Μακεδονια – Ο Πρωτος Οικισμος

Α’ ΑΡΧΑΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟΣ

Θέση της Αρχαίας Πύδνας και προέλευση του ονόματός της

Η ιστορία του σημερινού Κίτρους συνδέεται άμεσα ή μάλλον είναι συνέχεια της ιστορίας της ονομαστής και ένδοξης αρχαίας Πύδνας.

Η Πύδνα πιστεύεται πως χτίστηκε κατά τον 8ο  ή 7ο π.Χ. αιώνα απ’ τους Ερετριείς της Εύβοιας, όπως και η παρακείμενη Μεθώνη[1]. Υπάρχει πιθανότητα στη θέση της Πύδνας να βρήκαν τότε οι Ερετριείς κάποιον άλλο οικισμό, με το ίδιο ή άλλο όνομα, γύρω απ’ τον οποίο να έχτισαν την καινούρια πόλη τους. Την πιθανότητα αυτή ενισχύουν οι πρόσφατες διαπιστώσεις των αρχαιολόγων, που μελέτησαν το μικρό τύμβο, τον οποίο και εντόπισαν το 1981 στην περιοχή του Παλιόκιτρους. Η κατασκευή του τύμβου αυτού ανάγεται στο τέλος της εποχής του χαλκού και στις αρχές της εποχής του σιδήρου. Δηλαδή, μεταξύ 1500 και 800 π.Χ.. Επειδή η κατασκευή των κάτω απ’ τον τύμβο τάφων παρουσιάζει Θεσσαλική επίδραση, ενδέχεται ο προϊστορικός οικισμός να ήταν γέννημα της Θεσσαλίας ή να είχε κάποια άμεση επαφή με τη χώρα νότια του Ολύμπου.

Γύρω απ’ τον τύμβο αυτό, όπως πιστεύουν οι αρχαιολόγοι, αναπτύχθηκε η αρχαία ελληνική πόλη.

Το ότι η Πύδνα ήταν πόλη ελληνική, μας το βεβαιώνει καθαρά ο Σκύλακας. «Πύδνα πόλις Ελληνίς», γράφει στον Περίπλουν του ο μεγάλος γεωγράφος[2], ξεχωρίζοντάς την έτσι επιγραμματικά από άλλες πόλεις της Μακεδονίας.

Ο Σκύλακας, ο Στράβωνας, ο Πτολεμαίος και άλλοι νεότεροί τους προσπαθούν να προσδιορίσουν τη θέση της αρχαίας Πύδνας με μικρές ή και μεγάλες μεταξύ τους διαφορές. Όλοι τους, όμως, εκτός απ΄ τον Πτολεμαίο, την τοποθετούν μέσα στα όρια του αγροκτήματος του Κίτρους.

Ο Στράβωνας σωστά τοποθετεί την Πύδνα κοντά στην παραλία και ανάμεσα στο Δίο και στη Μεθώνη. Προσδιορίζει την απόσταση από μεν τον Πηνειό ποταμό σε 120 στάδια (22.184 μ.)[3], από δε τη Μεθώνη 40 στάδια (7.395 μ.)[4]. Και ως προς την ακρίβεια των αποστάσεων αυτών της Πύδνας απ’ τον Πηνειό και τη Μεθώνη ο Στράβωνας σφάλλει. Γιατί στην πραγματικότητα και σε ευθεία γραμμή μετρούμενες οι αποστάσεις αυτές είναι απ’ τον Πηνειό γύρω στα 60 χιλμ. και από τη Μεθώνη γύρω στα 10 χιλμ. Είναι, όμως, σωστός ως προς την ταύτισή της με την ευρύτερη παραλιακή περιοχή του σημερινού Κίτρους.

Τους παραπάνω αρχαίους συγγραφείς ασπάζονται σε γενικές γραμμές οι πλείστοι των κατοπινών ερευνητών.

William_Martin_Leake
William Martin Leake

Διαφορετικές, όμως, είναι οι απόψεις του Άγγλου συνταγματάρχη  και αρχαιολόγου W. M. Leake, ο οποίος, προβάλλοντας δικά του επιχειρήματα, τα οποία αντλεί απ’ την περιγραφή της μάχης της Πύδνας απ’ το Λίβιο, τον Πλούταρχο κ.λ.π., επιμένει πως η Πύδνα βρισκόταν πολύ νοτιότερα και κοντά στο σημερινό χωριό Αγιάννης[5]. Τις απόψεις του αυτές στηρίζει και στην ύπαρξη πολλών αρχαίων ερειπίων και άλλων αρχαιολογικών κατάλοιπων, που συνάντησε διάσπαρτα στην περιοχή, όταν την επισκέφτηκε το 1806, καθώς και στα λεγόμενα του Λιβίου, Στράβωνα και Πλούταρχου, ότι η ιστορική μάχη μεταξύ Ρωμαίων και Μακεδόνων το 168 π.Χ. «εγένετο προ της Πύδνας».

Πραγματικά, η μεγάλη εκείνη μάχη έγινε γύρω στην περιοχή του Αγιάννη, που βρίσκεται δέκα περίπου χιλιόμετρα νοτιότερα απ’ την επικρατέστερη θέση της Πύδνας. Και οι μεν Λίβιος, Στράβωνας και Πλούταρχος, λέγοντας «προ της Πύδνας» δεν κυριολεκτούν, αλλά θέλουν να δείξουν πόσο κοντά στην ξακουστή πόλη έγινε η φονικότατη και ιστορικότατη μάχη, ο δε Leake παίρνει τα γραφόμενά τους στην κυριολεξία και διαπράττει το σφάλμα. Στηρίζει, δηλαδή, την άποψή του πάνω σε μια κακοεξηγημένη από μέρους του φράση, πράγμα που έκανε αργότερα και ο Γερμανός μισέλληνας Φαλμεράυερ, προσπαθώντας να στηρίξει τις αστήριχτες κι αβάσιμες θεωρίες του και πάνω σε μια φράση του Άγγλου ταξιδιώτη κληρικού Willibald[6].

Με τις απόψεις του Leake συμφωνούν και όλοι σχεδόν οι αγγλόφωνοι ερευνητές[7]. Η Εγκυκλοπαίδεια Βρετάννικα τοποθετεί μεν την Πύδνα στη θέση του σημερινού Κίτρους, δεν αποκλείει, όμως και την πιθανότητα η πραγματική της θέση να ήταν νοτιότερα και πλησιέστερα προς τη σύγχρονη πόλη της Κατερίνης[8]. Δηλαδή, ασπάζεται τελικά τις απόψεις του Leake.

Ο Διόδωρος, όπως και ο Στράβωνας, μας λένε ότι η Πύδνα ήταν αρχικά χτισμένη κοντά στη θάλασσα, αλλά ο Αρχέλαος τη μετέφερε το 411 π. Χ. βορειότερα και σε απόσταση 20 σταδίων (3700 μ.)[9] απ’  την παραλία. Το γεγονός αυτό γίνεται εσφαλμένα ένα δεύτερο επιχείρημα απ’ τον Leake, που προσπαθεί να ταυτίσει την Πύδνα με τον Αγιάννη. Ταυτόχρονα, όμως, είναι και ένα δεύτερο λάθος, γιατί, ενώ ομιλεί για την αρχική, την αρχαία Πύδνα, παρεμβάλλει τον οικισμό, που δημιουργήθηκε αργότερα απ’ τον Αρχέλαο και τη συγχαίει μ’ αυτόν[10]. Αλλά ο Αγιάννης, όπως δεν μπορεί να θεωρηθεί σαν η θέση της αρχαίας Πύδνας, λόγω των αποστάσεων που μας δίνει ο Στράβωνας, της θέσης του απ’ τη θάλασσα και της απόστασής του απ’ το σημείο όπου έλαβε χώρα η μάχη[11] κ.λ.π., έτσι δεν μπορεί να θεωρηθεί και σαν η θέση της νεότερης Πύδνας, δηλαδή του οικισμού του Αρχέλαου, για τρεις κυρίως λόγους. Πρώτα, γιατί, αν θεωρήσουμε τη θέση της αρχαίας Πύδνας κάπου προς το σημερινό λιμάνι του Κίτρους, η απόσταση του Αγιάννη από κείνα τα μέρη είναι πολύ μεγαλύτερη από 20 στάδια[12]. Δεύτερο, η γεωγραφική θέση και η κατεύθυνση του Αγιάννη απ’ την περιοχή εκείνη είναι νοτιοδυτική και όχι βόρεια ή έστω βορειοδυτική. Και τρίτο, ο Λίβιος και ο Πλούταρχος μας λένε ότι οι Ρωμαίοι, μετά τη διάσπαση και τη συντριβή της παράταξης των Μακεδόνων τη μέρα της ιστορικής μάχης, βάδισαν 120 στάδια (22 χιλμ. περίπου) κυνηγώντας και σφάζοντας τους διαλυμένους Μακεδόνες, χωρίς να μπουν στην Πύδνα. Το βράδυ ξαναγύρισαν στο στρατόπεδό τους. Επομένως και αν ακόμα η μάχη έγινε πέρα απ’ το Λεύκο και κοντά στον Αίσωνα, προς το σημερινό Στουπί (Ν. Έφεσο), ή αν οι δυο ιστορικοί παίρνουν σαν αφετηρία των μετρήσεών τους τη συμβολή των δύο ποταμών, όπου διέκοψε την πορεία του προς την Πύδνα ο Αιμίλιος Παύλος και πάλι η απόσταση από κει ως τον Αγιάννη είναι μικρότερη από 120 στάδια. (Είναι γύρω στα 13 χιλμ.). Άρα, ο Leake και αποπροσανατολίζεται και πέφτει έξω στους χιλιομετρικούς του υπολογισμούς, παρασύροντας έτσι και τους ομοεθνείς του ιστορικούς και ερευνητές. Πλησιάζει κάπως στις αποστάσεις του Διόδωρου και μόνο σ’ αυτές, αν παραδεχτούμε την αρχαία Πύδνα χτισμένη στη θέση «Λουλούδια». (Από Λουλούδια – Αγιάννη είναι σε ευθεία γραμμή γύρω στα 7-8 χιλμ.). Παραδεχόμενοι, όμως, την αρχαία Πύδνα χτισμένη κάπου γύρω στο σημερινό λιμάνι του Κίτρους, αναγκαζόμαστε απ’ τις καθορισμένες απ’ τον Διόδωρο αποστάσεις, να ταυτίσουμε τη νέα Πύδνα, τον οικισμό του Αρχέλαου, με το σημερινό Κίτρος, παρ’ ότι αυτό δεν βρίσκεται βόρεια αλλά δυτικά της ευρύτερης θέσης του λιμανιού.

Εδώ ας σημειωθεί, ότι μόνο απ’ τη θέση «Λουλούδια» το σημερινό Κίτρος βρίσκεται προς βορράν και σε απόσταση 3,5 περίπου χιλιομέτρων (20 σταδίων), όπως ορίζει ο Διόδωρος[13][14].

Ανάμεσα στους νεότερους ή και στους σύγχρονους ιστορικούς υπήρχαν και υπάρχουν ακόμα διχογνωμίες ή έστω και αμφιβολίες, ως προς την ακριβή θέση της αρχαίας πόλης.

Στο παρελθόν, άλλοι την τοποθετούσαν κοντά στο σημερινό λιμάνι της Αλυκής και άλλοι κάπως πιο βορειότερα και πιο ψηλά. Άλλοι την ήθελαν προς βορράν του ρέματος Αλκαβίτσα[15] και άλλοι επέμεναν πως η θέση της ξακουστής πόλης είναι στο νότιο τμήμα του αγροκτήματος του σημερινού Κίτρους, στην τοποθεσία «Λουλούδια», προς το μέρος του Κορινού.

Πιθανόν, όλες οι απόψεις να προσπαθούν να στηριχτούν και σε κάποια λογική βάση και να έχει η καθεμιά και κάποιο φαινομενικό δίκιο.

Και όσον αφορά τις ακραίες περιοχές του Μακρυγιάλου και του Αγιάννη, με τα άφθονα ως τώρα αρχαιολογικά ευρήματα, υπάρχει η εκδοχή, να αποτελούσαν κάποτε περιοχές περιφερειακών οικισμών ή και ακραίων φρουρίων και οχυρών της Πύδνας και η κύρια πόλη να βρισκόταν κάπου μεταξύ τους. Αυτό παραδέχονται όσοι πιστεύουν πως η αρχαία Πύδνα βρισκόταν κάπου μεταξύ τους. Αυτό παραδέχονται όσοι πιστεύουν πως η αρχαία Πύδνα βρίσκονταν στη θέση ή προς τη θέση «Λουλούδια».

Επίσης, είναι πολύ πιθανόν, οι ακτές της θάλασσας νότια του Κίτρους να πλησίαζαν στα πρώτα υψώματα του σημερινού Αγιάννη. Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγουμε χωρίς μεγάλους ενδοιασμούς, όταν λάβουμε υπόψη μας τη μορφολογία του εδάφους, την επίπεδη και χαμηλή πεδιάδα του Κορινού, το βαλτώδες της οποίας ακόμα και οι σύγχρονοί μας θυμούνται και μεις οι ίδιοι σήμερα, χωρίς καμιά δυσκολία διαπιστώνουμε και επιπλέον τον αριθμό των αιώνων που μεσολάβησαν από την ίδρυση της Πύδνας απ’ τους Ερετριείς μέχρι σήμερα[16].

Η σκέψη, όμως, αυτή δεν δικαιολογεί με κανένα λόγο την ύπαρξη της Πύδνας στον Αγιάννη, για τους λόγους που αναφέραμε πιο πάνω.

Πολλοί πάλι φαντάζονται μια ναυτική Πύδνα, χτισμένη στις παραθαλάσσιες πλαγιές των πρώτων υψωμάτων του Κίτρους, πάνω απ’ το σταθμό της Αλυκής, φρουρούμενη κι αυτή, όπως και η υποτιθέμενη στη θέση «Λουλούδια», από δύο ισχυρά παράκτια φρούρια. Ένα προς βορράν, το του Μακρυγιάλου κι ένα προς νότο, το του Αγιάννη.

Επίσης και το γεγονός ότι η κοντινή Μεθώνη, χτισμένη στα υψώματα του σημερινού Ελευθεροχωρίου, αποτελούσε ξεχωριστή απ’ την Πύδνα και αυτόνομη πόλη, με δική της οντότητα, οχύρωση και ιστορία, είναι ένας άλλος λόγος, που έρχεται να ενισχύσει την παραπάνω άποψη, ότι δηλαδή η Πύδνα βρισκόταν προς την πλευρά των υψωμάτων του Κίτρους και όχι προς το Μακρύγιαλο. Γιατί, κατά τη γνώμη τους, η απόσταση μεταξύ Μακρυγιάλου και Μεθώνης είναι τόσο μικρή (γύρω στα 4-5 χιλιόμετρα), που δεν δίνει περιθώρια εμφανούς διαχωρισμού δύο αναλόγως μεγάλων, ξεχωριστών και αυτόνομων πόλεων κι ούτε αφήνει το αναγκαίο και επιβαλλόμενο διάστημα των τειχών και των αμυντικών οχυρώσεων των δύο αυτών μεγάλων οικισμών.

Με τις σκέψεις αυτές, δικαιολογούνται και τα υπάρχοντα ερείπια και τα άλλα αρχαιολογικά απομεινάρια και ευρήματα αυτών των θέσεων, οι οποίες και περιλαμβάνονται οπωσδήποτε στην ευρύτερη περιοχή της Πύδνας, όποια άποψη και αν παραδεχτούμε.

Και στο μεν Μακρύγιαλο, η θάλασσα, με την πάροδο των χρόνων, κατατρώγοντας τις ακτές, βγήκε περισσότερο προς την ξηρά, με συνέπεια, λόγω των κατολισθήσεων και των άλλων διαβρώσεων, νά ‘ρθουν στο φως γρηγορότερα και περισσότερα συγκριτικά ευρήματα, στα χαμηλώματα, όμως, του Κίτρους, λόγω προσχώσεων, που οπωσδήποτε έγιναν με το πέρασμα των αιώνων, πράγμα που αποδεικνύει και η μορφολογία και η σύνθεση του εδάφους, το αρχικό έδαφος, όχι μόνο διατήρησε τη συνοχή και τη συνάφειά του αλλά δέχτηκε και επιπλέον ύλες, γεγονός που συνέβαλε,  ώστε η ανάσυρση στην επιφάνεια αρχαιολογικών πειστηρίων, να γίνει με βραδύτερο ρυθμό ή να εμποδιστεί καθ’ ολοκληρία. Έτσι, με τα όσα είχαν βρεθεί κατά περιοχή σε παλαιότερες εποχές και στη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών, να βγαίνει βεβιασμένα για μερικούς το συμπέρασμα  και η πλάστιγγα να κλείνει με κάποια απαράδεχτη από άλλους σπουδή υπέρ του Μακρυγιάλου.

Αυτές ήταν εν συντομία και με λίγα λόγια οι διάφορες κατά καιρούς σκέψεις και απόψεις για τη θέση της αρχαίας Πύδνας.

Συνοψίζοντας τα δεδομένα στοιχεία που έχουμε σήμερα, σχετικά με τη θέση της αρχαίας Πύδνας, διαμορφώνουμε τον παρακάτω πίνακα.

Α’. Σύμφωνα με τις αρχαίες πηγές, η θέση της Πύδνας θα πρέπει να πληροί τους παρακάτω όρους:

  1.  Να βρίσκεται κοντά στη θάλασσα.
  2.  Να απέχει απ’ τον Πηνειό 120 στάδια ή 22 χιλιόμετρα.
  3.  Να απέχει απ΄τη Μεθώνη 40 στάδια ή 7,5 χιλιόμετρα.
  4. Να απέχει απ’ τη συμβολή του Αίσωνα και του Λεύκου πάνω από  120 στάδια.
  5. Ο οικισμός του Αρχέλαου, το σημερινό Κίτρος, να βρίσκεται βόρεια της Πύδνας.
  6. Ο ίδιος οικισμός να απέχει 20 στάδια (3,5 χιλμ.) απ’ τη θέση της αρχαίας πόλης.
  7. Να υπάρχουν αρχαία λείψανα και ευρήματα στην περιοχή.

 

Β’. Πιθανές θέσεις της αρχαίας Πύδνας.

makrigialou

agianni

louloudia

Αν, όμως εξαλείψουμε απ’ όλες τις περιπτώσεις τους όρους 2 και 3 και δεν τους λάβουμε καθόλου υπόψη μας, γιατί δεν είναι δυνατό να συμφωνήσουν με την πραγματικότητα, τότε ο τελικός μας πίνακας διαμορφώνεται ως εξής:

1.  Μακρύγιαλος                         +1, 7, 4                                             -5, 6

2.  Αγιάννης                                  +7, 5                                                -1, 4, 6

3.  Λουλούδια                               +1, 7, 5, 6                                        -4

 

Παρ’ όλα αυτά, οι αρχαιολόγοι σήμερα πιστεύουν και μάλιστα, ύστερα απ’ τις ανασκαφές που έγιναν στους γύρω χώρους και τα ευρήματα που ήρθαν στο φως από το 1983 και μετά[17], ότι η θέση της αρχαίας Πύδνας βρίσκεται στη νότια παραλιακή περιοχή του Μακρυγιάλου, όπου είναι και τα ερείπια αρχαίου ναού και του αρχαίου κάστρου του Κίτρους, άσχετα αν η θέση αυτή δεν συμπίπτει με τα λεγόμενα του Διόδωρου[18].

Τελευταία, βρέθηκαν κατάλοιπα ιωνικού ναού (τμήματα κιόνων, κιονόκρανα, θεμέλια κ.λ.π.), ο οποίος χρονολογείται γύρω στο 500 π.Χ., καθώς και παλαιά χριστιανική βασιλική, μεσοβυζαντινός ναός και μεσαιωνικό κάστρο, το ένα χτισμένο πάνω στα ερείπια του άλλου, τα οποία επιβεβαιώνουν τη θέση της Πύδνας και τη μακραίωνη ιστορία της περιοχής.

Επιπλέον, βρέθηκαν κοντά στο κάστρο και στις νοτιότερες απ’ αυτό περιοχές, μακεδονικοί τάφοι, διαφόρων τύπων και μεγεθών, που χρονολογούνται από το τέλος του 4ου ως το τέλος του 2ου π.Χ. αιώνα, άλλοι συλημένοι και άλλοι ασύλητοι. Βρέθηκαν επίσης πολλά αντικείμενα, τα οποία βεβαιώνουν, κατά τους αρχαιολόγους, πως εδώ γύρω απ’ το κάστρο ήταν χτισμένη η Πύδνα και το Κίτρος του Στράβωνα, αν και η θέση αυτή απέχει απ’ τον  Πηνειό πολύ περισσότερο από 120 στάδια, όπως αναφέρει ο μεγάλος ιστορικός, (απέχει γύρω στα 60 χιλμ., 325 στάδια).

Η περιοχή του κάστρου βρίσκεται μέσα στα παλιά όρια του αγροκτήματος του Κίτρους. Με την άφιξη, όμως, των προσφύγων απ’ τον Πόντο και τη Μ. Ασία το 1922 κι ύστερα, το τμήμα αυτό αποσπάστηκε απ’ το αγρόκτημα Κίτρους και παραχωρήθηκε στους πρόσφυγες, οι οποίοι ίδρυσαν το κοντινό στο Κίτρος χωριό Μακρύγιαλος[19].

Ο Στράβωνας, λοιπόν, ορθότατα τοποθέτησε την Πύδνα στην Πιερία και κοντά στις ακτές του Θερμαϊκού. Αυτό δεν αμφισβητείται από κανένα ιστορικό ή γεωγράφο καμιάς εποχής, εκτός απ’ τον Πτολεμαίο, ο οποίος από λάθος τοποθετεί την Πύδνα μεταξύ των ποταμών Αλιάκμονα και Λουδία. Δηλαδή, εκτός της πιερικής γης[20].

Πολλοί ασχολήθηκαν και με την προέλευση του ονόματος της Πύδνας. Ο Έλληνας λόγιος απ’ την Κωνσταντινούπολη Στέφανος ο Βυζάντιος, ο οποίος έζησε κατά το τέλος του 5ου  και αρχές του 6ου αιώνα, έγραψε μεγάλο γεωγραφικό λεξικό «Τα Εθνικά», το οποίο σώζεται κατά το μεγαλύτερό του μέρος σε επιτομή, που συνέταξε αργότερα, την εποχή του Ιουστινιαού, ο γραμματέας Ερμόλαος. Ο Στέφανος, στη σύνταξη του λεξικού του, είχε σαν πηγές τον Εκαταίο, τον Ελλάνικο, τον Ηρόδοτο, το Στράβωνα, τον Παυσανία, τον Ερέννιο, το Φίλωνα, τον Ερατοσθένη, τον Έφορο, τον Πολύβιο, τον Αρτεμίδωρο, τον Ηρωδιανό και άλλους ιστορικούς, γεωγράφους και ποιητές.

Στο έργο του αυτό ο Στέφανος, εκτός απ’ τα γεωγραφικά, εξετάζει και την ιστορία του κάθε τόπου. Αναφέρεται επίσης σε μεγάλους άντρες, που έζησαν κατά καιρούς και κατά τόπους και συμπεριλαμβάνει και άλες σχετικές μαρτυρίες ποιητών και συγγραφέων παλαιότερων εποχών.

Όσον αφορά την Πύδνα,, ο Στέφανος είχε σαν πηγή του το Θεαγένη, ένα συγγραφέα απ’ το Ρίγιο της Σικελίας, ο οποίος έζησε κατά τον 5ο αιώνα και ο οποίος λέγει, ότι το όνομα της Πύδνας προήλθε από παραφθορά της λέξης Κύδνα, που προέρχεται απ’ το κυδνός. Δηλαδή ένδοξος, επιφανής[21]. Και πραγματικά, η Πύδνα υπήρξε ένδοξη και επιφανής πόλη.

Δεν αποκλείεται επομένως, η πόλη αρχικά ή και ο πριν απ’ αυτή οικισμός, αν υπήρχε κάποιος, να λεγόταν Κύδνα και με τον καιρό η λέξη να παραφθάρθηκε σε Πύδνα, όπως παραδέχεται και ο Π. Αναγνωστόπουλος[22] και υποστηρίζει και ο Μελάς[23].

Άλλοι προσπάθησαν να στηρίξουν αλλού την προέλευση του ονόματος της Πύδνας και να εξηγήσουν διαφορετικά το νόημά του. Ο Ευστάθιος π.χ. τη συσχέτισε αργότερα με τα ύδνα. Ρίζες φυτών νόστιμες, που τρώγονται βραστές και ωμές[24], όπως λέγει. Ενώ ο Δήμιτσας τη συσχετίζει πάλι με τα ύδνα, αλλά που κατ’ αυτόν είναι οι νόστιμοι καρποί της κουμαριάς, που φύονταν, όπως πιστεύει, άφθονες τότε στην περιοχή[25].

Επικρατέστερη θεωρείται σήμερα η άποψη του Στέφανου του Βυζάντιου και του Θεαγένη[26].

Πάντως, η Πύδνα υπήρξε σπουδαία και ονομαστή πόλη και με την οικονομική της ευεξία και τη γεωγραφική και στρατηγική της θέση αποτέλεσε για αιώνες το μήλο της Έριδας στη Μακεδονία.

Όπως το Δίο ήταν ονομαστό σα θρησκευτικό κέντρο της αρχαιότητας, έτσι και η Πύδνα ήταν ξακουστή σα ναυτική και εμπορική πόλη. Απ’ το λιμάνι της εξάγονταν τα πιερικά και τα μακεδονικά προϊόντα και ιδίως η περίφημη πιερική ξυλεία. Είναι αποδειγμένο πως τα αθηναϊκά καράβια, οι ονομαστές τριήρεις της θαλασσοκράτειρας Αθήνας κατασκευάζονταν με πιερική ξυλεία, την οποία προμήθευε στους Αθηναίους η Πύδνα απ’ τα δάση της και μέσω του λιμανιού της. Αυτό διαπιστώνεται από μαρμάρινη πλάκα, που βρέθηκε στην Ακρόπολη των Αθηνών και για την οποία θα γίνει λόγος στα επόμενα κεφάλαια. Μεγάλο μέρος του εμπορίου της νότιας Ελλάδας με τις ακτές του Αιγαίου και της Μ. Ασίας διακινούνταν μέσω της Πύδνας και το λιμάνι της ήταν τόπος ξεκούρασης και ανεφοδιασμού των ναυτικών.

Η Πύδνα περιβαλόταν κατά την αρχαιότητα από άλλες ενδιαφέρουσες πόλεις της Πιερίας, οι οποίες την περιέζωναν ημικυκλικά. Αρχίζοντας απ’ τη Μεθώνη και προχωρώντας προς Δυσμάς και Νότο, συναντάμε τις πόλεις Μπάντα, Αιγίνιο, Ακεσαί, Πιερία, Άτηρα και Δίον.

Η Μπάντα βρισκόταν προς τα υψώματα του Παλιού Ελευθεροχωρίου και θα πρέπει να ήταν οικισμός, που δημιουργήθηκε απ’ τους διωγμένους απ’ το Φίλιππο το Β’ Μεθωναίους, ύστερα από την κατάληψη και καταστροφή της πόλης τους απ’ το Μακεδόνα Βασιλιά το 353 π.Χ.. Το αρχαίο Αιγίνιο πιστεύεται πως βρισκόταν στη σημερινή περιοχή της μονής της Παναγίας Μακρυρράχης. Οι Ακεσαί κάπου κοντά στο σημερινό Ελατοχώρι ή στο Μοσχοπόταμο. Η Πιερία στο χωριό Λόφος. Τα Άτηρα στην Κατερίνη και το Δίον στη σημερινή Καρίτσα.

Η  καθεμιά απ’ αυτές έχει και τη δική της ενδιαφέρουσα ιστορία. Όλες, όμως, μετά την πτώση της Πύδνας το 168 π.Χ. κυριεύτηκαν και λεηλατήθηκαν απ’ τους Ρωμαίους.

anadromh sthn istoria tis makedonias
Αλέκος Αγγελίδης

“Αναδρομή στην Ιστορία της Μακεδονίας” – Τόμος Α’,
εκδόσεις ΜΑΤΙ, 1989, 1992

 


[1] .  Δήμητσα Μ.: «Αρχαία Γεωγραφία Μακεδονίας» σελ. 51.- Αναγνωστόπουλου Π.: «Αρχαία Ολυμπική Πιερία», Θεσ/νίκη 1971, σελ. 127. Εκτενέστερη βιβλιογραφία παρατίθεται στο τέλος του 2ου τόμου.

[2]Σκύλακα.: «Περίπλους» σ. 25.

[3] . Στράβων, 331,36.

[4] . Στράβων. 330,20.

[5] . Leake W. M.: «Travels in Northern Greece», London 1835, τ. 3, σ. 429. Ο Leake έφτασε στο Κίτρος στις 22.12.1806. Τότε ήταν 29 χρόνων και είχε το βαθμό του λοχαγού. «Περιηγήσεις στον Ελληνικό χώρο.» Λουκίας  Δρούλια – Αικ. Κουμαριανού – Εμμ. Φραγκίσκου κ.α. σ. 106.

[6] . AD URBEM MANIFASIAM IN SCLAVINICA TERRΑ, έγραφε ο  S. Willibald, ο οποίος, φεύγοντας απ’ τις Συρακούσες, έφτασε στη Μονεμβασιά, τη χώρα της Σκλαβουνίας το 741 (άλλοι λένε το 723).

[7].  Smith W.:  «Dictionary of Greek and Roman Geography», London MDCCCLVII.

[8] . Encyclopaedia Bretannica vol. 19 p. 891. Edition 1969. word  «Pydna». Το ίδιο κάνουν και τα μεγάλα λεξικά W. Smith: «Dictionery of Greek and Roman Geography» και «Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology».

[9]Διόδωρος 13.49.2.

[10] . «… Pydna stood originaly on the sea side but Archelaus removed it to a distance of 20 stades fron the shore. This distance accords with that of the Heights of Ayan fron the sea».Vol. 3 p.433-434).

[11] . Πλούταρχος, Αιμίλιος Παύλος, XXII 10.

[12] . Σε ευθεία γραμμή είναι περίπου 10 χιλιόμετρα.

[13]Βλ. Τοπονύμια στο παρόν βιβλίο.

[14] . Βλ. σχετικό συνοπτικό πίνακα στο παρόν κεφάλαιο.

[15] . Είναι το ρέμα που ξεκινάει απ’ τις χαραδρώσεις της Παλιόστανης, χωρίζει στο διάβα του τα σημερινά αγροκτήματα Κίτρους και Μακρυγιάλου και χύνεται στο Θερμαϊκό.

[16] . Η Πέλλα για παράδειγμα, όπως λέγει ο Δ. Κανατσούλης (Μακεδονικά Μελετήματα, σ. 8) απείχε την εποχή του Στράβωνα από τη θάλασσα 22 χιλιόμετρα, ενώ σήμερα απέχει περίπου 30 χιλιόμετρα. Σε διάστημα δύο χιλιετηρίδων η θάλασσα έφυγε 8 με 9 χιλιόμετρα πιο πέρα.

[17]. « Οι αρχαιολόγοι μιλούν για την Πιερία» Τεύχος Α και Β. Έκδοση ΝΕΛΕ Πιερίας 1985 και 1986.

[18] . Από τη θέση αυτή, το σημερινό Κίτρυς, ο αρχαίος οικισμός του Αρχέλαου, δεν βρίσκεται βόρεια αλλά νοτιοδυτικά. Στην ίδια θέση την τοποθετεί και ο καθηγητής CH. Edson (The tomb of Olympias) με ορισμένες επιφυλάξεις.

[19]Ο Μακρύγιαλος ιδρύθηκε μετά το 1908. Βλ. Παρθενίου Βαρδάκα:  «Περιγραφή Επισκοπής Κίτρους» σ. 63.

[20] . Πτολεμαίος 3.12.12.

[21] . «Κύδνα, πόλις Μακεδονίας Θεαγένης εν Μακεδονικοίς ή κατά παραφθοράν Πύδνα λέγεται».

[22] . Π. Αναγνωστόπουλου «Αρχαία Ολυμπ. Πιερία» σ. 129.

[23] . Μελά, 11.3.1.

[24] . Liddel-Scott, Λεξικό Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης.

[25] .  Δήμιτσα Μ.: «Αρχαία Γεωγραφία Μακεδονίας».

[26] . Σύμφωνα με τον Άγγλο Bagnell J. Burry, The ancient Greek Historians, σ. 10, o  Θεαγένης ήταν ο πρώτος που έγραψε για τον Όμηρο.


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Από τι πέθανε ο Μέγας Αλέξανδρος
    Θεωρείται, και δικαίως, μια από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες της ιστορίας: Πέρα από ικανότατος στρατιωτικός διοικητής, ο Μέγας Αλέξανδρος (356 πΧ- 323 πΧ) σηματοδότησε το τέλος μιας εποχής και την έναρξη μιας νέας, φέρνοντας την Ανατολή και τη Δύση πιο κοντά από ό,τι είχαν έρθει ποτέ άλλοτε στο παρελθόν. Οι κατακτήσεις του αποτέλεσαν την ανατολή της Ελληνιστικής Περιόδου, η επίδραση της οποίας θα συνεχιζόταν για πολλά χρόνια μετά την πτώση των τελευταίων ελληνιστικών βασιλείων- οπότε και ο ρόλος του ως προς την εξάπλωση και επίδραση του ελληνικού πολιτισμού στην παγκόσμια ιστορία δεν μπορεί να αμφισβητηθεί.
  2. Δεν το πιστεύω
    ΓΙΩΡΓΟΣ Κ. ΚΥΡΜΕΛΗΣ Εἶναι φυσικό, σέ τραγικές καί ἐξευτελιστικές γιά την πατρίδα στιγμές πού ἔφεραν στόν τόπο οἱ κακῆ τῆ μοίρα κυβερνῆτες του, νά ψάχνει ἡ μνήμη μας ἀνθρώπους πού ἔδωσαν τή ζωή τους γιά τόν τόπο αὐτό. Πού στέγνωσαν καί ἑκούσια ἀποξήραναν τόν ἐσωτερικό τους κόσμο, τίς ἁπλές καί ἀνθρώπινες χαρές τῆς ἐπίγειας ζωῆς, κι ἀφοσιώθηκαν  κι ἀφιερώθηκαν σέ ἀγῶνες δύσκολους και σκληρούς μόνο καί μόνο νά δοῦν αύτόν τόν πάντα προδομένο τόπο ν΄ἀλλάζει δρόμο καί τρόπο καί βίο. Στή διαιώνια ἱστορία μας ὑπῆρξαν πάντα τέτοιοι ἡγέτες-ἄνθρωποι. Προς τούς ὁποίους προσέτρεχε ὁ λαός σέ στιγμές ἀπελπισίας, τρόμου καί πανικοῦ καί μάλιστα κι ὃταν εἶχαν ἤδη πεθάνει.
  3. Προσωπικότητες της Μακεδονίας
    Μετά αυτή τη σύντομη περιήγηση στο χώρο της Μακεδονίας, περνάμε σε έναν άλλο χώρο, των προσωπικοτήτων της, που προέρχονται από διάφορες πόλεις της και διακρίνονται για τα ποικίλα προσόντα τους. Σε αυτή την αναφορά τηρείται μία χρονολογική πορεία που ξεκινάει τον 5ο αι. με το Στωβαίο Ιωάννη, γραμματικό και συγγραφέα Ανθολογίας της Ελληνικής Γραμματείας. Ακολουθούν δύο άντρες, με το όνομα: Ποσείδιππος, που έζησαν τον 4ο και 3ο αι.
  4. Οι Μακεδόνες - Ε
    ©Πιπίνα Δ. Έλλη (Dr Pipina D. Elles) Sydney, Australia Οι διάδοχοι του Μ. Αλεξάνδρου Τον Περδίκκα (τον αρχαιότερο των στρατηγών του Μ. Αλεξάνδρου που εργάστηκε ολόψυχα για την ενότητα του κράτους το οποίο κληροδότησε στους στρατηγούς του και στους συνεργάτες του, ο Αλέξανδρος, με τον θάνατο του) αντικατέστησε ο Αντίπατρος που πέθανε αποσυρόμε­νος στην Μακεδονία. Ετούτος όρισε ως διάδοχό του τον Πολυσπέρχοντα, αντί του γιου του Κασσάνδρου. Ο Κάσσανδρος όμως αποφάσισε να εκτοπίσει τον Πολυσπέρχοντα. Ήρθε λοιπόν κατά της Μακεδονίας, νίκησε τον Πολυσπέρχοντα στην Πύδνα το 316 π. Χ., συνέλαβε μά­λιστα και καταδίκασε σε θάνατο την Ολυμπιάδα και παν­τρεύτηκε την κόρη της Θεσσαλονίκη[1], την αδερφή του Μ. Αλεξάνδρου. Ο έκπτωτος Πολυσπέρχων, κατέφυγε στους Αιτωλούς.
  5. Το Μακεδονικό Ζήτημα
    Από το 1870 παρουσιάζονται σερβικές και βουλγαρικές διεκ­δικήσεις επί της Μακεδονίας. Η δημιουργία του IMRO (Internal Macedonian Revolutionary Organisation) από τον Goce Delkev και άλλους πέντε Βουλγάρους, στοχεύει στην εξουδετέρωση εξωτερικών επιδράσεων και στην διάσωση της Βουλγαρικής εθνικότητας (όπως καταθέτει ο Ivan Hadzhinicolov[2]), με την ίδρυση της «Μακεδονίας για τους Μακεδόνες». Στην πραγματικότητα όμως οι Βούλγαροι απέβλεπαν στην μέλλουσα προσάρτηση της Μακεδονίας[3] στη χώρα τους τη Βουλγαρία, παρόμοια όπως είχε συμβεί και με την Ανατολική Ρωμυλία (σύμφωνα με τις αποφάσεις του συνεδρίου του Βερολίνου, το 1878).
  6. Οι Μακεδόνες - Δ
    Ο Αλέξανδρος[1], διαδέχτηκε τον πατέρα του Φίλιππο στον θρόνο σε ηλικία είκοσι (20) ετών, ανακηρυχθείς βασιλιάς α­πό τους στρατευμένους Μακεδόνας. Ο Διόδωρος[2] καταθέτει ότι ο Αλέξανδρος από τη μεριά του Φιλίππου ήταν απόγονος του Ηρακλή και από τη μεριά της μητέρας του απόγονος των Αιακιδών. Κληρονόμησε λοιπόν –σύμφωνα με την ελληνική παράδοση και πεποίθηση- σπουδαία φυσική δύναμη και ποιότητες ήθους.
  7. Οι Μακεδόνες - Γ
    ©Πιπίνα Δ. Έλλη (Dr Pipina D. Elles) Sydney, Australia Ο Φίλιππος Αγνώστου - Jastrow (2006), Κοινό Κτήμα, https://commons. wikimedia.org/ w/index.php?curid=640435 Σε ετούτη τη δύσκολη περίοδο για τη Μακεδονία, ανεβαίνει στην εξουσία ο γιος του Αμύντα Γ’, ο Φίλιππος, μόλις 23 ετών. Στην αρχή ορίζεται ως επίτροπος του ανήλικου ανιψιού του, γιου του Περδίκκα.  Σύντομα όμως στέφεται Βασιλιάς ο ίδιος. Υπό τη βασιλεία του  η Μακεδονία γνωρίζει, όσο ποτέ άλλοτε, μεγάλη στρατιωτική και πολιτική ακμή. Ο Πυθαγόρειος φιλόσοφος Παμμένης, διδάσκαλος του Φιλίππου στις Θήβες, την περίοδο που νεαρός (στα δεκαπέντε του) ο Φίλιππος είχε κρατηθεί ως όμηρος και μάλιστα για περισσότερο από δύο χρόνια[1], λέει ότι ο μαθητής του αγά­πησε τον πολιτισμό που γνώρισε στη Θήβα και μελέ­τησε τα στρατιωτικά πράγματα των Θηβαίων. Μετά από τον φόνο του Πτολεμαίου, ο Περδίκκας, αδερφός του Πτολεμαίου, διόρισε τον Φίλιππο διοικητή επαρχίας στην Μακεδονία, όπου εκείνος συγκρότησε και οργάνωσε στρατό, σύμφωνα με τις δικές του γνώσεις και αντιλήψεις. Με αυτόν τον στρατό επιβλή­θηκε εν γένει, στους Μακεδόνες.
  8. Οι Μακεδόνες - Β
    Η μάχη της Χαιρώνειας[1] δεν ήταν το τέλος της Ελληνικής Ιστορίας, όπως μερικοί ιστορι­κοί του 19ου αι. υποστήριξαν, αλλά η αρχή ενός και­νούργιου κεφαλαίου στην Ελληνική Ιστορία. Οι Ελληνιστικοί χρόνοι υπήρξαν για την Ελλάδα η χρονική περίοδος κατά την οποία η Ελληνική γλώσσα υπερβαίνει τα τότε Ελληνικά σύνορα και αποβαίνει «παγκόσμια». Ετούτη την περίοδο έχουμε τη δημιουργία σπουδαίων έργων. Από τον όρο της Αγίας Γραφής[2] «Ελληνισταί», ο Joh Gust. Droysen υιοθετεί και χρησιμοποιεί τους όρους «Ελληνιστικοί χρόνοι» και Hellenismus (Ελληνισμός). Άλλοι τοποθετούν την έναρξη των Ελληνιστικών χρόνων στα μέσα του 4ου αι.[3] Ετούτη η εκδοχή ενισχύεται από τον τάφο του «Petosiris» στην Ερ­μούπολη της Αιγύπτου[4], από τον πάπυρο των «Περσών» του Τιμόθεου στο Abousir-el-Meleq[5] και από το Μαυσω­λείο του Δυνάστη της Καρίας, Μαύσωλο[6].
  9. Οι Μακεδόνες - Α
    Οι Αρχαίοι Μακεδόνες, ανήκουν στα Ελληνικά φύ­λα τα οποία με την κάθοδο των Δωριέων[4], στο τέλος της 2ης π. Χ. χιλιετηρίδας, εγκαταστάθηκαν στο ΒΑ τμήμα της Ελληνικής Χερσονήσου. Οι Μακεδόνες δεν προχώρησαν προς νότο, όπως έκαναν τα υπόλοιπα Ελληνικά φύλα, αλλά παρέμειναν στο τμήμα αυτό της Ελληνικής γης η οποία απέβη η πατρίδα τους και ονομάστηκε από αυ­τούς "Μακεδονία"
  10. Μακεδονία σημαίνει...
    Ο Stephen G. Miller, Επίτιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Berkley, Καλιφόρνια, ΗΠΑ, εξηγεί σε επιστολή του ότι γιατί τα Σκόπια σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να ονομάζονται Μακεδονία. Συγκεκριμένα, γράφει ο διάσημος Αμερικανός Καθηγητής προς τον Εκδότη του Archaeology...
  11. Μακεδονικος Αγωνας 1904 -1908
    Διάλεξη στη Μελβούρνη, Αυστραλία, στις 03 Νοεμβρίου 2013. Η διάλεξη διοργανώθηκε από την Ένωση Θεσσαλονικέων "Ο Λευκός Πύργος", την Κοινότητα Ώκλη και Περιχώρων το Ημερήσιο Ελληνικό Κολλέγιο Oakleigh Grammar και την Ελληνική Σχολή Ζήνων Μελβούρνης στο πλαίσιο 29ων γενεθλίων της αδελφοποίησης μεταξύ των πόλεων Θεσσαλονίκης και Μελβούρνης.
  12. Κρουσοβο - Γευγελη
    Θεωρείται ότι το όνομά της έχει κοινή ρίζα με τα «Κρούσια» και προέρχεται από το μακεδονικό όνομα «Κρούσσος». Η ελληνική κοινότητα του Κρουσόβου, βλαχόφωνη στην πλειονότητά της, ήταν μια από τις ανθούσες του βορειομακεδονικού χώρου. Πληθυσμιακά γνωρίζουμε ότι το 1856 το Κρούσοβο είχε 18.000 κατοίκους, κυρίως βλαχόφωνους Έλληνες και λίγους Αλβανούς και Βούλγαρους.
  13. Οχριδα
    Ιδρύθηκε την εποχή του Χαλκού από τον Κάδμο με το όνομα Λυχνίδα ή Λυχνιδός. Πρόκειται για μια από τις αρχαιότερες ελληνικές πόλεις και αποτέλεσε, κατά τους ιστορικούς τηΒόρειο Ακρόπολη του Ελληνισμού. Η σύγχρονη πόλη της Αχρίδας βρίσκεται πάνω στα ερείπια της αρχαίας ελληνικής πόλης Λυχνιδού, που η ίδρυσή της τοποθετείται τον 6ο αιώνα π.χ. Στα βυζαντινά χρόνια τη συνατάμε ως Ιουστινιανή.
  14. Στρώμνιτσα
    Η αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή έχει αποκαλύψει πλήθος αρχαίων ελληνικών αγαλμάτων, αγγείων, νομισμάτων, ελληνικών (και λίγων ρωμαϊκών) επιγραφών. Εδώ στην αρχαιότητα υπήρχε η ελληνική πόλη Αστραίον. Στη ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο θα συναντήσουμε την πόλη ως Τιβεριούπολη. Στην πόλη αυτή μαρτύρησαν το 362, επί Ιουλιανού, οι «δεκαπέντε μάρτυρες».
  15. Οι Ελληνες στη FYROM
    Η ένταση μεταξύ των δύο χωρών και το ανεπίλυτο πρόβλημα με την οριστική ονομασία της νέας αυτής χώρας, δημιούργησαν εντάσεις και αύξησαν τις προκαταλήψεις και στις δύο πλευρές των συνόρων. Η υποχώρηση του σλαβομακεδονικού εθνικισμού, που εκτιμώ ότι είναι η κύρια πηγή έντασης, και ο έντιμος συμβιβασμός ανάμεσα στις δύο χώρες...
  16. Οι Αλυκες του Κιτρους
    Στην παραλία του Κίτρους και στην αρχαία θέση Αθεράδα, όπου και το ακροτήριο Αθερίς, εκεί που πιστεύονταν και πιστεύεται ότι υπήρχε το αρχαίο λιμάνι της Πύδνας, υπάρχουν σήμερα εγκαταστάσεις παραγωγής άλατος. Οι Αλυκές.
  17. Το Κονακι του Κιτρους
    Την τελευταία περίπου εκατονταετία της τουρκοκρατίας, το Κίτρος ήταν τσιφλίκι της οικογένειας Μπίτζιου και μεταβιβάζονταν κανονικά απ’ τον πατέρα στο γιο. Σπουδαιότερος και πιο γνωστός απ’ αυτούς ήταν ο Νικόλαος Μπίτζιος ή Νικολάκης, όπως τον έλεγαν, που έζησε στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα.
  18. Η ιστορια του Ρουπελ
    Η Ιστορία ενός λαού δεν είναι μόνον οι λαμπρές του νίκες και τα φανταχτερά κι ένδοξα κατορθώματά του, αλλά αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της και τα σφάλματα και οι αποτυχίες του, γι’ αυτό και είναι επιβεβλημένο, τα μελανά αυτά σημεία της ζωής του, όσο σκοτεινά κι αν είναι, να γίνονται γνωστά και να κοινολογούνται ανεπηρέαστα, σαν καθαρώς ιστορικά γεγονότα και να ερευνούνται με το ίδιο ενδιαφέρον, όσο κι εκείνα που τον προβάλλουν σα λαό και λαμπρύνουν το παρελθόν του.
  19. Μακεδονια - Πυδνα και Χριστιανισμος
    Ο Απόστολος Παύλος, στη διάρκεια της δεύτερης περιοδείας του (52 ή 53 μ.Χ.), προερχόμενος απ’ τη Βέροια και πηγαίνοντας για τη Νότια Ελλάδα, πέρασε, σύμφωνα με την παράδοση, απ’ τη διπλανή Μεθώνη, όπου και επιβιβάστηκε σε πλοίο για την Αθήνα. Από κει «εξαπέστειλαν (αυτόν) οι αδελφοί, πορεύεσθαι ως επί την θάλασσαν»1.
  20. Μακεδονια - Αρχαιο Κιτρος
    Με την κατάκτηση της Μακεδονίας απ’ τον Αιμίλιο Παύλο και τα μέτρα που πήρε το Συνέδριο της Αμφίπολης κι ύστερα απ’ την κατάπνιξη των επαναστάσεων, που επακολούθησαν με τον Ανδρίσκο και τον Αλέξανδρο, η Πύδνα, σαν που υπέστη και τις μεγαλύτερες καταστροφές απ’ τους πολέμους και που αντιμετώπισε πρώτη το οξύ μένος των Ρωμαίων, πέφτει σε οικονομική και κοινωνική στασιμότητα και παρακμή.
  21. Μακεδονια - Επανασταση στην Πυδνα
    ΚΕΦΑΛΑΙΟ  ΟΓΔΟΟ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΥΔΝΑ ΤΟ 148 π.Χ. Τρία χρόνια μετά τη μάχη της Πύδνας, η ρωμαϊκή Σύγκλητος έστειλε αντιπροσώπους της στη Μακεδονία,
  22. Μακεδονια - Αιμιλιος Παυλος και ο θριαμβος
    Ο Αιμίλιος Παύλος γεννήθηκε το 230 ή 229 π. Χ.. Προερχόταν από αριστοκρατική οικογένεια του οίκου των Αιμιλίων. Λέγεται πως ήταν ελληνικής καταγωγής και πως ο πρόγονός του Μάμερκος ήταν γιος του σοφού Πυθαγόρα και ονομάστηκε Αιμίλιος «δια την αιμυλία λόγου και χάριν». Ο Παύλος είχε τύχει καλής μόρφωσης, σύμφωνα με τη ρωμαϊκή και την ελληνική παιδεία κι αγαπούσε τον ελληνικό πολιτισμό. Από μικρός είχε εκπαιδευτεί και στα όπλα κι είχε διακριθεί και στον τομέα αυτό.
  23. Μακεδονια - Πριν τη μαχη της Πυδνας
    Αφού είδαμε περιληπτικά και με μεγάλη συντομία πώς πάτησαν πόδι οι Ρωμαίοι στην Ελλάδα και πώς κατάφεραν να ενισχύσουν και να ισχυροποιήσουν τις θέσεις τους στο έδαφός της, ας δούμε πώς εξελίχτηκαν τα πράγματα στη Μακεδονία, ύστερα απ’ το θάνατο του Φιλίππου του Ε’ και την άνοδο του Περσέα στο θρόνο.
  24. Μακεδονια - Η Πυδνα 500 - 323 π.Χ.
    Απ’ την ενδοχώρα των Βαλκανίων, την Ιλλυρία και τη Μακεδονία, κατέβηκαν κατά καιρούς οι διάφορες ελληνικές φυλές (Ίωνες, Δωριείς, Πελασγοί κ.λ.π.), οι οποίοι και κατοίκησαν τη Μακεδονία και τη Νότια Ελλάδα. Κι απ’ τις πόλεις πάλι της νότιας Ελλάδας ξεκίνησαν αργότερα κύματα Ελλήνων αποίκων, για να κατοικήσουν τα παράλια του Αιγαίου, της Μεσογείου, του Πόντου κ.λ.π.. Κι άλλοτε μεν έδιωχναν παλιούς κατοίκους ή αφομοίωναν υπάρχοντες βαρβαρικούς οικισμούς, άλλοτε δε ίδρυαν κανούριες πόλεις και δημιουργούσαν νέα κέντρα ζωτικά και αξιόλογα, τα οποία επέζησαν χιλιάδες χρόνια κι έγραψαν μακραίωνη κι ενδιαφέρουσα ιστορία, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ιστορική γενικά εξέλιξη των περιοχών που δέσποζαν.
  25. Μακεδονια - Ο Πρωτος Οικισμος
    Η Πύδνα πιστεύεται πως χτίστηκε κατά τον 8ο ή 7ο π.Χ. αιώνα απ’ τους Ερετριείς της Εύβοιας, όπως και η παρακείμενη Μεθώνη[1]. Υπάρχει πιθανότητα στη θέση της Πύδνας να βρήκαν τότε οι Ερετριείς κάποιον άλλο οικισμό, με το ίδιο ή άλλο όνομα, γύρω απ’ τον οποίο να έχτισαν την καινούρια πόλη τους. Την πιθανότητα αυτή ενισχύουν οι πρόσφατες διαπιστώσεις των αρχαιολόγων, που μελέτησαν το μικρό τύμβο, τον οποίο και εντόπισαν το 1981 στην περιοχή του Παλιόκιτρους. Η κατασκευή του τύμβου αυτού ανάγεται στο τέλος της εποχής του χαλκού και στις αρχές της εποχής του σιδήρου.
  26. Το λιμάνι της Πύδνας
    Η Πύδνα είχε αποκτήσει κατά καιρούς ξεχωριστή δύναμη και ιδιαίτερα την εποχή του Φιλίππου του Β’ είχε τονιστεί πολλές φορές απ’ το Δημοσθένη, το μεγάλο ρήτορα των αιώνων, η ζωτικότητά της και η μεγάλη σημασία της, σ’ ότι αφορούσε την ισορροπία των δυνάμεων στον τότε Ελλαδικό και στο Μεσογειακό γενικότερα χώρο. Κι όλη αυτή η διάκριση και η σπουδαιότητα της Πύδνας οφείλονταν στον πλούτο της, στη γεωγραφική της θέση και περισσότερο στο ζωτικής σημασίας λιμάνι της.
  27. Μακεδονία - Μετά τη Μάχη της Πύδνας
    Αμέσως μετά την εκπόρθηση της Πύδνας, ο Αιμίλιος Παύλος έστειλε πρέσβεις του στη Ρώμη, για να αναγγείλουν την περήφανη νίκη του στη Σύγκλητο. Η αντιπροσωπεία αυτή αποτελούνταν από τρεις αξιωματικούς του με επικεφαλής το Μέτελλο. Λίγες μέρες πριν απ’ την τελική νίκη του Αιμιλίου, κυκλοφόρησε φήμη στον ιππόδρομο της Ρώμης, ότι οι Ρωμαίοι νίκησαν τον Περσέα στη Μακεδονία. Το πράγμα, όμως, πέρασε σαν ένας φευγαλέος ψίθυρος και ξεχάστηκε, γιατί δεν υπήρχε συγκεκριμένη πληροφορία. Παρ’ όλα αυτά, ο λαός έτρεξε στους ναούς και πρόσφερε θυσίες και θυμιάματα στους βωμούς, παρακαλώντας τους θεούς να βγάλουν αληθινές αυτές τις φήμες.
  28. Μακεδονικό Πρόβλημα - μέρος β'
    Κι εδώ, ο ρόλος των σλαβόφωνων Ελλήνων, που γεννήθηκαν στην Ελλάδα και ήρθαν στην Αυστραλία με ελληνικά διαβατήρια κι αρνούνται τώρα την πατρίδα τους, έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Όλα αυτά είναι εκείνα που, προβαλλόμενα κατάλληλα, συγκινούν ως ένα βαθμό τη διεθνή κοινή γνώμη, η οποία και θα πρέπει να μας ενδιαφέρει περισσότερο. Το όνομα δε Μακεδονία, Μακεδόνες κλπ., φέρνει ακόμα στη μνήμη του πολύ κόσμου του εξωτερικού, που δεν γνωρίζει ιστορικές λεπτομέρειες και αρχαιολογικές, εθνολογικές και γλωσσολογικές ιδιαιτερότητες
  29. Μακεδονικό Πρόβλημα - μέρος α'
    Το Μακεδονικό ζήτημα, όπως είναι γνωστό στις μέρες μας, είναι ένα παρακλάδι ή παράγωγο, κατάλοιπο του μεγάλου Ανατολικού Ζητήματος, του οποίου η αρχή ή καλύτερα η διπλωματική του διατύπωση πάει 140 χρόνια πίσω. Οι τότε Μεγάλες Δυνάμεις, Αγγλία, Ρωσία και Αυστρία εποφθαλμιούν τα εδάφη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, η οποία αρχίζει να καταρρέει και κάθε μια απ’ αυτές ετοιμάζεται και προσπαθεί, με την πτώση του σουλτάνου, να ιδιοποιηθεί, όχι μόνο το πιο μεγάλο αλλά και το πιο ζωτικό τμήμα της καταρρέουσας αυτοκρατορίας.
  30. Η Μαχη της Πυδνας
    Η μάχη της Πύδνας είναι ένα σημαντικότατο ιστορικό γεγονός, γιατί η έκβασή της σημάδεψε βαθιά την πορεία της ανθρωπότητας. Επέδρασε ουσιαστικά στην εξέλιξη του κατοπινού κόσμου κι επηρέασε ανεπανόρθωτα τα βήματα και το μέλλον της φυλής μας. Εδώ, στα χώματα τα δικά μας, στις ρεματιές και στους λόφους της Πιερίας, που ανεβοκατεβαίνουμε κάθε μέρα εμείς αδιάφοροι και από άγνοια, πριν από 2152 χρόνια συγκρούστηκαν δυο κόσμοι...