Η Eκκλησία Υπεραγίας Θεοτόκου

Η εκκλησία της Υπεραγίας Θεοτόκου – Μητρόπολη

Η εκκλησία της Παναγίας-Μητρόπολης ανεγέρθηκε τον 17ο αιώνα, αλλά σε ένα γωνιόλιθο, που είναι εντοιχισμένος ψηλά στη γωνία Eski Pazar Cad και Demirhane Araligi Sok (φωτογραφία 52), έχει χαραχθεί, στην πλευρά επί του Demirhane Araligi Sok, με ανάγλυφους αριθμούς το έτος 1834, που σημαίνει ότι η εκκλησία ανεγέρθηκε ή επανακατασκευάστηκε είτε το 1834, είτε μεταγενέστερα και εντοιχίστηκε ο γωνιόλιθος αυτός, που, ενδεχομένως, προέρχεται από άλλο μνημείο της ευρύτερης περιοχής της Τρίγλιας, για να διασωθεί, όπως αφενός έχουν εντοιχιστεί και άλλα αρχαία στους τοίχους της, αφετέρου έχει γίνει σε άλλες εκκλησίες και, σε μεγάλο βαθμό, στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου άνω. Εξετάζοντας, όμως προσεκτικά, την άλλη πλευρά του γωνιόλιθου, επί της Eski Pazar Cad (φωτογραφία 53), διαπιστώνεται ότι φέρει ανάγλυφα σχέδια που δεν ταιριάζουν με τις υπόλοιπες πέτρες αυτής της πλευράς του τοίχου.

Επιπλέον, στην ίδια πλευρά του τοίχου έχουν εντοιχισθεί και άλλα αρχαία τμήματα (φωτογραφία 54) και πάνω από την πόρτα επί του Demirhane Araliği Sok (φωτογραφία 51) υπάρχει εντοιχισμένη πέτρα (φωτογραφία 55) στην επιφάνεια της οποίας είναι σκαλισμένος σταυρός και στο κάτω δεξί τεταρτημόριο είναι σκαλισμένοι οι αριθμοί 18, αλλά δεν διακρίνεται η συνέχεια. Από το σύνολο των στοιχείων αυτών, δεν προκύπτει με βεβαιότητα ότι η εκκλησία ανεγέρθηκε ή επανακατασκευάστηκε το 1834, όπως αναγράφεται στο γωνιόλιθο, ή μεταγενέστερα, και ο γωνιόλιθος εντοιχίστηκε, για να διασωθεί, όπως και τα υπόλοιπα αρχαία τμήματα.

Πρόσοψη της Μητρόπολης επί τoυ Demirhane Aragili Sok και στο βάθος η Iskele Cad (φωτογραφία Δήμου Μουδανιών)

Η εκκλησία περιγράφεται στο αρχείο ΜΚΣ ως: “Η κεντρική μας εκκλησία, η Μητρόπολη, ήταν η Παναγία στο Μεϊδάν μαχλεσί. Αυτήν την κτίσαν οι πατεράδες μας. Πέτρινη ήταν και χωρούσε περίπου 250-300 ανθρώπους, είχε και καμπαναριό. Κουμπέ (τρούλο) δεν είχε, η στέγη ήταν δίριχτη. Καμιά από τις καινούργιες εκκλησίες , εκτός από τον Επάνω Άϊ Γιώργη, δεν είχε κουμπέ, ούτε τοιχογραφίες, όλες κινητές εικόνες. Λειτουργούσε τακτικά”.

Με δεδομένο ότι, το 1839 εκδόθηκε το Σουλτανικό Διάταγμα Hatt-ı Şerif και αργότερα το Ισλαχάτ Φερμανί ή Hatt-ı Hümâyûn (1856), με τα οποία παραχωρήθηκαν πολλά δικαιώματα στους υπηκόους των χριστιανικών κοινοτήτων, μεταξύ των οποίων και η ίδρυση σχολείων, ναών και άλλων ιδρυμάτων, σε συνδυασμό με την περιγραφή των πληροφορητών “Αυτή την κτίσαν οι πατεράδες μας”, συμπεραίνεται ότι η εκκλησία ανεγέρθηκε, μάλλον, μετά το 1839.

Ο Τρ. Ευαγγελίδης περιγράφει στο βιβλίο «Βρύλλειον- Τριγλεία» (σελ. 14) τη στήλη που είναι εντοιχισμένη “Επί της προσόψεως της εκκλησίας: Κοίμησις της Παναγίας. Στήλη χονδροειδώς αναγεγλυμμένη έχουσα άνω μεν δύο μορφάς εν μετώπω· κάτωθι δε δύο μικράς μορφάς, αναμφιβόλως genies και την επιγραφήν: Σαλλουβία Σάτουρ/ νίνα Κοίντω Λαινάτω και/ Λυσιμάχω τω ιδίω ανδρί μνήμης/ ένεκεν. Επί της αυτής εκκλησίας· στήλη μετ’ ανθεμίου· κάτωθι της επιγραφής δι’ ωραίων γραμμάτων μορφή επί κλίνης κειμένη (και την επιγραφή) Αντίοχος Αριστείδη/ τω πατρός αδελφώ/ μνήμης χάριν”. Τουλάχιστον μία στήλη με μορφές είναι εντοιχισμένη στην πλευρά της εκκλησίας επί της Eski Pazar Cad.

Η θέση της στον αστικό ιστό της Τρίγλιας φαίνεται στο διάγραμμα (5) και έχει τον αριθμό 563, στο ΟΤ 2246, οικόπεδο 1. Στις δύο παλιές φωτογραφίες (2) και (3) φαίνεται η δίριχτη στέγη και το κωδωνοστάσιο, που ήταν στην Eski Pazar Cad, το οποίο έχει κατεδαφιστεί μετά το 1922, και το κτίριο χρησιμοποιείται ως πολιτιστικό κέντρο, χώρος εκδηλώσεων κλπ. Βρίσκεται στον κεντρικό δρόμο του οικισμού (Iskele Cad), απέναντι από τη στροφή, από τη μεγάλη πλατεία (Meydan) προς τη θάλασσα, και στο διάγραμμα 2015. Περικλείεται από τις οδούς και σοκάκια Iskele Cad, Demirhane Aragili Sok, Eski Pazar Cad και Demirhane Sok. Το ιερό της που βλέπει στην Iskele Cad είχε κατεδαφιστεί, όπως φαίνεται σε παλιές φωτογραφίες και, στη θέση του, είχε ανοίξει πόρτα, αλλά μεταγενέστερα αποκαταστάθηκε η παλιά μορφή της τοιχοποιίας και έκλεισε η πόρτα. Τα δύο σοκάκια και η Eski Pazar Cad, γύρω από το κτίριο, είναι στρωμένα με κυβόλιθους (καλντερίμι).

Λειτούργησε ως ενοριακός ναός μέχρι το 1908, οπότε υιοθετήθηκε η πρόταση του Μητροπολίτη Χρυσοστόμου, για τον περιορισμό των εξόδων της Κοινότητας, με την εκ περιτροπής λειτουργία μιας εκ των τριών εκκλησιών Μητρόπολης, Αγίου Γεωργίου άνω και Αγίου Γεωργίου κάτω.

Το εσωτερικό της Μητρόπολης (φωτογραφία Ευγενίας Μυτηλιναίου, ΣΕΠ 2018)

Στις φωτογραφίες (2) που χρονολογείται προ του 1909 και (3) που χρονολογείται στην περίοδο 1912-1915, διακρίνεται η δίριχτη στέγη και το καμπαναριό της, ενώ στη φωτογραφία (4), που χρονολογείται μετά το 1922, η στέγη και το καμπαναριό έχουν κατεδαφιστεί.

Στον Κώδικα Πρακτικών, έχει καταχωρηθεί στην Προύσα το από 31.12/13.1.1917 έγγραφο του Ευγ. Καλαφάτη, στην περίοδο του πρώτου διωγμού των Τριγλιανών στην Προύσα, σχετικά με την παραλαβή από τον ίδιο και τον ιερέα Χρύσανθο (Γεράκη) των ιερών σκευών, αμφίων ιερατικών και πάντων των προς ιερουργία αργυρών αντικειμένων, που παραδόθηκαν από τον ιερέα Χρύσανθο στη Μητρόπολη Προύσας για φύλαξη. Τα αντικείμενα αυτά προέρχονταν από τις 5 εκκλησίες της Τρίγλιας (Αγ. Γεώργιος κάτω, Παναγία, Άγ. Ιωάννης, Αγ. Γεώργιος άνω και Παναγία Παντοβασίλισσα) και παραδόθηκαν σε κιβώτιο από τον Ευγ. Καλαφάτη σε Οθωμανική τράπεζα στην Προύσα προς φύλαξη. Όλα αυτά τα αντικείμενα παρελήφθησαν από την Εφοροδημογεροντία με το από 25.1.1919 πρακτικό (σελ. 223), μετά την επιστροφή των Τριγλιανών στο χωριό τους από την Προύσα. Στο από 29.7.1917 πρακτικό (σελ. 223) αναφέρεται ότι η ψηφιδωτή εικόνα της Επισκέψεως και η επάργυρη της εκκλησίας Παντοβασίλισσας βρίσκονται προς φύλαξη στον Λυκ. Τσάκωνα και δύο εξαπτέρυγα αργυρά της Παναγίας στον Γ.Σ. Μποτό, από τα εξαπτέρυγα της Παναγίας 1 σταυρός στον Ν. Καλπάκη και ο Τίμιος Σταυρός του Αγ. Γεωργίου Κάτω στον Αναστ. Προύσαλη στον οποίο παραδόθηκε από τον Γ. Μποτό.

Το ιερό της Μητρόπολης επί της Iskele Cad (φωτογραφία από video Β. Σακελλαρίδη, ΦΕΒ 2018)

Μετά το 1924, το κτίριο λειτουργούσε, αρχικά, ως βοηθητικό των Εκπαιδευτηρίων που λειτούργησε ως Σχολείο Ορφανών, και αργότερα, μέχρι το 2008, από τις τοπικές αρχές, ως αίθουσα τελετών για πολιτικούς γάμους και μετά από απόφαση της τοπικής αυτοδιοίκησης, την περίοδο 2008-2009 συντηρήθηκε και ανακαινίστηκε και χρησιμοποιείται ως πνευματικό-πολιτιστικό κέντρο, με την ονομασία Faruk Çelik Kültür Merkezi.

Ήταν η τέταρτη εκκλησία, που επισκεφθήκαμε την Τρίτη 18/9/2018, και εκείνη την ώρα έκανε πρόβες ένα μουσικό συγκρότημα, που εικονίζεται στη φωτογραφία.

Όπως διαπιστώνεται από τις φωτογραφίες, το κτίριο διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση, αφού χρησιμοποιείται από την τοπική αυτοδιοίκηση.

Το Σάββατο 19/1/2019 τελέστηκε στον παλαιό Ιερό Ναό της Υπεραγίας Θεοτόκου – Μητρόπολη, μετά από 97 χρόνια, η Πατριαρχική Θεία Λειτουργία των Θεοφανείων, με το Ιουλιανό ημερολόγιο, με προεξάρχοντα τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο. Με τον Παναγιώτατο συλλειτούργησαν ο επιχώριος Μητροπολίτης Προύσης Ελπιδοφόρος (νυν Αρχιεπίσκοπος Αμερικής) και ο Επίσκοπος Αλικαρνασσού Αδριανός, καθώς και πλήθος κληρικών από την Κωνσταντινούπολη και την Ελλάδα. Εκκλησιάστηκαν οι γενικοί πρόξενοι Ελλάδος και Ουκρανίας στην Πόλη, πρόξενοι της Βουλγαρίας στην Προύσα, κληρικοί και μοναχοί από το Άγιο Όρος και πλήθος κόσμου από την Ελλάδα, την Πόλη και άλλα μέρη. Στην κατάδυση του Σταυρού παρέστησαν ο δήμαρχος Μουδανιών και εκπρόσωποι των τοπικών αρχών.

Οι Εκκλησίες της Τρίγλιας Βιθυνίας
Οι Εκκλησίες της Τρίγλιας Βιθυνίας

 

Γεράσιμος Ν. Αποστολάτος
Οι Εκκλησίες της Τρίγλιας Βιθυνίας” – Αθήνα 2019

0 0 vote
Article Rating

Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Παρεκκλήσια Τρίγλιας
    Στην Τρίγλια υπήρχαν παρεκκλήσια τόσο εντός του οικισμού, όσο και εκτός αυτού. Μαρτυρίες για τα παρεκκλήσια αντλούμε από τις προφορικές μαρτυρίες που περιλαμβάνονται στο Αρχείο Προφορικής Παράδοσης του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών (ΚΜΣ).
  2. Η εκκλησία Αγίου Γεωργίου
    Η εκκλησία Αγίου Γεωργίου Κάτω ανεγέρθηκε τον 17ο αιώνα και περιγράφεται στο αρχείο ΜΚΣ ως: “Την εκκλησία αυτή τη λέγαμε ο Κάτω Άϊ Γιώργης για να την ξεχωρίζουμε από τον Απάνω Άϊ Γιώργη στον Επάνω μαχαλά. Ήταν πέτρινη, μεγάλη εκκλησία, μεγαλύτερη από τον Απάνω Άϊ Γιώργη. Δυό φορές το χρόνο γινόταν μονεκκλησιά, εκεί χωρούσε όλο το εκκλησίασμα.
  3. Η Eκκλησία Υπεραγίας Θεοτόκου
    Η εκκλησία της Παναγίας-Μητρόπολης ανεγέρθηκε τον 17ο αιώνα, αλλά σε ένα γωνιόλιθο, που είναι εντοιχισμένος ψηλά στη γωνία Eski Pazar Cad και Demirhane Araligi Sok (φωτογραφία 52), έχει χαραχθεί, στην πλευρά επί του Demirhane Araligi Sok, με ανάγλυφους αριθμούς το έτος 1834
  4. Η εκκλησία της Παντοβασίλισσας
    Η εκκλησία της Παντοβασίλισσας ήταν το καθολικό της Μονής Τρίγλιας, η οποία ιδρύθηκε το 780 μΧ, σύμφωνα με τον Τρ. Ευαγγελλίδη (Βρύλλειον- Τριγλεία, σ. 53) και τη Δέσποινα Παρασκευά (Τριγλεία της Βιθυνίας, σ. 17). Η εκκλησία κτίστηκε 1) κατά “τον όψιμο 13ο αιώνα”, σύμφωνα με σχετική βιβλιογραφία...
  5. Η εκκλησία της Αγίας Επισκέψεως
    Εκτός από την εκκλησία του Αγ. Δημητρίου, υπήρχε και η εκκλησία της Αγίας Επισκέψεως, η οποία ανεγέρθηκε τον 17ο αιώνα και περιγράφεται, από τους πληροφορητές του ΚΜΣ, ως εξής: “Η Αγία Επίσκεψις ήταν στη συνοικία του Επάνω Άϊ Γιώργη. Πριν ήταν εκκλησία και λειτουργούσε και κάηκε το 1895. Έμεινε η εικόνα και κάτι άλλα, και κτίσαν ένα παρεκκλήσι...
  6. Η σχέση της Τρίγλιας...
    Οι ιστορικές αναφορές για τον αρχικό οικισμό "Βρύλλειον" στην ευρύτερη περιοχή της Τρίγλιας, Βιθυνίας, έχουν αφετηρία το 500 π.Χ., αλλά η δημιουργία του πρώτου οικισμού της περιοχής αναφέρεται στον 12ο αιώνα, στη θέση "Παλαιοχώρια", λίγα χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του σημερινού...
  7. Σιγίλου ή Σιγήλου
    Το 1321, έγινε μια απογραφή από τους Βυζαντινούς απογραφείς Περγαμηνό και Φαρισέο. Στην απογραφή αυτή ορίζονται τα όρια της γης που κατέχει η μονή Λινοβροχίου στη Σιγίλου. Συγκεκριμένα ως γείτονες αυτής της γης αναφέρονται : τα κτήματα που κατείχε η Λάβρα στο Όξυνο, η ιδιοκτησία της Μονής Δοχιαρείου στο Ρουσσαίου, ο στρατιώτης Νεοκαστρίτης που κατείχε κι αυτός έκταση στο Ρουσαίου την οποία είχε αποσπάσει από τα εδάφη της Μονής Δοχιαρείου και η ιδιοκτησία μιας άλλης μονής, του Χορταίτη στη γη επίσης του χωριού Σιγίλου.
  8. Βελετλέρ, Τρίγλια - μέρος 8
    Το χωριό αυτό βρίσκεται σε απόσταση είκοσι λεπτών περίπου από την Τρίγλια, στο δρόμο που οδηγεί από το Γιαλί-Τσιφλίκ στο Αναφόρι και Ντερίκιοι. Απέχει μια ώρα με τα πόδια από τη θάλασσα, μιάμιση ώρα από τη Ν. Τρίγλια, και δύο ώρες από τα Μουδανιά επίσης με τα πόδια. Το χωριό βρίσκεται πάνω σε ύψωμα. Στα πόδια του υψώματος εκτείνεται εύφορος κάμπος...
  9. Ανατολική Θράκη, Τρίγλια - μέρος 7
    Οι Θρακιώτες που εγκαταστάθηκαν στο Σουφλάρ, σήμερα Ν. Τρίγλια, κατάγονταν από τα χωριά Γάνος, Στέρνα, Κερασιά, Πάνιδο και Πλαγιάρι της Ανατολικής Θράκης. Οι κάτοικοι των χωριών αυτών ήταν Έλληνες χριστιανοί Ορθόδοξοι. Οι Τούρκοι ζούσαν σε δικά τους χωριά. Κάθε χωριό είχε την εκκλησία ή ξεχωριστούς μαχαλάδες ή τις εκκλησίες του και το σχολείο του. Στις κωμοπόλεις υπήρχαν τα σχολαρχεία που αντιστοιχούν στα σημερινά γυμνάσια.
  10. Κίζεδερβεντ, Τρίγλια - μέρος 6
    Το χωριό αυτό βρίσκεται στο βορειοδυτικό άκρο της Μ. Ασίας κοντά στη Νικομήδεια και απέχει 100 χιλιόμετρα από την Κωνσταντινούπολη. Είναι κτισμένο μεταξύ τεσσάρων βουνών. Το βουνό που βρίσκεται ανατολικά του χωριού έχει ύψος 1800μ., αυτό που βρίσκεται δυτικά έχει ύψος 2000μ. και αυτά που βρίσκονται βόρεια και νότια του χωριού έχουν ύψος 600μ. και 700μ. αντίστοιχα.
  11. Διακεκριμένοι Τριγλιανοί - Τρίγλια, μέρος 5
    Πολλοί Τριγλιανοί µε διαφορετικό τρόπο ο καθένας τους βoήθησαν τους συγχωριανούς τους, άλλοι στην παλιά Τρίγλια και άλλοι στη Νεα Τρίγλια. Εξέχουσες προσωπικότητες ήταν: ο Διόδωρος, μητροπολίτης Σισανίου, Ιωαννίκιος επίσκοπος Δεσκάτης, Μιλτιάδης Παπαλεξανδρής, δάσκαλος, Τρύφων Ευαγγελίδης, φιλόλογος, οι γιατροί Ιωάννης Τσιβάνης, Βασίλειος Βασιλειάδης, Ανέστης Τσίτερ και Ιωάννης Κρυσταλλίδης, ο Ιωάννης Σάπαρης, μεγαλέμπορος, Χρυσόστομος Ευστράτιος, Χρυσόστομος και Νικόλαος Καβουνίδης, οικογένεια εφοπλιστών.
  12. Τρίγλια (Τρίγλεια) - μέρος 4
    Στο έργο του Τρύφωνα Ευαγγελίδη «Τα ελληνικά σχολεία από της αλώσεως (1453) μέχρι του 1837», αναφέρονται τα εξής σχετικά με τα σχολεία που λειτούργησαν στην Τριγλεία της Μ. Ασίας. Σχολεία δεν έλειψαν από την Τριγλεία, αλλά λειτουργούσαν κρυφά στις Μονές Μηδικίου και Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου για το φόβο των Τούρκων. Σ’ αυτά δίδασκαν λόγιοι ηγούμενοι ή μοναχοί.
  13. Τρίγλια (Τρίγλεια) - μέρος 3
    Εκτός από τις Εκκλησίες που υπήρχαν στους αυλόγυρους των µοναστηριών και τα διάφορα εξωκλήσια, υπήρχαν στην Τρίγλια και οι παρακάτω εκκλησίες: Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Ιωάννη, του Αγίου Δημητρίου και η Αγία Επίσκεψη. Από τις εκκλησίες αυτές, οι τρεις πρώτες λειτουργούσαν κάθε Κυριακή. Σ’αυτές λειτουργούσαν Τριγλιανοί ιερείς και µερικές φορές ιερείς από άλλα χωριά. Τα έξοδα· των ναών καλύπτονταν από τα ταµεία της Δηµογεροντίας.
  14. Τρίγλια (Τρίγλεια) - μέρος 2
    Η Τρίγλια της Μ. Ασίας βρίσκεται βορειοανατολικά και στα δεξιά αυτού που εισέρχεται στον κόλπο της Κίου. Είναι κτισµένη πάνω σε δυο αντικριστούς λόφους. Ο ένας λόφος ονοµαζόταν λόφος Σταυροπηγής και ο άλλος, άγριος και απότοµος, ύψους 500 µ. περίπου, επειδή ήταν γεµάτος φωλιές κοράκων και γλάρων, ονοµαζόταν Κορακοφωλιά. Το 1915 είχε 3000 περίπου κατοίκους.
  15. Τρίγλια (Τρίγλεια) - μέρος 1
    Στις ανασκαφές που έγιναν το 1853 στην Ακρόπολη των Αθηνών βρέθηκε μια πλάκα. Εκεί αναφέρεται και κάποια πόλη με το όνομα Βρύλειο. Από το εύρημα αυτό πληροφορούμαστε ότι το Βρύλειο ήταν ελληνικό, χτίστηκε περίπου το 500 ή το 487 π.Χ. και έγινε σύμμαχος των Αθηναίων για να προφυλαχθεί από τις επιθέσεις των Περσών. Οι περιγραφές των αρχαίων για την τοποθεσία του Βρυλείου –αναφέρονται ως κοντινές πόλεις η Σιγή (Σιγείς), η Κίος (Κιανοί), με τις οποίες γειτονεύει και η Τρίγλια της Μ. Ασίας- οδηγούν τον Τριγλιανό φιλόλογο Τρύφωνα Ευαγγελίδη στο συμπέρασμα ότι η Τρίγλια βρισκόταν στην περιοχή του αρχαίου Βρύλειου.

Author: Μνήμες

Subscribe
Notify of
0 Comments / Σχόλια
Inline Feedbacks
View all comments