Κερύνεια

Λογότυπο Δήμου Κερύνειας

Η κατεχόμενη Κερύνεια της Κύπρου

Η Κερύνεια είναι η μικρότερη από τις έξι πόλεις της Κυπριακής Δημοκρατίας και μια από τις αρχαίες πόλεις της Κύπρου, όπως φανερώνει και η ονομασία της, που διασώζει την ονομασία της Κυρηνείας, αρχαιότατης πόλης της Αχαΐας. Σύμφωνα  με τους αρχαίους ιστορικούς, η πόλη της Κερύνειας ιδρύθηκε γύρω στο 1300 π.Χ. από τον Πράξανδρο και τους Αχαιούς του, που έφτασαν από την Πελοπόννησο και εγκαταστάθηκαν στο βόρειο τμήμα της Κύπρου. ΄Εκτοτε η πόλη παρέμεινε ελληνική, παρόλες τις βάρβαρες επιδρομές και κατακτήσεις που δέκτηκε στη μακραίωνη ιστορία της.

Το 1973, κατά την απογραφή πληθυσμού, η Κερύνεια είχε 2635 ΄Ελληνες κατοίκους,1000 Τούρκους και 257 Μαρωνίτες και άλλους. Στο ελληνικό δημοτικό σχολείο που λειτουργούσε στην Κερύνεια φοιτούσαν  338 μαθητές κατά το σχολικό έτος 1973-74. Στην πόλη υπήρχαν επίσης δύο ελληνικά γυμνάσια, ενώ ο Γυμναστικός Σύλλογος « Πράξανδρος» πρωτοστατούσε σε αθλητικές εκδηλώσεις.

Ολόλευκη, αρχοντική η Κερύνεια, με  τα μεσαιωνικά της κτίσματα, τα λουλουδόστρωτα στενά δρομάκια της, ήταν ένας μικρός παράδεισος για τους κατοίκους και τους επισκέπτες της. Το μικρό λιμανάκι γεμάτο με ειδυλλιακές εικόνες. Ψαρόβαρκες, φορτωμένες δίκτυα το πρωί, να επιστρέφουν από το ψάρεμα με τους ντόπιους ψαράδες, τα λιγοστά τότε κότερα, τα πυκνά ψηλά σπίτια με τα χαρακτηριστικά μπαλκόνια, κυκλικά να το περικλείουν από τις δυο πλευρές, τους μεγάλους πέτρινους βραχίονες που το προστατεύουν από τις άγριες τραμουντάνες.

Πολύ γνωστό, σήμα κατατεθέν της Κερύνειας, το κάστρο της

Δεσπόζει του μικρού λιμανιού της πόλης, με τους τέσσερις μεγάλους του πύργους, που συνδέουν τα ενδιάμεσα υπερύψηλα τείχη. Όταν βρεθείς στο εσωτερικό του, έχεις την εντύπωση ότι βρίσκεσαι σε παλιά ερειπωμένη πόλη. Τόση ευρύτητα χώρου υπάρχει γύρω.

Είναι ένα κτίσμα ανθεκτικότατο από πέτρα σκληρή, για ν’ αντέχει στην αλμύρα της θάλασσας και στις επιθέσεις των εχθρών , που το πολιορκούσαν κατά καιρούς από στεριά και θάλασσα. Και ήταν πραγματικά άπαρτο, αφού ποτέ ο εχθρός δεν μπόρεσε να το καταλάβει με έφοδο.

Ένα πλήθος από μεγάλες αίθουσες, ψηλοτάβανες, με παράθυρα να βλέπουν στο πέλαγος, στολισμένα με οικόσημα ευγενών δείχνει ότι το κάστρο δε χρησίμευε μόνο στην άμυνα της περιοχής, μα και σαν τόπος διαμονής πολλών ανθρώπων.

Η ιστορία του είναι αρχαιότατη. Πρωτοθεμελιώθηκε από τους Ρωμαίους ή Βυζαντινούς αυτοκράτορες. Πολλά ιστορικά πρόσωπα και πολλοί κατακτητές σύνδεσαν το όνομά τους με το κάστρο της Κερύνειας.

Οι Φράγκοι το ανακαίνισαν, πρόσθεσαν θαλάμους για τους ιππότες, τους ραγιάδες και τις οικογένειές  τους. Οι Ενετοί επίσης το δυνάμωσαν περισσότερο, μα και αυτών η κυριαρχία ήταν προσωρινή, αφού στα 1570, τα φραγκοβενετσιάνικα εμβλήματα   αντικαταστάθηκαν από το κόκκινο μπαϊράκι του Ισλάμ.

Στα 1878 οι Άγγλοι αγόρασαν το νησί και η κυριαρχία τους κράτησε ως το 1960. Στη διάρκεια του απελευθερωτικού αγώνα της Κύπρου κατά των Άγγλων, το κάστρο χρησίμευε ως φυλακή, όπου οι κατακτητές φυλάκιζαν πολλά παλικάρια της οργάνωσης ΕΟΚΑ.

Στα 1960, όταν η Κύπρος ανακηρύχθηκε ως ανεξάρτητο κράτος, για πρώτη φορά κυμάτισε στο κάστρο η σημαία της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Τα τελευταία χρόνια πριν  από την τουρκική εισβολή , το ενδιαφέρον όλων των επισκεπτών, ντόπιων και ξένων, προσείλκυε η ειδική αίθουσα όπου ήταν εκτεθειμένο, αφού είχε ανελκυστεί και συναρμολογηθεί από ξένους επιστήμονες,  το ελληνικό καράβι, που βρέθηκε βυθισμένο στα ανοιχτά της Κερύνειας, σε απόσταση 800 μέτρων από το κάστρο. Ήταν ένα εμπορικό καράβι του 4ου αιώνα π.Χ. και πολλά  αγγεία, νομίσματα και ποικίλα σκεύη έχουν βρεθεί μέσα σ’ αυτό.

Πόλη με παράδοση στην παιδεία και τον πολιτισμό η Κερύνεια

Το ιστορικό Σεβέρειο Δημοτικό Σχολείο που από το 1912 που ιδρύθηκε έδωσε τα φώτα του σε τόσες γενιές, το κτίριο του Ελληνικού Γυμνασίου της Κερύνειας, η Ανωτέρα Εμπορική Σχολή, το παλιό Παρθεναγωγείο, γνωστό ως Πάνω Σχολείο, όλα  σήμερα με τουρκικές επιγραφές. Τα Δημοτικά σχολεία, το Γυμνάσιο, η Ανωτέρα Εμπορική Σχολή της Κερύνειας έδιναν  πολλή ζωντάνια στην πόλη με τις πολλές σχολικές και εξωσχολικές τους δραστηριότητες, τις θεατρικές παραστάσεις, τις μουσικές εκδηλώσεις με τις χορωδίες και τις μαντολινάτες, τους αθλητικούς αγώνες, τις εθνικές γιορτές με τους πανηγυρικούς στην εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, τα εωθινά και τις παρελάσεις, που πάντοτε κατέληγαν στην πλατεία του μεγαλοπρεπούς μεγάρου της Μητρόπολης για τους καθιερωμένους εθνικούς χορούς.

Οι μεγαλύτερες συγκεντρώσεις γίνονταν στις λαϊκές εκδηλώσεις του δήμου Κερύνειας, σε πάνδημες γιορτές, που ο κόσμος απ’ όλη την επαρχία πλημμύριζε το λιμάνι, ανέβαινε στις βάρκες ή τα γύρω μπαλκόνια, για να παρακολουθήσει το βάφτισμα των νερών με το ρίξιμο του σταυρού στη θάλασσα τα Θεοφάνεια ή να θαυμάσει τους αθλητές στα θαλάσσια αγωνίσματα, όπως ο ολισθηρός ιστός, το κυνήγι της πάπιας, οι κολυμβητικοί αγώνες, οι λεμβοδρομίες και τόσα άλλα στις γιορτές του Κατακλυσμού.

Ο « ολισθηρός ιστός» , ένα τεράστιο μακρύ κατάρτι αλειμμένο με πηχτό λίπος και δεμένο στερεά από μια εξέδρα, σε οριζόντια γραμμή τοποθετημένο πάνω από τη θάλασσα, καλούσε τους αγωνιστές να περπατήσουν στην κυρτή του επιφάνεια ώσπου να φθάσουν στο τέρμα του, για ν’ αρπάξουν τη μικρή ελληνική σημαία που κυμάτιζε στην άκρη.

΄Αλλο μεγάλο πανηγύρι, εκτός από τον Κατακλυσμό, ήταν εκείνο της Παναγίας. Στις 8 Σεπτεμβρίου γινόταν το πανηγύρι της Γλυτζιώτισσας, ένα ξωκλήσι πάνω στο κύμα, ένα μίλι στα δυτικά της Κερύνειας. Στο πανηγύρι κατέβαιναν όλα τα γύρω χωριά, ακόμη και απ’ το τούρκικο χωριό, το Τέμπλος, άλλοι για να πουλήσουν τις πραμάτειες τους, άλλοι για να προσκυνήσουν στη χάρη της Παναγίας . Πολλοί  πίστευαν στο θαύμα της. Μια φορά ,λένε, που έπεσε μεγάλο θανατικό (χολέρα) στην Κερύνεια, όσοι κατέφυγαν στη χάρη της γλιτώσανε. Γι’ αυτό πήρε και το όνομα Γλυτζιώτισσα. Ο κόσμος κατέβαινε από όλα τα γύρω χωριά να προσκυνήσει στη χάρη της Παναγίας και να πάει βόλτα με τις βάρκες.

Πολύ γνωστή εκδήλωση στην πόλη της Κερύνειας πριν την εισβολή και κατοχή ήταν και η περίφημη ΄Εκθεση Ανθέων.

Η Έκθεση Ανθέων Κερύνειας, σκοπό είχε την ενθάρρυνση των ερασιτεχνών κηπουρών  να καλλιεργούν τους κήπους τους, να αγαπούν και να σέβονται όλα τα φυτά και να διαγωνίζονται για το ποιος μπορούσε να παράξει το καλύτερο σε κάθε είδος, όχι μόνο στην κατηγορία των λουλουδιών , αλλά και των λαχανικών και των φρούτων, φυτών σε γλάστρες, κάκτων και άλλων.  Μετά ήταν οι καλλιτεχνικοί διαγωνισμοί διευθετήσεως λουλουδιών σε βάζα και οι διαγωνισμοί κήπων, τόσο των σχολικών της επαρχίας, όσο και ιδιωτικών στην Κερύνεια, Λάπηθο και Καραβά. Πάνω από εξήντα διαφορετικές τάξεις διαγωνισμών.

Η πρώτη Έκθεση Ανθέων έγινε στις 6 και 7 του Μάη 1967 και εκτός από τα λουλούδια είχε έκθεση Κυπριακού Βιβλίου με τη συνεργασία του περιοδικού «Κυπριακά Χρονικά» και καλλιτεχνικό πρόγραμμα με κυπριακούς χορούς από το συγκρότημα του Λαογραφικού Ομίλου. Η οργάνωση ήταν άψογη και είχε τόση επιτυχία, που στα επόμενα χρόνια ονομάστηκε «Παγκύπρια Έκθεση Ανθέων Κερύνειας».

Έγινε θεσμός και κάθε Σάββατο και Κυριακή του Θωμά, στους άνετους χώρους του καινούριου Δημοτικού Σχολείου Κερύνειας, οι συμμετοχές στους διαγωνισμούς έρχονταν από όλη την Κύπρο. Οι εκθέσεις κυπριακών βιβλίων, λαογραφικών αντικειμένων, ζωγραφικής και άλλων εικαστικών τεχνών κάθε χρόνο εμπλουτίζονταν, όπως και το καλλιτεχνικό πρόγραμμα, κατά τη διάρκεια του οποίου προσφέρονταν σε όλους τα πατροπαράδοτα δάχτυλα. Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι  η Παγκύπρια Έκθεση Ανθέων Κερύνειας το 1973 περιλάμβανε, εκτός από τους διαγωνισμούς, τις εκθέσεις Κυπριακών Λίθων και Πετρωμάτων, Παλαιών Φωτογραφιών Κερύνειας και της γύρω Περιοχής, Μπατίκ και ζωγραφισμένων Αγγείων, Κυπριακών Βιβλίων και Κεντημάτων Σταυροβελονιάς.

Οι κάτοικοι της Κερύνειας, στην πλειοψηφία τους ΄Ελληνες Χριστιανοί, αναγκάστηκαν να την εγκαταλείψουν μετά την τουρκική εισβολή της 20ης Ιουλίου 1974 και αγωνίζονται μέσα στο ξεριζωμό για λευτεριά και επιστροφή στην αγαπημένη τους πόλη.

Ελένη Αρτεμίου-Φωτιάδου
Αμμόχωστος

 

Oι φωτογραφίες της Κερύνειας που ακολουθούν είναι από τα αρχεία :

  • ΔΗΜΟΥ ΚΕΡΥΝΕΙΑΣ
  • ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ
  • ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΣΦΟΥΓΓΑΡΑ
  • ΡΗΝΑΣ ΚΑΤΣΕΛΛΗ
  • Γ.Τ.Π.

Κερύνεια

4.0.2