Ενοχικό Δίκαιο

enoxiko

Πρόκειται «για το σύνολον των κανόνων δικαίου οι οποίοι ρυθμίζουν τα ζητήματα τα οποία προκύπτουν εκ της υπάρξεως ενοχής, ήτοι εκ της υπάρξεως εννόμου σχέσεως δυνάμει της οποίας ωρισμένο πρόσωπον (ήτοι ο οφειλέτης) υποχρεούται προς έτερον (δανειστήν) εις παροχήν, η οποία δύναται να συνίσταται εις ενέργειαν ή παράλειψιν».[1]

Φυσικά και δεν πρόκειται στην παρούσα μελέτη να αναπτύξουμε τις διατάξεις του Ενοχικού Δικαίου, όμως θα προσπαθήσουμε να αναφερθούμε στις όποιες του εφαρμογές στην ιδιαίτερή μας πατρίδα, την Καππαδοκία, εκεί και τότε.

Δεσπόζουσες λοιπόν αρχές σε όλες ανεξαιρέτως τις συμβάσεις, τις σχέσεις από τις οποίες απορρέανε δικαιώματα και υποχρεώσεις ήταν:

  • η καλή πίστη
  • τα συναλλακτικά ήθη…

Τα οποία αμφότερα κάλυπταν την ανυπαρξία έγγραφου τύπου, την οποιονδήποτε ατέλεια ή προκύπτουσες καταστάσεις…Επίσης όλα τα θέματα τα οποία καλύπτει το Ενοχικό Δίκαιο, τύχαιναν εφαρμογής με βάση τις δυο προαναφερόμενες αρχές.

Έχουμε λοιπόν.

 

1-Πώληση…

Πρόκειται φυσικά περί συμβάσεως αμφοτεροβαρούς δια της οποίας ο μεν πωλητής υποχρεούται να μεταβιβάσει την κυριότητα του πωληθέντος πράγματος, ο δε αγοραστής να πληρώσει το τίμημα που συμφωνήθηκε.

Το πρώτο πράγμα που πρέπει να σημειώσουμε είναι πως στις περισσότερες των περιπτώσεων:

  • η επικύρωση μιας συμφωνίας γινότανε με μια απλή χειραψία και με τη φράση- καταλύτη «σάνου ντου χαϊρ», δηλαδή και σε ελεύθερη μετάφραση στο κάνω χαλάλι… ή βε ες σελάμ, δηλαδή «ο Θεός ας τα φέρει βολικά». [2]
  • για τις αγοραπωλησίες μικρής αξίας αντικειμένων υπήρχε,[3] τις περισσότερες φορές, η τράμπα, για τα ζωντανά, ή ο αντιπραγματισμός και για τα υπόλοιπα, ο οποίος επιτυγχανότανε μετά από τις σχετικές διαπραγματεύσεως, πολλές φορές μάλιστα με τη βοήθεια κάποιου ενδιάμεσου προσώπου…[4]
  • στα πωλητήρια έγγραφα[5] για όσες περιπτώσεις θέλανε μεγαλύτερη δέσμευση, υπογράφανε τα συμβαλλόμενα μέρη και δυο μάρτυρες. Εννοείται πως σε περίπτωση αδυναμίας με τη άκρη του δεξιού μικρού δακτύλου…
  • τα πωλητήρια έγγραφα μεγάλης αξίας μετεγγραφότανε στον οικείο Κώδικα της κοινότητας, όπως τα δείγματα που παρουσιάζουμε παρακάτω:[6]

 

«Κώδιξ Μαλακοπής

σελ 11

«Η αιτία σύνταξης του παρόντος πωλητηρίου είναι ότι η (αναφερομένη πιο κάτω Μαρίνα Λάζ. Νικολαϊδου) πούλησα οικειοθελώς και απαραβιάστως το δικαίωμά μου (που έχω) από κληρονομιά στο αλώνι Πιρόγλου Μηνά, το οποίο βρίσκεται στο χωριό Μελεκοπή (Μαλακοπή) στη συνοικία Κεσήμ και μέσα στο χωριό, οριζόμενο από τη μια πλευρά με τον Δαμιανό Χρήστο Ογλού και από τη μια πλευρά με τα αλώνια του Σααδζή ογλού Λιγόρ (Γρηγόρη) και από τις δυο πλευρές με δημόσιο δρόμο, (πούλησα) στον αγοραστή Σταύρο γιο του Σαλτηνδζή ογλού Στεφανή, ο οποίος είναι και το αφεντικό μου έναντι πεντακοσίων (500) γροσίων, τα οποία έλαβα εξ ολοκλήρου. Για να μη παρεμβάλλονται εμπόδια και προσκόμματα τόσο από εμένα όσο και από άλλους χορηγήθηκε στα χέρια του αναφερομένου το παρόν ισχυρόν πιστοποιητικό και μάλιστα καταχωρήθηκε στον κώδικα του σχολείου μας (κοινοτικό). Να προσάγεται και να λαμβάνεται υπόψη εν ώρα ανάγκης.

Προς τούτο…

Μελεκοπή (Μαλακοπή) τη 26 Μαρτ (τίου) έτος 1903

 

Εφορεία    Δια Μαρίναν λαζ. Νικολαϊδου κατά

Παπά Απόστολος Μακροάζογλου θέλησίν της υπογράφω Π (…)

Κυριάκος Νικηφορίδης  Στέφανος Κύζικος και η ίδια βάζει το

Ιωάννης…    σημείον του +

Παντελής…

Δημοσθένης Τρελλίδης   Σφραγίδα

Κώδιξ Μαλακοπής Σελ 8

Ο υποφαινόμενος Ηλίας Ιωακείμ Δαζκμάκ ογλού κάτοικος Μαλακοπής εις συνοικίαν Χασεκί μαχλεσή κάτοχος εκ πατρικής κληρονομίας και δυνάμει πωλητηρίου καταχωρημένου εις τον κώδικα της Σχολής και του ανά χείρας εγγράφου μου αλωνίου συντροφικώς μετά του ατικνά Κιλόγλου ευρισκομένου εις ιδίαν συνοικίαν και συνορευομένου ένθεν μεν υπό των αλωνίων Χρήστου Δζαμπάζογλου και Ιωακείμ Δζουλτουτμάς ογλού ένθεν δε υπό δρόμων, δηλοποιώ ότι εξ αυτού του ειρημένου αλωνίου το αναλογούν μου ήμισυ αλώνιον επώλησα εις την αδελφήν μου Σοφίαν Ιωακείμ σύζυγο του Νικοδήμου Κελ. ογλού Στεφάν αντί λιρών οθωμανικών πέντε (5) τας οποίας έλαβον σώας διο προς ένδειξιν δίδω αντίγραφον του παρόντος πωλητηρίου εις κατοχήν της αδελφής μου Σοφίας.

Μαλακοπή 5 Μαρτίου 1903

Η Εφορεία

Παπά Απόστολος Π. Μακροζόγ.   Ηλίας Ιωακείμ Ζακμαγλού

Κυριάκος Νικηφορίδης

Παντελής Χατζηπαρθενίου

 

2 Δάνειο –τόκος

Το δάνειο είναι μια σύμβαση κατά την οποία το ένα από τα συμβαλλόμενα μέρη μεταβιβάζει κατά κυριότητα στο άλλο χρήματα, το άλλο δε υποχρεούται να αποδώσει τα δανειζόμενα σε χρονικό διάστημα που προσδιορίσθηκε με την προσθήκη κάποιου τιμήματος που συμφωνήθηκε, είτε και χωρίς αυτήν.

Ο τόκος, επίσης, το ποσό εκείνο που υποχρεούται να δώσει ο οφειλέτης στον δανειστή ως αντάλλαγμα της απόλαυσης- χρησιμοποίησης του κεφαλαίου που του έδωσε για ορισμένο χρονικό διάστημα… Που σχεδόν πάντοτε ήτανε ανάλογος με την όποια ανάγκη ή τον δανειστή, «από ένα μετζίτι στη λίρα, ή και κάτι λιγότερο, δηλαδή από 13% -20% τον μήνα …που σημαίνει αρκετά υψηλός από τους κατ’ επάγγελμα σαράφηδες[7] ή περίπου 5-8% τον χρόνο από λοιπούς.»[8]

Συνήθως, όπως και στο σύνολο των συναλλαγών, η σύμβαση του χρέους ήταν άτυπη και μόνο με το λόγο, που πάντως και σε κάθε περίπτωση ήταν ιερός και δεν παραβιαζότανε σχεδόν ποτέ, εκτός φυσικά απειροελάχιστων εξαιρέσεων.[9]

Βεβαίως με την πάροδο του χρόνου και την ανάπτυξη της οικονομίας, για τα μεγάλα ιδιαίτερα κεφάλαια καθιερώθηκε ο γραπτός τύπος. Που απλά σήμαινε γραπτή δέσμευση των μερών ιδιαίτερα του οφειλέτη, για το ποσό, τον χρόνο επιστροφής των οφειλομένων, μα και των σχετικών τόκων. Φυσικά με την παρουσία και επιβεβαίωση μαρτύρων ή και την έτι περαιτέρω δέσμευση με την παροχή ενεχύρου.[10]

Το σύνολο των χωρικών ήταν αθεράπευτα συνεπείς, ιδιαίτερα μάλιστα το μουσουλμανικό στοιχείο, όπου σύμφωνα με τα ειωθότα «αν πέθαιναν χωρίς την επιστροφή του χρέους θα το ’βρισκαν στην άλλη ζωή αφού οι πιστωτές τους θα τους έπιαναν από τον γιακά και θα τους έφερναν μπροστά στον αδέκαστο Κριτή…δηλαδή αχρέτ-τέ γιακανά σαρελέρεμ»[11]

Εθιμική πρακτική που κατά τον Μαυροχαλυβίδη[12] είχε συνολικά ευεργετικές συνέπειες για το ελληνικό στοιχείο στις συναλλαγές του με το μουσουλμανικό,[13] σε τέτοιο μάλιστα σημείο, που σε αρκετές περιπτώσεις υπήρξε εκμετάλλευσή του…

Βεβαίως σε περίπτωση θανάτου ενός εκ των δυο συμβαλλομένων μερών τα δικαιώματα ή οι υποχρεώσεις μεταβιβαζότανε στους κληρονόμους.

  • Από πλευράς δανειστή, για παράδειγμα, τα σχετικά δικαιώματα πηγαίνανε στους δικούς του κληρονόμους…
  • Από πλευράς δανειζομένου, πάλι, θεωρείτο υποχρέωση ιερά η αποπληρωμή του σχετικού χρέους από τους δικούς του κληρονόμους.

Ιδιαίτερα για την τελευταία περίπτωση υπήρχε μια κάποια μέριμνα, για λόγους ηθικής τάξης, σύμφωνα με την οποία ο δανειστής άφηνε ένα χρονικό διάστημα περαιτέρω μέχρι να αποκατασταθούν τα πράγματα από τον θάνατο του οφειλέτη.

Το πόσο σημαντική υποχρέωση ήταν η αποπληρωμή του χρέους φαίνεται επίσης από την παρακάτω δήλωση την οποία αντλήσαμε από την υπάρχουσα βιβλιογραφία και καταδεικνύει του λόγου το αληθές.

Το φόβο δηλαδή κάποιου να πεθάνει χωρίς να ξεπληρώσει το όποιο χρέος του.[14]

«Κώδιξ Μαλακοπής σελ 304

σελ 55   Δήλωση

Ο υπογραφόμενος πιο κάτω (Λάζαρος) κάτοικος του χωρίου Μελεκιοπή (Μαλακοπής) επειδή δεν μπόρεσα να επιστρέψω τις πενήντα οθωμανικές λίρες που πριν τέσσερα χρόνια δανείστηκα τμηματικά και άτοκα από τη σύζυγό μου Μαρία, και επειδή δεν θέλω να είμαι χρεώστης μετά τον θάνατό μου, για να μπορέσουν οι κληρονόμοι μου να πληρώσουν το χρέος των ως άνω πενήντα λιρών στη σύζυγό μου, κάλεσα στο σπίτι τον ιερέα της ενορίας μας παπά Αναστάσιο και την εφορία και ενώπιόν τους εκτός του ότι δήλωσα και ανέφερα το χρέος των πενήντα οθωμανικών λιρών που είχα προς τη σύζυγό μου Μαρία, είπα ότι μετά το θάνατό μου οι κληρονόμοι μου πριν μοιράσουν μεταξύ τους την περιουσία μου υποχρεούνται να πληρώσουν το χρέος μου προς την αναφερομένη, διαφορετικά δηλαδή αν δεν το πληρώσουν, πρώτα θα πουληθούν από την περιουσία μου τα αναλογούντα σε πενήντα λίρες και έπειτα οι κληρονόμοι μου θα μπορέσουν να μοιραστούν και να κατέχουν κληρονομικά το υπόλοιπο της περιουσίας μου, προς τούτο χορηγήθηκε η παρούσα απόδειξη ενώπιον του αναφερομένου ιερέα και της εφορίας για να ισχύει και μετά τον θάνατό μου.

Μαλακοπή 24 9/βριος 1910

Λάζαρος…     Βεβαιώνω ότι η ανωτέρω υπογραφή είναι του ιδίου

Εφημέριος ιερεύς

παπά Αναστάσιος Πρ. Ξυνόπουλος»

 

3-Δωρεά…[15]

Πρόκειται περί μιας ετεροβαρούς χαριστικής συμβάσεως δια της οποίας ένας εκ των συμβαλλομένων μεταβιβάζει στο άλλον, άνευ ανταλλάγματος, αντικείμενο περιουσίας.

Εννοείται ότι σήμερα, τουλάχιστον, απαιτούνται και άλλα πολλά, μεταξύ των οποίων και ο έγγραφος τύπος, δηλαδή σχετική συμβολαιογραφική πράξη. Όπως φυσικά και στον υπό έρευνα χώρο, με τούτες τις δικαιοπραξίες να είναι αρκούντως γνωστές. Ιδιαίτερα μάλιστα μεταξύ αυτών που πορεύτηκαν στης ξενιτιάς τα μέρη, πλούτισαν και θέλησαν να βοηθήσουν την ιδιαίτερή τους πατρίδα με χορηγίες. Για την ανέγερση των ιερών ναών, του σχολείου, τη συντήρηση απορούντων κλπ.

Παρακάτω παραθέτουμε δυο τύπους δωρεάς τους οποίους αντλήσαμε από τον Κώδικα της ιδιαίτερής μας πατρίδος και πρόκειται για Δωρεά αιτία θανάτου και Δωρεά εν ζωή. Αμφότεροι συντάχθηκαν δημόσια, βεβαιώθηκαν για του λόγου το αληθές από μάρτυρες, ισχυροποιήθηκαν με διαβεβαίωση δια της υπογραφής από τον παριστάμενο ιερέα της ενορίας και κατεγράφησαν στον οικείο κώδικα…

Μετά περισσής μάλιστα προσοχής και λήψεως των ενδεδειγμένων μέτρων ιδιαίτερα για την εν ζωή παροχή…

 

Δωρεά αιτία Θανάτου

Κώδιξ Μαλακοπής Σελ 54

Η υπογραφόμενη πιο κάτω (Σωτηρία Γεωργίου Πιρόγλου) κάτοικος του χωρίου Μελεκοπή δωρίζω μετά από το θάνατό μου, τα μερίδια που κληρονόμησα από τον αείμνηστο πατέρα μου Πιρόγλου Γεώργιο, τα μερίδιά μου τόσο από την οικία όσο και από το οικόπεδο, τον αγρό και τα αμπέλια και τη γούρνα και την κινητή και ακίνητη περιουσία που υπάρχει μέσα στην οικία, τα δωρίζω έχοντας σώας τας φρένας στη μητέρα μου Αναστασία και στην αδελφή μου Μαρία εξίσου, για να είναι κτήμα των ιδίων και να μη παρεμβάλλονται εμπόδια και προσκόμματα στο μέλλον, δηλαδή μετά από το θάνατό μου από κανένα επειδή δώρισα τα μερίδιά μου στη μητέρα μου και στην αδελφή μου, έκανα τη δήλωση αυτή για δωρεά τακρίρ ενώπιον της εφορίας του χωρίου μας και ενώπιον του ιερέα της ενορίας μας παπά-Κωνσταντί(νου), καταχωρήθηκε ακόμη και στον κώδικα του σχολείου και μάλιστα έβαλα και την υπογραφή μου

Μελεκοπή (Μαλακοπή) στοις 20 9/βρίου 1910

Σφραγίδα

Δια την Σωτηρίαν Γεωργίου Πιρόγλου

Επιτροπικώς Παπά Κωνσταντίνος

Δωρεά εν ζωή

Κώδιξ Μαλακοπής Σελ 76

Η υποφαινόμενη Αικατερίνη Β. Τρελλοπούλου οικειοθελώς και απαραβιάστως δια την ψυχήν του αειμνήστου κα πολύκλαυστου υιού μου Πέτρου αποθανόντος εν Αγίω Φραγκίσκω τω Ηνωμένων Πολιτειών την 25ην Δεκεμβρίου 1918 παραχωρώ εις τα εκπαιδευτήρια της πατρίδος μου Μαλακοπής τα 5% ήτοι εκ του ποσού των 1500 δολλαρίων άτινα εκληρονόμησα παρά του μακαρίτου υιού μου 75 δολλάρια τα οποία παρακαλώ να πληρωθούν παρά του υιού μου Βασιλείου Τρελλοπούλου εις το υπό της Εφορείας των Σχολών Μαλακοπής υποδεικνυόμενον πρόσωπον λαμβάνοντες παρ’ αυτού την σχετικήν απόδειξιν.

Εν Μαλακοπή τη 16 8/βρίου 1919

Δια την Αικατερίνην Β.Τρελλοπούλου

Παπα Στέφανος Κύζικος

Δια την ακριβή και τελείαν εκπλήρωσιν της ως άνω υποχρεώσεως της μητρός μας Αικατερίνης αλληλεγγυητής και αδιακρίτως εγγυόμεθα και εν περιπτώσει θανάτου αυτής θα εξωφληθή παρ’ ημών

Εν Μαλακοπή τη 16 8/βρίου 1919

Δια την αγράμματον Κυριακήν Τρελλοπούλου

υπογράφω κατά διαταγήν της

Χαράλαμπος Αγγέλου

Η εφοροδημογεροντία Μαλακοπής επικυρεί το γνήσιο των ως άνω υπογραφών.

Εν Μαλακοπή τη 16 Οκτωβρίου 1919

Η Εφορεία     Η Δημογεροντία

Παπά Στέφανος Κύζικος    Α.Καρφόπουλος

Χαράλαμπος Αγγέλου    Λ. Κανάκης

Δημήτριος Αργυρόπουλος    Ευγ. Παπακωνσταντίνου

Αγάπιος Κοσμίδης    Σ. Μετρητίδης

Πρ. Α. Γρηγοριάδης

 

4-Μίσθωση πράγματος[16]

Πρόκειται περί μιας αμφοτεροβαρούς συμβάσεως σύμφωνα με την οποία ο ένας υποχρεούται να παραχωρήσει στο άλλον τη χρήση πράγματος, για ορισμένο χρόνο, και ο άλλος να καταβάλλει το συμφωνηθέν μίσθωμα

Σύμβαση γνωστότατη και με ευρύτατη χρήση και στον χώρο της Καππαδοκίας. Τόσο για τα αστικά ακίνητα των κωμοπόλεων όσο και για τα αγροτικά ακίνητα παντού.

Και για τις δυο προαναφερόμενες περιπτώσεις ίσχυε, όπως σχεδόν σε όλες τις συμβάσεις, ο λόγος, μιας και ο γραπτός έντυπος τύπος δεν έχει καταγραφεί πουθενά εξ όσων γνωρίζουμε, η καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη και έθιμα.

Τα οποία δια τις αγρομισθώσεις είχαν εξαιρετικό ενδιαφέρον και εξετάζονται παρακάτω. Συμφωνηθέντα τα οποία τηρούνταν και από τα δυο μέρη απαρέγκλιτα.

 

Τώρα, η αγρομίσθωση εξετάζεται διαφορετικά διότι τα σχετικά συναλλακτικά ήθη ήταν και ιδιαίτερα αλλά σημειώνουμε και διαφορετικά από περιοχή σε περιοχή.

Φυσικά όταν μιλάμε για αγρομίσθωση εννοούμε τη σύμβαση εκείνη κατά την οποία ο εκμισθωτής υποχρεούται να παραχωρήσει στον μισθωτή την χρήση και την κάρπωση του μισθίου, ο δε εκμισθωτής να καταβάλει το τίμημα που συμφωνήθηκε…[17]

Αλλά τι μπορεί να συμφωνήθηκε;

Ή καλύτερα ποια ήταν τα συναλλακτικά ήθη εκεί και τότε στις καλλιέργειες;

Αρχίζουμε με δυο- τρεις βασικές παραμέτρους τις οποίες θα πρέπει να έχει υπόψη του ο αναγνώστης.

  • Η γη της Καππαδοκίας είναι ηφαιστειογενής και σε υψόμετρο από 900 έως και 1400 μέτρα με ό,τι αυτό συνεπάγεται…
  • Ήταν άνυδρη στο μεγαλύτερό της τμήμα …
  • Γενικά οι κλήροι ήταν μικροί και κατά συνέπεια η οικογένεια έπρεπε να πορεύεται τα προς το ζην και από άλλες πηγές. Κάτι που οδήγησε σε μια μεγάλη αφαίμαξη του πληθυσμού με τις μετακινήσεις του ενεργού δυναμικού της προς τις μεγαλουπόλεις, και κατά συνέπεια στη σχετική ερήμωση των κοινοτήτων.

Έτσι και με βάση τα παραπάνω:

  • το πρώτο πράγμα που τονίζουμε ήταν πως οι όποιες συμφωνίες γίνονταν ήταν προφορικές…Οι όροι, τα χρονικά διαστήματα, το μίσθιο, η πληρωμή κλπ ήταν προσδιορισμένα, σχεδόν πάντοτε, με βάση τα συνηθισμένα…Εξαρτώμενα και αυτά από το είδος του χωραφιού.

Δηλαδή πού βρισκότανε, αν ήταν ξερικό, κοντά στο χωριό, τι θα μπορούσε να καλλιεργήσει κλπ. Διότι διαφορετικά παζάρευε κάποιος το χωράφι που η χρήση του ήτανε μόνο για στάρι και διαφορετικά για φακές…[18]

  • το «ντίνισκαν ντα μι του ιτζά», δηλαδή δώσαμε το χωράφι με το νοίκι, αρχικά τουλάχιστον, δεν περιποιούσε τιμή στον εκμισθωτή, θεωρούμενη ως πράξη υποτιμητική και μάλλον ανικανότητας …[19]

Κατά συνέπεια οι ενοικιάσεις των αγροτικών κτημάτων ήταν σχετικά ελάχιστες.

  • Το τίμημα ήταν πάντοτε σε είδος και ανάλογο με το είδος της παραγωγής και τα τοπικά συνηθισμένα…

Πρόκειται για τη σημερινή αμφοτεροβαρή σύμβαση που ονομάζεται «Επίμορτος αγροληψία» σύμφωνα με την οποία ο μεν εκμισθωτής παραχωρεί την χρήση του μισθίου- χωραφιού, ο δε μισθωτής καταβάλλει το μίσθωμα, το οποίο συμφωνείται πάντοτε σε ποσοστό επί των παραγόμενων καρπών κατά την επικρατούσα επιτόπιο συνήθεια.[20]

Από βιβλιογραφία και πληροφορητές[21] αντλήσαμε τις παρακάτω ενδεικτικές συμφωνίες για αστικά μα και αγροτικά ακίνητα.

Χωράφια

α-Στο Μισθί, για παράδειγμα, το ενοίκιο ήτανε 6 οκάδες το στρέμμα.

Πληροφορία η οποία από μόνη της δεν μας διαφωτίζει αρκούντως μιας και δεν αναφέρεται σε ποια παραγωγή…

β- Στην κοινότητα του Ντερίνκουγιου, επίσης, το ενοίκιο ενός στρέμματος για την καλλιέργεια της φακής ήτανε της τάξεως του 5% επί της παραγωγής.

γ-Στο Ανταβάλ, πάλι, στα ξερικά χωράφια που χρησιμοποιούνταν μόνο για σιτάρια το ενοίκιο πήγαινε σχεδόν μισά –μισά…

δ-το ίδιο και για τη σίκαλη…

Κτήρια

-Από το ταμείο εσόδων της εκκλησίας των Αγίων Θεοδώρων της Μαλακοπής αντλούμε ορισμένες εγγραφές ενδεικτικές περίπου των ενοικίων αστικών ακινήτων το 1924.

α-Στις 3 Σεπτεμβρίου του ’24 εγγράφονται ως έσοδα 1400 γρόσια από ενοίκιο ξενοδοχείου.[22]

β-Στις 8 Σεπτεμβρίου του ’24 εγγράφονται ως έσοδα 100 γρόσια από ενοίκιο μαγαζιού Κυρ. Σκουλαροπούλου

γ-Στις 8 Σεπτεμβρίου του ’24 εγγράφονται ως έσοδα 460 γρόσια από ενοίκιο καταστήματος Κυρ. Νικηφορίδου

δ-Στις 10 Σεπτεμβρίου του ’24 εγγράφονται ως έσοδα 700 γρόσια από ενοίκιο καταστήματος Αλή Οσμάν

 

-Στο ταμείο πάλι της Σχολικής Εφορείας της Σινασού εισέρεαν τα παρακάτω έσοδα από την εκμετάλλευση αστικών ακινήτων δικής της ιδιοκτησίας:

α-Το διώροφο γιαπί (κτίσμα) με 7 μαγαζιά στο κέντρο του χωριού που νοικιαζότανε για κρεοπωλείο, μπακάλικο, μανάβικο, αποθήκη…απέδιδε 4300 γρόσια…ετησίως

β-Το δωμάτιο του φαρμακείου 2700 γρόσια…ετησίως.

γ-Στις 14 Σεπτεμβρίου του 1914 εισπράχθηκαν από τον Μουχαρέμ 324 γρόσια ενοίκια…

δ-Στις 5 Ιανουαρίου 1915 εισπράχθηκαν από Κούλελη 25 γρόσια δια ενοίκιο…

 

Μερικά από τα πλέον σημαντικά συναλλακτικά ήθη -έθιμα στην καλλιέργεια των χωραφιών ήταν τα παρακάτω:

α-Το ορτάχ ή ορταχιά ή ορταλούχ ή μισιακά.[23]

Σύμφωνα με τον θεσμό αυτό ο ιδιοκτήτης του χωραφιού έδιδε το χωράφι και τον σπόρο και ο τρίτος αναλάμβανε όλες τις υπόλοιπες εργασίες, πολλές φορές και με τη βοήθεια του πρώτου όταν υπήρχε ανάγκη.

Δηλαδή το όργωμα, τη σπορά, το βοτάνισμα, τον θερισμό κλπ.

Στο τέλος ο καρπός και το άχυρο πηγαίνανε μισά- μισά.

β-Η αλληλοβοήθεια ή αντιλόι ή αντιλόγι.

Ιδιαίτερα ανεπτυγμένος θεσμός στις κοινότητες της Καππαδοκίας εξαιτίας της μεγάλης αφαίμαξης του ενεργού πληθυσμού από τις εσωτερικές μεταναστευτικές κινήσεις. Για να μην μείνουν τα χωράφια «αδέσποτα»[24] και εξαιτίας τις ανυπαρξίας πολλών χεριών ο ένας βοηθούσε τον άλλον. Υποχρέωση ιερή όχι μονάχα μεταξύ των ομόδοξων αλλά και μεταξύ των ετεροδόξων.

Έτσι ο χριστιανός βοηθούσε τον μουσουλμάνο γείτονα στο όργωμα, το θερισμό, ή όπου αλλού υπήρχε ανάγκη, με την υποχρέωση του μουσουλμάνου να βοηθήσει τον χριστιανό γείτονα στις ίδιες εργασίες.

Σε πολλές κοινότητες παρατηρήθηκε, ιδίως στον τρύγο, όλο το χωριό να προστρέχει με τη σειρά στα χωράφια, ούτως ώστε να τελειώσουν άμεσα και «χωρίς το αμπέλι να σκάσει…».[25]

γ-Στη βιβλιογραφία καταγράφεται επίσης και κάποιος μάλλον περίπλοκος τρόπος συνεταιρισμού- εκμετάλλευσης χωραφιού για εκείνους που δεν είχανε πολλά στρέμματα, με εκείνους που διαθέτανε μόνο ζωντανά (βόδια).

Δίνανε λοιπόν τα «κόμματά τους ντάμα, γιαρεγιά, μισακά» με ορισμένη συμφωνία που περιελάμβανε τα εξής:

  • Ο σπόρος από κοινού μισός μισός.
  • Όργωμα, περιποίηση, λάσιμο, εμέκια (εργασίες), βοτάνισμα από αυτόν που διέθετε τα βόδια.
  • Θέρισμα, μάδημα, από κοινού.
  • Το φαγητό των εργατών που θα χρησιμοποιούσαν από κοινού.
  • Μεταφορές και αλώνισμα από τον ζευγά
  • Βοηθητικές δουλειές στο αλώνισμα (ράντισμα, αναποδογύρισμα, μάζεμα μαλάγματος, βόρισμα, κοσκίνισμα, σωροί για τους δεκατιστές) από κοινού.
  • Μοίρασμα καρπού και άχυρου μισό- μισό…

 

Παρατήρηση

Να τονίσουμε πως το αίσθημα της αλληλεγγύης ήτανε ανεπτυγμένο στον χώρο της Καππαδοκίας για πολλούς και διαφόρους λόγους σε όλα τα επίπεδα.

Νησίδες του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού στο μεγάλο πέλαγος του μουσουλμανικού κόσμου, είχαν να αντιμετωπίσουν την πίεση των «απέναντι», έστω και αν στο διάβα του χρόνου οι σχέσεις τους ήταν ανθρώπινες…έως και την καταπίεση της εξουσίας. Ντόπιας μα και ξένης.

Μέσα σε ένα φτωχό φυσικό περιβάλλον που μόλις και μετά βίας τους προσέφερε τα προς το ζην. Συνεπώς η αλληλοβοήθεια σε κάθε τομέα και έκφανση της καθημερινότητας ήταν κοινός τόπος.

.

5-Αντιπροσώπευση- πληρεξουσιότητα

α-Αντιπροσώπευση.

Γενικά πρόκειται περί ενός νομικού θεσμού με βάση τον οποίο ένα πρόσωπο (αντιπροσωπευόμενος) μπορεί να ενεργεί νομικές πράξεις με άλλο πρόσωπο(αντιπρόσωπο), όταν για σαφώς καθοριζόμενους λόγους δεν μπορεί να το πράξει ο ίδιος…

Ο ισχύων Α.Κ. στο σχετικό άρθρο είναι σαφέστατος περί της εννοίας του. Όπως επίσης οι όροι, οι προϋποθέσεις, καθώς και ο σχετικός τύπος που πρέπει να την περιβάλει προβλέπονται σαφέστατα από τα άρθρα 211 έως και 235.[26]

β-Πληρεξουσιότητα

Πρόκειται για την εξουσία που παρέχεται με μονομερή δικαιοπραξία από τον αντιπροσωπευόμενο στον αντιπρόσωπο. Μπορεί μάλιστα να δοθεί, σύμφωνα με το άρθρο 217 του ισχύοντος Α.Κ., «με δήλωση προς τον εξουσιοδοτούμενο ή προς τον τρίτο με τον οποίο επιχειρείται η δικαιοπραξία. Εφόσον δεν συνάγεται κάτι άλλο η δήλωση υποβάλλεται στον τύπο που απαιτείται για τη δικαιοπραξία την οποία αφορά η πληρεξουσιότητα».

Φυσικά και οι δυο νομικές έννοιες είναι γνωστές από αρχαιοτάτων χρόνων και μάλιστα πάντοτε περιβάλλονταν με σχετικούς τύπους. Τύπους απαραίτητους που κατοχύρωναν τα συμβαλλόμενα μέρη για την εγκυρότητα της οποιασδήποτε συναλλαγής…

Το ίδιο φυσικά συνέβαινε και στην υπό έρευνα περιοχή.

Σε περίπτωση οποιασδήποτε αδυναμίας κάποιου, για πολλούς και διαφόρους λόγους, όριζε κάποιον ως αντιπρόσωπό του δηλώνοντάς το αυτό δημόσια και παρουσία μαρτύρων, ζητώντας μάλιστα την επιβεβαίωση της βουλήσεώς του με την εγγραφή της στον Κώδικα της κοινότητας.

Παρουσιάζουμε, λοιπόν, δύο από τους θησαυρούς της μνήμης της ιδιαίτερής μας πατρίδας.

«Κώδιξ Μαλακοπής Σελ 44

Επιτροπικόν πληρεξούσιο

Δια του παρόντος επιτροπικού αι υποφαινόμεναι Λαμπρή και Σωτηρία θυγατέρες Γεωργίου Τσινόγλου δηλούμεν ότι καθιστώμεν τον κ. Ηλίαν Φ. Βασλαμαδζή επίτροπον ημών πληρεξούσιον δια την είσπραξιν των ενοικίων και την εξέλεγξιν των λογαριασμών των εξ επτά και ημίσεως άσπρων μεριδίων μας εν τω εν Σκούταρι εν τη αγορά εν συνοικία Βουλγουρλού Δζαδδεσή και οδώ Βογιαδζή Σοκάκ υπ’ αριθ… ιδιοκτήτω ημών παντοπωλείω.

Διο εδόθη των ειρημένω κυρίω το παρόν υπ’ αυτών υπογεγραμμένον και της Εφορίας των Σχολών Μαλακοπής και επικεκυρωμένον της επισήμω αυτής σφραγίδι.

Εγένετο εν Μαλακοπή τη 7 Οκτωβρίου 1908

Δια Λαμπρήν Γεωργίου Δζινόγλου

Ο ιερεύς ΧατζηΠέτρος Π. Μαυρόπουλος

Δια την Σωτηρίαν

Ηλ. Βαζλαμαδζής επιτροπικώς Παπά Κωνσταντίνος»

Κώδιξ Μαλακοπής Σελ 68

Επιτροπικόν (αντιπρόσωπον)

Δια του παρόντος εγγράφου δήλον γίνεται ότι οι υποφαινόμενοι Βασίλειος Γερμανίδης και Τατιανή Β. Γερμανίδου κάτοικοι της κωμοπόλεως Μαλακοπής της υποδ. Νεβσεχίρ διορίζομεν ομοθύμως τον εν Κωνσταντινουπόλει διαμένοντα και εκ Μαλακοπής καταγόμενον κον Γρηγόριον Π. Τρελλίδην πληρεξούσιον ημών αντιπρόσωπον όπως επιβλέπη και εισπράττει τα εκείσε εισοδήματα ημών ως ακολούθως προσδιοριζόμενα δια λογαριασμόν πάντοτε ημών.

Α-Τα μεν του πρώτου κείμενα εν Μεγάλω Ρεύματι του Βοσπόρου οδός Δουπαραδζή π. Αγίαζμα δζαδδεσή υπ’ αρ. 29 κατάστημα (μανάβικον) και υπ’ αρ. 31 μούλκ και εν τη ιδία οδώ ζερζαβαδζή δζαδδεσή υπ’ αρ. 1 κατάστημα καπηλείον.

Β-Τα δε της δευτέρας κείμενα εν Κωνσταντινουπόλει Αγίαζμα καπουσού εις το υπ’ αρ. 500 κατάστημα Χαβιαράδικον 231/2 μόνο άσπρων και εις το παραπλεύρως τούτου πακάλ και ζεϊτινδζή κεδιγί 34ων μόνον επίσης άσπρων.

Ίνα δε πλείον κύρος έχη το έγγραφον ημών τούτο καταθέτομεν τα άνω τη κεντρ. Εφορεία της κοινότητος μας και εγγράφηται εις το επί τούτο Αυτής βιβλίον προσεπικυρούμενον και τη σφραγίδι αυτής.

Μαλακοπή τη 14 9/βρίου 1913

Η Εφορεία     οι διορίζοντες

Λ. Κανάκης     Βασίλειος Γερμανίδης

ΚΣ Χα’ Στεφανίδης    Τατιανή Γερμανίδου

ΠΓ Δελιθεοδωρίδης

Σ.Α. Περένδις

Συμεών Κων/νου

Π. Λεβεντίδης

6- Τυχερά παιχνίδια…

Πρόκειται για την υποχρέωση προς παροχή που εξαρτάται από την τύχη ή σε κάθε περίπτωση σε συνδυασμό τύχης και τέχνης.

Λίγο παράξενη περίπτωση, για εκεί και τότε εννοείται, μα πάντως υπαρκτή.

Σε τέτοιο μάλιστα σημείο που προκάλεσε το ενδιαφέρον αρχικά και τη μήνιν του Οικουμενικού Πατριαρχείου αργότερα, με την έκδοση ειδικής εγκυκλίου. Που αφενός μεν απαγόρευε το κουμάρι και τα λοιπά τυχερά παιχνίδια, αφετέρου δε εξαπέλυε τις σχετικές αρές σε βάρος των μη πειθαρχούντων. Με εκφράσεις πρωτόφαντες και τα μάλα υπερβολικές…

Για τα καταστροφικά αποτελέσματα τούτης της συνήθειας που φαίνεται πως είχε πάρει επιδημικές διαστάσεις…

Τα έγγραφο το οποίο φυλάσσεται στα Γ.Α.Κ., τμήμα Φιρμανίων-Βερατίων και Εκκλησιαστικών εγγράφων με αριθμό 12, εκδόθηκε από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Γρηγόριο ΣΤ στην Καραμανλίδικη γραφή και φέρει ημερομηνία 1η Απριλίου 1837…

απευθύνεται δε στον Μητροπολίτη Ικονίου Σαμουήλ, τους Ιερείς, τους γέροντες, τους κοτζαμπάσηδες και τους λοιπούς χριστιανούς του Φερτεκίου[27]

Παρουσιάζουμε ευθύς αμέσως τη μετάφρασή του.[28]

«Εν μηνί Απριλίω Ινδικτιώνος 1ης

Γρηγόριος ελέω Θεού Αρχιεπίσκοπος

Κωνσταντινουπόλεως Νέας Ρώμης και

Οκουμενικός Πατριάρχης

Σεβασμιώτατε και εξοχώτατε Μητροπολίτα Ικονίου υπέρτιμε και έξαρχε πάσης Λυκαονίας, αγαπητέ και πνευματικέ αδελφέ και συλλειτουργέ, ενδοξώτατοι κληρικοί του Φερτέκι, αξιότιμοι ιερείς και σεβάσμιοι γέροντες, κοτζαμπάσηδες και λοιποί ευλογημένοι χριστιανοί, έλεος και χάρη από τον ύψιστο Θεό σε σας.

Ορισμένοι Φερτεκλήδες στην Κωνσταντινούπολη, απευθύνθηκαν σε μας με αναφορά σφραγισμένη και υπογεγραμμένη και γνωστοποίησαν την απαρχή μιας κακής συνήθειας στο χωριό τους.

Δήλωσαν συγκεκριμένα ότι, μερικοί από τους κατοίκους έπαιξαν τράπουλα, ντάμα, μάγκαλα κι άλλα παιχνίδια με σκοπό την διασκέδαση. Μετά όμως από μικρό χρονικό διάστημα, συνέχισαν να παίζουν τα παραπάνω παιχνίδια με δυο τρεις παράδες και αργότερα σε μεγάλα ποσά, με κίνητρο την κερδοσκοπία. Έτσι καταστράφηκαν περιουσίες, έσβησαν και ερήμωσαν πολλές εστίες και πολλοί κατάντησαν άποροι.

Μετά λοιπόν τη γνωστοποίηση της κατάστασης που επικρατούσε στο Φερτέκι, μας ζήτησαν την κατάργηση των τυχερών παιχνιδίων με πατριαρχική και συνοδική εγκύκλιο, εφόσον αυτά δεν αποσκοπούσαν σε κανένα όφελος.

Προς τούτο συνιστούμε πατρικώς, με την ψήφο των σεβασμιωτάτων και εξοχωτάτων Μητροπολιτών, των αγαπητών και πνευματικών αδελφών και συλλειτουργών, σε όλους σας μικρούς και μεγάλους, νέους και γέροντες την κατάργηση στο εξής των τυχερών παιχνιδίων.

Να μη πάρετε λοιπόν στα χέρια σας την τράπουλα, τη ντάμα, την μάγκαλα και τα λοιπά παιχνίδια.

Να μην τολμήσετε να παίξετε σε χρήματα και αμέσως να παρατήσετε το κουμάρι, γιατί εξαιτίας του αναστατώθηκαν οικογένειες και καταστράφηκαν πολλοί.

Το κουμάρι εξάλλου, επειδή είναι μεγάλη αμαρτία, βλάπτει την ψυχή και το σώμα σας.

Γι αυτό το λόγο να απέχετε από τα τυχερά παιχνίδια.

Τελικά αποφασίζουμε ότι, οποιοσδήποτε από τους χριστιανούς, μικρός και μεγάλος, νέος, γέρος δεν υπακούσει στις συμβουλές μας και τολμήσει να ξαναπαίξει στα κρυφά ή στα φανερά τράπουλα, ντάμα, μάγκαλα και τα λοιπά τυχερά παιχνίδια με χρήματα, οποιοσδήποτε κι αν είναι αυτός ας είναι αφορισμένος, καταραμένος και ασυγχώρητος από το Θεό. Η πέτρα και ο σίδηρος να λιώσει, εκείνος να μη λιώσει. Να καταληφθεί από την ψώρα του Γιεζί[29] και να απαγχονιστεί όπως ο Ιούδας. Να στενάζει και να τρέμει όπως ο Κάιν και να μη γνωρίζει προκοπή ποτέ. Να είναι επάνω του η οργή του Θεού και η κατάρα των 318 πατέρων…

Κυζίκου Άνθιμος

Ικονίου Σαμουήλ

Νικομηδείας Πανάρετος

Δέρκων Γερμανός κ.α.»

 


[1] Κων/νος Βαβούσκος, ο.π. σελ 109

[2] μαρτυρία

[3] Μαρτυρία Τελλόγλου Δέσποινας, ο.π. «Οι γυρολόγοι έμποροι ερχότανε με το χουτ-τι, το κινητό τους μαγαζί, συγκεκριμένες μέρες και ώρες. Αγοράζαμε ό,τι είχαμε ανάγκη και πληρώναμε κυρίως με φακές, μιας και το χωριό μας είχε την καλύτερη. Φακούδια πού να τα βρούμε… Μας έλεγε τόσα γρόσια κάνει αυτό, στο Κάστρο η φακή κάνει τόσο, έξυνε το κεφάλι του, έγραφε κάτι και τελείωνε. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούσε για τα βερεσέδια μπλοκάκι, αλλά μας ξεγέλαγε μιας και ήμασταν αγράμματες».

[4] Γ. Μαυροχαλυβίδης, ο.π. σελ 336 «κατά τις συμφωνίες επέμβαινε συνήθως ένας τρίτος μεσάζων, συνέπλεκε  σε χειραψία τα χέρια των συμβαλλομένων ή συμφωνούντων ή αυτών που κάνανε τράμπα  ζώων με ίσους όρους ή πανωτιμή, ουστέ, κλπ ανεβοκατέβαζε επιδιώκοντας στο μεταξύ την άρση της τυχόν διαφοράς και προκαλώντας την αμοιβαία συγκατάθεση ή την τέτοια του δυστροπούντος και φώναζε σε ύφος έντονο, χαϊρ γκιορούν. Αν έλεγε κι ο πωλητής ή ο δυστροπών έλεγε χαϊρινί γκιουρ, δηλαδή να το χαίρεσαι καλορίζικο, έλυνε το σύμπλεγμα…»

[5] Ομόλογα, ή τεμεσούκ ή σενέτια. Τίτλοι που αναγνωριζότανε από τις κρατικές αρχές…

[6] Ελένη Τζιούτζιαο. π,. σελ. 281

[7] Σύμφωνα με την Μαρία Ασβέστη, ο.π. σελ 202,  σε όλη την περιοχή της Καππαδοκίας διατηρούσαν τέτοια γραφεία 15 αργυραμοιβοί…

[8] Θανάσης Κωστάκης, ο.π. σελ. 418

[9] Γ. Μαυροχαλυβίδης, ο.π , σελ. 99 «Εθεωρείτο κάτι το απρεπές κι ανάγωγο, όσο μεγάλο κι αν ήτανε το ποσό να σου πουν,  σου δίδω 100, 200, 500 λίρες, δόμου μια υπογραφή»

[10] μιλήσαμε στο οικείο κεφάλαιο

[11] Μαρτυρία Γιάννη Σταματιάδη, ο.π

σημ: η ακριβής μετάφραση είναι στον άλλο κόσμο θα σε αδράξω  από τον γιακά…»

[12] Γ. Μαυροχαλυβίδης, ο.π. σελ 98

[13] Μαρτυρία Γ. Σταματιάδη ο.π. «Τόσο πολύ φοβόταν να αφήσουν χρέος οι μουσουλμάνοι που αν πέθαινε κάποιος στη διαθήκη του έκαμε σαφείς αναφορές  για την εξόφληση του χρέους και να μην τον αφήσουν στο μνήμα χρεωμένο»

[14] Ελένη Τζιούτζια, ο.π. σελ 304

[15] Άρθρο 496 Α.Κ. «Η παροχή σε κάποιον ενός περιουσιακού αντικειμένου αποτελεί δωρεά, αν γίνεται κατά τη συμφωνία των μερών χωρίς αντάλλαγμα»

[16] Άρθρο 574 Α.Κ. «Με τη σύμβαση της μίσθωσης πράγματος ο εκμισθωτής έχει υποχρέωση να παραχωρήσει στο μισθωτή τη χρήση πράγματος για όσο χρόνο διαρκεί η σύμβαση και ο μισθωτής να καταβάλει το συμφωνημένο μίσθωμα»

[17] Άρθρο 619 Α.Κ. «Με τη σύμβαση της μίσθωσης αγροτικού κτήματος ο εκμισθωτής έχει υποχρέωση, με αντάλλαγμα την καταβολή μισθώματος, να παραχωρήσει στο μισθωτή τη χρήση του μισθίου και την κάρπωσή του με τους όρους της τακτικής εκμετάλλευσης»

[18] Στο οικείο κεφάλαιο για τα ακίνητα περιγράψαμε εκτενώς τον τύπο των χωραφιών…

[19] Μαρτυρία Χατζημπαλλή Μάγδας, ο.π. «Ιδιαίτερα σε μια οικογένεια που είχε πλάρια (αγόρια)…Εκεί ποτέ. Έπρεπε πάντοτε αυτά  να τα καλλιεργούν έστω και με ζημιά. Το κακό ξεκίνησε όταν τα πλάρια φύγανε στην Πόλη…Αφήκαν έρημα τα χωριά…και πού να πρωτοπάνε οι γέροι;»

[20] Άρθρο 641 Α.Κ. «Στη μίσθωση αγροτικού κτήματος το μίσθωμα μπορεί να συμφωνηθεί σε ποσοστό των καρπών (επίμορτη αγροληψία), που προσδιορίζεται από την επιτόπια συνήθεια , αν δεν έχει οριστεί κάτι άλλο»

[21] Γ. Μαυροχαλυβίδη ο.π., Θανάση Κωστάκη ο.π.,  Σεραφείμ Ρίζο ο.π.,  Τζιούτζια Ελένη ο.π.,  αλλά και Μαρτυρίες των: Γ. Σταματιάδη ο.π.,  Γ. Τσιτσοπούλου ο.π., Ελευθερίας Μαυροπούλου, ο.π.

[22] Σημ: Η εκκλησία των Αγίων Θεοδώρων είχε αρκετά ακίνητα τόσο στην Μαλακοπή,  όσο και στην Κωνσταντινούπολη, τα οποία απέκτησε στο διάβα του χρόνου από σχετικές δωρεές. Μεταξύ όλων των ακινήτων είχε και το χάνι…

[23] μορφή συνεταιρισμού

[24] Μαρτυρία Σαρμουκασίδη Στάθη, ο.π.

[25] ο.π. «να παραωριμάσει»

[26] Άρθρο 211 Α.Κ. «Άμεση αντιπροσώπευση. Δήλωση βουλήσεως από κάποιον (αντιπρόσωπο) στο όνομα άλλου (αντιπροσωπευομένου) μέσα στα όρια της εξουσίας αντιπροσώπευσης ενεργεί αμέσως υπέρ και κατά του αντιπροσωπευομένου. Το αποτέλεσμα αυτό επέρχεται είτε η δήλωση γίνει ρητά στο όνομα του αντιπροσωπευομένου είτε συνάγεται από τις περιστάσεις ότι έγινε στο όνομά του»

[27] Πλούσιο προάστιο της Νίγδης με 1200 περίπου οικογένειες.

[28] Αναστάσιος Ιορδάνογλου, «Το Φερτέκι Ικονίου-Κόνυα, και ένα ανέκδοτο Καραμανλήδικο Έγγραφο (1837) για τα τυχερά παιχνίδια»,  Δελτίο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, τόμος 2ος [ 1980] σ. 211-220

[29] Δ. Βασ., Κεφ. Ε στ. 27 «…και η λέπρα Ναιμάν κολληθήσεται εν σοι και εν τω σπέρματί σου εις τον αιώνα. Και εξήλθεν εκ προσώπου αυτού λελεπρωμένος ωσεί χιών»…

Πρόκειται για τον υπηρέτη του προφήτου Ελισσαέ που τιμωρήθηκε για τον ύπουλο και δύστροπο χαρακτήρα του…

“Ψήγματα Δικαίου”
Κωνσταντίνος Νίγδελης


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Τουρκοσειρές στην Ελληνική Τηλεόραση
    Περισσότερα  από 340 διαφημιστικά μηνύματα, εκατό περίπου διαφορετικών εταιριών, «χρηματοδότησαν» τουρκικές σειρές σε ελληνικά κανάλια καθημερινά, το απόγευμα (17.30-18.30), το βράδυ (21.30-23.15) και μετά τα μεσάνυχτα (01.30-03.15)
  2. Φορολογικό Δίκαιο
    Σε γενικές γραμμές πρόκειται για το πλέγμα των νόμων, με τους οποίους έχοντας σαν βάση τη φοροδοτική ικανότητα των πολιτών, το κράτος εισπράττει τα απαραίτητα για την ορθή λειτουργία των παρεχομένων υπηρεσιών του. Τώρα, για την καλύτερη κατανόηση του θέματος αρχίζουμε με δυο τρεις βασικές ορολογίες της φορολογικής νομοθεσίας- πρακτικής που υπήρχαν στην υπό εξέταση περιοχή εκεί και τότε.
  3. Εργατικό Δίκαιο
    Απλά και σε γενικές γραμμές πρόκειται για ένα σύνολο κανόνων δικαίου που διέπουν τις σχέσεις που παράγονται μεταξύ συμβαλλομένων κατά τις οποίες, η μια πλευρά προσφέρει την εργασία της για ορισμένο ή αόριστο χρόνο και η άλλη παρέχει έναντι αυτής το συμφωνημένο τίμημα. Φυσικά σήμερα είναι πολυσύνθετο, στο δε διάβα του χρόνου κάλυψε και συνεχίζει ακόμα, τα τυχόν κενά που προκύπτουν από τις προαναφερθείσες σχέσεις.
  4. Εμπορικό Δίκαιο
    Στο οικείο κεφάλαιο περί πωλήσεως τονίσαμε τις δυο βασικές αρχές πάνω στις οποίες στηριζότανε το εμπόριο στην Κεντρική Ανατολία…Την καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη, τα οποία εν πολλοίς κάλυπταν την όποια ανυπαρξία έγγραφου τύπου κλπ. Τονίσαμε, επίσης, πως η επικύρωση οποιασδήποτε συμφωνίας γινότανε με μια απλή χειραψία μεταξύ των δυο συμβαλλομένων μερών και τη φράση «βε ες σελάμ», δηλαδή ο Θεός να τα φέρει βολικά, τον αντιπραγματισμό και την τράμπα, καθώς και την ύπαρξη αρχικά ομολόγων, δηλαδή πωλητηρίων εγγράφων και στο τέλος τις σχετικές μεταγραφές για ιδιαιτέρως μεγάλης αξίας αντικείμενα στους κώδικες του χωριού…
  5. Ενοχικό Δίκαιο
    Πρόκειται «για το σύνολον των κανόνων δικαίου οι οποίοι ρυθμίζουν τα ζητήματα τα οποία προκύπτουν εκ της υπάρξεως ενοχής, ήτοι εκ της υπάρξεως εννόμου σχέσεως δυνάμει της οποίας ωρισμένο πρόσωπον (ήτοι ο οφειλέτης) υποχρεούται προς έτερον (δανειστήν) εις παροχήν, η οποία δύναται να συνίσταται εις ενέργειαν ή παράλειψιν».
  6. Κληρονομικό δίκαιο
    Πρόκειται για το σύνολο των κανόνων δικαίου που ρυθμίζουν την κληρονομική διαδοχή. Έτσι, σύμφωνα με το άρθρο 1710 του αναθεωρηθέντος Α.Κ., «κατά το θάνατο του προσώπου η περιουσία του ως σύνολο(κληρονομιά) περιέρχεται από το νόμο ή από διαθήκη σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα (κληρονόμοι)….»
  7. Περί γέννηση και βάπτιση
    Σήμερα, με την πολυπλοκότητα των εκφάνσεων της δημόσιας διοίκησης, επιτεύχθηκε αφενός μεν η κάλυψη όλων των περιπτώσεων, για τα οποία ζητάται η συνδρομή της πολιτείας, αλλά αφετέρου η ταλαιπωρία από μια απίστευτη γραφειοκρατία. Εκεί όμως και τότε; Φυσικά και είναι αδύνατη η εύρεση όλων των στοιχείων, λόγω ελλείψεως των σχετικών πληροφοριών, όμως σε κάθε περίπτωση υπάρχουν αρκετές οι οποίες είναι διαφωτιστικές για το καθεστώς εκείνης της εποχής. Για τα απλά μα και καθημερινά.
  8. Η Υιοθεσία
    Δι’ αυτής δεν ικανοποιείται αποκλειστικά και μόνο ο συναισθηματικός κόσμος των ατέκνων, αλλά κυρίως δημιουργείται μια νέα κατάσταση δια τον υιοθετούμενο, δηλαδή, σχέσεως γονέως και τέκνου…Είναι επίσης και μια πράξη θεάρεστη σύμφωνα με την οποία «έσωζε κανείς μια ψυχή παίρνοντάς την υπό την ευθύνη του». Αλλά βεβαίως και μια λύση σε περίπτωση ατεκνίας προς αποφυγή της κατακραυγής ή του όποιου στιγματισμού…
  9. Το Διαζύγιο
    Έτσι «ους ο Θεός συνέζευξεν άνθρωπος μη χωριζέτω», δηλαδή και σε ελεύθερη μετάφραση ό,τι και να γίνει από τη στιγμή που πήρε μέρος η εκκλησία τίποτε δεν μπορεί να χωρίσει το ζευγάρι. Έστω και αν η γυναίκα υπέφερε τα πάνδεινα από τους οικείους του ανδρός της, αλλά και τον ίδιο ακόμα. Ξύλο, βρισιές, κατάρες, πείνα και πάλι ξύλο, προσβολές και…ό,τι μπορεί να φανταστεί ανθρώπου νους. Τα μαρτύρια του Ιώβ. Με μοναδική, ίσως, περίπτωση, αυτή της μοιχείας, από πλευράς της γυναίκας εννοείται…
  10. Ο Γάμος Γ'
    Τονίσαμε προηγούμενα ότι τουλάχιστον μέχρι και το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα δεν υπήρχε η υποχρεωτικότητα στην προίκα, όμως παρόλα αυτά οι γονείς πάντοτε συνεισέφεραν το κατά δύναμιν, αλλά και κατά το δοκούν. Συνήθεια-έθιμο- που επιβάρυνε τα μάλα τον οικογενειακό προϋπολογισμό και όχι μόνο, με τη θυγατέρα να καθίσταται σιγά σιγά δυσβάστακτο βάρος μιας και όλοι προσέτρεχαν για να βολέψουν μια καλή προίκα.
  11. Ο Γάμος Β'
    Είναι γνωστό πως δια τον κλήρο της Καππαδοκίας και όχι μόνο, δεν υπήρχαν τακτικές αποδοχές, δηλαδή καταβολή μισθού από πλευράς της κοινότητος. Απλά μια πρόβλεψη δια το «κανονικόν» του ιερέως, δηλαδή κάποιος φόρος- ετήσιο χαράτσι, που επιβαλλότανε ανάλογα φυσικά με την φοροδοτική ικανότητα της κάθε χριστιανικής οικογένειας ή κατά περίπτωση...
  12. Ο Γάμος Α'
    Nuptiae sunt conjunctio maris et feminae et consortium omnis vitae divini et humani juris communicatio, δηλαδή, «γάμος εστίν ανδρός και γυναικός συνάφεια και συγκλήρωσις του βίου παντός, θείου τε και ανθρωπίνου δικαίου κοινωνία». Ο γάμος ως ιερή και ίσως μια από τις πλέον σημαντικές στιγμές του ανθρώπου αποτελούσε τότε και ενδεχόμενα και σήμερα, το αντικείμενο ενός μαζικού ενδιαφέροντος ολάκερης της κοινωνίας. Ιδιαίτερα μάλιστα στις απομονωμένες κοινότητες της Καππαδοκίας...
  13. Οικογενειακό Δίκαιο
    «Πρόκειται για το σύνολον των κανόνων Δικαίου οι οποίοι ρυθμίζουν τας σχέσεις αι οποίαι προκύπτουν εκ του γάμου, της συγγενείας και γενικώτερον επ’ ευκαιρία της οικογένειας…Το οικογενειακόν δίκαιον διαυλακώνεται υπό των ηθικών αρχών καθ’ όλην αυτού την έκτασιν. Τούτο ήτο αναπόφευκτον αλλά και δεόντως επιβεβλημένον, λόγω της φύσεως των σχέσεων, τας οποίας ρυθμίζει…»
  14. Εμπράγματο Δίκαιο
    Το σύνολο δηλαδή των κανόνων που ρυθμίζουν τα εμπράγματα δικαιώματα, με μια σημαντικότατη διάκριση. Πως τα πράγματα[1] διακρίνονται, κατά το άρθρο 948 του Α.Κ. σε: (α) ακίνητα, το έδαφος και τα συστατικά αυτού (β) κινητά, δηλαδή όσα δεν είναι ακίνητα. Αυτά, σε γενικές γραμμές, με τα ισχύοντα σήμερα, αλλά εκεί και τότε; Ποιες, για παράδειγμα, ήταν οι απόψεις, τα ισχύοντα περί την ιδιοκτησία, τη νομή και κατοχή, τη διάθεση μα και την προστασία της;
  15. Το δικαιοδοτικό υποσύστημα
    Η εφαρμογή του δικαίου είναι σπουδαία υπόθεση, όταν μάλιστα υπάρχουν τα σχετικά εργαλεία για την απονομή της, καθίσταται μάλλον και εύκολη υπόθεση. Φυσικά όταν μιλάμε για εργαλεία μιλάμε για εκείνο το νομικό καθεστώς που προβλέπει και καλύπτει όλα τα κενά, τόσο σε επίπεδο νόμων, όσο και σε αυτό της εφαρμογής. Και εξηγούμαστε άμεσα. Ναι μεν το Ανώτατο Συμβούλιο Δικαιοσύνης όριζε πως «τα δικαστήρια έπρεπε να παρέχουν δικαιοσύνη και προστασία σε όλους τους υπηκόους και ότι έπρεπε να τιμωρούνται αυστηρά όποιοι αδικούσαν κάποιον και όποιοι δωροδοκούνται και ότι οι δίκες έπρεπε να γίνονται σύμφωνα με το νόμο», αλλά...
  16. Το Νομικό Πλαίσιο
    ...βάσιμα θεωρούμε πως τούτη η χρονολογία, μαζί με κάποιες άλλες κατοπινές, σηματοδότησαν μια περίοδο «άνοιξης» και ελευθεριών στην απέραντη οθωμανική αυτοκρατορία της οποίας η σήψη ήταν πλέον εμφανής σε κάθε τομέα και πτυχή της καθημερινότητας. Σε τέτοιο μάλιστα βαθμό που απετέλεσε το σημείο αιχμής για πιέσεις στους ιθύνοντες της αυτοκρατορίας από τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής και κυρίως από τη χριστιανική Ρωσία που, αποβλέποντας στον διαμελισμό της, αξίωνε να αναγνωρισθεί προστάτης όλων των ορθοδόξων κατοίκων της.
  17. Οι καλοί μας οι…γιατροί!
    Βεβαίως υπήρξαν πολλοί και πολλές. Που προσέφεραν τις ιατρικές τους υπηρεσίες στις απομεμακρυσμένες κοινότητες της Ανατολής, όμως… Όμως υπήρξαν και μερικοί των οποίων η προσφορά ήταν τόσο σημαντική, που το πέρασμα τους καταγράφηκε ανεξίτηλα στη μνήμη των ανθρώπων… Κυρίαρχες προσωπικότητες με έντονα τα στοιχεία της ύπαρξής τους βάλανε τα θεμέλια με την ανιδιοτελή προσφορά και τις ικανότητές τους, καταξιώθηκαν και παρέμειναν στη συλλογική μνήμη.

Author: Μνήμες