Πεπτικό σύστημα

Νεοϊπποκρατική Ιατρική – Πεπτικό Σύστημα

Εισαγωγή

Η Νεοϊπποκρατική Ιατρική αποτελεί μια σύγχρονη συμβολή στην Ιατρική επιστήμη. Βασίζεται σε παρατηρήσεις που έγιναν εκ μέρους του Ιπποκράτη ή σε άλλες παρατηρήσεις που όμως έχουν πρακτικό ενδιαφέρον για την υγεία μας και που εξηγούνται ή στηρίζονται σε σύγχρονα ιατρικά ερευνητικά δεδομένα κυρίως της φυσιοπαθολογίας.

Στην ιατρική υπάρχουν πολλά δεδομένα, τα οποία θεωρούνται βασικές γνώσεις ή γνώσεις από παράδοση αλλά δεν μπορούμε να τα εξηγήσουμε ακόμα με τα γνωστά παθοφυσιολογικά δεδομένα, όπως είναι: «πόσα γεύματα πρέπει να έχουμε κατά τη διάρκεια της ημέρας;» ή «οι πόνοι χαμηλά στην πλάτη γιατί παραμένουν χρονίως σε ένα μεγάλο ποσοστό σε φυσιολογικά άτομα;» ή «μπορούμε να αποφύγουμε την εκφύλιση του αμφιβληστροειδούς που γίνεται με την πάροδο του χρόνου;». Παρακάτω, γίνεται προσπάθεια να συζητήσουμε και να δώσουμε κάποιες απαντήσεις στις παραπάνω ή και σε άλλες ερωτήσεις που ίσως θεωρηθούν χρήσιμες. Οπωσδήποτε οι απαντήσεις και οι συστάσεις αυτές είναι ακίνδυνες, απλές και δε χρησιμοποιούν φαρμακευτική αγωγή και μπορεί να εφαρμόζονται από τους ενδιαφερομένους.

Σχετικά με τη δίαιτα και τη φυσιολογία της λειτουργίας του στομάχου

ipokratisΣύμφωνα με τον Ιπποκράτη: «Οι δυο πιο σημαντικοί νοσογόνοι παράγοντες για τον άνθρωπο είναι η δίαιτα και οι κληρονομικοί παράγοντες» [1]. Ο Ιπποκράτης έλεγε επίσης: «Οι Έλληνες τρώνε μόνο το μεσημέρι ενώ μερικοί τρώνε και δεύτερη φορά νωρίς το βράδυ».

Στην Ιλιάδα του Ομήρου επιβεβαιώνεται η παραπάνω ρήση του Ιπποκράτη: Μετά από την πιο σκληρή μάχη του Τρωικού πολέμου, κατά την οποία οι Έλληνες αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν μέχρι την παραλία, αφού δεν ήταν μαζί τους οι δυνάμεις του Αχιλλέα, το βράδυ, μετά τη λήξη της μάχης έγινε συμβούλιο στρατηγών όπου ο Οδυσσέας πρότεινε να χορηγήσουν κατ’ εξαίρεση την άλλη μέρα  στους στρατιώτες πρόγευμα για να έχουν δυνάμεις να συνεχίσουν να πολεμούν και την επόμενη μέρα. Αυτό δείχνει ότι κανονικά οι Έλληνες δεν είχαν πρωινό. Ίσως η έλλειψη πρωινού να ήταν ένας λόγος για τον οποίον οι νεαροί Έλληνες και οι θεοί των Ελλήνων παρουσιάζονται με αρμονικά, λεπτά, αθλητικά σώματα (Εικ. 1).

Σχετική με την έλλειψη δείπνου είναι η σύσταση που δίνεται σήμερα σε όσους θα εξετάσουν το πρωί τα λιπίδια του αίματος, ότι δηλαδή πρέπει επί 18 ώρες τουλάχιστον να έχουν παραμείνει νηστικοί πριν την εξέταση. η σύσταση αυτή αναφέρεται στο βιβλίο του Davidson «Περί εργαστηριακών εξετάσεων» [2]. Είναι ευνόητο πως για να τηρηθεί η παραπάνω σύσταση δεν πρέπει να φάει ο εξεταζόμενος λίπη μετά το μεσημέρι, δηλαδή μετά τις 13.00-14.00μμ. Αντίθετα, αν κατά τη διάρκεια του δείπνου, δηλαδή στις 19.00-20.00μμ, καταναλώσουμε λίπη, αυτά θα μεταβολιστούν πλήρως μετά από 18 ώρες, δηλαδή το μεσημέρι της επόμενης μέρας και δε θα είναι δυνατό να εξετάσουμε τα λίπη μας το πρωί της επόμενης μέρας.

Ο Ιπποκράτης έχει επίσης συστήσει να μην τηρούμε ακριβώς τις ώρες των γευμάτων αλλά να περιμένουμε να αισθανθούμε το αίσθημα της πείνας. Δικαιολογεί το παραπάνω λέγοντας ότι εκείνος που δεν πεινάει και ξανατρώει χωρίς να έχει μεταβολίσει το προηγούμενο γεύμα, συχνά αισθάνεται πονοκεφάλους, κακοαδιαθεσία, νευρικότητα κ.α. Παράγοντες όπως η ποσότητα του φαγητού που τρώμε σε κάθε γεύμα, αλλά και το είδος του φαγητού, αν δηλαδή πρόκειται για υγρό ή στερεό φαγητό ή  για υδατάνθρακες, λίπη ή λευκώματα καθορίζουν το χρόνο που θα αδειάσει το στομάχι μας ώστε να αισθανθούμε το αίσθημα της πείνας. Άλλοι σχετικοί παράγοντες που καθορίζουν πότε θα αδειάσει το στομάχι και άρα πότε θα πεινάσουμε είναι οι ψυχολογικοί παράγοντες, η καλή μας υγεία αλλά και η φυσική άσκηση.

Γνωρίζουμε ότι τα υγρά έχουν χρόνο ημικένωσης από το στομάχι περίπου 10 λεπτά, τα λευκώματα περίπου 2 ώρες και τα λίπη περίπου 5 ώρες. Το σύνολο του χρονικού διαστήματος που απαιτείται για να διέλθει ένα γεύμα από όλο τον πεπτικό σωλήνα κυμαίνεται από 12-26 ώρες. Αυτό προκύπτει αν στους παραπάνω χρόνους ημικένωσης του περιεχομένου του στομάχου προσθέσουμε το χρόνο κένωσης του περιεχομένου του λεπτού εντέρου και του παχέος εντέρου, οι οποίοι είναι αντίστοιχα 8-10 ώρες και 4-6 ώρες. Τα μεγάλα γεύματα είναι ένας επιπλέον παράγοντας καθυστέρησης των παραπάνω χρόνων. Μπορούμε με βάση τα παραπάνω να μετατρέψουμε το ρητό: «Η πείρα είναι ο μόνος δάσκαλος» προς το εξής ρητό: «Το αίσθημα της πείνας είναι ο μόνος δάσκαλος», ο οποίος θα μας υποδείξει πότε χρειάζεται να πάρουμε ένα ακόμη γεύμα.

Το αίσθημα τη πείνας συχνά εμφανίζεται σύντομα μετά την κένωση του στομάχου ενώ ταυτόχρονα ούτε το λεπτό έντερο έχει ολοκληρώσει την πέψη. Στην περίπτωση αυτή το αίσθημα της πείνας είναι ένα λανθασμένο σημείο, το οποίο όμως μπορεί εύκολα να ικανοποιηθεί πίνοντας ένα ποτήρι νερό ή παίρνοντας τσάι μαζί με ένα μπισκότο ή και χωρίς αυτό. Για να φανεί ότι το παραπάνω σημείο είναι λανθασμένη ένδειξη πείνας σημειώνουμε ότι σε κάθε δείπνο ο στόμαχος χάνει ένα μέρος του ενδοθηλίου του, το οποίο συμπληρώνει στη συνέχεια μόνο μετά από 3-3,5 ώρες. Άρα, δε συστήνεται να φάει κανείς ξανά αν δεν έχουν περάσει 3-3,5 ώρες από το προηγούμενο γεύμα, αφού νωρίτερα το στομάχι είναι ανέτοιμο να δεχθεί φαγητό.

Σχετικά σημειώνουμε ότι μπορεί κάποιος να λάβει ενδιάμεσα από 2 κανονικά γεύματα, την απαραίτητη ιατρική θεραπεία, η οποία π.χ. του δίνεται σε χαπάκια ή σιρόπι, πίνοντας, όπως αναφέραμε παραπάνω, ένα ποτήρι νερό ή τσάι και τρώγοντας ένα μπισκότο.

Συμπερασματικά, συστήνεται με βάση και τα νεοϊπποκρατικά δεδομένα, να μην τρώμε περισσότερο από 2 γεύματα την ημέρα και κατά προτίμηση να τρώμε όταν αισθανθούμε ότι πεινάμε. Επίσης συστήνεται να μην τρώμε αν δεν περάσουν 3,5 ώρες από το προηγούμενο γεύμα και να αποφεύγουμε να τρώμε μεγάλες ποσότητες.

Φίλιππος Κ. Γραμματικός
Ομότιμος Καθηγητής. Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
Διάλεξη που δόθηκε στη 2η Διεθνή Ιατρική Ολυμπιάδα στις 18 Οκτωβρίου 2013
piriniki-iatriki

Βιβλιογραφία

  1. Emile Littre. Oeuvres completes d’Hippocrate 1839-1861. 2nd vol, edn 1961.
  2. Todd-Sanford. Clinical diagnosis by laboratory methods. 30th edn, Davidson I, Wells BB, Sanders WB Eds, Co, Philadelphia 1998, p. 425.

Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας
    Η τριχοειδική κυκλοφορία του οφθαλμού είναι ιδιαίτερα πλούσια (Εικ. 1). Αναφέρεται όμως πως η τριχοειδική κυκλοφορία του κερατοειδούς των ηλικιωμένων είναι πολύ φτωχότερη από εκείνη των νεαρών ατόμων. Η τριχοειδοσκόπηση που γίνεται με ένα σύνηθες μικροσκόπιο και πλάγιο φωτισμό έδειξε ότι ο αμφιβληστροειδής των ηλικιωμένων περιλαμβάνει ανώμαλα λεπτά αρτηριόλια, σκωλιά, που διαιρούνται σε πολλά πλατιά τριχοειδή, τα οποία απολήγουν απότομα όπως κόβεις με πέλεκυ ένα ξύλο.
  2. Ενδοσωματική γονιμοποίηση
    Η ενδοσωματική γονιμοποίηση (ΕΣΓ) παρόλο ότι αποτελεί τη μόνη φυσιολογική και το καλύτερο είδος γονιμοποίησης, δεν είναι δυνατή πολλές φορές μεταξύ των ζευγαριών. Υπάρχουν μαγικές συμβουλές που δίνουν πολλοί για την επίτευξη της ΕΣΓ.
  3. Χαμηλή Oσφυαλγία
    Οι μέχρι σήμερα γνώσεις μας περί της εμφάνισης και της θεραπείας της χαμηλής οσφυαλγίας (ΧΟ) περιγράφονται και αξιολογούνται παρακάτω.
  4. Κυκλοφοριακό Σύστημα
    Η βαθύτερη και μακρότερης διάρκειας εισπνοή σε σχέση με την εκπνοή προσφέρει περισσότερο οξυγόνο στο στηθαγχικό μυοκάρδιο. Η σύντομη ίσχαιμη απόφραξη της κερκιδικής αρτηρίας προκαλεί με το γνωστό μηχανισμό της υποξίας αγγειογένεση στα στεφανιαία αγγεία και αύξηση της αιματικής ροής.
  5. Πεπτικό σύστημα
    Σύμφωνα με τον Ιπποκράτη: «Οι δυο πιο σημαντικοί νοσογόνοι παράγοντες για τον άνθρωπο είναι η δίαιτα και οι κληρονομικοί παράγοντες» [1]. Ο Ιπποκράτης έλεγε επίσης: «Οι Έλληνες τρώνε μόνο το μεσημέρι ενώ μερικοί τρώνε και δεύτερη φορά νωρίς το βράδυ».