Εμπράγματο Δίκαιο

Εμπράγματο Δίκαιο

Το σύνολο δηλαδή των κανόνων που ρυθμίζουν τα εμπράγματα δικαιώματα, με μια σημαντικότατη διάκριση. Πως τα πράγματα[1] διακρίνονται, κατά το άρθρο 948 του Α.Κ. σε:

  • ακίνητα, το έδαφος και τα συστατικά αυτού…
  • κινητά, δηλαδή όσα δεν είναι ακίνητα…[2]

Αυτά, σε γενικές γραμμές, με τα ισχύοντα σήμερα, αλλά εκεί και τότε;

Ποιες, για παράδειγμα, ήταν οι απόψεις, τα ισχύοντα περί την ιδιοκτησία, τη νομή και κατοχή, τη διάθεση μα και την προστασία της;

Έχουμε λοιπόν.

1 – Ιδιοκτησία

Το δικαίωμα συνίστατο στο να έχει κάποιος κάτι το οποίο χρησιμοποιεί και το διαθέτει κατά το δοκούν, μέσα φυσικά στα πλαίσια που ορίζουν οι ισχύοντες πάντοτε νόμοι…

Αυτό το κάτι λοιπόν διακρινόταν κυρίως σε:

Α-Ακίνητηmoussacafate» ιδιοκτησία η οποία περιλάμβανε τις παρακάτω κατηγορίες- διακρίσεις.

  • Τα καθαρά μούλκια- σήρφ μουλκ –sirf mulke.

Δηλαδή όλα τα ακίνητα κατά πλήρη νομή και κατοχή χωρίς καμία επιβάρυνση. Και με απλές κουβέντες «ό,τι ήθελες τώκαμνες: το ’χτιζες, το χαλνούσες, το πουλούσες, το χάριζες, το κομμάτιαζες…» [3]

  • Τα αιτιολογημένα,-ή μούλκι μουσπέπ-mylkimussebebe.

Δηλαδή αιτιολογημένη ιδιοκτησία. Περιελάμβανε όλα τα ακίνητα που προερχότανε από κληρονομιά, δωρεά και οποιαδήποτε άλλη νόμιμη αιτία, αποδεικνυόμενη όμως με βεβαιώσεις από τη οικεία δημογεροντία…

  • Τα βακούφια.

Τα ακίνητα δηλαδή τα προερχόμενα από τις δημοπρασίες των εκκλησιαστικών ιδρυμάτων.[4]

  • Τα κετίκια-κετίκ-ghedike.

Κυρίως μαγαζιών ή προνομιούχων κτημάτων.[5]

  • Τα μιρί-ή αραζί-ι-μι –arsaimir-ι.

Οι κρατικές γαίες που παραχωρούνταν με επίσημους τίτλους στους Οθωμανούς υπηκόους για εκμετάλλευση έναντι ενός ευτελούς αντιτίμου…και επιστρεφόταν μόνο εάν εκείνος που έπαιρνε το κτήμα πέθαινε χωρίς κληρονόμους.

  • Τα μαχλούλια-μαχλούλ-majloule.

Πρόκειται για τα «αδιάθετα» ακίνητα, δηλαδή αυτά για τα οποία δεν υπήρχε νόμιμος κληρονόμος και τα οποία στο τέλος βγαίνανε από τα οικεία γραφεία σε δημοπρασία.

Β-Κινητή, μουφρεντάτ- moufredate ιδιοκτησία, ή και ντουζένια[6], η οποία περιλάμβανε τις παρακάτω κατηγορίες.

  • τα μόμπιλα, δηλαδή όλα τα ξύλινα αντικείμενα
  • τα στρωσίδια
  • τα σκεύη ή παχήρια, γενικά
  • τα γυάλινα
  • τα χρειώδη ενός σπιτιού ή μαγαζιού

 

2 – Απόδειξη περί της ιδιοκτησίας

Η απόδειξη, έναντι των πάντων, για την ιδιοκτησία κάθε ακινήτου, γινότανε με το Σενέτ- sened-i hakan-ι ή κοτσάν[7] ή ταπού που θεωρείτο τίτλος κρατικός τον οποίο δεν μπορούσε να αμφισβητήσει κανένας.

Επρόκειτο περί εγγράφου που έφερε τον Τορά,[8] και που περιείχε τα παρακάτω :

τα πλήρη στοιχεία του ιδιοκτήτη, τον τρόπο απόκτησης, το τίμημα αν επρόκειτο περί αγοραπωλησίας, περιγραφή ακινήτου, τοπογεωγραφική περιγραφή του ακινήτου…

Με την πάροδο του χρόνου και τη βελτίωση των παρεχομένων υπηρεσιών από Υπουργείο του Τεφτερχανά (Τεφτέρ-Χανέ-ι-Χακκανί-Νεζαρετή), οι τίτλοι ιδιοκτησίας απέκτησαν ενιαία μορφή…

Στο σημείο αυτό να επισημάνουμε μερικές «ιδιαιτερότητες» του χώρου, αλλά και του επικρατούντος εθιμικού δικαίου.

1-Μετά την ίδρυση του Τεφτερχανά η αγοραπωλησία των περισσοτέρων ιδιοκτησιών πέρασε στην προκαταρκτική δικαιοδοσία του ιεροδικείου =μαχκεμεϊ σεριέ- ιεροδίκη (κατή) ο οποίος:

  • διαβεβαίωνε για την ύπαρξη ελεύθερης βούλησης και των δυο μερών για την πράξη
  • διαβεβαίωνε ότι αμφότεροι ομολόγησαν πως «κάνουν ιμπρά»-εκχωρούν τα δικαιώματα
  • διαβεβαίωνε για το πέρασμα των χρημάτων από το αγοραστή στον πωλητή[9]
  • διαβεβαίωνε για την παρουσία μαρτύρων
  • επιμελείτο την έκδοση χοτσετίου (έγγραφο ιεροδικείου για την πράξη)

2-Στην καθημερινή πρακτική τα πράγματα, για την αγροτική κυρίως ιδιοκτησία και όχι μόνο, είχαν διαφορετική χροιά. Έτσι τα σημάδια της κυριότητας:

  • για τα χωράφια[10] γινότανε με τα τορμώνια, ή τα χαντάκ, δηλαδή, βαθιά αυλάκια καμωμένα με το αλέτρι και πέτρες μπηγμένες ή φαρδιές ακαλλιέργητες λωρίδες.[11]
  • για τα οικόπεδα με τα σημάδια, δηλαδή στις τέσσερις γωνίες τους καρφωμένα παλούκια ή σωρό από πέτρες…
  • για τα ζωντανά με τα σφραγίσματα, δηλαδή το βάψιμο του ζώου δι’ ενός χρώματος σε συγκεκριμένο σημείο.

Παρατήρηση

Τα Σενέτια, ως τίτλοι ιδιοκτησίας, καθιερώθηκαν κυρίως κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα με τη δημιουργία αντιστοίχων γραφείων αλλά και την τεχνογνωσία- τεχνολογία των Γάλλων κυρίως συμβούλων. Οφείλουμε όμως να επισημάνουμε και να καταθέσουμε και τους γνωστούς τρόπους μεταβίβασης – απόκτησης της ιδιοκτησίας προ του επιβληθέντος καθεστώτος του σενέτ.

Έτσι οι διάφορες αγοραπωλησίες γινότανε με τα ομόλογα ή τα τεμεσούκια, δηλαδή μια απλή ομολογία του αγοραστή –πωλητή σε απλό χαρτί περί της επιγενόμενης αγοραπωλησίας κλπ. Φυσικά με τις σχετικές υπογραφές, εάν και εφόσον ήξεραν να γράφουν ή το σημείο του σταυρού για τους χριστιανούς σε αντίθετη περίπτωση, καθώς και της βούλας του δακτύλου…Εννοείται με τις σχετικές βεβαιώσεις-υπογραφές, κατά τον ίδιο τρόπο, του ιερέα της κοινότητας και των παρισταμένων μαρτύρων που τις περισσότερες φορές ήταν μέλη της τοπικής δημογεροντίας…

Επίσης και το σημαντικότερο.

Όλες μα όλες οι πράξεις καταγράφονταν επακριβώς στον οικείο Κώδικα της κοινότητας.

 

3 – Υποθήκη… Δουλεία… Ενέχυρο… Χρησικτησία

Νομικές έννοιες γνωστές σήμερα και τα μάλα εφαρμοζόμενες, αλλά εκεί και τότε;

Ίσχυαν και αν ναι, ποια ήταν η έκτασή τους;

H υποθήκη

α – Σύμφωνα, λοιπόν, με τους εξαιρετικότατους ερευνητές του χώρου[12] η υποθήκη ως πρακτική ήταν σπανιότατη μεν, αλλά όχι και παντελώς άγνωστη.[13]

Μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις και όταν το δανειζόμενο ποσό ήταν τεράστιο λαμβανότανε αυτό το είδος προστασίας με τη σύνταξη ενός χαρτιού-συμφωνητικού που έγγραφε ο δάσκαλος του χωριού ή ο ιερέας και το οποίο περιελάμβανε:

  • τα συμβαλλόμενα μέρη, δηλαδή τον δανειστή και τον δανειζόμενο
  • το ποσό δανεισμού
  • τον χρόνο του δανείου
  • τον σχετικό τόκο που τις περισσότερες φορές ήταν «ένα μετζίτι στη λίρα δηλαδή περίπου 20%…δηλαδή αρκετά υψηλός.»[14]
  • τις συνέπειες από τη μη επιστροφή του οφειλόμενου ποσού εντός της τακτής ημερομηνίας, δηλαδή τη μεταγραφή του ακινήτου, συνήθως χωραφιού, στο όνομα του δανειστή. Βεβαίως σε περίπτωση που «το ακίνητο ήταν μεγαλύτερης αξίας από το δανειζόμενο ποσό τότε ήταν υποχρεωμένος ο δανειστής να δώσει πίσω τη διαφορά, δηλαδή να υπολογίσει κεφάλαιο, τόκους έξοδα και να επιστρέψει το υπόλοιπο».[15]
  • Τις υπογραφές των παρισταμένων μαρτύρων, αν και τις περισσότερες φορές για πολλούς και διαφόρους λόγους δεν λάβαινε και μεγάλη δημοσιότητα. Συνεπώς ήταν από τις λίγες πράξεις οι οποίες δεν καταχωρούνταν στον σχετικό κώδικα της Κοινότητας.

Παρατήρηση

-Μετά τη δημιουργία του κτηματολογικού γραφείου- Τεφτερχανά, υπήρχε οικεία στήλη στην οποία καταγραφότανε τα δημιουργούμενα βάρη του ακινήτου.

-Στο άμεσο βεβαίως ερώτημα ποιοι μπορούσαν να προβούν σε τέτοιες ενέργειες οι οποίες μπορεί μεν να ήταν νόμιμες αλλά μη «ηθικές», σπεύδουμε να δηλώσουμε πως υπήρχαν οι γνωστοί σαράφηδες[16] τόσο στο Ικόνιο όσο και στη Νίγδη που μετά περισσής ευχαριστήσεως «βοηθούσαν» τους έχοντες σχετική ανάγκη.

Ιδιαίτερα μάλιστα με το εμπράγματο δικαίωμα του ενεχύρου.

Το ενέχυρο

β – Το ενέχυρο ή ντουτού,[17] ως πρακτική ήταν γνωστό αλλά όχι και αρκετά διαδεδομένο στα χωριά του χώρου που εξετάζουμε. Μιας και θεωρείτο «μάλλον ντροπή και προσπαθούσαν να αποφύγουν τα στόματα του κόσμου για την κατάσταση στην όποία περιήλθε ο δανειζόμενος».[18] Και σε αυτές τις περιπτώσεις ο ιερέας ή ο δάσκαλος συνέτασσε το σχετικό έγγραφο του δανείου, αν και πολλές φορές ίσχυε ο λόγος. Σε κάθε πάντως περίπτωση σύνταξης του σχετικού εγγράφου τούτο περιελάμβανε:

  • τα στοιχεία του δανειστή και του δανειζόμενου
  • το ποσό του δανείου
  • τον χρόνο επιστροφής του ποσού
  • τον τόκο
  • το ενέχυρο που θα μπορούσε να είναι από χρυσαφικό, ασημικό έως και κάποιο ζωντανό…

Βεβαίως σε περίπτωση αδυναμίας αποπληρωμής του ποσού και εάν και εφόσον το «πράγμα έφτανε στο απροχώρητο, τότε η εξόφληση γινότανε με τη παρακράτηση με πλήρη δικαιώματα του ενεχυριαζόμενου αντικειμένου, αφού προηγούμενα υπήρχε η εκ νέου συγκατάθεση του οφειλέτη…».[19]

Κατά τον Γ. Μαυροχαλυβίδη μάλιστα το ενεχυριαζόμενο αντικείμενο μπορούσε να πουληθεί «μετά την εξάντληση της σχετικής προθεσμίας και τις επανειλημμένες ειδοποιήσεις του δανειστή προς τον οφειλέτη…Το επί πλέον τυχόν τίμημα επιστρεφότανε…»[20]

Η επιστροφή του επιπλέον ποσού ήταν βασική υποχρέωση στηριζόμενη όχι μόνο στους επικρατούντες κανόνες των συναλλαγών αλλά και στη δημιουργούμενη εκ του γεγονότος γενικότερη ηθική υποχρέωση…

H χρησικτησία

γ – Για τις παρακάτω πληροφορίες χρησιμοποιούμε τον όρο χρησικτησία, δηλαδή τη δια της χρήσεως απόκτηση κάποιου αντικειμένου, όχι φυσικά με το περιεχόμενο της σημερινής νομικής έκφρασης, αλλά σε κάθε περίπτωση εν πολλοίς όμοιας.[21]

Και εξηγούμαστε.

Προηγούμενα έχουμε μιλήσει για το ιδιοκτησιακό καθεστώς των χωραφιών και τα είδη που υπήρχαν, σημειώσαμε μάλιστα και τον τρόπο απόδειξης της ιδιοκτησίας…

Για ορισμένα όμως και κυρίως για όσα από αυτά έμεναν ακαλλιέργητα για περισσότερα από επτά ή κατ’ άλλους δέκα χρόνια, φαίνεται πως «έπαυαν ν’ ανήκουν στον ιδιοκτήτη και ανήκαν σ’ αυτόν που τα ’βρισκε χέρσα και τα καλλιεργούσε».[22]

Χωράφια τα οποία οι χριστιανοί τα ονόμαζαν αδέσποτα ή μάλλον κοινά ή μαλάκια[23] …ενώ ο μουσουλμανικός κόσμος είχε το παρακάτω επιμύθιο για τούτες τις ιδιαίτερες περιπτώσεις:

«saban tarlayi zapt eder= σαμπαν ταρλαϊ ζάπτ εντέρ, δηλαδή το αλέτρι κερδίζει το χωράφι».

Έτσι ο νέος καλλιεργητής προκαλούσε την έκδοση του σχετικού χοτζετίου σε πρώτο στάδιο από τον κατή, αφού προηγούμενα αποδείκνυε το δίκαιό του με τις σχετικές μαρτυρίες των ομοχώριων του ή της τοπικής εξουσίας και στη συνέχεια του επίσημου σενέτ…[24]

Η δουλεία

δ – Η δουλεία, πάλι, ακόμα και σήμερα είναι για μη έχοντας νομικές γνώσεις όρος άγνωστος και εν πολλοίς δυσνόητος, αν και στην πράξη, εκεί και τότε, η εφαρμογή της ήταν συνηθισμένη. Ιδιαίτερα μάλιστα στη γεωργία.

Πρόκειται περί εμπραγμάτου δικαιώματος επί αλλότριου πράγματος, το οποίο και φυσικά δεν πρόκειται να αναλύσουμε, απλά όμως να καταθέσουμε πού και πώς τύχαινε της όποιας εφαρμογής εκεί και τότε.

Να δηλώσουμε βεβαίως άμεσα πως δεν τύχαινε της όποιας του εφαρμογής με όλες τις σημερινές προϋποθέσεις.[25] Απλά πιστεύουμε πως λειτουργούσε η καλή πίστη, τα συναλλακτικά ήθη μα και η κοινή αντίληψη. Χωρίς πρόσθετους όρους, ρήτρες και αποζημιώσεις του σήμερα…

Έχουμε ήδη τονίσει πως η διάκριση χωραφιού από χωράφι, ιδιοκτησίας από ιδιοκτησία, γινότανε με τα τορμώνια ή με φαρδιές ακαλλιέργητες λουρίδες γης μεταξύ των δυο ιδιοκτησιών. Λωρίδες γης που επέτρεπαν:

  • την όποια διάκριση- δικαιούχους-ιδιοκτήτες αλλά και…
  • το αναφαίρετο δικαίωμα στους έχοντες «τυφλές ιδιοκτησίες να πάνε στα δικά τους χωράφια μέσω των λωρίδων αυτών με τα ζωντανά τους, τα κάρα τους κλπ».[26]

H εύρεση

ε – Εύρεση χαμένων κινητών πραγμάτων…[27]

Σήμερα με την πολυπλοκότητα της νομοθεσίας, αλλά και την κάλυψη όλων των πιθανών περιπτώσεων, δεν υφίσταται σχεδόν κανένα κενό. Ιδιαίτερα μάλιστα που η εμπορευματοποίηση και ο εκχρηματισμός είναι το παν για τη διατήρηση του ευ ζην. Όμως εκεί και τότε; Και το ρωτούμε αυτό γιατί έχουν καταγραφεί αρκετές περιπτώσεις και τυχόν παρεξηγήσεις για τούτη την πλευρά της καθημερινότητας.

Φυσικά όταν μιλάμε για την εύρεση χαμένων κινητών πραγμάτων μιλάμε… για τα ζωντανά για τα οποία σχεδόν όλες οι κοινότητες είχαν κοινά κοπάδια προσλαμβάνοντας κυρίως μουσουλμάνους για τη βοσκή τους.

Έτσι σε εκείνες τις περιπτώσεις ή για εκείνες τις περιπτώσεις που δηλωνότανε απώλεια κάποιου μικρού ζωντανού, έσπευδε «ο ανδρικός πληθυσμός αλλά και τα μικρά παιδιά, αγόρια –κορίτσια, για να βρουν το ζωντανό…Και σε κάθε ευτυχή κατάληξη δεχότανε τα συχαρίκια του κόσμου αλλά και τα φιλέματα του νοικοκύρη.»[28]

Βεβαίως ποτέ η κοινωνία δεν ήταν ιδανική και ο ανθρώπινος παράγοντας ήταν και είναι αστάθμητος. Με ελάχιστους, μα πάντως υπαρκτούς, να θέλουν να οικειοποιηθούν τις εξαιρετικότατες συγκυρίες εύρεσης κάποιου ζωντανού και να μην το δηλώνουν. Σ’ αυτές λοιπόν τις περιπτώσεις μετά από τη σχετική δημοσιοποίηση του γεγονότος επενέβαινε η δημογεροντία για να δώσει λύσεις. Είτε «διαβάζοντας» τα σημάδια των ζωντανών, χρώματα κλπ είτε με τις μαρτυρίες. Έργο δύσκολο γιατί αφενός δεν υπήρχε η σχετική καταγραφή τους, η τήρηση αρχείου, καρτέλας για καθένα από αυτά, όπως σήμερα και αφετέρου γιατί τα χρωματικά σημάδια καθιερώθηκαν λίγο αργά.[29]

Τέλος ιδιαίτερες τιμές επιδαψίλευε εκείνος που εύρισκε κάποιο αντικείμενο αξίας και το παρέδιδε στους Δημογέροντες, τη Σχολική Εφορεία αν ήταν μαθητής ή τον ιερέα της κοινότητος. Θεωρείτο άξιος θαυμασμού και παράδειγμα προς μίμηση.[30]

Δίκαιο στασιδίων

στ – Το δίκαιο των εν τοις ναοίς στασιδίων

Μια ιδιαίτερη και τα μάλα αξιόλογη περίπτωση είναι αυτή της πωλήσεως των στασιδιών στους χώρους των εκκλησιών.

Οι λόγοι προφανείς.

Η εύρεση των απαραιτήτων χρημάτων για το έργο της εκκλησίας ή καλύτερα ήταν ένας από τους προσοδοφόρους τρόπους συλλογής χρημάτων από τις εκκλησιαστικές εφορείες οι οποίες εκεί και τότε είχαν επωμισθεί σε μεγάλο βαθμό και το έργο συντήρησης των σχολικών μονάδων…

Έτσι οι έχοντες και κατέχοντες, επιφανείς χωρικοί, διέθεταν τις χορηγίες τους προς την εκκλησία και «σε ανταπόδοση και μόνο»[31] τους τοποθετούσαν σε ξεχωριστά στασίδια, δίπλα σε αυτά των δημογερόντων…Αν και τις περισσότερες φορές τα πρόσωπα ήταν τα ίδια.

Συνήθεια, λοιπόν, η οποία τους επέτρεπε τη διαρκή προβολή, προσέδιδε κύρος, αίγλη και προκαλούσε τον σεβασμό στους νεωτέρους. Με τη συμμετοχή και προτροπή φυσικά των εκκλησιαστικών αρχών, που με αυτόν τον τρόπο έβλεπαν τα ενισχύεται το εκκλησιαστικό ταμείο.

Παρόλα αυτά, μερικές εκκλησιαστικές εφορείες πωλούσαν πραγματικά τα σε εξαιρετική θέση στασίδια για τους προαναφερόμενους λόγους τα οποία στο διάβα του χρόνου κληρονομήθηκαν από τους απογόνους, που στις περισσότερες των περιπτώσεων, ακολούθησαν αυτό το τιμητικό καθεστώς.[32]

 

4 – Προστασία του εμπράγματος δικαιώματος

Έχουμε τονίσει πως η κυριότητα ενός πράγματος περιλαμβάνει την εντός του πλαισίου του νόμου ασκούμενη άμεσο, απόλυτη και καθολική εξουσία. Που με απλά λόγια σημαίνει πως υπάρχει ή πρέπει να υπάρχει πλήρης προστασία του κυρίου.

Έναντι των πάντων…

Άρα στις περιπτώσεις εκείνες που υπάρχει τυχόν παραβίαση, να λαμβάνονται όλα εκείνα τα απαραίτητα μέτρα για τη αποφυγή της επανάληψης της παραβίασης, της αποκατάστασης της βλάβης, αλλά και της καταβολής τυχόν αποζημιώσεων.

Τώρα, παραβιάσεις της ιδιοκτησίας έχουν καταγραφεί εκεί και τότε.

Για παράδειγμα αναφέρεται πως, «…το πέρασμα από ξένο καλλιεργημένο χωράφι δε επιτρεπόταν μα και ποτέ δεν δημιουργήθηκαν σοβαρά ζητήματα, εκτός αν με το πέρασμα, με τα πόδια, μ’ άλογο ή αμάξι προξενιόταν ζημιά, οπότε γινότανε κατακύρωση από επιτροπή γειτόνων, ως εμπειρογνωμόνων ορισμένης αποζημίωσης συνήθως σε είδος, ένα σεμσέκ κοκκί, γένν’μα, πιλιάρ’, κ’σαρ κλπ. Κάποια ευθύνη ή γνώμη στην περίπτωση αυτή είχε κι ο αγροφύλακας…»[33]

Ιδιαίτερος τύπος ζημιών μα και ο πλέον συνηθισμένος, ήταν ο προκαλούμενος από τα ζωντανά του χωριού, τα οποία ο ζημιωθείς, «φυλάκιζε» μέχρι της καταβολής της σχετικής αποζημιώσεως κατά τα ειωθότα από τον ιδιοκτήτη ή, της διαβεβαιώσεώς του, πως δεν θα υπάρξει επανάληψη του συμβάντος.

Παρατήρηση

Καταπάτηση- κατάληψη ακινήτου περιουσίας δεν έχει καταγραφεί.

Σε μια μόνο περίπτωση «που προχώρησε και όργωσε και λίγο από το διπλανό χωράφι» αναγκάσθηκε σε σχετική αποζημίωση «δίκην ενοικίου»…[34]

 


[1] Κωνσταντίνος Βαβούσκος, Εγχειρίδιον  Αστικού Δικαίου, Θεσσαλονίκη, Αφοί Σάκουλα 1974, σελ 197, «Πράγμα εν τη εννοία του νόμου είναι παν αντικείμενον ενσώματον, αυθύπαρκτον, απρόσωπον και δεκτικόν ανθρώπινης εξουσιάσεως…»

[2] Πηνελόπη Αγαλλοπούλου-Χρυσάνθη Θέμελη, Αστικός Κώδικας και εισαγωγικός νόμος, Θεσσαλονίκη, Αφοί Σάκκουλα, 1999, σελ 200.

[3] Σ. Ρίζος, ο.π. σελ 215

[4] Πρόκειται για τα αφιερώματα

[5] ο.π., σελ 218, «Το κτήμα κετίκ είχε το προνόμιο να μην μπορέση άλλος νάρθη κοντά σου, στο κτήμα σου και να ανοίξη ή να κτίση μαγαζί του ιδίου προορισμού με το δικό σου: χαβιαράδικο, καπηλειό, μαγερειό, ή να μην εξασκήση στην ίδια με εσένα περιοχή του γουναρά, του ράφτη, του βαρελά κλπ.»

[6] Κάθε είδους έπιπλα

[7] Πρόκειται για νεώτερη ορολογία που καθιερώθηκε  από το στέλεχος του γενικού βιβλίου από το οποίο αποσπούσαν το  έγγραφο.

[8] Ο αντίστοιχος αυτοκρατορικός τίτλος κάθε σουλτάνου ή αν θέλετε η επίσημη  βούλα. Βλ, Σ. Ρίζος ο.π. σελ 232, «το τορά του Σουλτάνου Χαμίτ έγγραφε με τη μυστηριώδη εκείνη πλοκή των γραμμάτων Απτούλ Χαμίτ, υιός του Μετσίτ νικηφόρος πάντοτε…».

[9] Σ. Ρίζος, ο.π. σελ 208

[10] Υπήρχαν τα παρακάτω είδη χωραφιών:

-τα κόμματα ή χαρούμια= μικρά χωράφια δίπλα στις κατοικίες

-τα ταρλάδια= τα μεγάλα χωράφια που χρησιμοποιούνταν για τα δημητριακά

-τα αγασλούχια = τα χωράφια με δένδρα

[11] Γεώργιος Μαυροχαλυβίδης, Η Αξός της Καππαδοκίας, τ. 1ος , Αθήνα, Κ.Μ.Σ. 1990 σελ 335, βλ Θανάση Κωστάκη,  Το Μισθί της Καππαδοκίας, Αθήνα, Ακαδημία Αθηνών 1977, Σεραφείμ Ρίζος, Η Σινασός Αθήνα, Κ.Μ.Σ 2007.

[12] Γ. Μαυροχαλυβίδη, ο.π., Θανάση Κωστάκη, ο.π., Σ. Ρίζο, ο.π.

[13] Κωνσταντίνος Βαβούσκος, ο.π. σελ 254 « Υποθήκη είναι το εμπράγματο δικαίωμα επί αλλότριου ακινήτου προς εξασφάλισιν της απαιτήσεως του δανειστού δια προνομιακής ικανοποιήσεως αυτού εκ του πράγματος» βλ Πηνελόπη Αγαλλοπούλου-Χρ. Θεμελή, ο.π. σελ 259, «άρθρο 1257 Α.Κ.= Σε ξένο ακίνητο μπορεί να συσταθεί εμπράγματο δικαίωμα υποθήκης για την εξασφάλιση απαίτησης με την προνομιακή ικανοποίηση του δανειστή από το πράγμα»

[14] Θανάσης Κωστάκης, ο.π. σελ 418

[15] Μαρτυρία Γιάννη Σταματιάδη, ο.π.

[16] αργυραμοιβοί

[17] Κ. Βαβούσκος, ο.π. σελ 248 «Ενέχυρον είναι το εμπράγματον δικαίωμα επί αλλότριου κινητού πράγματος προς εξασφάλισιν της απαιτήσεως του δανειστού δια προνομιακής ικανοποιήσεως αυτού εκ του πράγματος» βλ Πηνελόπη Αγαλλοπούλου –Χρ. Θεμελή, ο.π. σελ. 250 « άρθρο 1209 Α.Κ. Σε ξένο κινητό πράγμα μπορεί να συσταθεί εμπράγματο δικαίωμα ενεχύρου για την εξασφάλιση απαίτησης με την προνομιακή ικανοποίηση του δανειστή από το πράγμα»

[18] μαρτυρία Γιάννη Σταματιάδη ο.π.

[19] μαρτυρία ο.π..

[20] Γ. Μαυροχαλυβίδης, ο.π. σελ 334

[21] Κ Βαβούσκου, ο.π. σελ 218 «Χρησικτησία είναι η κτήσις κυριότητος επί πράγματος, κινητού ή ακινήτου, δι’ ασκήσεως υπ’ αυτού κυρίως της νομής εφ’ ωρισμένου χρόνου…απαιτούνται η ύπαρξις: νομής…καλής πίστεως… νόμιμου τίτλου… παρέλευσις ωρισμένου χρόνου» βλ Πηνελόπη Αγαλλοπούλου –Χρ. Θεμελή, ο.π. σελ 218 « άρθρο 1041 Εκείνος που έχει στη νομή του με καλή πίστη και με νόμιμο τίτλο πράγμα κινητό για μια τριετία και ακίνητο για μια δεκαετία γίνεται κύριος του πράγματος»

[22] Θανάσης Κωστάκης ο.π. σελ 417

[23] Γ. Μαυροχαλυβίδης, ο.π. σελ 335

[24] Μαρτυρία Σαρμουκασίδη Στάθη, ο.π. «Ο κατής ζητούσε επιβεβαίωση των μαρτύρων περί του σχετικού γεγονότος και απεφάσιζε αμέσως…Μιλάμε κυρίως για χωράφια τα οποία τις περισσότερες φορές ήταν χέρσα και δεν δίδανε τίποτε γι’ αυτό και εγκαταλείφθηκαν από τους ιδιοκτήτες τους…»

Σημ: Να σημειώσουμε επίσης πως καταβαλλότανε μεγάλη προσπάθεια από πλευράς δημογεροντίας να μην υπάρξουν ακαλλιέργητα χωράφια, έστω και χέρσα, για πολλούς λόγους. Ο κυριότερος  είχε να κάμει με το «συγκράτημα» των νέων, έστω και με αυτά τα πενιχρότατα μέσα, στον δικό τους τόπο…να μην πάρουν των ομματιών τους προς της ξενητιάς τα μέρη με ό,τι αυτό σήμαινε σε ή και για κάθε περίπτωση. Γάμους με «ξένες» γυναίκες, ήθη και έθιμα «απαράδεκτα» προς τα κρατούντα στην κοινότητα κλπ.  Συνεπώς οι σχετικές αναγνωρίσεις ήταν μάλλον εύκολες.

[25] Για μια από τις μορφές της δουλείας βλ. σχετικά και Πηνελόπη Αγαλλοπούλου-Χρυσάνθη Θέμελη, ο.π. σελ 212 «άρθρο 1012 Α.Κ. Αν το ακίνητο στερείται την αναγκαία δίοδο προς το δρόμο, έχει το δικαίωμα ο κύριός του να απαιτήσει δίοδο από τους γείτονες έναντι ανάλογης αποζημίωσης»

[26] Κ.Ι.Δ. Συκεών, Φ. 12, α.α. 47, Μαρτυρία Τσουτζόγλου Κοσμά, «Το καλό, για το καλό…Ο πατέρας μου ανταπέδιδε πάντοτε με το να βοηθά τον Τοργούτ Σωτήρη που περνούσαμε από αμπέλι του μέσα»   βλ Θανάσης Κωστάκης ο.π. σελ 416

[27] Πηνελόπη Αγαλλοπούλου-Χρυσάνθη Θέμελη, ο.π. σελ 225 «άρθρο 1081 Α.Κ. Όποιος βρήκε χαμένο πράγμα έχει υποχρέωση να ειδοποιήσει χωρις υπαίτια καθυστέρηση εκείνον που το έχασε ή τον κύριο ή κάθε άλλο δικαιούχο…»

[28] Κ.Ι.Δ. Συκεών, Φ. 12 α.α. 1, μαρτυρία Ελευθερίας Μαυροπούλου

[29] Κ.Ι.Δ. Συκεών, Φ. 12 α.α. 38,μαρτυρία Αλτίογλου Γεσθημανής,  «Στο χωριό, ξέρεις, είχαμε τα πλατύουρα πρόβατα…χάθηκε κάποια φορά ένα μικρό, του Ραφτόγλου του Φίλιππα, που το βρήκε ο Γιωργάνης…αλλά δεν το παρέδωσε παρόλο που το φώναξαν και τρέξανε όλοι. Το είδε ο Φίλιππας, τον παρακάλεσε αλλά τίποτε. Μια και δυο πάει στον κυρ Σταύρο που’ ταν μέλος της Εφορείας…το και το του λέει…εκείνος τον φωνάζει, τον κατσαδιάζει αλλά πού μυαλό, όλο έλεγε πως ήτανε δικό του, πως άδικα τον κατηγορεί. Και ξέρεις πώς βρέθηκε η αλήθεια; Άφησαν το μικρό στο κέντρο του χωριού και κείνο βρήκε το δρόμο μόνο του…οδηγημένο και από τα βελάσματα της μάνας του».

[30] Μαρτυρία ο.π. «ο Αποστόλης του Ιάκωβου ο γιος βρήκε κάποιον μαλαματένιο σταυρό και τον παρέδωσε στον παπά. Εκείνος ανακάλυψε την ιδιοκτήτρια από τ’ όνομα που είχε πίσω γραμμένο, Σταυρούλα τη λέγανε, της το παρέδωσε και το ανέφερε την Κυριακή στην εκκλησιά με το δι’ ευχών…»

[31] Συμφωνούν σε αυτό Μαυροχαλυβίδης Γ, ο.π., σελ 335,  και Κωστάκης Θανάσης, ο.π. σελ 417

[32] Μαρτυρία Γ Σταματιάδη, ο.π. «Ο προπάππους μου στους Δώδεκα Αποστόλους είχε το δικό του στασίδι που ποτέ και κανένας δεν καθόταν…μέχρι που το κληρονόμησε ο παππούς μου. Αλλά πάντοτε στην αρχή κάθε χρονιάς αλλά και σε κάθε ανάγκη έδιδε το κατιτίς του.»

[33] Γ. Μαυροχαλυβίδης, ο.π, σελ 335

[34] ο.π. σελ 336 βλ  Μαρτυρία Βασιλείου Τσιτσόπουλου, ο.π.

“Ψήγματα Δικαίου”
Κωνσταντίνος Νίγδελης


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Τουρκοσειρές στην Ελληνική Τηλεόραση
    Περισσότερα  από 340 διαφημιστικά μηνύματα, εκατό περίπου διαφορετικών εταιριών, «χρηματοδότησαν» τουρκικές σειρές σε ελληνικά κανάλια καθημερινά, το απόγευμα (17.30-18.30), το βράδυ (21.30-23.15) και μετά τα μεσάνυχτα (01.30-03.15)
  2. Φορολογικό Δίκαιο
    Σε γενικές γραμμές πρόκειται για το πλέγμα των νόμων, με τους οποίους έχοντας σαν βάση τη φοροδοτική ικανότητα των πολιτών, το κράτος εισπράττει τα απαραίτητα για την ορθή λειτουργία των παρεχομένων υπηρεσιών του. Τώρα, για την καλύτερη κατανόηση του θέματος αρχίζουμε με δυο τρεις βασικές ορολογίες της φορολογικής νομοθεσίας- πρακτικής που υπήρχαν στην υπό εξέταση περιοχή εκεί και τότε.
  3. Εργατικό Δίκαιο
    Απλά και σε γενικές γραμμές πρόκειται για ένα σύνολο κανόνων δικαίου που διέπουν τις σχέσεις που παράγονται μεταξύ συμβαλλομένων κατά τις οποίες, η μια πλευρά προσφέρει την εργασία της για ορισμένο ή αόριστο χρόνο και η άλλη παρέχει έναντι αυτής το συμφωνημένο τίμημα. Φυσικά σήμερα είναι πολυσύνθετο, στο δε διάβα του χρόνου κάλυψε και συνεχίζει ακόμα, τα τυχόν κενά που προκύπτουν από τις προαναφερθείσες σχέσεις.
  4. Εμπορικό Δίκαιο
    Στο οικείο κεφάλαιο περί πωλήσεως τονίσαμε τις δυο βασικές αρχές πάνω στις οποίες στηριζότανε το εμπόριο στην Κεντρική Ανατολία…Την καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη, τα οποία εν πολλοίς κάλυπταν την όποια ανυπαρξία έγγραφου τύπου κλπ. Τονίσαμε, επίσης, πως η επικύρωση οποιασδήποτε συμφωνίας γινότανε με μια απλή χειραψία μεταξύ των δυο συμβαλλομένων μερών και τη φράση «βε ες σελάμ», δηλαδή ο Θεός να τα φέρει βολικά, τον αντιπραγματισμό και την τράμπα, καθώς και την ύπαρξη αρχικά ομολόγων, δηλαδή πωλητηρίων εγγράφων και στο τέλος τις σχετικές μεταγραφές για ιδιαιτέρως μεγάλης αξίας αντικείμενα στους κώδικες του χωριού…
  5. Ενοχικό Δίκαιο
    Πρόκειται «για το σύνολον των κανόνων δικαίου οι οποίοι ρυθμίζουν τα ζητήματα τα οποία προκύπτουν εκ της υπάρξεως ενοχής, ήτοι εκ της υπάρξεως εννόμου σχέσεως δυνάμει της οποίας ωρισμένο πρόσωπον (ήτοι ο οφειλέτης) υποχρεούται προς έτερον (δανειστήν) εις παροχήν, η οποία δύναται να συνίσταται εις ενέργειαν ή παράλειψιν».
  6. Κληρονομικό δίκαιο
    Πρόκειται για το σύνολο των κανόνων δικαίου που ρυθμίζουν την κληρονομική διαδοχή. Έτσι, σύμφωνα με το άρθρο 1710 του αναθεωρηθέντος Α.Κ., «κατά το θάνατο του προσώπου η περιουσία του ως σύνολο(κληρονομιά) περιέρχεται από το νόμο ή από διαθήκη σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα (κληρονόμοι)….»
  7. Περί γέννηση και βάπτιση
    Σήμερα, με την πολυπλοκότητα των εκφάνσεων της δημόσιας διοίκησης, επιτεύχθηκε αφενός μεν η κάλυψη όλων των περιπτώσεων, για τα οποία ζητάται η συνδρομή της πολιτείας, αλλά αφετέρου η ταλαιπωρία από μια απίστευτη γραφειοκρατία. Εκεί όμως και τότε; Φυσικά και είναι αδύνατη η εύρεση όλων των στοιχείων, λόγω ελλείψεως των σχετικών πληροφοριών, όμως σε κάθε περίπτωση υπάρχουν αρκετές οι οποίες είναι διαφωτιστικές για το καθεστώς εκείνης της εποχής. Για τα απλά μα και καθημερινά.
  8. Η Υιοθεσία
    Δι’ αυτής δεν ικανοποιείται αποκλειστικά και μόνο ο συναισθηματικός κόσμος των ατέκνων, αλλά κυρίως δημιουργείται μια νέα κατάσταση δια τον υιοθετούμενο, δηλαδή, σχέσεως γονέως και τέκνου…Είναι επίσης και μια πράξη θεάρεστη σύμφωνα με την οποία «έσωζε κανείς μια ψυχή παίρνοντάς την υπό την ευθύνη του». Αλλά βεβαίως και μια λύση σε περίπτωση ατεκνίας προς αποφυγή της κατακραυγής ή του όποιου στιγματισμού…
  9. Το Διαζύγιο
    Έτσι «ους ο Θεός συνέζευξεν άνθρωπος μη χωριζέτω», δηλαδή και σε ελεύθερη μετάφραση ό,τι και να γίνει από τη στιγμή που πήρε μέρος η εκκλησία τίποτε δεν μπορεί να χωρίσει το ζευγάρι. Έστω και αν η γυναίκα υπέφερε τα πάνδεινα από τους οικείους του ανδρός της, αλλά και τον ίδιο ακόμα. Ξύλο, βρισιές, κατάρες, πείνα και πάλι ξύλο, προσβολές και…ό,τι μπορεί να φανταστεί ανθρώπου νους. Τα μαρτύρια του Ιώβ. Με μοναδική, ίσως, περίπτωση, αυτή της μοιχείας, από πλευράς της γυναίκας εννοείται…
  10. Ο Γάμος Γ'
    Τονίσαμε προηγούμενα ότι τουλάχιστον μέχρι και το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα δεν υπήρχε η υποχρεωτικότητα στην προίκα, όμως παρόλα αυτά οι γονείς πάντοτε συνεισέφεραν το κατά δύναμιν, αλλά και κατά το δοκούν. Συνήθεια-έθιμο- που επιβάρυνε τα μάλα τον οικογενειακό προϋπολογισμό και όχι μόνο, με τη θυγατέρα να καθίσταται σιγά σιγά δυσβάστακτο βάρος μιας και όλοι προσέτρεχαν για να βολέψουν μια καλή προίκα.
  11. Ο Γάμος Β'
    Είναι γνωστό πως δια τον κλήρο της Καππαδοκίας και όχι μόνο, δεν υπήρχαν τακτικές αποδοχές, δηλαδή καταβολή μισθού από πλευράς της κοινότητος. Απλά μια πρόβλεψη δια το «κανονικόν» του ιερέως, δηλαδή κάποιος φόρος- ετήσιο χαράτσι, που επιβαλλότανε ανάλογα φυσικά με την φοροδοτική ικανότητα της κάθε χριστιανικής οικογένειας ή κατά περίπτωση...
  12. Ο Γάμος Α'
    Nuptiae sunt conjunctio maris et feminae et consortium omnis vitae divini et humani juris communicatio, δηλαδή, «γάμος εστίν ανδρός και γυναικός συνάφεια και συγκλήρωσις του βίου παντός, θείου τε και ανθρωπίνου δικαίου κοινωνία». Ο γάμος ως ιερή και ίσως μια από τις πλέον σημαντικές στιγμές του ανθρώπου αποτελούσε τότε και ενδεχόμενα και σήμερα, το αντικείμενο ενός μαζικού ενδιαφέροντος ολάκερης της κοινωνίας. Ιδιαίτερα μάλιστα στις απομονωμένες κοινότητες της Καππαδοκίας...
  13. Οικογενειακό Δίκαιο
    «Πρόκειται για το σύνολον των κανόνων Δικαίου οι οποίοι ρυθμίζουν τας σχέσεις αι οποίαι προκύπτουν εκ του γάμου, της συγγενείας και γενικώτερον επ’ ευκαιρία της οικογένειας…Το οικογενειακόν δίκαιον διαυλακώνεται υπό των ηθικών αρχών καθ’ όλην αυτού την έκτασιν. Τούτο ήτο αναπόφευκτον αλλά και δεόντως επιβεβλημένον, λόγω της φύσεως των σχέσεων, τας οποίας ρυθμίζει…»
  14. Εμπράγματο Δίκαιο
    Το σύνολο δηλαδή των κανόνων που ρυθμίζουν τα εμπράγματα δικαιώματα, με μια σημαντικότατη διάκριση. Πως τα πράγματα[1] διακρίνονται, κατά το άρθρο 948 του Α.Κ. σε: (α) ακίνητα, το έδαφος και τα συστατικά αυτού (β) κινητά, δηλαδή όσα δεν είναι ακίνητα. Αυτά, σε γενικές γραμμές, με τα ισχύοντα σήμερα, αλλά εκεί και τότε; Ποιες, για παράδειγμα, ήταν οι απόψεις, τα ισχύοντα περί την ιδιοκτησία, τη νομή και κατοχή, τη διάθεση μα και την προστασία της;
  15. Το δικαιοδοτικό υποσύστημα
    Η εφαρμογή του δικαίου είναι σπουδαία υπόθεση, όταν μάλιστα υπάρχουν τα σχετικά εργαλεία για την απονομή της, καθίσταται μάλλον και εύκολη υπόθεση. Φυσικά όταν μιλάμε για εργαλεία μιλάμε για εκείνο το νομικό καθεστώς που προβλέπει και καλύπτει όλα τα κενά, τόσο σε επίπεδο νόμων, όσο και σε αυτό της εφαρμογής. Και εξηγούμαστε άμεσα. Ναι μεν το Ανώτατο Συμβούλιο Δικαιοσύνης όριζε πως «τα δικαστήρια έπρεπε να παρέχουν δικαιοσύνη και προστασία σε όλους τους υπηκόους και ότι έπρεπε να τιμωρούνται αυστηρά όποιοι αδικούσαν κάποιον και όποιοι δωροδοκούνται και ότι οι δίκες έπρεπε να γίνονται σύμφωνα με το νόμο», αλλά...
  16. Το Νομικό Πλαίσιο
    ...βάσιμα θεωρούμε πως τούτη η χρονολογία, μαζί με κάποιες άλλες κατοπινές, σηματοδότησαν μια περίοδο «άνοιξης» και ελευθεριών στην απέραντη οθωμανική αυτοκρατορία της οποίας η σήψη ήταν πλέον εμφανής σε κάθε τομέα και πτυχή της καθημερινότητας. Σε τέτοιο μάλιστα βαθμό που απετέλεσε το σημείο αιχμής για πιέσεις στους ιθύνοντες της αυτοκρατορίας από τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής και κυρίως από τη χριστιανική Ρωσία που, αποβλέποντας στον διαμελισμό της, αξίωνε να αναγνωρισθεί προστάτης όλων των ορθοδόξων κατοίκων της.
  17. Οι καλοί μας οι…γιατροί!
    Βεβαίως υπήρξαν πολλοί και πολλές. Που προσέφεραν τις ιατρικές τους υπηρεσίες στις απομεμακρυσμένες κοινότητες της Ανατολής, όμως… Όμως υπήρξαν και μερικοί των οποίων η προσφορά ήταν τόσο σημαντική, που το πέρασμα τους καταγράφηκε ανεξίτηλα στη μνήμη των ανθρώπων… Κυρίαρχες προσωπικότητες με έντονα τα στοιχεία της ύπαρξής τους βάλανε τα θεμέλια με την ανιδιοτελή προσφορά και τις ικανότητές τους, καταξιώθηκαν και παρέμειναν στη συλλογική μνήμη.

Author: Μνήμες