Ιατρική, θρησκεία και μουσουλμανικό στοιχείο

Σύριγγα

Ένα πραγματικά από τα πλέον ενδιαφέροντα πεδία έρευνας τούτης της μελέτης είναι και η ιατρική σε σχέση με τη θρησκευτικότητα του μουσουλμανικού κόσμου. Ενός κόσμου που συνοικούσε για χρόνια πολλά με το αντίστοιχο χριστιανικό, μέσα σ’ ένα περίεργο πλέγμα σχέσεων διαμορφωμένο στο διάβα του χρόνου.

Με όλους τους ερευνητές μάλιστα να συμφωνούν.

Σε γενικές γραμμές ήταν από καλές έως και άριστες.[1] Εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων που θεωρούσαν περίπου τις σχέσεις ως λυκοφιλίες, οι οποίες όμως δεν επιβεβαίωναν κανένα κανόνα. Επί πλέον εξαρτώμενες εν πολλοίς από τις χρονικές συγκυρίες ή τα διάφορα γεγονότα που κατά καιρούς επηρέαζαν θετικά ή αρνητικά. Όπως για παράδειγμα οι Ρωσσοτουρκικές διενέξεις ή ακόμα περισσότερο, οι Ελληνοτουρκικές, με την άρχουσα κυρίως τάξη να δέχεται τον όγκο των πιέσεων, μιας και η τύχη των φτωχών ήταν περίπου όμοια παντού και πάντοτε… και χωρίς εξαιρέσεις της θρησκείας.

Επιπλέον, η αναγκαστική συνοίκηση διαμόρφωσε και πολλά στοιχεία της παράδοσης σε όλους τους τομείς. Από την καθημερινότητα, έως και τα θρησκευτικά δρώμενα. Ταύτισε καταστάσεις, δρώμενα, πρόσωπα, καθημερινότητα…[2]

Έτσι οι τοπικοί μύθοι και οι δοξασίες αφομοιώθηκαν περίπου ομοιόμορφα εκατέρωθεν, οι Μπεκτασήδες και οι Μεβλεβήδες απορρόφησαν αρχαίες παγανιστικές και χριστιανικές λατρευτικές παραδόσεις, ο Χατζή Μπεκτάς, ιδρυτής του ομώνυμου τάγματος ταυτίσθηκε με τον Άγιο Χαράλαμπο, ο Ελβάν Τσελεμπί με τον Άγιο Θεόδωρο[3] κλπ…

Βεβαίως και το σπουδαιότερο.

Πίστευαν στις θεραπευτικές ικανότητες αρκετών αγίων του χριστιανικού πανθέου.

Ή σε αρκετούς τρόπους δράσης, που αποσκοπούσαν στην υγεία, της χριστιανικής παράδοσης. Χωρίς καμία μάλιστα επικριτική στάση από μέρους των υψηλόβαθμων κληρικών και των δυο πλευρών.

 

Έτσι:

  • Στο Προκόπι, για παράδειγμα, όταν ξέσπασε επιδημία χολέρας, οι Τούρκοι ζήτησαν από τη Χριστιανική κοινότητα να περιφέρουν στην Τουρκική συνοικία της πόλης το λείψανο του Αγίου Ιωάννη του Ρώσσου…[4]

Παρατήρηση

Οι θεραπευτικές δυνατότητες του Αγίου Ιωάννη του Ρώσσου ήταν γνωστότατες σε όλη την περιοχή της Καππαδοκίας, στο σκήνωμα του οποίου προσέτρεχαν χριστιανοί και μουσουλμάνοι. Χαρακτηριστικές είναι και οι επόμενες μαρτυρίες.[5]

α-«Κατά τα τελευταία χρόνια είχαμε τον Τούρκο Νουρή υπάλληλο του Δημαρχείου μας. Ήταν ζωηρός και όσο έπαιρνε καλός και κακός. Με τους χριστιανούς τα πήγαινε καλά γιατί βρήκανε τη φλέβα του και τον μπούκωναν(δωροδοκούσαν) κανονικά.

Η μακαρίτισσα η πεθερά μου συχνά του έδινε παχσίσια κι αυτός ήτανε πρόθυμος στις υπό τύπον παράκλησης διαταγές της.

Συχνά ο Νουρής της εξομολογούνταν τους καημούς του.

Ένας από τους δυνατότερους ήταν πως τα παιδιά του γεννιόνταν, αλλά δε ζούσαν. Τότε η πεθερά μου του σύστησε να πάει στο Κάστρο, στον όσιο Ιωάννη το Ρώσο, να του ανάψει ένα κερί και να του ατατήσει (αφιερώσει) το παιδί για να σωθεί.

Ο φίλος ο Νουρής μια μέρα, που ήτανε άρρωστο πολύ το μόνο αγόρι που είχε, πήγε αποστολή στο Κάστρο. Περνώντας από την εκκλησία του Οσίου Ιωάννη του κατέβηκε να ανάψει ένα κερί στον άγιο και να τον παρακαλέσει να σώσει το αγόρι του που ήτανε βαριά άρρωστο και του υποσχέθηκε να του δώσει τόσες οκάδες κερί όσο ζύγιζε το παιδί του, αλλά και να μοιράσει λεφτά στη φτωχολογιά.

“Ένα κερί ας ανάψω σ’ αυτόν…” είπε και άναψε ένα κερί κοντά στο λείψανο του αγίου.

Επιστρέφοντας περίλυπος κατά το δειλινό στο χωριό του λέει η γυναίκα του πως το παιδί ήταν καλύτερα και μάλιστα πως του είχε δώσει και έφαγε γάλα…

Μετά ένα μήνα περπατούσε μια χαρά…

Κατενθουσιασμένος ο Νουρής κι αποδίδοντας το θαύμα στον Όσιο Ιωάννη εκτελεί την υπόσχεσή του. Το παιδί, το μόνο του παιδί έζησε και μεγάλωσε…»

β- «…Τα πρώτα παιδιά της Χανιφέ ήτανε κορίτσια και το είχε μεράκι (καημό) που δεν έκαμε αγόρια… Πολλές της λέγανε διάφορα γιατροσόφια για να “ποίκ” (γεννήσει) αγόρια, αλλά δεν έπιασε κανένα. Στο τέλος η γειτόνισσά μας η Ευτυχία, αν θυμάμαι καλά, της είπε πως αν θέλει να κάμει αγόρια να σηκωθεί και να πάει στον “Γιωγάν Πρόδρομο” στο μοναστήρι και εκεί να κάμει όλα τα συνήθεια και να παρακαλέσει τον άγιο…

Έτσι και έκανε.

Πήγε μαζί με τη μάνα μου και κλαίγοντας παρακάλεσε τον άγιο… «τσάνημ Ιωάννης Πρόδρομος, πανά πιρ’ ογλάν παγησλά» (Άγιε Ιωάννη Πρόδρομε, ένα αγόρι χάρισέ μου) και…προσκυνώντας τον άγιο έσκισε ένα τμήμα από το σαλβάρι της, το έκανε μικρότερα κομμάτια και τα έδεσε στην παρακείμενη μουριά…

Μετά την πήγε στον ιερέα ο οποίος κάτω από το πετραχήλι του παρακάλεσε και αυτός τον άγιο για να εισακουστεί η παράκλησή της….

Μετά από ένα σχεδόν χρόνο, στα 1882, παραμονή της εορτής του Πέτρου και Παύλου γεννιότανε δυο αγόρια κίζια (δίδυμα)…»

  • Στη Μαμασό, επίσης, κάθε χρόνο στις 2 Σεπτέμβρη, εορτή του αγίου Μάμα, στην ομώνυμη εκκλησία κατέφευγαν άρρωστοι μουσουλμάνοι και χριστιανοί… παράλυτοι, φρενοβλαβείς, αλλά και άτεκνες γυναίκες, προσφέροντας μάλιστα τα αντίστοιχα τάματα.[6]
  • Οι δερβίσηδες κάθε χρόνο στη γιορτή του Χατζή Μπεκτάς έβραζαν και προσέφεραν το αντίστοιχο κουρμπάνι με τον Ασουρέ[7] στους πιστούς που επισκέπτονταν τον τάφο του Αγίου, μεταξύ των οποίων και αρκετοί χριστιανοί που πίστευαν στις θεραπευτικές ιδιότητες του προσφερομένου αγαθού.
  • Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος ήταν προστάτης του Γκέλβερι.

Αμέτρητοι πιστοί από τα γύρω χωριά, πλούσιοι- πτωχοί, εγγράμματοι- αγράμματοι, χριστιανοί και μουσουλμάνοι, επισκέπτονταν την εκκλησιά του προσφέροντας τάματα και ζητώντας το έλεός του για τη γιατρειά τους.

  • Το κλήμα ήτανε μια παιδική αρρώστια, κυρίως νηπίων, όπου βγάζανε σπυριά και κοκκινάδες στο κεφάλι και σε όλο το σώμα. Ως θεραπεία οι ειδικοί συνιστούσαν το περιεχόμενο μιας κανάτας, μισό κρασί- μισό νερό, διαβασμένης από τον ιερέα του χωριού, με το οποίο άλειβαν χείλη και κεφάλι…Θεραπεία την οποία ακολουθούσε και το μουσουλμανικό στοιχείο, μιας και οι μανάδες δανείζονταν το θεραπευτικό βάλσαμο από τα χριστιανικά σπίτια[8].
  • Το λούσιμο στο αγίασμα του μοναστηριού του Αγίου Νικολάου, στην περιοχή της Σινασσού, θεωρούνταν πηγή υγείας ψυχής και σώματος…Για όλους. Ρωμιούς μα και Τούρκους, που έρχονταν από παντού για να λουσθούν ολόσωμοι στο αγιασματάρι.[9]

Ενδεικτική και τα μάλα χαρακτηριστική είναι η παρακάτω μαρτυρία…

 

«Ενθυμούμαι κατά το έτος 1921, μια Αυγουστιάτικη μέρα, ήλθε ένα αμάξι και σταμάτησε μπροστά στην πόρτα μας. Βλέπουμε και κατεβαίνουν από το αμάξι ένας άνδρας και δυο χανούμισσες με τον φερετζέ… καλοφορεμένοι και οι τρεις. Ήταν ο Καϊμακάμης, υποδιοικητής της Αβανισσού, τρεις ώρες μακριά από το χωριό μας…

Ήρθαν για να τους πάμε στον Άγιο Νικόλαο προς θεραπεία της κουνιάδας του Καϊμακάμη που της πονούσε αδιάκοπα το κεφάλι και παρόλο που την είδαν πολλοί γιατροί και της δώσανε λογής λογής φάρμακα, γιατρειά δεν είδε καμιά.

Τις οδήγησε η κυρία μου την άλλη μέρα στον Άγιο Νικόλαο… αυτή χαρούμενη και αυτές φοβισμένες. Μπήκαν οι δυο αδελφές , η χανούμισσα και η κουνιάδα στο αγιασματάρι και λούστηκαν ολόσωμες. Λούσθηκαν τρεις μέρες κατά σειρά. Μετά κάθε λούσιμο έρχονταν χαρούμενες στο σπίτι και ησύχαζαν. Κατά το βράδυ έρχονταν ο ιερέας της ενορίας μας και τις έψελνε το κεφάλι με το πετραχήλι στο λαιμό…Η κουνιάδα του Καϊμακάμη μας διαβεβαίωσε ότι θεραπεύτηκε…»

 

Επίσης περί του αγιάσματος της μονής του Αγίου Νικολάου και των θεραπευτικών δυνατοτήτων του, υπάρχουν αρκετές αναφορές …μεταξύ των οποίων πως, «δύναται να περιλάβη περί τους δισχιλίους προσκυνητάς, προστρέχουσι δε εις τον ναόν τούτο πολλοί εκ τε των πέριξ και των εντοπίων χριστιανών και Οθωμανών ασθενείς προσκυνηταί, ίνα θεραπευθώσι πεποιθότες εις την θαυματουργόν του Αγίου δύναμιν…»[10]

  • Το δέσιμο τμήματος υφάσματος σε δένδρα για θεραπευτικούς σκοπούς μας είναι γνωστό.[11] Έξω από τη λαξεμένη εκκλησιά του «Γιωγάν Προδρόμου, στην περιοχή του Ουργκιούπ, για παράδειγμα, δίπλα στο αγίασμα, υπήρχαν μερικά δένδρα στα οποία μετά το πλύσιμό τους Ρωμιοί και Τούρκοι αφού σχίζανε από το ιμάτι τους (πουκάμισο) κομμάτι, το δένανε στα κλαδιά λέγοντας «σύρε στα άγρια βουνά στα άγρια λαγκάδια…».

Με τούτη την πράξη να θεωρείται ως το πλέον κατάλληλο θεραπευτικό μέσο για τις ασθένειες της σητμά (θέρμης)…

  • Τα μισχάδια ήταν γνωστά, αλλά και τα φυλακτά επίσης.[12]

Όπως επίσης οι δυνατότητες και των δυο για προστασία από το κακό και τις διάφορες ασθένειες. Το αξιοσημείωτο πάντως ήταν πως και τα δυο αποτελούσαν αντικείμενα πίστης και για τις δυο θρησκευτικές κοινότητες.

  • Θα περίμενε κανείς πως το πέρασμα κάτω από τον Επιτάφιο ή το διάβασμα του ιερέα για θεραπεία κάποιου ασθενούς ήταν μάλλον χριστιανική προνομία. Και όμως, έχουν καταγραφεί απειράριθμες περιπτώσεις χρήσης αυτού του δικαιώματος και από το μουσουλμανικό στοιχείο. Με μια διαφορά. Το διάβασμα γινότανε χωρίς το πετραχήλι…[13]
  • Στο μακρινό Μισθί πάλι ως θεραπευτής σε αρκετές δύσκολες μάλιστα περιπτώσεις, αναφέρεται ο Άγιος Ηλίας. Εννοείται χωρίς καμία διάκριση. Έτσι «ένας τούρκος από το Εντίες που είχε πιαστεί η γλώσσα του παιδιού του, έφερε λάδι στον άγιο, και το παιδί του έγινε καλά…»[14]
  • «Στο Μιρασκί, μια ώρα από το Τσαρικλί, έσκαψαν κάποτε και βρήκαν μια υπόγεια εκκλησία και μια εικόνα…Είχε δει αυτή την εκκλησία στον ύπνο της μια γυναίκα και από τότε πήγαιναν κάθε Κυριακή τα κορίτσια και τα παλικάρια με κεριά, λάδια και θυμίαμα και την άναβαν…Οι άρρωστοι, μουσουλμάνοι και χριστιανοί έταζαν κουρμπάνια, πήγαιναν καϊμάκια, όρνιθες, ό,τι είχαν για να γίνουν καλά…»[15]
  • Ο αγιασμός για τον χριστιανικό πληθυσμό ήταν ιερός και επιβεβλημένος.

Ιδιαίτερα μάλιστα αυτός των Φώτων με τον οποίο καθαγίαζαν τα πάντα, αλλά κρατούσαν και για θεραπευτικούς σκοπούς. Την ίδια πίστη απέδιδε και το μουσουλμανικό στοιχείο που σε αρκετές περιπτώσεις ζητούσε και ράντιζε τους αρρώστους του, αλλά και τα χωράφια του για καλή καρποφορία…

Στο Χαλβάντερε μάλιστα μεταξύ των κολυμβητών υπήρχαν και μουσουλμάνοι που πέφτανε στα νερά για να πιάσουν τον σταυρό…[16]

Επίσης έχει καταγραφεί πως:

  • Στα Φάρασα, κατά την ανάγνωση των δώδεκα Ευαγγελίων γονάτιζαν και οι μουσουλμάνοι, κατά τη συνήθεια των χριστιανών, προσδοκώντας την ίαση των ασθενειών τους…
  • Στο Ακσεράϊ, επίσης, μουσουλμάνες παρευρίσκονταν στη Δεύτερη Ανάσταση και γονάτιζαν κατά την ανάγνωση του Ευαγγελίου για να γιατρευτούν…[17]
  • Πως το αγίασμα της Αγίας Φωτεινής φυλούσε μια τουρκάλα που ήταν παράλυτη και γιατρεύτηκε την ημέρα των εγκαινίων του αγιάσματος…[18]
  • Οι Τούρκοι άρρωστοι ζητούσαν τη στάχτη του θυμιατηριού του Αγίου Αρσενίου την οποία διέλυαν σε νερό, την έπιναν και γίνονταν καλά…[19]

Την ημέρα της μνήμης του Αγίου κατέφευγαν στους ναούς, διέμεναν όλη τη νύχτα, ακολουθούσαν τα λατρευτικά έθιμα των χριστιανών με σκοπό την απαλλαγή τους από τις παθήσεις και γενικώς την προφύλαξή τους από τις ασθένειες…[20]

  • α-Οδηγούσαν τα παιδιά που αργούσαν να μιλήσουν στα ερείπια του κατεδαφισμένου παρεκκλησίου των Αγίων Θεοδώρων στα Φλαβιανά, προσδοκώντας το λύσιμο του «δεσίματος» της γλώσσας και την εξαφάνιση της αλαλίας.

β- αλλά και στο υπόγειο παρεκκλήσι του Αγίου Παντελεήμονα μετέφεραν τους ασθενείς που έπασχαν από ψυχικές νόσους, δηλαδή επιληψία, τρέλα, καταθλίψεις…[21]

  • Ιδιαίτερες τιμές απολάμβανε ο άγιος Μάμας (Σαμάς Μπαμπά) και από το μουσουλμανικό στοιχείο, το οποίο μάλιστα δεν άφησε στους χριστιανούς να πάρουν το λείψανό του κατά την Ανταλλαγή ισχυριζόμενο πως «είναι και δικός τους άγιος». Στην εκκλησία του λοιπόν κατέφευγαν τα άτεκνα ζευγάρια για να τους βοηθήσει να τεκνοποιήσουν αλλά και να γίνουν καλά σε περιπτώσεις ψυχικών νοσημάτων…[22]
  • Πάνω από τον ελληνικό μαχαλά της Νεβσεχίρ ψηλά στο μεγάλο βράχο του «Μπογιούκ Καγιά» ήτανε η μοναδική λαξευτή εκκλησιά «Αλλαχτάν», δηλαδή από Θεού, με μικρή είσοδο στην οποία μετά βίας χωρούσαν δυο- τρεις άνθρωποι. Την έλεγαν και «Οκσούζ κλισέ» δηλαδή ορφανή εκκλησιά, γιατί σπάνια ανέβαινε ιερέας για να τη λειτουργήσει, εκτός της εορτής του Αγίου ή για καμία παράκληση. Οι γυναίκες, μάλιστα, χριστιανές και μουσουλμάνες, κολλούσαν πετραδάκια στην επιφάνεια των τοίχων της εκκλησιάς κάνοντας ευχές και περιμένοντας να βγουν οι επιθυμίες των για υγεία, προφύλαξη από το κακό…[23]
  • Στη θέση «Καρσή νταγ» πάνω στο Πανάγια νταγί =βουνό της Παναγιάς σε υψόμετρο 1622 μέτρων βρισκότανε η ερειπωμένη εκκλησιά της Παναγιάς.[24]Εκεί σύμφωνα με τις παραδόσεις των κατοίκων κάθε Μεγάλη Παρασκευή άνδρες και γυναίκες, και αρκετοί μουσουλμάνοι αντάμα, ως τάμα ανέβαιναν το βουνό για να ανάψουν ένα κεράκι στην εκκλησία, να κάνουν παρακλήσεις, αλλά και να «βρουν» την τύχη τους στον θαυματουργό βράχο που βρισκότανε σε απότομο βάθος περίπου εξ μέτρων.[25]
  • Τελικά ο ιερός ναός του Αγίου Γεωργίου αποτελούσε ένα αληθινό στολίδι, κομψοτέχνημα για την εποχή του, φάνταζε ως κάτι το καταπληκτικό για τον επισκέπτη της πόλης, όταν μάλιστα δροσιζότανε από την « αείρροο μικρά κρήνη καλουμένη του Αγίου Γεωργίου της οποίας το ύδωρ και παρά τοις Τούρκοις τιμάται ως ιαματικόν»[26] ή και ξαπόσταινε στον περιβάλλοντα χώρο της.
  • Επίσης, μιας και όλες αυτές οι περιπτώσεις είναι αδύνατον να καταγραφούν, στη Μαλακοπή μέχρι και το πρόσφατο παρελθόν, το 1959 δηλαδή, κατά τον ερευνητή Κωστάκη Θανάση, «Τούρκοι άρρωστοι κατέβαιναν στην υπόγεια εκκλησία των Αγίων Αναργύρων και ζητούσαν τη βοήθειά τους…».[27]
  • Στο Σέλμε υπάρχει μέχρι και σήμερα η πίστη για τις θεραπευτικές ικανότητες των «γεντί εβλιά», επτά άγνωστων χριστιανών αγίων. Πρόκειται για σκελετούς, λείψανα αγίων που κατά την παράδοση βρέθηκαν σε μια σαρκοφάγο. Πίστευαν και εξακολουθούν ακόμα, πως βοηθούν τις άτεκνες που έσπευδαν να τοποθετήσουν κομμάτι από πράσινη τσόχα, την ελονοσία και τις θέρμες…
  • Τέλος… σύμφωνα με την παράδοση στην περιοχή των Φαράσων στο άγιασμα του «Εϊ Χρυστιέσταμα» έγινε ένα μεγάλο θαύμα…

«Ο Μουλά Χασάν που ιερουργούσε στα γύρω χωριά πήγε με τη γυναίκα του και τα παιδιά του να πλυθούν στο άγιασμα για να γιατρευτούν από την ψώρα… Όταν πήγαιναν είδαν το νερό άφθονο. Μπήκαν στην εκκλησιά, άναψαν κεριά και ο χότζας άρχισε να διαβάζει το βιβλίο του.

Η γυναίκα του πήγε στο φτάλμι να πάρει νερό. Μόλις πλησίασε το νερό χάθηκε από μπροστά της, ξεράθηκαν οι αβορύες.

Ξαναγυρίζει στην εκκλησιά και το λέει στον χότζα. Βγήκε ο χότζας με τα παιδιά και είδαν το κακό. Ξαναγύρισε στην εκκλησιά και άρχισε να προσεύχεται και να παρακαλεί.

Έξαφνα πετάχτηκε πάλι το νερό γαλάζιο- γαλάζιο. Πήραν νερό, πλύθηκαν και ήπιαν. Ο χότζας είπε τότε. : όποιος δεν πιστεύει στου αγίου τούτου τα θάματα να γίνει πέτρα. Ήρθε στα Φάρασα, ετοίμασε γουρπάνι, πήρε τον παπά κι έκαμε λειτουργιά στο άγιασμα. Είπε το θάμα και στους Τούρκους των γύρω χωριών κι από τότε είχαν φόβο και σέβονταν τις χριστιανικές εκκλησίες…».[28]

Κατά τον Αν. Λεβίδη μάλιστα ο οποίος κατέγραψε τα σχετικά δρώμενα και τις υπάρχουσες παραδόσεις μόνον οι ευσεβείς δύνανται να κάνουν χρήση των θεραπευτικών ιδιοτήτων του αγιάσματος γιατί «οι εντόπιοι λέγουσι όταν πλησιάζη αμαρτωλός ή όταν πλύνωσιν εν αυτώ ακάθαρτα, τότε αποσύρεται το ύδωρ…»[29]


[1]Λάμπρου Σουλτάνα, «Λατρευτικά Έθιμα της Καππαδοκίας και κατάλοιπά τους στον μουσουλμανικό κόσμο» , Καππαδοκία,   Α.Π.Θ. Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας, [2002] σ. 272,  «Η συμβίωση μεταξύ Τούρκων και Ελλήνων υπήρξε ως επί το πλείστον αρμονική και ειρηνική».

Βλ επίσης και Καρατζά Ελένη, Καππαδοκία, ο τελευταίος ελληνισμός της περιφερείας Ακσεράι Γκέλβερι (Καρβάλης) Αθήνα, εκδ. Γνώση 1985 και Αθανάσιος Καραθανάσης, Καππαδοκία, Θεσσαλονίκη, εκδ. Μαίανδρος 2001

[2] Σούλα Μπόζη, Καππαδοκία, Ιωνία, Πόντος, γεύσεις και παραδόσεις,  Αθήνα, εκδ. Αστερισμός, σ. 32-33,  «…οι δοξασίες τους έφεραν κατάλοιπα παγανιστικών παραδόσεων και πολλά έθιμά τους θύμιζαν αντίστοιχα χριστιανικά…πίστευαν στους δώδεκα ιμάμηδες τους οποίους εξίσωναν με τους δώδεκα Αποστόλους».

[3] Λάμπρου Σουλτάνα, ό.π. , σ. 272, «Η βαθειά θρησκευτικότητα, η ζωντανή και ειλικρινής πίστη των Καππαδοκών επηρέασε τους αλλόθρησκους  Τούρκους οι οποίοι συμμετείχαν πολλές φορές  στις χριστιανικές λατρευτικές εκδηλώσεις».

[4] Σούλα Μπόζηό.π , σελ 34

[5] Σεραφείμ Ρίζος, Η Σινασός,  Αθήνα, Κ.Μ.Σ. 2007, σ. 423

[6] Πετρόπουλος Δ -Ερμ. Ανδρεάδης, ό.π., σ. 69

[7] Ασουρέ-σπονδή πανσπερμίας…

[8] Σεραφείμ Ρίζος, ό.π., σ. 355

[9] Ό.π. σελ 350

[10] Αρχελάου  Ι. Σαραντίδου, Η Σινασός, ήτοι θέσις, ιστορία, και διανοητική κατάστασις, ήθη, έθιμα και γλώσσα της εν Καππαδοκία κωμοπόλεως Σινασού και σύντομος περιγραφή των εν επαρχίαις Καισαρείας και Ικονίου Ελληνικών κοινοτήτων,  Εν Αθήναις 1899, σ. 41

[11] Το δέσιμο υφασμάτων για θεραπευτικούς σκοπούς παρατηρείται σε πολλές περιοχές και ήταν κοινή συνήθεια χριστιανών και μουσουλμάνων. Στα Δήλα, στη Μαλακοπή, στην Αξό,  στην Ανακού…

[12] Μισχάδια= μικρά φυλακτά  που περιείχαν ρητά του Ευαγγελίου και ράβονταν σε ρούχο του παιδιού για να προστατευθεί από το κακό ή να θεραπευτεί…

[13] Θανάσης Κωστάκης, ό.π., σ. 328

[14] Ό.π, σ.254

[15]Μαρτυρία Ελευθερίας Μαυρογενίδου, ό.π.

[16] Λάμπρου Σουλτάναό.π., σ. 274

[17] Ελένη Καρατζά, ό.π., σ. 201

[18] Σούλα Λάμπρου, ό.π. σ. 275

[19] Πετρόπουλος Δ- Ανδρεάδης Ερμ., ό.π., σ. 31, βλ. και Άγιος Αρσένιος ο Καππαδόκης, εκδ.  Ι Ησυχαστηρίου  «Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος» 1955,  σ. 51

[20] Ό.π. σελ 276

[21] Τσαλίκογλου Εμμανουήλ, «Λαογραφικά των Φλαβιανών (Ζιντζίντερε) Καισαρείας της Καππαδοκίας», Μικρασιατικά Χρονικά, σύγγραμμα περιοδικόν, εκδ. Ενώσεως Σμυρναίων  τ. ΙΒ

[1972], σ. 148

[22] Ελένη Καρατζά,  ό.π., σ.127

[23] Κωνσταντίνος ΝίγδεληςΗ Νεάπολη της Καππαδοκίας, Θεσσαλονίκη,   εκδ. Ιερού ναού Αγίου Γεωργίου Νεαπόλεως,  2006. σ. 125

[24] Ιωάννης. Γεωργίου,  «Η εν Καππαδοκία  Νεβσεχίρ», Μικρασιατικά Χρονικά, σύγγραμμα περιοδικόν, εκδ. Ενώσεως Σμυρναίων, τ.Β. , σ. 428 «…Τα χωρίσματα των εσωτερικών διαιρέσεων  του ναού ως και η επίστρωσις μέρους του εδάφους διασώζονται, επεσκέπτοντο δε το μέρος συχνά οι χριστιανοί αναρριχώμενοι χάριν συντομίας επί ημίσειαν ώραν την κλιτύν του όρους…Περί της εκκλησίας ταύτης σώζεται παράδοσις ότι  νύκτα τινά της Αναστάσεως κατεστράφη υπό των εξωμοσάντων κατοίκων του Γκιόρε, ουδεμία όμως θετική γνώσις υφίσταται περί της εποχής της καταστροφής».

[25] Ακόμα και σήμερα οι κάτοικοι της Νεβσεχίρ πιστεύουν πως το μέρος είναι ιερό…

[26] Ι. Γεωργίου, ό.π , σ.  430

[27] Θανάση Κωστάκη, ό.π. σ. 205

[28] Λουκόπουλος Δ. Πετρόπουλος Δ, ό.π., σ. 34

[29] Λεβίδης Αναστάσιος, Αι εν μονολίθοις μοναί της Καππαδοκίας και της Λυκαονίας εν Κων/πολει 1899, σ. 104

[nggallery id=43]

“Η Ιατρική στην Καππαδοκία…”
Κωνσταντίνος Νίγδελης


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Τα ελληνικά της Καππαδοκίας
    Κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας, οι διάφορες εθνικές ομάδες που κατοικούσαν στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας άρχισαν σταδιακά και χρόνο με τον χρόνο να χάνουν τη γλώσσα τους και να μιλάνε τη γλώσσα που είχε το υψηλότερο κύρος στον χώρο αυτό, την τουρκική.
  2. Ζιντζίντερε - Κοινότητες
    Κοινότητες της περιοχής Καισάρεια Παλαιές ονομασίες: Μάζακα… Ευσέβεια. Επρόκειτο περί μιας μεγάλης πόλεως, έδρα μητροπόλεως, αλλά με λίγες χριστιανικές οικογένειες.   Αγιρνάς Παλαιό όνομα: Αναργυράσιος.[1] Τουρκόφωνο χωριό,  με 200-250 περίπου σπίτια από τα οποία τα 150 ανήκαν σε χριστιανικές οικογένειες.  Βρίσκεται ΒΑ της Καισάρειας δίπλα στην κοινότητα Σκόπη. Διατηρούσε δημοτικό σχολείο και εκκλησία στο όνομα των αγίων Αναργύρων.
  3. Ζιντζίντερε - το Χωριό
    Το Ζιντζίντερε της Καππαδοκίας Από το ομόνυμο βιβλίο του Κωνσταντίνου Νίγδελη Προλογικά Είναι βέβαιο πως εκείνο που γνωρίζουμε είναι το ελάχιστο, ενώ εκείνο που αγνοούμε είναι το άπειρο… Γι’ αυτό, λοιπόν, καιρό τώρα, προσπαθούμε με τις μικρές δυνάμεις να φωτίσουμε τους δρόμους της γνώσης ή να της προσθέσουμε κάποιο λιθαράκι… ιδιαίτερα μάλιστα σε ότι αφορά τις αλησμόνητες προγονικές πατρίδες… από αυτές που έλκει η καταγωγή μας. Η ανάδειξη τόπων και ομάδων, μικρών νησίδων ελληνοχριστιανικού πολιτισμού, στην απεραντοσύνη της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Που κατακτήθηκαν, ζήσανε με τους «άλλους» πάνω κάτω εννιακόσια χρόνια,  παρέμειναν οι ίδιοι με αναλλοίωτα τα θρησκευτικά μα και εθνικά τους φρονήματα.
  4. Περιοχή Καππαδοκίας
    Καταγραφή τελευταίων αυθεντικών καταχωρήσεων από την περιοχή της Καππαδοκίας. Παρακαλούμε τους αναγνώστες να παροτρύνουν κι άλλους συμπολίτες τους πρό
  5. Το Ζεύγμα
    Η αρχαία πόλη Ζεύγμα (σημαίνει πέρασμα) βρισκόταν στη νοτιοανατολική Τουρκία, 180 χιλιόμετρα ανατολικά των Αδάνων. Η περιοχή ανήκε στο βασίλειο των Σελευκιδών και για ένα διάστημα στο βασίλειο της Κομμαγηνής.
  6. Κλήδονας Β'
    Κυρίαρχο στοιχείο της εθιμικής πρακτικής, στο διάβα του χρόνου, σε όλες τις κοινότητες του χώρου, ήταν η δια της μαντικής εκπλήρωση – ικανοποίηση του από αιώνων επιθυμητού της ανθρώπινης υπάρξεως: της πρόβλεψης του μέλλοντος. Ιδιαίτερα μάλιστα του ασθενούς φύλου, που ναι μεν το «πίστευε- έβλεπε- επιδίωκε» αλλά ταυτόχρονα, κατά «βίος ανεόρταστος μακρά οδός απανδόχευτος», το θεωρούσε και ως μια ικανή διέξοδο από την πλήξη της καθημερινότητας.
  7. Κλήδονας Α'
    Σκοπός της παρούσης εργασίας είναι η μελέτη, καταγραφή και παρουσίαση της πανάρχαιας εθιμικής πρακτικής του ΚΛΗΔOΝΑ στον χώρο της καθ’ ημάς Ανατολής και ιδιαίτερα στην περιοχή της Καππαδοκίας, που τον ανιχνεύουμε και υπό την ονομασία βαρτουβάρια.
  8. Συνεδριο 24-25 Μαϊου
    Καππαδοκια - Χναρια ΕλληνοΧριστιανικου Πολιτισμου [vsw id="VQUpvVAOM9s" source="youtube" width="720" height="480" autoplay="yes"] Open publication - F
  9. Περιοχή Σεβάστειας
    Καταγραφή αυθεντικών μαρτυριών από την περιοχή Σεβάστειας (Sivas στα Τουρκικα) Ο κατάλογος εμφανίζεται αλφαβητικά ανάλογα με το όνομα της περιοχής της
  10. Λιμνά Καππαδοκίας
    Φωτογραφικό υλικό και χάρτης Λιμνών Καππαδοκίας που δείχνει σημαντικές περιοχές του χώρου.
  11. Τα Φλογητά Καππαδοκίας
    Τα Φλογητά βρίσκονται εντός της περιοχής του Μπουντάκ Οβασί του Βαγδαονικού οροπεδίου, δυτικά της Μαλακοπής, ανάμεσα στα χωριά Ανακού, Σύλλατα, Λίμναι, Τροχός, Ποταμιά, Δήλα, Νάξος, κ.α. Ήταν μια κοινότητα που διοικητικά υπαγότανε στο Μουτεσαριφλίκ (ι) της Νίγδης, μιας από τις οκτώ περιφέρειες της Καππαδοκίας, στο Καϊμακαμλίκ (ι) του Νεβ-Σεχίρ και στο μεγάλο Βαλελίκ (ι) του Ικονίου που σύμφωνα με τον Π. Κοντογιάννη το μέγεθός του «…ισούται σχεδόν προς την παλαιάν Ελλάδα ολόκληρον, ηυξημένην κατά το ήμισυ αυτής…»
  12. Οι μαχαλάδες στα Λιμνά Καππαδοκίας
    Ολόκληρα σόγια μένοντας στην ίδια γειτονιά και πολλαπλασιαζόμενα έδιδαν στην περιοχή – μαχαλά την ονομασία του επιθέτου τους π.χ. μαχαλάς Νιγδέλογλου, μαχαλάς Τογιάν… Φυσικά στο διάβα του χρόνου επεκράτησαν πολλαπλά κριτήρια ή και σκοπιμότητες συνδεόμενες με την αποκλειστικότητα της περιοχής, τα όριά της, τις αναπτυσσόμενες δυναμικές, τις διάφορες παραγωγές…
  13. Αγία Μακρίνα
    Έχουν γραφεί αρκετά και έχουν ειπωθεί περισσότερα για τα εκκλησιαστικά δρώμενα στην περιοχή της Καππαδοκίας. Αλήθειες μα και υπερβολές στηριγμένες στα «τοπικά» και την ιδιοσυγκρασία του ντόπιου στοιχείου που με αυτόν τον τρόπο ή καλύτερα με τέτοιους τρόπους πρόβαλε τα δικά του, που ήταν «σπουδαιότερα και καλύτερα». Ανθρώπινη αδυναμία; Ίσως. Προτέρημα της φυλής μας; Μπορεί
  14. Σινασός Καππαδοκίας
    Η Σινασός βρίσκεται σε μια πανέμορφη τοποθεσία στην καρδιά της Καππαδοκίας, στην κεντρική Μικρά Ασία. Απέχει 360 περίπου χλμ. νοτιοανατολικά από την Άγκυρα, και 50 περίπου χλμ. νοτιοδυτικά από την Καισάρεια. Το έδαφος της Καππαδοκίας προέρχεται από ηφαιστειακή λάβα του ανενεργού πλέον ηφαιστείου Αργαίον όρος. Η περιοχή είναι γεμάτη με κωνόλιθους διαφόρων σχημάτων που λαξεύτηκαν στη διάρκεια των αιώνων από τον χρόνο, τις καιρικές συνθήκες αλλά και τους ανθρώπους. Κατοικίες, σκήτες, μοναστικά κέντρα, σκαλιστές στα βράχια εκκλησίες με σημαντικές αγιογραφίες...
  15. Χαμιντιέ
    Να θυσιάζονται πολύτιμα αγιοκέρια του παγκόσμιου ναού της φύσης για χάρη μιας κοινότητας κάπου εκεί, στην απεραντοσύνη των εκτάσεων της Μικράς Ασίας…Για ένα μικρό, πολύ μικρό οικισμό, κοινότητα…μια από τις τόσες και τόσες και δεν ήτανε και λίγες, πάνω κάτω τρεις χιλιάδες, διασπαρμένες στην απεραντοσύνη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας… Και όταν, μάλιστα, δεν υπάρχουν στα σπλάχνα της παλαιά ευρήματα μιας άλλης εποχής…όταν δεν υπήρξε ποτέ σπουδαίο κέντρο, όταν από εκεί δεν ξεπήδησαν εξαιρετικές προσωπικότητες…
  16. Χαλβάντερε
    ....Η του Χαλβαδερέ χωρίου νοτιοδυτικώς της Καρβάλης εις απόστασιν 6 περίπου ωρών τουρκόφωνας αριθμούσα περί τας 50 οικογενείας γεωργικάς ημετέρας εστερημένας δυστυχώς παντός αισθήματος ανθρωπίνου εις κατάστασιν κτηνώδη κυριολεκτικώς παρ’ ισαρίθμοις μωαμεθανικαίς. Συνετηρείτο δημοδιδάσκαλος συνδρομή σημαινόντων Καρβαλιωτών... Γενικόν Βασιλικόν Προξενείον - Προς το επί των Εξωτερικών Βασιλικόν Υπουργείον
  17. Αγιομακρυνιώτικα
    Στην ιστορική πατρίδα , την Αξό της Καππαδοκίας το πανηγύρι της Αγίας Μακρίνας , αποτελούσε σημείο αναφοράς για όλους τους Καππαδόκες. Πλήθος κόσμου συνέρρεε, για να προσκυνήσει το άγιο λείψανο της , που βρίσκονταν σε ξεχωριστό ναύδριο ,δίπλα στο ναό και να διασκεδάσουν με τους < < μεγάλους χορούς >> στον αύλιο χώρο του ναού. Χιλιάδες ευλαβείς προσκυνητές όχι μονάχα από τις γύρω κοντινές κοινότητες (Λιμνά, Μιστί , Τροχό, Τσαρικλί , κτλ ) αλλά και από τα ποιο απόμακρα ελληνικά χωριά , ακόμα και Οθωμανοί, επιδίωκαν εκείνες τις μέρες να βρίσκονται στην Αξό.
  18. Το έθιμο Γιολούχ στο Μιτσί της Καππαδοκίας
    Στο Μιστί, την Αξό, το Τσαρικλί τα Λιμνά, και στην ευρύτερη περιοχή της Καππαδοκίας υπήρχε το έθιμο του Γιολούχ . Ένα έθιμο που γινόταν με τρόπο απαρέγκλιτα τελετουργικό διατηρώντας την συνήθεια ο πατέρας του γαμπρού να δίνει μπαχτσίσι ( 2 με 3 λίρες, διάφορα οικόσιτα ζώα ) για να επισφραγίσει το αρραβώνα του γιού του με την κόρη. Εφόσον λοιπόν κατάληγαν στο οριστικό μπαχτσίσι , το οποίο ονομαζόταν Γιολούχ γινόταν γλέντι ανάμεσα στα σόγια των νέων.Οι δυο νέοι πλέον θεωρούνταν ...
  19. Το ταντούρ στην Καππαδοκία
    Απαραίτητο στοιχείο στο προσφυγόσπιτο κάθε καραμανλίδικης οικογένειας ήταν το ταντούρ. Σημείο συγκέντρωσης της οικογένειας. Η θερμάστρα του σπιτιού αλλά και ο φούρνος ταυτόχρονα. Μια συνήθεια που έφεραν οι πρόσφυγες απ’ την Καππαδοκία. Για τα ταντούρια στα προσφυγόσπιτα μας έδωσε πληροφορίες η κ. Οσία Εδιάρογλου.
  20. Απλά και Πληροφοριακά
    Μερικές πληροφορίες λοιπόν για το μετρικό σύστημα της περιοχής, αλλά και μερικές ενδεικτικές τιμές, όπως τις βρήκαμε από καταγραφές στην προαναφερομένη βιβλιογραφία του χώρου… Να σημειώσουμε πως για το ίδιο πράγμα υπάρχει μια ποικιλία ονομάτων, κάτι που είναι αρκούντως γνωστό, μιας και στην περιοχή υπήρχαν τέσσερα γλωσσικά συστήματα με αρκετές παραλλαγές.
  21. Κληρονομικό δίκαιο
    Πρόκειται για το σύνολο των κανόνων δικαίου που ρυθμίζουν την κληρονομική διαδοχή. Έτσι, σύμφωνα με το άρθρο 1710 του αναθεωρηθέντος Α.Κ., «κατά το θάνατο του προσώπου η περιουσία του ως σύνολο(κληρονομιά) περιέρχεται από το νόμο ή από διαθήκη σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα (κληρονόμοι)….»
  22. Ωφέλιμα και χρήσιμα
    Η γιαγά Δευτερίνα, ο Θεός να τη συχωρνά, πάντοτε μας προέτρεπε να τρώμε χόρτα, πολλά μάλιστα, γιατί «είναι του Θεού και κάνουν καλό…». Το γιατί μάλλον δεν το ήξερε, έτσι είχε ακούσει και έτσι έλεγε. Το ίδιο και η θεία μου η Δέσποινα. Αυτή μάλιστα επέμενε πως τα σκόρδα είναι ένα κι ένα για γερό οργανισμό, «σκοτώνουν» μάλιστα το κακό. Ιδιαίτερα το τελευταίο δεν το γνωρίζω, πάντως εκείνο που ξέρω είναι πως κάποτε θέλοντας να αναζωογονηθώ κατά τις προτροπές της, μάλλον ανέδυα οσμές απωθητικές, έστω και μετά από ένα καλό πλύσιμο των οδόντων.
  23. Με μια πρώτη ματιά στη χώρα των αντιθέσεων
    Όσο και αν φαίνεται αρκούντως παράξενο η Καππαδοκία ήταν η χώρα των μεγάλων αντιθέσεων ακόμα και στα περί την ιατρική θέματα. Από το ένα σημείο ίσαμε το άλλο. Με φωτεινά παραδείγματα, πρότυπα μίμησης, αλλά και περιπτώσεις που προκαλούσαν θυμηδία έως και θλίψη περισσή.
  24. Ιατρική, θρησκεία και μουσουλμανικό στοιχείο
    Ένα πραγματικά από τα πλέον ενδιαφέροντα πεδία έρευνας τούτης της μελέτης είναι και η ιατρική σε σχέση με τη θρησκευτικότητα του μουσουλμανικού κόσμου. Ενός κόσμου που συνοικούσε για χρόνια πολλά με το αντίστοιχο χριστιανικό, μέσα σ’ ένα περίεργο πλέγμα σχέσεων διαμορφωμένο στο διάβα του χρόνου. Με όλους τους ερευνητές μάλιστα να συμφωνούν.
  25. Ιατρική και θρησκεία… β'
    Στην κατ’ επανάληψη σχολιαζόμενη σύνδεση-ανάμειξη της θρησκείας με την ιατρική υπήρχε (ει) επιπλέον κάτι ακόμα χαρακτηριστικότερο και ίσως επιεικώς υπερβολικό. Η ταυτοποίηση κάποιων αγίων με τη θεραπεία συγκεκριμένων παθήσεων,[1]συχνά μάλιστα με αλληλοεπικαλύψεις. Απότοκα φυσικά μιας κατανοητής θρησκοληψίας, τουλάχιστον για εκείνη την εποχή. Σε μια στενή σχέση μεταξύ θρησκείας και ιατρικής που η έναρξή της άρχιζε από τα πολύ παλιά. Όπου στη μακριά του διαδρομή το ανθρώπινο γένος ανέθετε στο αυτό άτομο την ιατρική, παράλληλα με την πνευματική εξουσία…
  26. Ιατρική και θρησκεία... α'
    Είναι γεγονός πως έχουν γραφεί πολλά, μα έχουν ειπωθεί περισσότερα. Για την επίδραση της θρησκείας στα ιατρικά δρώμενα με τους εκπροσώπους της ή και για να είμαστε δικαιότεροι, για τις διάφορες καταλυτικές παρεμβάσεις σε τέτοια ζητήματα στο διάβα του χρόνου. Στη διαμορφωθείσα κατάσταση, το εθιμικό ιατρικό δίκαιο, τις απαγορεύσεις, και τα πρέπει…
  27. Οι υπόγειες πολιτείες
    Η Καππαδοκία είναι μια θαυμάσια χώρα, αλλά αυτό που την κάνει ξεχωριστή είναι οι αμέτρητες σκοτεινές και σιωπηλές υπόγειες πολιτείες της… Το πότε ακριβώς έγιναν είναι αδύνατον να ειπωθεί. Εκείνο που γνωρίζουμε είναι πως η ανθρώπινη παρέμβαση άρχισε από παλιά και συνεχίστηκε μέχρι και τα τελευταία χρόνια.
    GDE Error: Requested URL is invalid

Author: Μνήμες