Στις 26 Αυγούστου και ενώ λήγει η προθεσμία που έχει δώσει η ΕΟΚΑ, ο υπουργός των Αποικιών σερ Λένοξ Μπόυντ, για να μειώσει τις δυσμενείς εντυπώσεις που έχει προκαλέσει διεθνώς η αδιάλλακτη βρετανική στάση, δηλώνει πως βρέθηκε, δήθεν, ημερολόγιο του Διγενή, από το οποίο αποκαλύπτεται ότι αρχηγός της «τρομοκρατικής οργάνωσης» είναι ο Μακάριος.

27 Αυγούστου

Και ενώ η προθεσμία που έθεσε ο Διγενής στο Χάρντιγκ εκπνέει, η ΕΟΚΑ ξαναρχίζει τη δράση της πιο έντονη από πριν. Παράλληλα, η πολιτική οργάνωση του αγώνα, η «Π.Ε.Κ.Α.», κυκλοφορεί προκηρύξεις, συνιστώντας την παθητική απέναντι των Άγγλων αντίσταση του κυπριακού λαού.

29 Αυγούστου

Για να αντιδράσει ο Χάρντιγκ και να λυγίσει την αγωνιστικότητα των Κυπρίων, συλλαμβάνει μέσα στο μέγαρο τη Εθναρχίας τον εθναρχεύοντα μητροπολίτη Κιτίου, τον Άνθιμο και τον περιορίζει στο οίκημα της μητρόπολης Λάρνακας.

30 Αυγούστου

Στο μεταξύ, τα πράγματα οξύνονται περισσότερο στη Μέση Ανατολή, λόγω των εξελίξεων στη Διώρυγα του Σουέζ. Η Αγγλία, η Γαλλία και το Ισραήλ αντιδρούν στην εθνικοποίηση των στενών από το Νασέρ. Στις  30 Αυγούστου, αποβιβάζεται αγγλικός στόλος στην Κύπρο. Οι Άγγλοι χρειάζονται το νησί και θέλουν σ’ αυτό ησυχία. Θα το χρησιμοποιήσουν σα βάση για τις επιχειρήσεις που σχεδιάζουν κατά της Αιγύπτου αργότερα, γι’ αυτό και αγρυπνούν και ενδιαφέρονται για την απόλυτη κατοχή του και ελέγχουν κάθε κίνηση σ’ αυτό.

4 Σεπτεμβρίου

Τα μεσάνυχτα της 4ης προς την 5η Σεπτεμβρίου, συλλαμβάνεται από τους Άγγλους ο γενικός γραμματέας της Εθναρχίας Ν. Κρανιδιώτης και κλείνεται στις φυλακές της Ομορφίτσας. Από κει μεταφέρεται στις φυλακές της Κοκκινοτριμηθιάς.

21 Σεπτεμβρίου

Στις 21 Σεπτεμβρίου, οι Άγγλοι απαγχονίζουν τους νεαρούς αγωνιστές Μαχάλη Κουτσόφτα, 22 ετών, Ανδρέα Παναγίδη, 22 ετών και Στέλιο Μαυρομάτη, 23 ετών. Παράλληλα, εντείνουν τις κινήσεις τους και στο διπλωματικό και στον πολιτικό τομέα.

22 Σεπτεμβρίου

Ο Γρίβας γράφει σε δικό του άνθρωπο στην Αθήνα, παραπονούμενος και απογοητευμένος: « . . . Αν είχα στελέχη και ολίγον οπλισμόν από ό,τι ζητώ και δεν μου στέλλεις . . .».

12 Οκτωβρίου

Στις 12 Οκτωβρίου, η αγγλική κυβέρνηση καταθέτει αντιπροσφυγή στον ΟΗΕ, κατηγορώντας την Ελλάδα, ότι «υποθάλπει την τρομοκρατία στην Κύπρο», ενώ στη Μεγαλόνησο οι Άγγλοι προετοιμάζονται  με ταχύτητα, για να επέμβουν στο Σουέζ, όπου τα πράγματα οξύνονται άσχημα.

Η ελεύθερη ναυσιπλοΐα όλων των εθνών, χωρίς καμιά διάκριση, από τη διώρυγα του Σουέζ, ρυθμιζόταν από τη Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης του 1888 κι από την Αγγλογαλλική συμφωνία του 1904. Αρχικά, κύριοι μέτοχοι της διώρυγας ήταν οι Άγγλοι, οι Γάλλοι και οι Αιγύπτιοι. Το 1875, όμως, η αγγλική κυβέρνηση, με πρωτοβουλία του τότε πρωθυπουργού της Ντισραέλι, αγόρασε 176.602 μετοχές από το βασιλιά της Αιγύπτου Ισμαήλ, αντί 4.000.800 λιρών Αγγλίας, τις οποίες δανείστηκε το αγγλικό θησαυροφυλάκιο από τον οίκο Ρότσιλντ κι έγινε αυτή ο κύριος μέτοχος της εταιρείας, ελέγχοντας πάνω από το 50% των μετοχών. Η Αγγλία εγγυήθηκε την ελεύθερη ναυσιπλοΐα της διώρυγας και παραδέχτηκε τις ισχύουσες διατάξεις, τις οποίες και επισημοποίησε το 1904 με την υπογραφή της αγγλογαλλικής συμφωνίας. Η Αίγυπτος προσπάθησε από το 1930 να πάρει στα χέρια της τον έλεγχο της διώρυγας αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Στις 26 Ιουλίου 1956, όμως, ο Αιγύπριος πρόεδρος Νασέρ, όπως είδαμε, εθνικοποίησε ξαφνικά την ιδιωτικής μορφής εταιρεία της διώρυγας, που ως τώρα ελέγχονταν από το ξένο κεφάλαιο. Οι διαμαρτυρίες των Αγγλογάλλων έμειναν άκαρπες και η Αγγλία με τη Γαλλία έφεραν το ζήτημα στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Και ενώ ο ΟΗΕ προσπαθούσε και ήλπιζε σ’ ένα ειρηνικό διακανονισμό του καθεστώτος της διώρυγας, οι σχέσεις Αιγύπτου και Ισραήλ οξύνθηκαν ξαφνικά σε πολύ επικίνδυνο βαθμό.

29 Οκτωβρίου

Στις 29 Οκτωβρίου, το Ισραήλ κηρύσσει τον πόλεμο κατά της Αιγύπτου. Η Αγγλία και η Γαλλία, ανησυχώντας για την τύχη της διώρυγας, αξιώνουν από τις δυο αντιμαχόμενες χώρες να σταματήσουν τον πόλεμο και να αποσύρουν τα στρατεύματά τους 10 χιλιόμετρα μακριά από τα στενά του Σουέζ. Επίσης, αξιώνουν από την Αίγυπτο, να παραδώσει τα πιο κύρια σημεία της διώρυγας στους Αγγλογάλλους.

31 Οκτωβρίου

Η Αίγυπτος αρνείται και στις 31 Οκτωβρίου, οι Αγγλογάλλοι, με το αιτιολογικό ότι επεμβαίνουν για να μεσολαβήσουν μεταξύ Αιγύπτου και Ισραήλ, αρχίζουν αποβατικές επιχειρήσεις στην Αίγυπτο, χρησιμοποιώντας σα βάση το κυπριακό έδαφος. Αλεξιπτωτιστές από την Κύπρο επιτίθενται κατά των αιγυπτιακών δυνάμεων στο Πορτ Σάιντ. Η διώρυγα κλείνει και μπλοκαρίζεται από παλιά πλοία που βυθίζονται επίτηδες στα ρηχά νερά της.

Αμέσως επεμβαίνουν τα Ηνωμένα Έθνη, διατάσσουν την αποχώρηση των ισραηλινών στρατευμάτων από το αιγυπτιακό έδαφος και συμβάλλουν έτσι στην αποτυχία των σχεδίων των Αγγλογάλλων.

Σαν πρώτη συνέπεια της άτυχης αυτής περιπέτειας των Άγγλων είναι η πτώση της κυβέρνησης Μακμίλλαν[8].

14 Νοεμβρίου

Η γενική επιτροπή του ΟΗΕ εγκρίνει ομόφωνα και την ελληνική και την αγγλική προσφυγή στο διεθνή οργανισμό και τις εγγράφει σα θέματα στην ημερήσια διάταξη της 11ης Συνόδου της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Στις συζητήσεις εκείνες, ηγείται της ελληνικής αντιπροσωπείας ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο οποίος συναντιέται τότε στη Νέα Υόρκη και με τον πρόεδρο της Αμερικής Ντ. Αϊζενχάουερ.

Στο μεταξύ, ολοκληρώνεται το σύνταγμα Ράντκλιφ και στις 14 Νοεμβρίου υποβάλλεται στη βρετανική κυβέρνηση. Οι Κύπριοι φυσικά, μόλις πληροφορούνται το περιεχόμενό του, το απορρίπτουν αμέσως. Ο Μακάριος αρνείται να το εξετάσει, εφόσον βρίσκεται στην εξορία.

Ο Ράντκλιφ με το σύνταγμά του, που δεν ξέφευγε βασικά από τις προτάσεις που έκανε ο Χάρντιγκ στο Μακάριο την 21 Νοεμβρίου 1955, πρότεινε έμμεσα τη διχοτόμηση της νήσου σε τουρκικό και ελληνικό τμήμα και εισηγιόταν τη χωριστή αυτοδιάθεση των μειονοτήτων.

Οι Άγγλοι, πικραμένοι από την άτυπη μεν αλλά σίγουρη απόρριψη του «συντάγματός» τους, υποδαυλίζουν την τουρκική μειονότητα και την παρακινούν σε βιαιότητες κατά των Ελλήνων του νησιού.

24 Νοεμβρίου

Παράλληλα, θεσπίζουν νέα αυστηρότερα έκτακτα μέτρα. Επεκτείνεται η ποινή του θανάτου και για μικρότερα «αδικήματα» και φιμώνεται περισσότερο ο τύπος. Αντίθετα, απαγορεύεται η δίωξη των υπηρετούντων στις αγγλοελεγχόμενες δυνάμεις ασφάλειας χωρίς την προηγούμενη έγκριση του γενικού εισαγγελέα. Εφαρμόζουν, δηλαδή, ένα είδος ασυλίας για τους Άγγλους και τους κάθε είδους αγγλοκίνητους τραμπούκους και βασανιστές.

Παρόλα αυτά, ο κυπριακός λαός δεν λυγίζει και δεν γονατίζει. Συνεχίζει τον αγώνα του απτόητος. Οι συγκρούσεις των Άγγλων με την ΕΟΚΑ συνεχίζονται εντονότερες.

13 Δεκεμβρίου

Στις 13 Δεκεμβρίου, ο υπουργός των Αποικιών Μπόυντ πηγαίνει στην Αθήνα και ανακοινώνει στην ελληνική κυβέρνηση τις λεπτομέρειες του «συντάγματος Ράντκλιφ». Επίσης, δυο απεσταλμένοι του Μπόυντ φεύγουν από το Λονδίνο για τις Σεϋχέλλες. Πηγαίνουν να ανακοινώσουν το νέο εφεύρημα των Άγγλων, το περιβόητο «σύνταγμα» στον εξόριστο εθνάρχη της Κύπρου Μακάριο. Ο Μακάριος δεν το δέχεται καν. Η ελληνική κυβέρνηση το απορρίπτει.

19 Δεκεμβρίου

Ο υπουργός Μπόυντ, επιστρέφοντας στο Λονδίνο, ανακοινώνει στις 19 του μηνός στη βρετανική Βουλή το «σύνταγμα Ράντκλιφ» και το αναλύει λεπτομερώς. Στην εισήγησή του λέγει στη Βουλή πως, αν δοθεί δικαίωμα αυτοδιάθεσης στους Έλληνες της Κύπρου, θα πρέπει να δοθεί και στους Τούρκους, πράγμα που θα οδηγήσει στη διχοτόμηση του νησιού.

Την ιδέα αυτή, την οποία ποτέ ως τότε δεν είχαν διανοηθεί στα σοβαρά, ούτε η Τουρκία, ούτε και οι Τουρκοκύπριοι, ενστερνίζεται αμέσως η τουρκική κυβέρνηση και από τότε την κάνει σύνθημά της, διοχετεύοντάς την κατάλληλα και στους φανατισμένους όχλους των Τουρκοκυπρίων.

1957

1957

΄Ετσι, με την ανοχή και την προτροπή των Άγγλων και την υποκίνηση των Τούρκων, αρχίζουν το 1957 βανδαλισμοί και βιαιότητες κατά των Ελλήνων της Κύπρου από φανατισμένα στοιχεία του τουρκοκυπριακού όχλου.

1 Ιανουαρίου

Την πρωτοχρονιά του 1957 φονεύεται σε μάχη ο αγωνιστής Μιχάλης Γεωργαλάς από το Μαραθοβούνι.

15 Ιανουαρίου

Οι Άγγλοι εξαπολύουν επιθέσεις κατά της ΕΟΚΑ και γίνονται σφοδρές μάχες στο όρος Τρόοδος από τις 15 ως τις 22 Ιανουαρίου. Στις συγκρούσεις αυτές φονεύεται ο Μάρκος Δράκος και άλλοι αγωνιστές[9].

22 Ιανουαρίου

Επίσης, το βράδυ της 21ης προς την 22η Ιανουαρίου γίνονται από το φανατισμένο τουρκικό όχλο μεγάλοι εμπρησμοί στη Λευκωσία, όπου καίγονται εβδομήντα ελληνικά μαγαζιά. Πράξεις βίας σημειώνονται και σε άλλες πόλεις του νησιού.

18 Φεβρουαρίου

Στις 18 Φεβρουαρίου, το κυπριακό έρχεται στην Πολιτική Επιτροπή της 11ης Συνόδου του ΟΗΕ και στις 22 η Γενική Συνέλευση, με 72 ψήφους έναντι 2 αποχών, συνιστά με μια γριφώδη απόφαση την εξεύρεση δημοκρατικής και δίκαης λύσης με διαπραγματεύσεις μεταξύ «των ενδιαφερομένων μερών». Χωρίς να καθορίζει καν ποια είναι τα «ενδιαφερόμενα μέρη». Και, αντί να απαλειφτούν τα προσκόμματα, ανοίγεται εύκολα η πόρτα στην Αγγλία, για να μπάσει με περισσότερη νομιμοφάνεια μέσα στις συζητήσεις και την Τουρκία, της οποίας την παρουσία αρνούνται οι Κύπριοι, στηριζόμενοι στους όρους της Συνθήκης της Λωζάνης του 1923.

2 – 3 Μαρτίου

grigorisΤη νύχτα της 2ης προς την 3η Μαρτίου, πάνω στο όρος Τρόοδος και μέσα σ’ ένα σπήλαιο της μονής του Μαχαιρά, σκοτώνεται, πολεμώντας σκληρά τους Άγγλους, ο ήρωας Γρηγόρης Αυξεντίου. Ο γενναίος αγωνιστής, ο φερόμενος και σαν υπαρχηγός της ΕΟΚΑ, κυκλωμένος από εξήντα Άγγλους στρατιώτες, πολεμά μόνος του επί δέκα ώρες και πέφτει ηρωικά για την πατρίδα του. Οι Άγγλοι, μη μπορώντας να τον εξουδετερώσουν αλλιώς, ρίχνουν βενζίνη μέσα στη σπηλιά και βάζουν φωτιά. Το γενναίο παλικάρι, αρνούμενο να παραδοθεί, βρίσκει φριχτό θάνατο[10]. Οι Άγγλοι καλούν τον πατέρα του, για να αναγνωρίσει το καρβουνιασμένο σώμα του παιδιού του. Παρά το κλάμα και τον αβάσταχτο πόνο του γέρου Πιερή, οι Άγγλοι αρνούνται να του δώσουν ό,τι είχε απομείνει από το κορμί του γιου του, για να το κηδέψει ο ίδιος. Το έθαψαν εκείνοι στο νεκροταφείο των κεντρικών φυλακών.

Αφιέρωμα στον Γρηγόρη Αυξεντίου –

[vsw id=”cQ0TaUTTXbI” source=”youtube” width=”620″ height=”400″ autoplay=”no”]

14 Μαρτίου

evagorasΠαρ’ όλα αυτά, ύστερα από την απόφαση της 11ης Συνόδου του ΟΗΕ, που, παρ’ ότι ήταν γριφώδης και χλιαρή, τασσόταν οπωσδήποτε εναντίον της βίας και, μπροστά στην πίεση των γεγονότων και στις απαιτήσεις της ΕΟΚΑ, η οποία επιπλέον, με προκήρυξή της, που κυκλοφόρησε στις 14 Μαρτίου, διακήρυττε ότι θα ανέστελε τη δράση της, αν ελευθερωνόταν ο Μακάριος, οι διπλωμάτες του Λονδίνου άλλαξαν τακτική και έδειξαν σημεία ύφεσης. Αντίθετα, οι Βρετανοί στρατοκράτορες στην Κύπρο την ίδια μέρα που κυκλοφορούσε η πρόταση εκεχειρίας της ΕΟΚΑ απαγχόνισαν το νεαρό αγωνιστή Ευαγόρα Παλληκαρίδη, 19 ετών.

17 Μαρτίου

Η βρετανική κυβέρνηση, ακολουθώντας τη νέα τακτική της, ανακοινώνει στο Μακάριο στις Σεϋχέλλες πως προτίθεται να τον αφήσει ελεύθερο, μαζί με τους συγκρατουμένους του, αν με δήλωσή του καταδικάσει την ένοπλη δράση της ΕΟΚΑ. Ο Μακάριος αρνείται, βέβαια, να προβεί σε μια τέτοια μονομερή δήλωση, δεν έχει, όμως, καμιά αντίρρηση να καταδικάσει τη βία και την τρομοκρατία στην Κύπρο και να συστήσει ειρηνική λύση του κυπριακού, πράγμα άλλωστε που έκανε πολλές φορές στο παρελθόν.

20 Μαρτίου

Παρ’ ότι η δήλωση αυτή δεν είναι αυτή που ζητούν οι Άγγλοι να εκμαιεύσουν από το Μακάριο, ο υπουργός των Αποικιών Μπόυντ, μη μπορώντας να αποσπάσει εκείνο που πραγματικά επιθυμεί και πιεζόμενος από το νέο κλίμα που έχει δημιουργηθεί, αναγκάζεται να συμβιβαστεί και να δηλώσει στις 20 Μαρτίου επίσημα από μέρους της βρετανικής κυβέρνησης, ότι θα απελευθερώσει το Μακάριο, αν αυτός προβεί σε συστάσεις κατάπαυσης των εχθροπραξιών.

28 Μαρτίου

Λίγες μέρες αργότερα, στις 28 Μαρτίου, ανακοινώνει στη Βουλή, ότι ο Μακάριος θα αφεθεί ελεύθερος και ότι το υπουργείο Αποικιών προτίθεται να εξασφαλίσει ασφαλή αποχώρηση από την Κύπρο στον αρχηγό της ΕΟΚΑ Γρίβα και σε όλα τα άλλα μέλη της, αν θελήσουν να εγκαταλείψουν το νησί.

4 Απριλίου

Για να δώσουν δείγματα της «καλής τους θέλησης», οι Βρετανοί χαλαρώνουν κάπως τα έκτακτα μέτρα ασφαλείας στη Μεγαλόνησο και τις 4 Απριλίου απελευθερώνουν τον εθναρχεύοντα μητροπολίτη Κιτίου, τον Άνθιμο και το γενικό γραμματέα της Εθναρχίας Ν. Κρανιδιώτη.

17 Απριλίου

Στις 14 Απριλίου, φτάνουν στην Αθήνα, μέσω Μαδαγασκάρης και Ναϊρόμπι, οι εξόριστοι των Σεϋχελλών, ο εθνάρχης Μακάριος και οι τρεις συγκρατούμενοί του. Ο ελληνικός λαός των Αθηνών τους επιφυλάσσει ενθουσιώδη υποδοχή. Ιδιαίτερη χαρά κατέχει και το λαό της Κύπρου, βλέποντας τον εθνάρχη του ελεύθερο.

Οι πρώτοι, όμως, πανηγυρισμοί παρέρχονται γρήγορα, γιατί η αγγλική κυβέρνηση, όσο γρήγορα φόρεσε το ιμάτιο του αρνίου, τόσο έντεχνα και με μεγάλη βιασύνη προσπαθεί να το πετάξει από πάνω της και να ξαναφορέσει τη λεοντή της αλεπούς.

Από την πρώτη κιόλας ημέρα της απελευθέρωσης του Μακαρίου, οι Άγγλοι προσπαθούν να παρασύρουν την ελληνική κυβέρνηση σε τριμερείς συζητήσεις, ερμηνεύοντας όπως τους συμφέρει την αόριστη απόφαση της 11ης Συνόδου του ΟΗΕ «περί εξεύρεσης λύσης δικαίας και δημοκρατικής μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών». Ξεχνούν προς στιγμή το γνωστό πια επιχείρημα περί «στρατηγικότητας της νήσου» και «αναγκαιότητάς της για τη μεταφορά των ασιατικών πετρελαίων στη Μεγάλη Βρετανία» και κατοχυρώνονται τώρα πίσω από τις τουρκικές πλέον απαιτήσεις περί χωρικής αυτοδιάθεσης, τις οποίες αυτοί οι ίδιοι έσπειραν έντεχνα και καλλιέργησαν κατάλληλα.

28 Μαΐου

Ο Μακάριος, που γνωρίζει τις προθέσεις και την τακτική των Άγγλων, με επιστολή του από την Αθήνα, γραμμένη στις 28 Μαΐου, καλεί το Βρετανό πρωθυπουργό, να συζητήσουν το κυπριακό με βάση το πνεύμα της απόφασης της 11ης Ολομέλειας του ΟΗΕ αλλά μόνο μεταξύ Αγγλίας και Κύπρου.

30 Μαΐου

Ο Βρετανός πρεσβευτής στην Αθήνα Ρότζερ Άλλεν, απαντώντας στις 30 Μαΐου στην επιστολή αυτή του Μακαρίου, δηλώνει παραπονούμενος στον εθναρχικό σύμβουλο Ζήνωνα Ρωσσίδη εκ μέρους του βρετανού πρωθυπουργού, ότι «η αγγλική κυβέρνηση δεν βρήκε την απαιτούμενη κατανόηση από το Μακάριο». Ο Ρωσσίδης απαντά και πάλι, ότι το κυπριακό θα πρέπει να λυθεί όχι με τριμερείς αλλά με διμερείς συζητήσεις ανάμεσα στην Κύπρο και στην Αγγλία. Ανάμεσα στα μόνα και άμεσα ενδιαφερόμενα μέρη.

Μπροστά στην αμετάβλητη στάση των Κυπρίων, η Αγγλία τώρα, παρά τις παρασκηνιακές διαβουλεύσεις και τις επίσημες συστάσεις του ΟΗΕ, επιδιώκει να λύσει το θέμα μέσα στα πλαίσια του ΝΑΤΟ, όπου έχει απόλυτη ισχύ κι όπου δε θα υπάρχει σχεδόν καμία αντίδραση στις απόψεις της και προσπαθεί να παρασύρει και την ελληνική κυβέρνηση προς την κατεύθυνση αυτή. Το γεγονός, ότι την Τουρκία την έχει πάντοτε πιστό ακόλουθο και σίγουρο συμπαραστάτη της και την κουμαντάρει όπως θέλει, ενισχύει πάρα πολύ την πραγμάτωση της επιδιωκόμενης βρετανικής λύσης.

Οι τουρκικές απόψεις για τη λύση του κυπριακού, αν δεν συμπίπτουν απόλυτα, είναι οπωσδήποτε παράλληλες με τι αγγλικές και συνοψίζονται στα εξής δύο σημεία:

  1. Να μην επέλθει καμία μεταβολή στην παρούσα κατάσταση ή
  2. Να υπαχθεί η Κύπρος στην τουρκική επικυριαρχία.

Η Κύπρος, όμως, με την οποία συμφωνεί και η Ελλάδα, ισχυρίζεται και επιμένει –και μ’ όλο το δίκιο της φυσικά- πως η Τουρκία δεν έχει πλέον κανένα δικαίωμα στη Μεγαλόνησο, γιατί, με τη Συνθήκη της Λωζάνης, εκχώρησε κάθε δικαίωμα στην Αγγλία.

Η συντηρητική κυβέρνηση της Αγγλίας συντάσσεται με τις τουρκικές απόψεις και προτιμά την πρώτη από αυτές, δηλαδή, να παραμείνουν τα πράγματα όπως έχουν.

15 Ιουλίου

Μπροστά στη νέα αδιαλλαξία των Άγγλων, η ελληνική κυβέρνηση καταθέτει στη Γενική Γραμματεία του ΟΗΕ νέα προσφυγή, με την οποία ζητά την εφαρμογή της αρχής της αυτοδιάθεσης της Κύπρου.

20 Σεπτεμβρίου

Στις 20 Σεπτεμβρίου, το κυπριακό εγγράφεται στην ημερήσια διάταξη της 12ης Συνόδου της Γενικής Συνέλευσης των Ενωμένων Εθνών.

4 Οκτωβρίου

Στις αρχές του Οκτωβρίου 1957, γίνεται στο Μπράιτον της Αγγλίας το Συνέδριο του Βρετανικού Εργατικού Κόμματος. Σ’ αυτό εξετάζεται και το κυπριακό και στις 4 Οκτωβρίου, η αντιπρόεδρος της Εκτελεστικής Επιτροπής του Συνεδρίου Βαρβάρα Κασλ δηλώνει: «Το Εργατικό Κόμμα καλεί τη βρετανική κυβέρνηση να παράσχει σταθερή εγγύηση περί δημοκρατικής αυτοδιάθεσης της νήσου εντός μιας συμπεφωνημένες περιόδου… και όταν ομιλούμε για αυτοδιάθεση», ξεκαθαρίζει η κυρία Κασλ, «δεν εννοούμε το διαμελισμό…».

Με τις δηλώσεις τους αυτές οι Εργατικοί της Αγγλίας, τάσσονται ανεπιφύλακτα υπέρ της αυτοδιάθεσης της Κύπρου και καλούν τη βρετανική κυβέρνηση να εγγυηθεί την αυτοδιάθεση του κυπριακού λαού και μάλιστα μέσα σε χρονικά όρια, τα οποία της ζητούν να καθορίσει από τώρα. Παράλληλα, ζητούν να δοθούν όλες οι απαραίτητες εγγυήσεις για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των μειονοτήτων του νησιού. Ό,τι ακριβώς θέλει και ο κυπριακός λαός.

Οι συγκεκριμένες αυτές απόψεις των Εργατικών αναπτερώνουν τις ελπίδες των Ελληνοκυπρίων, της συντρηπτικής πλειοψηφίας της Μεγαλονήσου, οι οποίοι τις εξηγούν σαν αποβλέπουσες στην ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, γιατί μιλούν καθαρά περί αυτοδιάθεσης του κυπριακού λαού. Ταυτόχρονα, όμως, ενισχύουν και τις προσδοκίες των Τουρκοκυπρίων για γεωγραφική διχοτόμηση, γιατί έτσι ερμηνεύουν αυτοί από την πλευρά τους τους όρους «αυτοδιάθεση» και «διασφάλιση των δικαιωμάτων των μειονοτήτων». Αυτήν την ερμηνεία, άλλωστε, προωθεί μέσα στις τουρκοκυπριακές μάζες και η συντηρητική βρετανική κυβέρνηση.

Έτσι, τα πράγματα, αν δεν περιπλέκονται περισσότερο, δεν ξεδιαλύνονται καθόλου, γιατί δεν υπάρχει καλή πρόθεση από μέρους της αγγλικής κυβέρνησης. Η ρύθμιση του ζητήματος δε διαφαίνεται μέσα σε μια παραδεκτή λύση, αλλά μέσα σε μια ανεκτή οπισθοχώρηση.

1 Δεκεμβρίου

Στο μεταξύ, η βρετανική κυβέρνηση αντικαθιστά την 1η Δεκεμβρίου τον αυταρχικό και σκληρό κυβερνήτη Χάρντιγκ με τον πολιτικό σερ Χιου Φουτ. Την αντικατάσταση αυτή την προβάλλουν οι Άγγλοι σαν ένδειξη καλής από μέρους τους θέλησης, ενώ στην ουσία ο Χάρντιγκ αντικαθιστάται, γιατί η τακτική και τα μέτρα του δεν απέδωσαν και γιατί το κλίμα που ο ίδιος είχε δημιουργήσει δεν τον σήκωνε άλλο στο νησί.

Στο τέλος του χρόνου, τη δεύτερη εβδομάδα του Δεκεμβρίου, η πολιτική επιτροπή του ΟΗΕ, παρουσία και του Μακαρίου και του υπουργού Εξωτερικών της Ελλάδας Ε. Αβέρωφ, συζητά την ελληνική προσφυγή και, με ψήφους 33 υπέρ, 20 κατά και 25 αποχές, την παραπέμπει στη Γενική Συνέλευση.

14 Δεκεμβρίου

Στις 14 Δεκεμβρίου, η Ολομέλεια της 12ης Συνόδου συζητά το κυπριακό και με 31 ψήφους υπέρ, 23 κατά και 24 αποχές επικυρώνει την απόφαση της 11ης Συνόδου και εκφράζει τη δυσαρέσκειά της, γιατί δεν σημειώνεται ακόμη καμιά πρόοδος στην επίλυση του κυπριακού. Συνιστά δε τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων μέσα στα πλαίσια του Χάρτη του ΟΗΕ περί της αυτοδιάθεσης των λαών.

Η απόφαση, όμως, αυτή των Ηνωμένων Εθνών, παρ’ ότι ευμενής για την Κύπρο, δεν στηρίζεται πάνω στα 2/3 των ψήφων της ολομέλειας για να είναι ισχυρή και να θεωρηθεί σαν υποχρεωτική και επιβεβλημένη, γι’ αυτό και παραμένει περισσότερο σαν ευχή παρά σα νόμος ή σαν εντολή.

1958

1958

Η Ελλάδα αναγκάζεται πλέον να στρέψει τις προσπάθειές της για αναζήτηση υποστηρικτών στον ευρύτερο διεθνή χώρο. Ιδιαίτερα προς τον Τρίτο Κόσμο και τη Σοβιετική Ένωση. Οι βολιδοσκοπήσεις, αν και εκδηλώνονται πολύ καθυστερημένα, παίρνουν τώρα εντονότερο χαρακτήρα. Έχει ήδη αποκαταστήσει διπλωματικές σχέσεις με τη Ρουμανία, η οποία μάλιστα προτείνει να διευρυνθεί το Βαλκανικό Σύμφωνο και να συμπεριλάβει στους κόλπους του τη Βουλγαρία και την Αλβανία. Οι προτάσεις, όμως, αυτές της Ρουμανίας δεν γίνονται δεκτές από την Ελλάδα.

Η κυβέρνηση Καραμανλή, με απώτερο σκοπό την εξεύρεση φίλων και υποστηρικτών, υπογράφει διαπραγματεύσεις με την κομμουνιστική Κίνα, τη Γιουγκοσλαβία και την Αίγυπτο.

Σ’ όλες αυτές τις ελληνικές ενέργειες αντιτίθεται η Αμερική, η οποία, δυστυχώς, κηδεμονεύει τη χώρα μας. Αλλά, παρ’ όλες τις αντιδράσεις των Αμερικανών, η Ελλάδα προχωρεί στις διπλωματικές επαφές με την Ισπανία, το Σουδάν και το Λίβανο. Συμφωνεί με την Αλβανία στον από κοινού καθορισμό των ναρκοπεδίων της θαλάσσιας περιοχής Αυλώνας – Κέρκυρας και πλησιάζει τη Βουλγαρία για τη διευθέτηση αμφιβολιών ως προς τα κοινά σύνορα των δύο χωρών.

Όσο, όμως η Ελλάδα στρέφεται προς τις έξω χώρες και μάλιστα τις ανατολικές, τόσο ψυχραίνουν οι σχέσεις της με την Αμερική, την Αγγλία και την Τουρκία.

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 1958

Παρά την ψυχρότητά της, η Αγγλία και παρ’ ότι στις παρασκηνιακές επαφές της δεν παύει να απειλεί με διαμελισμό της Κύπρου, επιφανειακά προχωρεί ένα βήμα προς την αυτοδιάθεση. Προσπαθεί στην ουσία να λύσει το κυπριακό με χωριστές διμερείς συνομιλίες μεταξύ Αθηνών και Άγκυρας, τις οποίες και προωθεί.

Από τις αρχές του 1958, η Αγγλία επιδιώκει λύση μέσω του ΝΑΤΟ, το οποίο δεν ευνοεί ούτε την ένωση ούτε το διαμελισμό.

Ο Άγγλος υπουργός των Εξωτερικών Σέλγουιντ Λόυντ, που επισκέφτηκε πρόσφατα την Άγκυρα, εξαρτά τη λύση του κυπριακού από την παραχώρηση βάσεων επάνω στο κυπριακό έδαφος στην Τουρκία. Η ελληνική κυβέρνηση και ο Μακάριος απορρίπτουν κατηγορηματικά μια τέτοια λύση. Οι δηλώσεις αυτές του Λόυντ αποδυναμώνουν τις ελληνοτουρκικές συνομιλίες που διεξάγονται από καιρό, προσπαθώντας να βρουν κάποια λύση, οι οποίες, όμως, δεν καταλήγουν πουθενά. Για να συγκρατήσει τα πράγματα ο Άγγλος υπουργός, ανακοινώνει πως μέχρι την 17η του προσεχούς Ιουνίου θα εξαγγείλει σχέδιο λύσης του κυπριακού. Τούτη τη φορά, όμως, το σχέδιο δε θα προταθεί για συζήτηση, αλλά θα πάει κατευθείαν για άμεση εφαρμογή. Οι Έλληνες επιμένουν στην ένωση.

Η αντιπολίτευση στην Αθήνα, μαζί με το Μακάριο πιέζουν τον Καραμανλή να ερευνήσει προς κάθε κατεύθυνση και να εκμεταλλευτεί κάθε προσφερόμενη περίπτωση για την ευόδωση του κυπριακού.

ΜΑΡΤΙΟΣ 1958

Μπροστά στις πιέσεις αυτές, παραιτούνται δύο υπουργοί του Καραμανλή, ο Παπαληγούρας και ο Ράλλης και δεκαπέντε βουλευτές αποσύρουν την υποστήριξή τους προς την κυβέρνηση. Ύστερα από την απόσχιση της ομάδας αυτής των βουλευτών, η κυβέρνηση Καραμανλή παραιτείται το Μάρτιο του 1958 και η Βουλή διαλύεται.

15 Μαΐου

Στις 15 Μαΐου, γίνονται εκλογές και στις 17 ξανασχηματίζει κυβέρνηση και πάλι ο Καραμανλής, ο οποίος κέρδισε στις εκλογές με 171 έδρες[11].

Στο διάστημα αυτό, οι Τουρκοκύπριοι, κάτω από την ηγεσία του Φαζίλ Κιουτσούκ, ξεσηκώνονται κατά της ένωσης. Υποκινούμενοι δε κατάλληλα από την Τουρκία και, είτε γιατί υποπτεύονται δισμενή γι’ αυτούς λύση, είτε γιατί θέλουν να προδιαθέσουν ανάλογα με τις επιδιώξεις τους τα πνεύματα εντός της Κύπρου και διεθνώς και, εν αναμονή του βρετανικού σχεδίου, θέλουν να τρομοκρατήσουν το ελληνικό στοιχείο του νησιού και της Ελλάδας, εξαπολύουν άγριες επιθέσεις κατά των Ελληνοκυπρίων.

7-8  Ιουνίου

Οργανωμένα στίφη Τούρκων επιτίθενται στις 7 και 8 Ιουνίου κατά των ελληνικών συνοικιών της Λευκωσίας, όπου σκοτώνονται σέσσερις και τραυματίζονται πάνω από ογδόντα Έλληνες. Δεκάδες ελληνικών σπιτιών πυρπολούνται και καίγεται ο ναός του Αποστόλου Λουκά. Οι επιθέσεις των Τούρκων επεκτείνονται σ’ ολόκληρο το νησί και οι νεκροί ανέρχονται στους δεκαπέντε, οι δε τραυματίεις φτάνουν στους εκατόν πενήντα. Οι επιδρομείς πυρπολούν καταστήματα, λεηλατούν σπίτια και προβαίνουν σε βανδαλισμούς και πράξεις βαρβαρότητας.

Η μανία, όμως, των εξαγριωμένων Τούρκων δεν περιορίζεται μόνο μέσα στο νησί της Κύπρου. Εκδηλώνεται άγρια και στην Κωνσταντινούπολη, στη Σμύρνη και σε άλλες πόλεις της Τουρκίας. Ο τουρκικός όχλος ξεσηκώνεται σε συλλαλητήρια και μενόμενος πέφτει πάνω στον απροστάτευτο ελληνικό πληθυσμό. Οι τουρκικές ωμότητες που διαπράττονται είναι ακατονόμαστες.

12 Ιουνίου

Το κακό δεν σταματά εδώ. Στις 12 Ιουνίου, γίνεται στην Κωνσταντινούπολη μεγάλο συλλαλητήριο οργανωμένο από τους Τούρκους φοιτητές. Οι διαδηλωτές καίνε δημόσια ομοίωμα του Μακαρίου και προβαίνουν σε νέες βιαιότητες και τραμπουκισμούς. Ταραχές ξεσπούν και στην Κύπρο. Τρομοκρατικές ενέργειες των τουρκικών ενόπλων οργανώσεων Τ.Μ.Τ. και ΒΟΛΚΑΝ συνταράζουν το νησί. Καίνε, καταστρέφουν, δολοφονούν. Συνεργοί τους κρυφοί ή φανεροί και οι Άγγλοι.

Βρετανικό αυτοκίνητο αρπάζει από το χωριό Κοντεμένο ανύποπτους Έλληνες και με τη βία τους μεταφέρει και τους εγκαταλείπει στο τουρκικό χωριό Κιόνελι. Τούρκοι ένοπλοι τους στήνουν ενέδρα έξω πό το Κιόνελι, καθώς επιστρέφουν πεζοί στο χωριό τους. Σκοτώνουν οκτώ και τραυματίζουν τους περισσότερους.

Η ελληνική κυβέρνηση ζητά έκτακτη σύγκληση του Συμβουλίου του ΝΑΤΟ, στο οποίο καταγγέλλει τις τουρκικές βιαιότητες. Ταυτόχρονα, καταφεύγει και στα Ηνωμένα Έθνη. Η ελληνική Βουλή κάνει έκκληση προς τις Βουλές των ελεύθερων λαών και ζητά τη συμπαράστασή τους για το σταμάτημα και την καταδίκη των τουρκικών βιαιοπραγιών.

Έχει περάσει πάνω από ένας μήνας και οι δυσκολοσυγκίνητοι και ευκολολησμονούντες πολιτικοί, απαλλαγμένοι από τις άμεσες επιδράσεις των τουρκικών ωμοτήτων, περιμένουν με ενδιαφέρον την ανακοίνωση του προαγγελθέντος από καιρού από τον Άγγλο υπουργό των Εξωτερικών νέου σχεδίου για ην Κύπρο. Ο Μακμίλλαν, όμως, ανακοινώνει το πρωί της 17ης Ιουνίου, ότι, ύστερα από το εκδηλούμενο ενδιαφέρον από μέρους του ΝΑΤΟ για το θέμα της Κύπρου και αποδεχόμενος και σχετική παράκληση του γενικού γραμματέα του Ατλαντικού Συμφώμου Σπάακ, η ανακοίνωση του βρετανικού σχεδίου για την Κύπρο θα αναβληθεί για 48 ώρες. Την απόφαση αυτή ανακοινώνει εμπιστευτικά στον Έλληνα πρωθυπουργό Καραμανλή, στο Μακάριο, στον Άγγλο κυβερνήτη της Κύπρου Χιου Φουτ και οπωσδήποτε και στους Τούρκους. Ο εθνάρχης καλεί αμέσως Κυπρίους επισήμους στην Αθήνα, όπου βρίσκεται και έχει μακρές συσκέψεις μαζί τους.

19 Ιουνίου

Στις 19 του μηνός, ο Μακμίλλαν επισκέπτεται την Αθήνα και ανακοινώνει ο ίδιος επίσημα πια το αγγλικό σχέδιο επίλυσης του κυπριακού, αφού πρώτα το είχε περιβάλει με το κύρος και το χιτώνα του ΝΑΤΟ. Το σχέδιο προβλέπει την τριπλή συγκυριαρχία στην Κύπρο. Αγγλική, ελληνική και τουρκική. Επιπλέον, αποβλέπει στην εδαφική διχοτόμηση της χώρας, στο διοικητικό διαχωρισμό και στη διάσπαση της πολιτικής, της γεωγραφικής και της οικονομικής ενότητας του νησιού.

20 Ιουνίου

Το νέο αυτό σχέδιο του Άγγλου πρωθυπουγού, που αναγνώριζε και πήγαινε να νομιμοποιήσει απαράδεχτες τουρκικές αξιώσεις στην Κύπρο, απέριψε ο Μακάριος στις 20 Ιουνίου, με γράμμα του προς το Χιου Φουτ. Την ίδια τακτική ακολούθησε και η ελληνική κυβέρνηση την άλλη μέρα.

26 Ιουνίου

Στις 26 Ιουνίου, διεξάγεται πολύωρη συζήτηση για το κυπριακό στη βρετανική Βουλή. Η Εργατική αντιπολίτευση κατακρίνει το σχέδιο και ζητά την τροποποίησή του. Αντίθετα, οι Τούρκοι, των οποίων τις προθέσεις και τα σχέδια ευνοεί άριστα το σχέδιο Μακμίλλαν, εξοργίζονται με την ελληνική άρνηση και αμέσως ξεσπούν σε νέες βιαιοπραγίες. Νέα συλλαλητήρια και νέοι βανδαλισμοί. Νέα θύματα της τουρκικής βαρβαρότητας.

Στη διάρκεια των τελευταίων ημερών του Ιουνίου και στη διάρκεια του Ιουλίου, φονεύονται 59 Έλληνες και τραυματίζονται πάρα πολλοί. Οι βανδαλισμοί των Τούρκων και οι σκόπιμες και υπολογισμένες ενέργειές τους οξύνουν επικίνδυνα τις σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας και κάνουν την κατάσταση στην Κύπρο αφόρητη.

Η ΕΟΚΑ μπορεί αλλά δεν θέλει να ανταποδώσει τα ίσα. Δεν επιτίθεται στον άμαχο πληθυσμό. Σκοπός της είναι η διεξαγωγή αγώνα για τη λευτεριά κι όχι τρομοκρατία.

1 Αυγούστου

Η Εθναρχία προτείνει στο αγγλικό κοινοβούλιο την 1η Αυγούστου, να στείλει ομάδα Άγγλων βουλευτών στην Κύπρο, για να δει από κοντά τα πράγματα και να εξετάσει την κατάσταση επιτόπου.

4 Αυγούστου

Η ΕΟΚΑ, για να διευκολύνει την επίσκεψη των βουλευτών, προτείνει εκεχειρία. Στις 4 Αυγούστου, ο Γρίβας κυκλοφορεί και πάλι προκήρυξη και προτείνει κατάπαυση εχθροπραξιών. Το ίδιο δηλώνουν πως θα κάνουν και οι ένοπλες τουρκοκυπριακές δυνάμεις.

Οι Άγγλοι, όμως, υποκινούν, ως συνήθως, τους όχλους των φανατισμένων τουρκοκυπρίων και συμβάλλουν στις τουρκικές βιαιότητες. Προσπαθούν να φοβίσουν τους Έλληνες και να δημιουργήσουν έντονο κλίμα που να ευνοεί την εφαρμογή των σχεδίων τους.

Μέσα στο πρώτο ήμισυ του Αυγούστου, ο Μακμίλλαν επισκέπτεται την Αθήνα και την Άγκυρα και προσπαθεί να επιβάλει το σχέδιό του για το κυπριακό, επιμένοντας να παραχωρηθούν στους Τούρκους δικαιώματα και προνόμια απαράδεκτα για την πλειοψηφία του νησιού. Παρά την επιμονή του, το σχέδιό του απορρίπτεται και πάλι από την ελληνική πλευρά.

15 Αυγούστου

Επιστρέφοντας άπρακτος στο Λιονδίνο ο Μακμίλλαν, προχωρεί μονομερώς και δηλώνει στις 15 Αυγούστου, πως η αγγλική κυβέρνηση θα προχωρήσει οριστικά στην εφαρμογή του νέου σχεδίου. Ο Μακάριος δηλώνει την ίδια μέρα, με επιστολή του στον κυβερνήτη Φουτ, πως το σχέδιο είναι απαράδεκτο, γιατί αρνείται στον κυπριακό λαό την ελευθερία και την ειρήνη.

Την ίδια, επίσης, μέρα, η ελληνική κυβέρνηση καταθέτει νέα προσφυγή στον ΟΗΕ με τον τίτλο «Το Κυπριακό Ζήτημα». Η προσφυγή γίνεται δεκτή.

28 Αυγούστου

Στο μεταξύ, οι ταραχές συνεχίζονται στην Κύπρο και ο Μακάριος ζητά στις 28 Αυγούστου την επέμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την αποκατάσταση της ειρήνης στη Μεγαλόνησο.

Οι Άγγλοι προαπαθούν με κάθε τρόπο να καταπνίξουν τη φωνή του κυπριακού λαού και να επιβληθούν, χρησιμοποιώντας όλα τα μέσα. Παντού υπάρχουν συνεργάτες τους και καταδότες. Η προδοσία, σκιά της γενναιότητας και του ηρωισμού, δεν έλειψε ποτέ από τις μεγάλες στιγμές τις ιστορίας. Αναγκαστικά έχει τη θέση της κι εδώ.

2 Σεπτεμβρίου

Από καταδότες πληροφορούνται οι Άγγλοι, πως Κύπριοι αγωνιστές βρίσκονται στο χωριό Λιοπέτρι. Βιαστικοί το κυκλώνουν στις 2 Σεπτεμβρίου και περισφίγγουν τον κλοιπό. Έτσι, βρίσκονται με προδοσία κυκλωμένοι μέσα σ’ ένα αχυρώνα οι αγωνιστές Χρήστος Σαμάρας, Φώτης Πίττας, Ηλίας Παπακυριάκου και Ανδρέας Κάρυος. Οι Άγγλοι τους καλούν να παραδοθούν αλλά αυτοί αρνούνται. Πολεμούν σκληρά και βρίσκουν ηρωικό θάνατο. Την ημέρα αυτή, άλλη μια αυτοθυσία λαμπρύνει την ιστορία της μαρτυρικής Κύπρου.

Και, ενώ ο κυπριακός λαός αγωνίζεται και θυσιάζεται για τη λευτεριά του και την πλήρη ανεξαρτησία του, επικαλούμενος τη βοήθεια των Ηνωμένων Εθνών και αρνούμενος τις δεσμεύσεις του ΝΑΤΟ, η Τουρκία προσπαθεί να προωθήσει τις διαπραγματεύσεις μέσα στο ΝΑΤΟ, το οποίο σαν πρώτο στόχο έχει να αποκλείσει την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.

23 Σεπτεμβρίου

Στις 23 Σεπτεμβρίου, συναντιέται ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Σπάακ με τον Καραμανλή και στις 29 του ίδιου μήνα συνέρχεται το ΝΑΤΟ στο Παρίσι για το κυπριακό. Τις μέρες αυτές, ο Μακάριος, ύστερα, φαίνεται, από πιέσεις της ελληνικής κυβέρνησης, δηλώνει πως θα δεχόταν σαν εναλλακτική λύση την αυτοδιάθεση της Κύπρου, αντί της ένωσής της με την Ελλάδα. Προτείνει να αυτοκυβερνηθεί η Κύπρος για ένα χρονικό διάστημα και μετά να ανακηρυχτεί ανεξάρτητο κράτος.

Η δήλωση αυτή του εθνάρχη αποτέλεσε ανακούφιση για την Αθήνα και εξόργισε το Γρίβα, ο οποίος παραλίγο να αποκηρύξει το Μακάριο, αν δεν τον συγκρατούσαν εξωτερικοί παράγωντες.

13 Οκτωβρίου

Οι συζητήσεις και οι ζυμώσεις μέσα στο ΝΑΤΟ συνεχίζονται και στις 13 Οκτωβρίου, το μόνιμο συμβούλιο του Ατλαντικού Συμφώνου ασχολείται και πάλι με το κυπριακό.

17 Οκτωβρίου

Οι ΄Αγγλοι, οι Αμερικανοί και ιδίως οι Τούρκοι, επικαλούμενοι τα συμφέροντα του ΝΑΤΟ και επιβάλλοντας την ελληνοτουρκική συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο, στραγγαλίζουν τα δικαιώματα των Ελληνοκυπρίων και του Ελληνισμού γενικότερα. Η πλεονεκτική θέση της Τουρκίας μέσα στις δυτικές συμμαχίες του ΝΑΤΟ και του Συμφώνου της Βαγδάτης, λόγω της γεωγραφικής θέσης του τουρκικού χώρου και της συμβολής του στην άμυνα της Δύσης, γίνεται αιτία της κακοδαιμονίας των δικαίων του κυπριακού Ελληνισμού.

Παρ’ όλα αυτά, ο αγώνας της Κύπρου συνεχίζεται και οι Κύπριοι αγωνιστές θυσιάζονται στο βωμό της πατρίδας.

19 Νοεμβρίου

Στις 19 Νοεμβρίου, ανακαλύπτεται κρυμμένος στο υπόγειο του σπιτιού του, στο χωριό Δίκωμο, ο αγωνιστής Κυριάκος Μάτσης, ο οποίος, αντί να παραδοθεί στους Άγγλους, προτιμά το θάνατο. Αμύνεται όσο μπορεί και πέφτει πολεμώντας ηρωικά.

5 Δεκεμβρίου

Στο τέλος Δεκεμβρίου, αρχίζει η συζήτηση του κυπριακού στα Ηνωμένα Έθνη και στις 5 Δεκεμβρίου, η Γενική Συνέλευση εκδίδει ψήφισμα με το οποίο, επανερχόμενη στην απόφασή της του Φεβρουαρίου του 1957, συνιστά στα ενδιαφερόμενα μέρη να καταβάλουν συνεχείς προσπάθειες για την ειρηνική λύση του κυπριακού, μέσα πάντοτε στα πλαίσια του Χάρτη του ΟΗΕ, περί αυτοδιάθεσης των λαών. Η Γενική Συνέλευση αποφεύγει και πάλι να πάρει δραστήρια θέση, εγκαταλείπουσα συστηματικά για άλλη μια φορά τον κυπριακό λαό στα χέρια των Άγγλων και των Τούρκων.

Οι επαφές των ενδιαφερόμενων μερών ξαναρχίζουν και πάλι με την ίδια ισχυρογνωμοσύνη, με μόνο επιπλέον στοιχείο τις δηλώσεις που έκανε ο Μακάριος τον περασμένο Σεπτέμβριο. Με βάση τις προτάσεις αυτές και υπό την αιγίδα του ΝΑΤΟ, συνεχίζονται οι συζητήσεις στο Παρίσι ανάμεσα στους υπουργούς Εξωτερικών Αγγλίας, Ελλάδας και Τουρκίας. Η Αγγλία προσπαθεί και επιμένει να λύσει το κυπριακό, αποβλέπουσα στα δικά της μόνο συμφέροντα και στα συμφέροντα της Τουρκίας, την οποία πάντα έχει συνεργό και όργανό της.

24 Δεκεμβρίου

Ο Διγενής, για να διευκολύνει τις συζητήσεις γύρω από το Κυπριακό, εκδίδει προκήρυξη δηλώνοντας και πάλι ότι η ΕΟΚΑ θα αναστείλει τη δράση της, εφόσον κάνει το ίδιο και η άλλη πλευρά.

Οι συζητήσεις εκείνες του Παρισιού μεταξύ αγγλικής, ελληνικής και τουρκικής κυβέρνησης κατέληξαν στη συνάντηση Ελλάδας – Τουρκίας στη Ζυρίχη το Φεβρουάριο του 1959.

Στη συνάντηση αυτή, οι Βρετανοί, πονηρά και πάλι σκεπτόμενοι, δεν πήραν μέρος. Κατάφεραν, μάλιστα και να αποκλείσουν και την παρουσία των άμεσα ανδιαφερόμενων Κυπρίων. Έτσι, εκείνο που επιδίωκαν από καιρό το κατόρθωσαν τώρα. Παρουσίασαν διεθνώς το κυπριακό σαν θέμα που αφορούσε στην ουσία την Ελλάδα και την Τουρκία και όχι την Αγγλία και την Κύπρο.

2013

 

Και κάτι από το σήμερα που ήρθε από το χτες (δεν είναι μέρος του βιβλίου του Α. Αγγελίδη).

iakovos_pittas

συνεχίζεται…


[1].  Εθνική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών.
[2].  C. M. Woodhouse: «Modern GreeceA Short History», σελ. 272.
[3]Η ΕΡΕ ιδρύθηκε στις 3 – 4 Ιανουαρίου 1956.
[4]Εκλογικός νόμος 3457/1955.
[5]. Η Λίνα Τσαλδάρη ήταν η πρώτη γυναίκα υπουργός.
[6]Η «εθνικοποίηση» έγινε στις 26 Ιουλίου 1956.
[7]Ενδεικτικά σημειώνουμε πως τα έσοδα της Αιγύπτου από τη διώρυγα για τα έτη 1962 – 1966 κάλυψαν το μισό σχεδόν του ισοζυγίου πληρωμών της χώρας.
[8]. Η κυβέρνηση Μακμίλλαν έπεσε στις 10/1/57.
[9]Ο Μάρκος Δράκος σκοτώθηκε στις 18/1/57.
[10].   Μαζί του πολέμησε και ο Αυγουστής Ευσταθίου, ο οποίος και επέζησε, για να περιγράψει το θάρρος και το μαρτυρικό θάνατο του Γρηγόρη.
[11]Η ΕΔΑ (Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά) πήρε 79 έδρες και έγινε το πρώτο κόμμα της αντιπολίτευσης.

Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Κύπρος και Χριστιανισμός
    Η Κύπρος είναι μια από τις πρώτες χώρες που δέχτηκε το Χριστιανισμό. Η πρώτη περίοδος της ιστορίας της χριστιανικής Εκκλησίας της Κύπρου αρχίζει το 45 μ.Χ. και λήγει το 1191. Δηλαδή, αρχίζει με την άφηξη των αποστόλων Παύλου και Βαρνάβα στο νησί και τελειώνει με την κατάλυση της βυζαντινής κυριαρχίας σ’ αυτό. Ο Απόστολος Παύλος διάλεξε την Κύπρο σαν πρώτη χώρα της αποστολικής του περιοδείας...
  2. Κύπρος - Χρονολόγιο (1971 - 1974)
    Στην Τουρκία, η πολιτική κρίση της χώρας οξύνεται. Το αντιαμερικανικό κλίμα είναι έντονο. Το Μάρτιο, ύστερα από την απαγωγή τεσσάρων Αμερικανών αεροπόρων από άγνωστους Τούρκους, επεμβαίνει ο στρατός και αξιώνει από το Ντεμιρέλ την παραίτησή του. Ο Ντεμιρέλ παραιτείται και την πρωθυπουργία αναλαμβάνει (13/3/71) ο καθηγητής του Δικαίου Νιχάτ Ερίμ, σχηματίζοντας «εθνική υπερκομματική κυβέρνηση» και κηρύσσοντας ταυτόχρονα το στρατιωτικό νόμο.
  3. Κύπρος - Χρονολόγιο (1968 -1970)
    Τον Ιούνιο του 1968 κι ύστερα από πίεση των Ηνωμένων Εθνών, αρχίζουν συνομιλίες μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων στη Βηρυτό, οι οποίες, λόγω του ότι γίνονται μεταξύ των δύο κοινοτήτων, ονομάζονται «διακοινωτικές». Τους Έλληνες εκπροσωπεί ο πρόεδρος της κυπριακής Βουλής, ο Γλαύκος Κληρίδης και τους Τούρκους ο Ραούφ Ντενκτάς.
  4. Κύπρος - Χρονολόγιο (1959-1967)
    Στις συμφωνίες περιλαμβανόταν "Συνθήκη Εγγυήσεων" μεταξύ Ελλάδας, Τουρκίας, Βρετανίας και Κύπρου με την οποία, σε περίπτωση διασάλευσης της συνταγματικής τάξης, μια από τις τρεις πρώτες «εγγυήτριες δυνάμεις» θα μπορούσε να προβεί σε μονομερή δράση, αφού προηγουμένως είχαν εξαντληθεί τα περιθώρια διαπραγματεύσεων με τις άλλες δυο.
  5. Κύπρος - Χρονολόγιο (1955 - 1958)
    Ο στρατηγός Γρίβας, με το ψευδώνυμο «Διγενής», αποβιβάζεται τη νύχτα της 6ης Νοεμβρίου 1954 στο Χλωρακά της Πάφου με ένα μικρό πλοιάριο, το οποίο απέπλευσε από τη Ρόδο. Ο Γρίβας, φτάνοντας στην Κύπρο, κoινοποιεί, όσο πιο γρήγορα επιτρέπουν οι συνθήκες κι όσο πιο έντονα γίνεται, την οργάνωση της ΕΟΚΑ[1], της οποίας και γίνεται αρχηγός.
  6. Κύπρος - Χρονολόγιο (1951-1954)
    O αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ’, με έγγραφό του προς το Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, καταγγέλλει τα καταπιεστικά μέτρα των βρετανικών αρχών στην Κύπρο και ζητά τη συμπαράσταση των ελεύθερων λαών. Στις αρχές του Φεβρουαρίου 1951, ο Άγγλος βουλευτές Τόμας Ρέηντ ζητά από την αγγλική Βουλή να τον πληροφορήσει, αν η Ελλάδα έχει θέσει θέμα Κύπρου στην αγγλική κυβέρνηση.
  7. Κύπρος - Χρονολόγιο (1946-1950)
    Το 1946, μια τετραμελής επιτροπή, αποτελούμενη από το μητροπολίτη Λεόντιο, τοποτηρητή του αρχιεπισκοπικού θρόνου της Κύπρου, το δήμαρχο Λευκωσίας Δ. Δημητρίου και τους πολιτευτές Λευκωσίας Ι. Κληρίδη και Λεμεσού Ζήνωνα Ρωσσίδη, πήγε στο Λονδίνο και υπέβαλε εκ νέου στην αγγλική κυβέρνηση το πάνδημο αίτημα του κυπριακού λαού για αυτοδιάθεση και ένωση με την Ελλάδα. Ο τότε υπουργός των Αποικιών Κρις Τζόουνς, ξεχνώντας όσα υποσχόταν η Αγγλία στον κυπριακό λαό κατά τη διάρκεια του πολέμου, δήλωσε πως...

Author: Μνήμες