Μακεδονια – Η Πυδνα 500 – 323 π.Χ.

Η ΠΥΔΝΑ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ

Απ’  το 500  ως  το  323  π.Χ.
Κεφάλαιο Δεύτερο

Αρχαία ΠύδναΑπ’ την ενδοχώρα των Βαλκανίων, την Ιλλυρία και τη Μακεδονία, κατέβηκαν κατά καιρούς οι διάφορες ελληνικές φυλές (Ίωνες, Δωριείς, Πελασγοί κ.λ.π.), οι οποίοι και κατοίκησαν τη Μακεδονία και τη Νότια Ελλάδα. Κι απ’ τις πόλεις πάλι της νότιας Ελλάδας ξεκίνησαν αργότερα κύματα Ελλήνων αποίκων, για να κατοικήσουν τα παράλια του Αιγαίου, της Μεσογείου, του Πόντου κ.λ.π.. Κι άλλοτε μεν έδιωχναν παλιούς κατοίκους ή αφομοίωναν υπάρχοντες βαρβαρικούς οικισμούς, άλλοτε δε ίδρυαν κανούριες πόλεις και δημιουργούσαν  νέα κέντρα ζωτικά και αξιόλογα, τα οποία επέζησαν χιλιάδες χρόνια κι έγραψαν μακραίωνη κι ενδιαφέρουσα ιστορία, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ιστορική γενικά εξέλιξη των περιοχών που δέσποζαν.

Έτσι, οι ελληνικές πόλεις της νότιας Ελλάδας άρχισαν κυρίως από τον 7ο ή και τον 8ο π.Χ. αιώνα να ιδρύουν αποικίες στις διάφορες παράλιες περιοχές του Αιγαίου, στις ακτές της Μεσογείου, στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας κ.λ.π.. Οι παραλιακές πόλεις του Β. Αιγαίου άλλοτε μεν παρέμειναν αλώβητες κι αναπτύσονταν σαν αυτόνομες, άλλοτε δε υποτάσσονταν στα διάφορα γύρωθεν βασίλεια ή κατακτούνταν απ’ τα κατερχόμενα αλλόφυλα έθνη, ανάλογα πάντοτε με τις κινήσεις των πληθυσμών, τις συνθήκες των καιρών και τη δυναμικότητα των διαφόρων πληθυσμιακών ρευμάτων. Γι’ αυτό και η ιστορία, άλλοτε τις αναφέρει σαν ελληνικές, άλλοτε θρακικές, άλλοτε μακεδονικές κ.λ.π.. Πάντως, άσχετα με την προέλευσή τους, το χαρακτήρα και την ιδιαίτερη εθνικοσυνείδησή τους, ο ρόλος που διαδραμάτισαν στην πορεία των αιώνων ήταν ουσιαστικός και η ιστορική τους ζωή στην αρχαία περίοδο ήκμασε το πλείστο κατά τους τελευταίους πέντε π.Χ. αιώνες. Δηλαδή την εποχή της Μακεδονικής Δυναστείας.

Ανάμεσα στις σπουδαιότερες απ’ τις πόλεις αυτές ήταν και η Πύδνα.

Το Μακεδονικό Κράτος, όπως το γνώρισε η παραπάνω περίοδος, συστήθηκε κι απόκτησε οντότητα αρχικά στην ενδοχώρα της Μακεδονίας και στο νότιο τμήμα της Χερσονήσου του Αίμου. Σιγά-σιγά επεκτάθηκε προς νότο και έφτασε και στα παράλια του Θερμαϊκού κόλπου και της Χαλκιδικής, κυριεύοντας τις εκεί ως τότε ανεξάρτητες ή ημιανεξάρτητες και αυτόνομες ελληνικές πόλεις.

Όπως μας λέγει ο Θουκυδίδης (2,99) την παραθαλάσσια Μακεδονία κατέκτησε για πρώτη φορά ο Αλέξανδρος ο Α’, ο φιλέλληνας, ο γιος του Αμύντα του Α’. Η Πύδνα, που ήταν μια απ’ τις ισχυρότερες παραλιακές πόλεις και που πρότασσε σαν προπύργιο στα κατερχόμενα φύλα τα βουνά των Πιερίων, θα πρέπει να κατακτήθηκε τελευταία.

Ο Αμύντας Α’ βασίλεψε στη Μακεδονία από το 540 ως το 498 π.Χ.. Τότε που οι Πέρσες, εποφθαλμιώντας την Ελλάδα, είχαν κατακλύσει τη Θράκη και τη Μακεδονία και τις είχαν κάνει χώρες φόρου υποτελείς σ’ αυτούς. Στον Αμύντα έστειλε πρέσβεις ο Μεγάβαζος το 507, όταν ζήτησε απ’ τους Μακεδόνες «γήν και ύδωρ»1.

Τους πρέσβεις αυτούς του Μεγάβαζου θανάτωσε ο νεαρός τότε γιος (;) του Αμύντα, Αλέξανδρος, γιατί οι βάρβαροι Πέρσες, πάνω στο μεθύσι τους, ξεπέρασαν κάθε ανεκτικότητα, ασχημονούντες προς τις γυναίκες της αυλής. Μάλιστα, η οικογένεια του Αμύντα αναγκάστηκε, λόγω της αποθράσυνσης των Περσών, να φύγει απ’ την αίθουσα του συμποσίου και να αποσυρθεί στα ενδότερα του παλατιού.

Ο Αλέξανδρος, για να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις των μεθυσμένων πρεσβευτών, τους έστειλε «γυναίκες», νεαρούς Μακεδόνες ντυμένους με γυναικεία ρούχα, οι οποίοι δεν δυσκολεύτηκαν καθόλου, μπαίνοντας στους θαλάμους τους, να τους σκοτώσουν όλους.

Ο Μεγάβαζος ανησύχησε απ’ την πολυήμερη καθυστέρηση των απεσταλμένων του κι έστειλε τμήμα στρατού του να τους αναζητήσει. Δεν έμαθε, όμως, τίποτα γι’ αυτούς, γιατί οι πρεσβευτές του είχαν θανατωθεί όλοι και δεν βρέθηκε κανείς να πληροφορήσει τους στρατιώτες του για την τύχη τους. Επιπλέον, ο Αλέξανδρος δωροδόκησε τον επικεφαλής στρατηγό του περσικού αποσπάσματος, στον οποίο μάλιστα πρόσφερε και το χέρι της αδερφής του κι έτσι το πράγμα αποσιωπήθηκε 2.

Ο Αλέξανδρος Α’ (498-454) διαδέχτηκε τον Αμύντα Α’ και ήταν το πρώτο μέλος της βασιλικής οικογένειας των Μακεδόνων, που πήρε μέρος στους Ολυμπιακούς αγώνες, αφού πρώτα, όπως μας λέγει ο Ηρόδοτος, απέδειξε την ελληνικότητά του3. Η καταγωγή του κρατούσε απ’ το Άργος. Γιατί, όπως είναι γνωστό, στους Ολυμπιακούς αγώνες έπαιρναν μέρος μόνον Έλληνες αθλητές.

Το 492 π.Χ., όταν η Μακεδονία υπέκυψε στο Μαρδόνιο, ο Αλέξανδρος ο Α’ μαζί με το στρατό του, θέλοντας και μη, συντάχθηκε με τους Πέρσες. Τότε, πολυάριθμος περσικός στρατός έφτασε στην Πύδνα κι απ’ την ξηρά κι από τη θάλασσα. Ο κύριος όγκος, όμως, των Περσών ήρθε με το Μαρδόνιο απ’ τη Θράκη. Αρχικά, στρατοπέδευσε στην περιοχή του Αξιού και στη συνέχεια κατέκλεισε την περιοχή της Πύδνας και την πεδιάδα της Πιερίας, πριν περάσει τα Τέμπη και κατευθυνθεί προς νότο. Με την εισβολή των Περσών στη Μακεδονία, οι Έλληνες έστειλαν μια δύναμη από 10 χιλιάδες στρατιώτες να αντισταθούν στα Τέμπη. Όταν, όμως, έμαθαν απ’ το βασιλιά Αλέξανδρο, ότι υπάρχει και άλλο πέρασμα στους Γόνους, φοβήθηκαν διείσδυση των Περσών από κει και αποσύρθηκαν στις Θερμοπύλες 4. Ο Ξέρξης έμεινε με το στόλο του στη Θέρμη. Από κει, είδε το στενό άνοιγμα ανάμεσα στον Όλυμπο και στην Όσσα, που πρόβαλε απέναντι στον ορίζοντα επιβλητικό και ογκώδες. Εντυπωσιάστηκε τόσο πολύ απ’ τη σκυθρωπή κι αυστηρή του μεγαλοπρέπεια, ώστε ζήτησε αμέσως να μεταφερθεί με πλοίο, για να εξατάσει το επικίνδυνο πέρασμα από κοντά 5.

Ένα τμήμα του περσικού στόλου, που στάθμευε στο βόρειο μυχό του Θερμαϊκού, σάλπαρε αμέσως και, περνώντας ανοιχτά της Πύδνας, έφερε το μεγάλο βασιλιά στις εκβολές του Πηνειού. Εκεί, ο Ξέρξης, έκθαμβος και περιδεής, μπροστά στα πόδια του ιερού Ολύμπου, θαύμασε το τραχύ τοπίο και περιεργάστηκε το ξακουστό κι απόκοσμο κατοικητήριο των θεών. Κι ίσως εκεί να πρωτάκουσε για το τρυφερό αλλά και δραματικό ειδύλλιο της κόρης του Πηνειού Δάφνης και του θεού Απόλλωνα 6. Περιεργαζόμενος δε το απόκρημνο και δύσβατο πέρασμα των Τεμπών αναφώνησε: «Καλά που οι Θεσσαλοί είναι με το μέρος μου. Αλλιώς θα μπορούσα να φράξω το στόμιο του Πηνειού και να μετατρέψω τη χώρα τους σε μια απέραντη λήμνη»7. .

Richard Pococke
Richard Pococke

Ίσως, για να νιώσει την ίδια με τον Ξέρξη συγκίνηση, έκανε 2220 χρόνια αργότερα την ίδια διαδρομή και ο Άγγλος περιηγητής Richard Pococke. Το Σεπτέμβριο του 1740, ο Pococke ξεκίνησε με καΐκι απ’ τη Θεσσαλονίκη κι αποβιβάστηκε στον όρμο της Κλαρίντσας, στη θέση Πελασγίτης, όπως λέγει ο ίδιος, δυο λεύγες περίπου μακριά απ’ τις εκβολές του Πηνειού, στις πλαγιές της Όσσας. «Πέρασα με πλοίο στη Θεσσαλία», γράφει στο βιβλίο του, «γιατί η χώρα προς Βέροια και Όλυμπο ήταν πολύ άγρια»8.

Το μεγαλύτερο μέρος των Περσών με το Μαρδόνιο, ακολουθώντας την οδό Πύδνας-Δίου-Τεμπών, διέσχισε την Πιερία και πέρασε στη Θεσσαλία. Από κει, ο Μαρδόνιος προσπάθησε να συνδιαλλαγεί με τους Έλληνες (να του δώσουν  «γην και ύδωρ» δηλαδή) κι έστειλε στην Αθήνα το βασιλιά της Μακεδονίας Αλέξανδρο, που συστράτευε μαζί του, για να ζητήσει απ’ τους Αθηναίους να παραδώσουν την πόλη τους στους Πέρσες. Ο Αλέξανδρος, όμως, αντί να επιμείνει στο να πείσει τους Έλληνες να δεχτούν τις προτάσεις των εχθρών τους, τους φανέρωσε την απόφαση που είχε πάρει ο Μαρδόνιος να επιτεθεί την άλλη μέρα στις Πλαταιές (Σεπτ. 479). Για την πράξη του αυτή ονομάστηκε «Φιλέλληνας».

Ο Ξέρξης, ύστερ’ απ’ την ήττα του στη Σαλαμίνα (480) , επέστρεψε με το στρατό του στη Θεσσαλία. Εκεί, παρέδωσε την αρχηγεία του στρατού στο Μαρδόνιο και με την πολυάριθμη προσωπική του ακολουθία (είχε 60.000 συνοδούς) δια ξηράς κι ύστερα από πορεία 45 ημερών, έφτασε στον Ελλήσποντο 9.

Φαίνεται πως τούτη τη φορά ο «μέγας βασιλεύς», νικημένος και ταπεινωμένος, πέρασε κι απ’ την Πύδνα, μια που από δω περνούσε ο συντομότερος κι ευκολότερος για τον προορισμό του δρόμος.

Το 471, όταν εξοστρακίστηκε απ’ την Αθήνα ο Θεμιστοκλής, κατέφυγε στην Πύδνα κι απ’ το λιμάνι της έφυγε με πλοίο στην Ασία 10. Από τότε ακόμα η Πύδνα ήταν το σπουδαιότερο λιμάνι του μακεδονικού κράτους.

Την εποχή του Αλεξάνδρου του Α’, λειτουργούσε στις Αιγές νομισματοκοπείο, το οποίο έκοψε νομίσματα από το 498 ως το 480. Τα νομίσματα εκείνα ήταν το πλείστο χάλκινα ή σιδερένια. Ονομαστός ήταν ο αργυρός στατήρας των Αιγών, ο οποίος έφερε στη μια πλευρά του γονατιστή κατσίκα (αίγα), υποδηλώνοντας ίσως την υποτακτικότητα της πόλης στο βασιλιά 11.

Ο άγγλος νομισματολόγος R. Carson –όπως κι ορισμένοι ιστορικοί- λέγει ότι το 480 ο Αλέξανδρος μετέφερε την πρωτεύουσα της Μακεδονίας απ’ τις Αιγές στην Πύδνα και μας αφήνει να εννοήσουμε ότι στη νέα πρωτεύουσα μεταφέρθηκε και το νομισματοκοπείο του κράτους. Φαίνεται, όμως, πως κι αυτός παρασύρθηκε, όπως κι ο Κούρτιος, απ’ τη φράση του Θουκυδίδη (1,137) «…ες Πύδναν του Αλεξάνδρου», η οποία εννοεί την κατάληψη της πόλης απ’ τον Αλέξανδρο.

Πάντως, ο Αλέξανδρος Α’ κι αν δεν μετέφερε την πρωτεύουσα του κράτους του στην Πύδνα, θα μερίμνησε οπωσδήποτε για την ενίσχυση κι αξιοποίηση της παραλιακής αυτής πόλης, η οποία στο εξής εξελίσσεται σε δυναμικό και ισχυρότατο κέντρο.

Ο γιος του Αλέξανδρου του Α’, ο Περδίκκας ο Β’ (454-413, κατά Αναγνωστ. 448-413), κρατώντας την εξουσία σταθερά στα χέρια του κι έχοντας και την Πύδνα καλά οχυρωμένη, κατάφερε να ισχυροποιήσει περισσότερο το κράτος του, εκμεταλλευόμενος τις έριδες και τους πολέμους, που είχαν ξεσπάσει στην εποχή του μεταξύ των ελληνικών πόλεων12. Η πολιτική του τασσόταν τότε πότε με το μέρος του ενός και πότε με του άλλου, των αντιπάλων Ελλήνων, ανάλογα με τις περιστάσεις και τα συμφέροντά του. Το 432, όμως, κηρύχτηκε ανοιχτά πολέμιος των Αθηνών, γιατί οι Αθηναίοι υποστήριζαν τον αδερφό του Φίλιππο, ο οποίος, με τη βοήθεια και του ανεψιού του Δέρδου, διοικητή της Ελιμέας, επαναστάτησε εναντίον του, διεκδικώντας το μακεδονικό θρόνο. Ο Περδίκκας ζήτησε τη βοήθεια των Λακεδαιμονίων και προέτρεψε τις πόλεις της Χαλκιδικής σε αποστασία απ΄ τους Αθηναίους. Οι Αθηναίοι, για να προλάβουν την κατάσταση, έστειλαν στη Μακεδονία μια μοίρα στόλου, αποτελούμενη από 30 πλοία και χίλιους οπλίτες, με αρχηγό το στρατηγό Αρχέστρατο. Ο Αρχέστρατος, αφού κυρίεψε την Ποτείδαια 13 και τη Θέρμη, στράφηκε κατά της Πύδνας, την οποία και απέκλεισε απ’ τη θάλασσα. Απ’ την ξηρά την πολιορκούσαν οι δυνάμεις του Φιλίππου και του Δέδρου, που είχαν ενωθεί με τις δυνάμεις του Αρχέστρατου.

Η Πύδνα, όμως, ήταν καλά οχυρωμένη κι αμυνόταν σθεναρά. Οι Αθηναίοι έστειλαν και δεύτερη μοίρα με άλλα 30 πλοία (κατ’ άλλους 40) και μόνο δυο χιλιάδες οπλίτες, υπό την αρχηγία του Καλλία και περιέσφιξαν περισσότερο την πόλη.

Την ίδια εποχή, έστειλαν και οι Κορίνθιοι δυνάμεις τους στην Ποτείδαια με τον Αριστέα και οι Αθηναίοι στρατηγοί Αρχέστρατος και Καλλίας, αφού ήρθαν σε συνθηκολόγηση με τον Περδίκκα, έλυσαν την πολιορκία και έφυγαν για την Όλυνθο14.

Φαίνεται πως στο διάστημα αυτό κατορθώθηκε κάποιο πλησίασμα Αθηναίων και Περδίκκα. Γιατί, όπως αποδεικνύεται από κείμενο μαρμάρινης στήλης, που βρέθηκε στο θέατρο του Διονύσου, ο Δήμος της Αθήνας παίρνει απόφαση το 430 ή το 428, επί Σκόπα γραμματεύοντος, να σταλεί στη Μακεδονία πρεσβεία από τρεις πενηντάρηδες πολίτες («τρεις δε πέμφσαι υπέρ πεντήκοντα έτη γεγονότας»)15 και να εισηγηθούν στον Περδίκκα να μην εμποδίζει ούτε στην ξηρά ούτε στη θάλασσα την κίνηση του εμπορίου της Μεθώνης, η οποία ήταν κάτω απ’ την κηδεμονία τους, ούτε να διακινεί δυνάμεις του  μέσω του εδάφους της, χωρίς τη συγκατάθεσή της.

Οι σχέσεις, όμως, Μεθώνης και Μακεδόνων δεν αποκαταστάθηκαν πλήρως, γιατί οι Μεθωναίοι συνεχίζουν να παραπονούνται στους Αθηναίους κατηγορώντας τον Περδίκκα. Αυτό πιστοποιείται από άλλη απόφαση του Δήμου, παρμένη το 426 επί Μεγακλείδη γραμματεύοντος και χαραγμένη στην ίδια μαρμάρινη στήλη. Η απόφαση αυτή, εκτός του ότι επιλαμβάνεται της ρύθμισης της υπό της Μεθώνης εισαγωγής σίτου απ’ το Βυζάντιο, ομιλεί και περί ρύθμισης των παραπόνων των Μεθωναίων και λέγει ότι αυτά θα συζητηθούν, μόλις επιστρέψουν οι πρέσβεις απ’ τη Μακεδονία, που τότε διαπραγματεύονταν με το βασιλιά.

Ας σημειωθεί εδώ, ότι στο πάνω μέρος της στήλης είναι σκαλισμένη καθιστή γυναίκα (μάλλον η Αθήνα), η οποία απλώνει το χέρι της προς άλλη γυναίκα, που στέκεται μπροστά της όρθια (ίσως η Μεθώνη) και πίσω της προβάλλει ένας κυνηγετικός σκύλος16.

Τον Περδίκκα το Β’ διαδέχτηκε το 413 ο νόθος γιος του Αρχέλαος (413-399), αφού δολοφόνησε τον Αλκεία και έπνιξε το νόμιμο διάδοχο του θρόνου17.

Στην αρχή της βασιλείας του Αρχέλαου, οι Πυδναίοι επαναστάτησαν (411-410), ζητώντας την απόσπασή τους απ’ το μακεδονικό κράτος και την αυτονομία τους. Τα αίτια της επανάστασης αυτής δεν είναι εξακριβωμένα. Οι Πυδναίοι μάλλον θα εξεγέρθηκαν, γιατί ο Αρχέλαος τους αφαίρεσε το δικαίωμα κοπής νομισμάτων, πράγμα το οποίο  έδινε κάποιο βαθμό αυτονομίας στις πόλεις που το είχαν. Ίσως, πάλι, οι κάτοικοι να επαναστάτησαν λόγω επιβολής επιπρόσθετων φόρων και άλλων τελωνειακών επιβαρύνσεων, που έβαλε ο Αρχέλαος στο εισαγωγικό και εξαγωγικό εμπόριο της πόλης, προσπαθώντας έτσι να αυξήσει τους πόρους των ταμείων του, ώστε να μπορέσει να ανασυγκροτήσει ευκολότερα και ταχύτερα το κράτος του και να ενισχύσει περισσότερο το στρατό και τη δύναμή του. Το λιμάνι της Πύδνας ήταν το σπουδαιότερο και το αξιολογότερο συγκοινωνιακό και εμπορικό κέντρο του μακεδονικού κράτους, γι’ αυτό και οι επιπτώσεις των νέων οικονομικών μέτρων ίσως να έγιναν έντονα αισθητές στους Πυδναίους και να τους ώθησαν σε επανάσταση κατά του βασιλιά.

Ο Αρχέλαος ήθελε δυνατό το κράτος του και ισχυρό το στρατό του, για να μπορεί να αντιμετωπίζει δυναμικά ή και ακόμα να προλαβαίνει αποτελεσματικά και έγκαιρα τους εξωτερικούς κινδύνους και να εκμεταλλεύεται εύκολα την τεταμένη κι αμφίρροπη κατάσταση και τον αναβρασμό που επικρατούσε τότε στην Ελλάδα, λόγω του συνεχιζόμενου πελοποννησιακού πολέμου. Αυτοί μάλλον θα πρέπει να θεωρηθούν οι πιο ισχυροί λόγοι εκείνης της επανάστασης των Πυδναίων, χωρίς βέβαια να αποκλείεται και κάποια υποκίνηση των κατοίκων από μέρους των Πελοποννησίων κατά του Αρχέλαου, ο οποίος, παρά τη φαινομενικά ουδέτερη πολιτική του, ήταν στενός φίλος των Αθηναίων και τους διευκόλυνε όσο μπορούσε. Φαίνεται, όμως, πως κι εκείνοι τον υποστήριξαν στην κατάληψη του μακεδονικού θρόνου το 413, ύστερα απ’ το θάνατο του εχθρού τους Περδίκκα του Β’.

Από μια συμφωνία που έγινε το 409 μεταξύ Αθηναίων και Αρχέλαου, πληροφορούμαστε ότι οι Αθηναίοι έπαιρναν απ’ τη Μακεδονία ξυλεία για τα πλοία τους, η οποία τους ήταν πολύ απαραίτητη, ιδιαίτερα μετά την καταστροφή του στόλου τους στη Σικελία18.

Όπως αναφέρει και σ’ ένα απολογητικό του λόγο ο Αθηναίος Ανδοκίδης, ο Αρχέλαος εφοδίαζε την αθηναϊκή στρατιά της Σάμου με κουπιά, σίτον και χαλκόν και με άλλα απαραίτητα για τον πόλεμο υλικά. Τα εφόδια αυτά έπαιρνε απ’ το λιμάνι της Πύδνας ο ίδιος ο Ανδοκίδης, ο οποίος την εποχή εκείνη, διωγμένος απ’ την Αθήνα για πολιτικούς λόγους, βρισκόταν στη Σάμο κι ασχολείτο με εμπορικές επιχειρήσεις19.

Ο εφοδιασμός αυτός πρέπει να έγινε πριν από το θέρος του 411, γιατί, με την άνοδο των ολιγαρχικών στην εξουσία, ο Ανδοκίδης επέστρεψε στην Αθήνα το 411, ελπίζοντας σε κάποια καλύτερη από μέρους τους μεταχείριση. Συνελήφθη, όμως, απ’ τον ολιγαρχικό Πείσανδρο και εισήχθη εις δίκη, κατηγορούμενος πλέον ότι, ευρισκόμενος στη Σάμο και ενδιαφερόμενος για τον εφοδιασμό του αθηναϊκού στόλου, υποστήριζε (κατά τον Πείσανδρο) το αντίπαλο κόμμα20. Αλλά και νωρίτερα, ο Αρχέλαος είχε ενισχύσει τους Αθηναίους με τρόφιμα, ξυλεία κι άλλα αναγκαία του πολέμου, γι’ αυτό κι εκείνοι με ψήφισμά τους ανακήρυξαν κι αυτόν και τους απογόνους του προξένους και ευεργέτες της πόλης τους. Μάλιστα, αποφάσισαν να αναγραφεί το ψήφισμά τους αυτό σε μαρμάρινη στήλη και να στηθεί στην Ακρόπολη21.

Η Πύδνα και γενικότερα η Πιερία είχε την καλύτερη ναυπηγήσιμη ξυλεία και οι Αθηναίοι ήταν οι μεγαλύτεροι εισαγωγείς του προϊόντος της αυτού. Πιθανόν, οι Πελοποννήσιοι, για να παρεμβάλουν εμπόδια στο γενικότερο ανεφοδιασμό των Αθηναίων ή και για καρπωθούν οι ίδιοι τον πλούτο της Πιερίας και ταυτόχρονα να αποκτήσουν και μια ισχυρή λιμενική βάση στην τόσο ζωτική αυτή περιοχή του Αιγαίου, ώθησαν τους Πυδναίους σε επανάσταση. Άλλωστε, τα λόγια του Πολυδάμα του Φαρσάλιου προς τους Σπαρτιάτες υπογραμμίζουν καθαρά τη σπουδαιότητα της περιοχής και τις ξεκάθαρες προθέσεις των Λακεδαιμονίων. «Έχοντες μεν γε Μακεδονίαν, ένθεν και Αθηναίοι τα ξύλα άγοντες, πολύ δήπου πλείους εκείνων ικανοί εσόμεθα, ναυς ποιήσασθαι»22.

Με την εκδήλωση της επανάστασης στην Πύδνα, ο Αρχέλαος κινήθηκε αμέσως με πολύ στρατό και πολιόρκησε την πόλη. Ο Διόδωρος γράφει σχετικά: «Αρχέλαος δε, ο των Μακεδόνων βασιλεύς, των Πυδναίων απειθούντων, πολλή δυνάμει την πόλιν περιεστρατοπέδευσεν»23.

Οι Πυδναίοι θα επαναστάτησαν μάλλον την άνοιξη του 410, γιατί τότε κινήθηκε ο Αρχέλαος εναντίον τους. Αρχικά, η πολιορκία της Πύδνας ήταν χαλαρή, γιατί η πλευρά της θάλασσας δεν φρουρούνταν αποτελεσματικά. Για να αποκλείσει ασφαλέστερα και τα παράλιά της ο Αρχέλαος και να εμποδίσει κάθε τροφοδοσία ή ενίσχυση της πόλης απ’ την πλευρά αυτή, ζήτησε τη συνδρομή των Αθηναίων. Εκείνοι διέταξαν αμέσως το ναύαρχο Θηραμένη, που βρισκόταν στο Αιγαίο, να πλεύσει με 20 πλοία στην Πύδνα και να βοηθήσει τον Αρχέλαο. Σε λίγο κατέφτασε κι ο Θρασύβουλος απ’ τη Θάσο με άλλα 20 πλοία και η Πύδνα αποκλείστηκε στενά κι απ’ τη θάλασσα. Οι δυο ναύαρχοι ανέλαβαν να βοηθήσουν τον Αρχέλαο έναντι αμοιβής, όπως πιστοποιεί ο Ξενοφών24.

Επειδή, όμως, εμφανίστηκε ο στόλος των Πελοποννησίων στην Προποντίδα και επειδή η πολιορκία της Πύδνας χρόνιζε, ο Θηραμένης και ο Θρασύβουλος πήραν τους στόλους τους και έφυγαν στη Θράκη. Ο Αρχέλαος συνέχισε μόνος του την πολιορκία και τελικά ανάγκασε τους Πυδναίους να παραδοθούν.

Κυριεύοντας την πόλη, ο μακεδόνας βασιλιάς την κατέστρεψε. Τιμώρησε σκληρά τους κατοίκους της και τους ανάγκασε να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και να μετοικήσουν 20 στάδια βορειότερα25 (4 χιλιόμετρα περίπου). Έτσι, ιδρύθηκε τότε οικισμός βορειότερα της Πύδνας, ο οποίος και αποτέλεσε τον πυρήνα του σημερινού Κίτρους. Ύστερα απ’ το θάνατο του Αρχέλαου, οι κάτοικοι επωφελήθηκαν τις διάφορες έριδες που ξέσπασαν ανάμεσα στους διεκδικητές του θρόνου και ξαναγύρισαν στα σπίτια τους. Επιδόθηκαν και πάλι στις εργασίες τους, ξανάχτισαν την πόλη τους και ξανάρχισαν τις εμπορικές τους σχέσεις με την Αθήνα. Μετά τη νικηφόρα μάλιστα ναυμαχία του Κόνωνα στην Κνίδα το 394, οι Πυδναίοι ξαναγύρισαν στην αθηναϊκή συμμαχία, όπως και οι άλλες αποικίες στη Μακεδονία και σε λίγα χρόνια ξανάκοψαν και νομίσματα.

Ορισμένοι ιστορικοί πιστεύουν, πως με την καταστροφή της πόλης απ’ τον Αρχέλαο και την εκδίωξη των κατοίκων απ’ αυτή, σχηματίστηκε κι άλλη πόλη, όπου παρέμειναν μερικοί κάτοικοι, μετά την επιστροφή και πάλι των πολλών στην παραλιακή Πύδνα κι έτσι δημιουργήθηκαν δυο πόλεις. Η παλιά και η νέα, ας πούμε, Πύδνα. Γι’ αυτό και πολλοί νομίζουν, πως στη νέα πόλη κατέφυγαν κατά το μεσαίωνα, λόγω των πειρατικών και των άλλων βαρβαρικών επιδρομών κι άλλοι κάτοικοι απ’ την παραλιακή πόλη κι από τότε ο οικισμός αυτός αναπτύχθηκε κι αποτέλεσε το σημερινό χωριό του Κίτρους26.

Ο Παν. Αναγνωστόπουλος πιστεύει πως η μετοικεσία των Πυδναίων βορειότερα, την εποχή του Αρχέλαου, ήταν λιγόχρονη και προσωρινή και επομένως δεν ήταν δυνατή η ανέγερση σημαντικών κατοικιών και η θεμελίωση νέας σωστής πόλης. Οι μέτοικοι θα στεγάστηκαν μάλλον σε καλύβες και πρόχειρα κατασκευάσματα, δεδομένου ότι την εποχή εκείνη ήταν πολύ δύσκολη η ανέγερση οικιών και επομένως ο σημερινός οικισμός του Κίτρους δεν πρέπει να είναι αδιάκοπη συνέχεια του προσωρινού οικισμού που έγινε επί Αρχέλαου. Το σημερινό Κίτρος, πάντοτε κατά τον Αναγνωστόπουλο, ιδρύθηκε με την εισβολή των Τούρκων, όταν οριστικά εγκαταλείφτηκε το παραλιακό Κίτρος του Στράβωνα, το οποίο και έπαψε να υπάρχει από τότε. Έτσι δημιουργήθηκε το νέο Κίτρος, το οποίο συνέχισε να υπάρχει μέχρι σήμερα.

Η ύπαρξη, όμως, αρχαίων κτισμάτων, τεραστίων ογκολίθων, σωρευμένων σε επίκαιρα και δεσπόζοντα σημεία και η παρουσία αρχαίων ναών, μαρμάρινων στηλών και αρχαϊκών κιονοκράνων και αγαλμάτων μέσα στην περιοχή του σημερινού οικισμού του Κίτρους, δεν δικαιολογεί απόλυτα τις απόψεις του Αναγνωστόπουλου. Ίσως τα κατασκευάσματα αυτά και η θεμελίωσή τους να έγινε ύστερα απ’ τις καταστροφές του Φιλίππου Β’ ή του Κασσάνδρου. Δεν μπορούν, όμως, να θεωρηθούν σαν κατασκευάσματα του 15ου μετά Χριστόν αιώνα και να αναχθούν στην εποχή της τουρκοκρατίας. Εδώ, θα πρέπει περισσότερο να υποθέσουμε πως την εποχή του Αρχέλαου και των άλλων Μακεδόνων βασιλιάδων που τον διαδέχτηθαν, οι Πυδναίοι μέτοικοι, θύματα των κατά καιρούς διωγμών των διαφόρων κατακτητών και επιδρομέων, αν δεν ολοκλήρωσαν και δεν πρέπει να ολοκλήρωσαν μια νέα πόλη, οπωσδήποτε έβαλαν θεμέλια, έστω και υποτυπώδη, κάποιου νέου οικισμού, τον οποίο άλλοτε παραμελούσαν ή κατά το πλείστον εγκατέλειπαν, επιστρέφοντας μετά το πέρας του κινδύνου στις παλιές τους εστίες κι άλλοτε πάλι τον επανακατοικούσαν και τον επεξέτειναν.

Ο οικισμός αυτός θα αναζωογονούνταν κατά καιρούς και στα κατοπινά χρόνια, απ’ τους προσφεύγοντας σ’ αυτόν κατοίκους, οι οποίοι αναζητούσαν καταφύγιο μακριά απ’ την παραλιακή πόλη την εποχή της Ρωμαιοκρατίας, τον καιρό των Σταυροφόρων ή σε περιόδους εμφυλίων συρράξεων και άλλων επιδρομών, ιδίως κατά τη βυζαντινή εποχή, ώσπου, με την είσοδο των Τούρκων στη Μακεδονία, οι απόγονοι των Πυδναίων θα κατέφυγαν τελικά στα αρχαία ερείπια του οικισμού αυτού, αναζητώντας καταφύγιο κάτω απ’ τη σκιά των αρχαίων τους προγόνων. Στα προγονικά αυτά κατασκευάσματα θα ρίζωσαν οριστικά κι ανάμεσα σ’ αυτά, εγκαταλείποντας μια για πάντα το Κίτρον του Στράβωνα, θα θεμελίωσαν μόνιμα πια το σημερινό Κίτρος.

Η θέση του αρχαίου Κίτρους, δηλαδή της Πύδνας, ονομαζόταν και σε προηγούμενες εποχές κι ονομάζεται και σήμερα, Παλιόκιτρος. Και οι θέσεις Πύδνας και Παλιόκιτρους ταυτίζονται απόλυτα. Περί της ταύτισης αυτής ομιλεί με βεβαιότητα ο Στράβωνας, λέγοντας: «… εν η και πόλις Πύδνα η νυν Κίτρον καλείται»27, χωρίς να αντικρούεται από κανένα.

Ο Αρχέλαος ήταν προοδευτικός βασιλιάς και προσπάθησε να αναμορφώσει το κράτος του, σύμφωνα με τα πρότυπα των τότε προηγμένων κρατών. Για το σκοπό αυτό και ανάμεσα στα άλλα μέτρα που πήρε, μετέφερε και την πρωτεύουσα του κράτους του από τις Αιγές στην Πέλλα, όπου και καθιέρωσε την τέλεση των δημόσιων τελετών και αγώνων, όπως γινόταν στην Αθήνα και σ’ άλλες προηγμένες πόλεις. Δημόσιες γιορτές και αγωνίσματα καθιέρωσε και στο Δίο, το οποίο κόσμησε με νέα κτίρια, ναούς, δρόμους, θέατρο και γυμναστήριο. Τις γιορτές του Δίου τις ονόμασε «Ολύμπια» και τις αφιέρωσε στις Μούσες, γι’ αυτό και η διάρκειά τους ήταν εννεαήμερη28. Κάθε μέρα των γιορτών αφιερωνόταν και σε μια Μούσα. «Τα Ολύμπια πρώτος Αρχέλαος εν Δίω της Μακεδονίας κατέδειξεν»29, λέγει ο Δημοσθένης. Επίσης, έχτισε κάστρα, βελτίωσε τους δρόμους κι έκανε τον ισχυρότερο ως τότε στρατό.

Επιπλέον, ο Αρχέλαος αγαπούσε τις τέχνες και τα γράμματα και το παλάτι του ήταν στολισμένο με σπουδαίους πίνακες του Ζεύξη και άλλων καλλιτεχνών. Ο Ευριπίδης, ο Τιμόθεος, ο Αγάθων, ο Χοιρίλος30 κι άλλοι πολλοί ονομαστοί άνθρωποι του πνεύματος και της τέχνης ήταν φιλοξενούμενοί του. Εδώ, στο παλάτι του Αρχέλαου στην Πέλλα, ο Ευριπίδης έγραψε το έργο του «Βάκχαι», καθώς και το δράμα του «Αρχέλαος», το οποίο και πρωτοπαίχτηκε στο θέατρο του Δίου. Πρόσκληση του Αρχέλαου είχε πάρει κι ο Σωκράτης, αλλά δεν την δέχτηκε, γιατί, όπως έλεγε ο Αριστοτέλης, δεν ήθελε να δεχτεί ό,τι δεν μπορούσε να ανταποδώσει31. Ο Σωκράτης μιλούσε σκοπτικά για τον Αρχέλαο και για το ενδιαφέρον του προς τους σοφούς και τους καλλιτέχνες και ειρωνευόταν εκείνους που παρεπιδημούσαν στην αυλή του32.

Πολλοί απ’ αυτούς τους σοφούς και καλλιτέχνες πήραν μέρος στις γιορτές του Δίου, διαγωνίστηκαν στο θέατρο ή στόλισαν με τα καλλιτεχνήματά τους τους ναούς, την αγορά, το στάδιο ή τους δρόμους της ιερής πόλης.

Σύμφωνα με το λέκτορα της Ελληνικής στο πανεπιστήμιο της Γλασκώβης G. Macdonald, ο Αρχέλαος έκοψε τρία νομίσματα στη διάρκεια της βασιλείας του, που ήταν και τα τρία αργυρά33.

Τον Αρχέλαο, ο οποίος δολοφονήθηκε σε κυνήγι το 399, από τους Θεσσαλούς Κραταιό και Ελληνοκράτη, με τη σύμπραξη και του Μακεδόνα Δεκάμνιχου34, διαδέχτηκε ο Αμύντας ο Β’ (399-370), ο ανεψιός του Περδίκκα του Β’ κι εκείνον ο Αλέξανδρος ο Β’ (370-368). Το δε Αλέξανδρο, ο Περδίκκας ο Γ’ (368-360, Αναγνωστ. 365-359).

Ο Αμύντας ο Β’ διατήρησε τις σχέσεις του με τους Αθηναίους και μάλιστα σύναψε και συμμαχία μαζί τους, στέλνοντας προς τούτο στην Αθήνα τους πρεσβευτές του Πτολεμαίο και Αντήνορα. Μέρος του κειμένου της συμμαχίας εκείνης βρέθηκε γραμμένο σε μαρμάρινη στήλη, που ανακαλύφτηκε στη νότια πλευρά της Ακρόπολης, ανάμεσα στο θέατρο του Διονύσου και στο Ωδείο του Ηρώδη35.

Οι εμφύλιες έριδες που επακολούθησαν μετά το θάνατο του Αρχέλαου επέφεραν αισθητή εξάρθρωση στο μακεδονικό κράτος και χαλάρωση της δύναμής του, ιδίως στις παραλιακές πόλεις, πράγμα που δεν μπόρεσε να πατάξει ο Περδίκκας ο Γ’. Οι Αθηναίοι, γνωρίζοντας την αδυναμία αυτή των Μακεδόνων και θέλοντας να ισχυροποιήσουν την παρουσία τους στα παράλια της Μακεδονίας, η οποία τότε ήταν, όπως λέγει ο Δ. Κανατσούλης, προσδεμένη στο άρμα των Θηβαίων36, έστειλαν το 364 το ναύαρχο Τιμόθεο με αρκετές δυνάμεις στο βόρειο Αιγαίο.

Ο Τιμόθεος ήταν ονομαστός κι από προηγούμενες νίκες του και γνωστός στους ηγεμόνες των χωρών του Αιγαίου από παλαιότερες αποστολές στα νερά αυτά. Με τον Αμύντα της Μακεδονίας είχε φιλικές σχέσεις και μάλιστα ο Μακεδόνας βασιλιάς του είχε προσφέρει τότε σα δώρο πιερική ξυλεία, με την οποία ο Τιμόθεος έχτισε σπίτι στον Πειραιά37.

Τον Τιμόθεο τον δέχτηκαν ευχαρίστως διάφορες πόλεις της Χαλκιδικής, όπως η Ποτείδαια και η Τορώνη, καθώς και η Πύδνα, με τη γειτονική Μεθώνη (364), οι οποίες ήταν ανεξάρτητες τότε38. Ιδιαίτερα η Μεθώνη είχε γίνει για ένα διάστημα και ναύσταθμος των Αθηναίων στο Θερμαϊκό. Οι πόλεις αυτές εντάχθηκαν σαν αυτόνομες στην κηδεμονία της ισχυρής ακόμα στη θάλασσα Αθήνας. Μόνο η Αμφίπολη αντιστάθηκε με πείσμα και ο Τιμόθεος την πολιόρκησε.

Αλλά και ο διάδοχος του Περδίκκα του Γ’, ο Αμύντας ο Γ’ (360-359), μέσα στο ολιγόμηνο διάστημα της βασιλείας του, δεν κατάφερε πολλά πράγματα. Το μόνο που πέτυχε ήταν να στερεώσει τα θεμέλια των σχέσεων του μακεδονικού κράτους με τη Συμπολιτεία των πόλεων της Χαλκιδικής και με την Αθήνα39.

Ο Αμύντας Γ’ έκοψε δυο αργυρούς στατήρες κι ένα αργυρό διόβολο. Επίσης, έκοψε κι ένα χάλκινο διόβολο, ίδιο με τα νομίσματα της Πύδνας40.

Από την εποχή του Αμύντα του Β’ ακόμα, η Αθήνα και η Σπάρτη, διαβρωμένες από τους μακροχρόνιους μεταξύ τους πολέμους, έχασαν την παλιά τους δύναμη και οι επιρροές τους στον έξω κόσμο εξασθένησαν πολύ. Παράλληλα και το μακεδονικό κράτος, με τις προστριβές και τις εμφύλιες έριδες των διεκδικητών της βασιλικής εξουσίας, ύστερ’ απ’ το θάνατο του Αρχέλαου, έχασε τη συνοχή και το κύρος του κι έτσι δόθηκε η ευκαιρία στις παραθαλάσσιες πόλεις της Χαλκιδικής να συσπειρωθούν γύρω απ’ την Όλυνθο και να δημιουργήσουν τη Συμπολιτεία της Χαλκιδικής. Στη Συμπολιτεία αυτή προσχώρησε σαν αυτόνομη πόλη και η Πύδνα, θέτοντας ταυτόχρονα τον εαυτό της κάτω απ’ την προστασία των Αθηναίων, πράγμα το οποίο εξασφάλιζε την αγορά των Αθηνών για τα πιερικά προϊόντα. Οι Αθηναίοι ευχαρίστως δέχτηκαν να συμπεριλάβουν την Πύδνα υπό την προστασία τους, γιατί έτσι, εκτός απ’ την ποικίλη και εξαιρετική ξυλεία41 και τα άλλα προϊόντα της, που μονοπωλιακά σχεδόν αυτοί προμηθεύονταν, εξασφάλιζαν και ελεύθερη ναυσιπλοΐα με το σπουδαιότερο λιμάνι της Μακεδονίας, γεγονός το οποίο τους ενίσχυε οικονομικά, πολιτικά και στρατιωτικά.

Ο Δήμιτσας πιστεύει πως την εποχή αυτή ξαναγύρισαν οι διωγμένοι απ’ τον Αρχέλαο Πυδναίοι στην παραλιακή πόλη τους, απαλλαγμένοι πια απ’ τη μακεδονική κυριαρχία42. Ο Αναγνωστόπουλος υποστηρίζει πως οι Πυδναίοι είχαν επιστρέψει νωρίτερα στην πόλη τους, ίσως και πριν απ’ το θάνατο του Αρχέλαου43.

Περισσότερο πιθανή είναι η δεύτερη άποψη. Ο Αρχέλαος, με τις τόσο προοδευτικές ιδέες και διαθέσεις του, όσο σκληρά κι αν φέρθηκε στους επαναστατήσαντες κατοίκους, δεν ήταν δυνατό να μην λάβει υπόψη του τα τόσα προτερήματα της πόλης και τη σπουδαιότητα της θέσης και του λιμανιού της. Και δεν ήταν δυνατό να την είχε καταστρέψει ολοκληρωτικά και να τη διατήρησε ερημωμένη κι ακατοίκητη τελείως. Όσο κι αν φέρθηκε αυστηρά στην αρχή, οπωσδήποτε σύντομα θα ενδιαφέρθηκε για την ανασυγκρότηση, την επανοίκηση και την αναζωογόνησή της. Γι’ αυτό και αν η πλειονότητα των κατοίκων δεν είχε επιστρέψει στον καιρό της βασιλείας του, θα γύρισε μάλλον αμέσως μετά το θάνατό του και σύντομα θα επιδόθηκε στην ανασυγκρότησή της. Μάλιστα, αν λάβουμε υπόψη μας τον εξωραϊσμό και την προαγωγή του Δίου και την προβολή που πήρε η περιοχή, με τα έργα και τις προσπάθειες του Αρχέλαου, δε θα δυσκολευτούμε να παραδεχτούμε πως και η ανασυγκρότηση της Πύδνας, όχι μόνο δεν πρέπει να άργησε πολύ, αλλά μάλλον θα προωθήθηκε γρήγορα και μάλιστα με πρωτοβουλία, έστω και αφανή, του ίδιου του καταστροφέα της βασιλιά. Την εποχή των διαδόχων του θα είχε ανασυγκροτηθεί σε κάποιο αρκετά σοβαρό βαθμό, ώστε να είναι ισχυρή, αυτοκυβερνώμενη και υπολογίσημη σα δύναμη, για να γίνει δεκτή σαν αυτόνομη πόλη στη Συμπολιτεία της Ολύνθου. Οπωσδήποτε, η αυτοδυναμία της και η προσχώρησή της στη Χαλκιδική Συμπολιτεία θα προσέλκυε κι άλλους νέους κατοίκους, τόσο απ’ τους εναπομείναντες στο δυτικότερο οικισμό, τον ιδρυθέντα επί Αρχελάου, όσο κι από άλλους κοντινούς οικισμούς και πόλεις και θα αυξήθηκε σημαντικά ο αριθμός των κατοίκων της.

Την περίοδο αυτή, η Πύδνα έκοψε και δικά της νομίσματα. Ένα απ’ αυτά ήταν χάλκινο και είχε βάρος 41 γραμμαρίων και διάμετρο 6 εκατοστών. Αυτό εικόνιζε στη μια πλευρά του την κεφαλή του νεαρού Ηρακλή, που έφερε δέρμα λιονταριού και στην άλλη αετό με κλειστές τις φτερούγες του, που κρατούσε φίδι στα νύχια του. Επίσης, έκοψε κι άλλα δυο χάλκινα νομίσματα, βάρους 62 γραμμαρίων και διαμέτρου 5,5 εκατοστών, τα οποία έφεραν κυκλικό στεφάνι από στίγματα στη μια πλευρά και αετό στην άλλη. Όλα δε τα νομίσματα έφεραν τη λέξη ΠΥΔΝΑΙΩΝ 44.

230px-Philip_II_of_Macedon_CdMΗ δύναμη της Μακεδονίας αναδείχτηκε πραγματικά με το Φίλιππο το Β’ (359-336). Ο Φίλιππος, αδερφός του Περδίκκα του Γ’, γεννήθηκε το 383 και ήταν συνομήλικος του Αθηναίου άσπονδου εχθρού του και μεγάλου ρήτορα, του «μεγαλύτερου ρήτορα των αιώνων», Δημοσθένη.

Ύστερα απ’ το θάνατο του Περδίκκα του Γ’, ο οποίος σκοτώθηκε σε μάχη με βάρβαρους απ’ το Βορρά, ο θρόνος της Μακεδονίας προσέλκυσε, όπως συνήθως, πολλούς υποψήφιους. Βασιλιάς στην αρχή ονομάστηκε ο Αμύντας (360-359), ανήλικος γιος του Περδίκα του Γ’ κι ανεψιός του Φιλίππου. Κι ο Φίλιππος ορίστηκε αντιβασιλιάς και επίτροπος του νεαρού μονάρχη. Γρήγορα, όμως, ο Φίλιππος έβγαλε το νεαρό Αμύντα απ’ τη μέση, πήρε την εξουσία στα χέρια του και με θαρραλέα και γρήγορα χτυπήματα απαλλάχτηκε απ’ τον τριπλό κίνδυνο που απειλούσε τότε τα βόρεια της χώρας του.

Ανερχόμενος στο θρόνο το 359 ο Φίλιππος και πριν αρχίσει να εκδηλώνει το ενδιαφέρον του για τα ελληνικά πράγματα και να στρέφει το βλέμμα του προς το νότο, προσπάθησε να δυναμώσει περισσότερο το κράτος του, επεκτείνοντας τα όριά του προς τις άλλες πρώτα κατευθύνσεις.

Νεαρός ακόμα, 14 ή 15 χρονών, είχε σταλεί απ’ τον πατέρα του σαν όμηρος στη Θήβα, όπου έμεινε τρία χρόνια. Εκεί γνώρισε τον Επαμεινώνδα και τον Πελοπίδα, τους οποίους και θαύμαζε πάρα πολύ 45. Όταν ανέβηκε στο θρόνο, δυνάμωσε το στρατό του κι οργάνωσε τη μακεδονική φάλαγγα κατά το πρότυπο του Επαμεινώνδα.

Ο Φίλιππος είχε διακρίνει κι αυτός τη σπουδαιότητα της Πύδνας και την αξία του λιμανιού της για το κράτος του, γι’ αυτό κι είχε βάλει σα σκοπό του την κατάκτησή της. Την εποχή, όμως, που ανέβηκε στο θρόνο (359), στη διπλανή Μεθώνη ναυλοχούσε αθηναϊκός στόλος με πολύ στρατό κι ήταν το ορμητήριο του στρατηγού Μαντία, ο οποίος βοηθούσε τον Αργαίο, που διεκδικούσε την εξουσία στη Μακεδονία46. Παρ’ όλα αυτά, η θέση της Πύδνας και η σπουδαιότητά της δεν τον άφηνε να ησυχάσει. Γι’ αυτό και κατέστρωσε ένα μακρόπνοο σχέδιο για την κατάκτησή της.

Τον επόμενο χρόνο (358), ύστερα από ορισμένες αποτυχίες των Αθηναίων στη Μακεδονία, πλησίασε το Μαντία και του πρότεινε να ανταλλάξουν τις πόλεις Αμφίπολη και Πύδνα. Αυτός μεν να παραχωρήσει στους Αθηναίους την Αμφίπολη με το όρος Παγγαίο, που ήταν πλούσιο σε ξυλεία και χρυσό, εκείνοι δε να του παραχωρήσουν την Πύδνα. Το σχέδιό του αυτό επισημοποιήθηκε με μια μυστική συμφωνία, που έκανε όταν συναντήθηκε τον ίδιο χρόνο με τους Αθηναίους πρέσβεις Αντιφώντα και Χαρίδημο, με τους οποίους συμφωνήθηκε, ο καθένας απ’ τους ενδιαφερόμενους να πάρει την πόλη που κατείχε παλιότερα. Και οι δυο πόλεις ήταν τότε αυτόνομες αλλά κάτω απ’ την επήρεια των Αθηνών. Για να παραπλανήσει δε περισσότερο τους Αθηναίους, έδωσε αμέσως νέα δικαιώματα στους Αμφιπολίτες και κήρυξε κι αυτός την πόλη τους αυτόνομη.

Στο μεταξύ, ο Μαντίας με τον Αργαίο δεν σημείωναν καμιά πρόοδο στις στρατιωτικές τους επιχειρήσεις και οι προσπάθειές τους παρουσιάζονταν τελματωμένες. Έτσι, οι Αθηναίοι, για να δικαιολογήσουν τη στρατιωτική τους αποτυχία στη Μακεδονία και να προετοιμάσουν το έδαφος της ανταλλαγής, έδωσαν την εντύπωση ότι, παρ’ όλο που ο στόλος τους ναυλοχούσε στη Μεθώνη, το ενδιαφέρον τους στρέφονταν, τάχα, προς την Αμφίπολη.

Η παραπάνω συμφωνία κρατήθηκε μυστική κι απ’ τα δυο μέρη, όπως ζήτησε ο Φίλιππος, γιατί η ώρα της ανταλλαγής δεν είχε φτάσει ακόμα και δεν ήθελε να γίνουν εκ των προτέρων γνωστές στους Πυδναίους οι προθέσεις του και τους δοθεί έδαφος και χρόνος να αντιδράσουν. Οι Πυδναίοι ήθελαν να παραμείνουν αυτόνομοι και να μην υπαχθούν στο μακεδονικό κράτος.

Έτσι, εξασφαλισμένος τώρα απ’ τους Αθηναίους, ο Φίλιππος στράτευσε κατά των Παιόνων, τους οποίους και υπόταξε. Μετά, στράφηκε κατά των Ιλλυρίων. Τους νίκησε κι αυτούς και τους ανάγκασε να υπογράψουν ειρήνη μαζί του.

250px-Liontari
Λεοντάρι της Αμφίπολης

Ύστερα απ’ τις επιτυχίες του αυτές, ήσυχος πια, εκστράτευσε κατά της Αμφίπολης, την οποία και πολιόρκησε. Επειδή δε οι Αθηναίοι, παρά την προτροπή του Δημοσθένη, αδράνησαν και δεν επιλήφθηκαν έγκαιρα των πραγμάτων, αλλά αρκέστηκαν στην παραπλανητική επιστολή του Φιλίππου, με την οποία «ωμολόγει την Αμφίπολιν υμετέραν είναι· έφη γαρ, εκπολιορκήσας, υμίν αποδώσειν, ως ούσαν υμετέραν και ου των εχόντων»47, ο Μακεδόνας βασιλιάς την κυρίεψε (357) κι αμέσως πολιόρκησε την Πύδνα. Οι Πυδναίοι αντιστάθηκαν στην αρχή, ελπίζοντας σε βοήθεια των Αθηναίων. Εκείνοι και πάλι, παρά την τόση επιμονή του Δημοσθένη, αδράνησαν και δεν έδρασαν αμέσως. Η στάση αυτή των Αθηναίων και η μη εμφάνιση του στόλου τους στο Θερμαϊκό, αποθάρρυνε τους Πυδναίους, άμβλυνε το θάρρος τους και λύγισε την αντίστασή τους. Ένα μέρος μάλιστα των αμυνόμενων διαβρώθηκε απ’ τις απατηλές, όπως αποδείχτηκε εκ των υστέρων, υποσχέσεις του Φιλίππου και πήγε με το μέρος του. Τελικά, οι πιστεύσαντες στο Φίλιππο Πυδναίοι, του παρέδωσαν με προδοσία την πόλη.

Ο χαμός της Πύδνας ήταν μεγάλη απώλεια για τους Αθηναίους και τους στοίχισε πολύ περισσότερο απ’ το χαμό της Αμφίπολης. Ο Άγγλος ιστορικός Bagnell J. Bury στο βιβλίο του «History of Greece» γράφει: «Αν η κατάληψη της Αμφίπολης απ’ το Φίλιππο ήταν για την Αθήνα ένα τραύμα, η κατάληψη της Πύδνας ήταν μια βρισιά και μια ταπείνωση»48.

Η Πύδνα κυριεύτηκε για να υποστεί τούτη τη φορά πολύ σκληρότερες δοκιμασίες και χειρότερες καταστροφές από κείνες που υπέστη πριν από 53 χρόνια απ’ τον Αρχέλαο. Ο Φίλιππος, όπως μας λέγει ο Δημοσθένης, δεν έδειξε κανένα οίκτο, ούτε και σε κείνους ακόμα απ’ τους κατοίκους που είχαν ταχθεί με το μέρος του και συνέβαλαν στην παράδωση της πόλης. Και δεν σεβάστηκε ούτε κι εκείνους που ζήτησαν άσυλο στο ναό του Αμύντα, αλλά θανάτωσε και εξανδραπόδισε τους πάντες49. Έτσι, πολλοί κάτοικοι που γλίτωσαν απ’ τη μανία του ξίφους του, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πόλη και να μετοικήσουν αλλού.

Ανάμεσα στους Πυδναίους, πιάστηκαν και πουλήθηκαν σα σκλάβοι και μερικοί Αθηναίοι πολίτες, τους οποίους ο Δημοσθένης εξαγόρασε με δικά του χρήματα50.

Παρ’ όλα αυτά, ο Φίλιππος δεν ήταν δυνατό να είχε σαν πρόγραμμά του την καταστροφή και την ερήμωση της Πύδνας και μάλλον ο Δημοσθένης, θέλοντας να εντυπωσιάσει τους ακροατές του, υπερβάλλει στους λόγους του. Μια πόλη, που τόσο πολύ εποφθαλμιούσε και που τόσο πολύ είχε εκτιμήσει τη θέση και το λιμάνι της ο Μακεδόνας βασιλιάς, δε θα την ήθελε ερειπωμένη και νεκρή. Άλλωστε, προσπάθησε αμέσως και με κάθε τρόπο να την ανορθώσει και να την προάγει. Έτσι, γρήγορα η πόλη ξαναγέμισε κατοίκους, ξαναβρήκε τον εαυτό της και απέκτησε πάλι την αίγλη της.

Τον επόμενο, μετά την κατάληψη της Πύδνας, χρόνο, το Φθινόπωρο του 356, ο Φίλιππος απόκτησε γιο. Η Ολυμπιάδα, η γυναίκα του και κόρη του βασιλιά της Ηπείρου Νεοπτόλεμου, γέννησε τον Αλέξανδρο. Όταν ο Φίλιππος πληροφορήθηκε τη γέννηση του Αλέξανδρου αναφώνησε «Ω δαίμον, μέτριό τι τούτοις άντιθες ελάττωμα». Πραγματικά, η χαρά του Φιλίπου για την απόκτηση του διαδόχου ήταν μεγάλη και το μέγεθός της φαίνεται καθαρά σ’ αυτό το γράμμα, που έστειλε τότε στον Αριστοτέλη, με το οποίο του ανάγγελνε το χαρμόσυνο γεγονός και τον καλούσε να αναλάβει τη διαπαιδαγώγηση του μέλλοντα βασιλιά.

Το γράμμα έλεγε:

«Ο βασιλιάς Φίλιππος προς τον Αριστοτέλη

Υγείαινε·

Γνώριζε ότι αποκτήσαμε γιο.
Ευχαριστούμε τους Θεούς, όχι τόσο πολύ γιατί μας
χάρισαν ένα γιο, αλλά γιατί μας τον χάρισαν
την εποχή που ζει ο Αριστοτέλης. Είμαστε|
βέβαιοι ότι θα τον διαπλάσεις σ’ ένα πρίγκιπα,
που θα είναι άξιος διάδοχός μας και άξιος
βασιλιάς της Μακεδονίας.

                                                      Χαίρε»51.

Παρά την τόση, όμως, χαρά και το καμάρι του Φιλίππου για το γιο του, η Ολυμπιάδα έλεγε ότι ο Αλέξανδρος δεν ήταν γόνος του Φιλίππου, αλλά του Δία ή του Άμμωνα52.

Ο Φίλιππος, αν και δεν έδειχνε ότι έδινε σημασία στα λεγόμενα της Ολυμπιάδας, έστειλε τον έμπιστό του Χαίρωνα στους Δελφούς για να ρωτήσει σχετικά την Πυθία. Εκείνη του έστειλε τον εξής χρησμό: «… θύειν τω Άμωνι και σέβεσθαι τον θεόν…» και ότι «απωλέσαι τον οφθαλμόν εκείνον δι’ ου κατώπτεσθαι τον θεόν δια της θυρίδος, εν μορφή δράκοντος συνεναυζόμενον τη γυναικί». Αν και τον βασάνιζαν ίσως ενδόμυχα οι σκέψεις αυτές, το ενδιαφέρον του ήταν στραμμένο αλλού.

Με εξασφαλισμένη τώρα την Πύδνα και αφού κυρίεψε και την Ποτείδαια, στράφηκε εναντίον της Μεθώνης, την οποία και πολιόρκησε το 353. Οι Μεθωναίοι, όπως και οι Πυδναίοι, αντιστάθηκαν στην αρχή, ελπίζοντας κι αυτοί στη βοήθεια των Αθηναίων. Δεν μπόρεσαν, όμως, να αντέξουν στις βίαιες επιθέσες του στρατού του Φιλίππου, στις οποίες έπαιρνε και ο ίδιος μέρος. Σε μια απ’ τις εφόδους του αυτές τραυματίστηκε από έναν Ολύνθιο στρατιώτη ονομαζόμενο Αστέρα κι έχασε το δεξί του μάτι. Έτσι, επαληθεύτηκε και ο παλιός χρησμός της Πυθίας «ότι απωλέσαι τον οφθαλμόν…». Τελικά, η πόλη κυριεύτηκε και οι Αθηναίοι, με την αναποφασιστικότητά τους και πάλι έχασαν και την τελευταία τους βάση στη Μακεδονία.

Ορισμένοι υποστηρίζουν πως η Μεθώνη παραδόθηκε53 κι άλλοι ότι κυριεύτηκε με έφοδο54.. Στην τελευταία επίθεση, ο Φίλιππος, αφού ανέβασε με σκάλες στρατιώτες του στα τείχη, τις απομάκρυνε μετά, για να μην μπορούν να κατέβουν και να φύγουν, αλλά να αναγκαστούν να πολεμήσουν σκληρά στις επάλξεις ή να πεθάνουν όλοι τους πάνω σ’ αυτές.

Ο Φίλιππος, κυριεύοντας την πόλη, την κατεδάφισε και εξανδραπόδισε τους κατοίκους που επέζησαν, επιτρέποντάς τους να πάρουν μαζί τους φεύγοντας από ένα μόνον ιμάτιο ο καθένας. Τη γύρω δε απ’ τη Μεθώνη εύφορη γη τη μοίρασε στους στρατιώτες του, σαν ανταμοιβή για τις υπηρεσίες τους55.

Η καταστροφή της πόλης μετά την άλωση και η χωρίς οίκτο τιμωρία των κατοίκων επιβεβαιώνουν τα λεγόμενα του Πολύαινου, ότι η πόλη δεν παραδόθηκε αλλά εκπορθήθηκε.

Ύστερ’ απ’ τη Μεθώνη κι αφού κυρίεψε την Όλυνθο (348) και τις άλλες πόλεις της Χαλκιδικής, ο Φίλιππος στράφηκε προς νότο και κυρίεψε τη μια μετά την άλλη τις ελληνικές πόλεις. Άλλοτε με μάχες και εφόδους, άλλοτε με διπλωματίες και πονηριές κι άλλοτε με δωροφοκίες και χρήματα κατάφερε να κατακτήσει ολόκληρη την Ελλάδα και να τη συνενώσει κάτω απ’ το σκήπτρο του. Επισφράγισμα δε της επιτυχίας του αυτής ήταν η αναγνώρισή του σαν αρχηγού των Ελλήνων απ’ το Συνέδριο της Κορίνθου το 338, που έγινε ύστερα απ’ τη μάχη της Χαιρώνειας. Σχετική πλάκα-ντοκουμέντο βρέθηκε στην Ακρόπολη των Αθηνών, η οποία περιέχει τους όρους της σύστασης της Ελληνικής Συμπολιτείας, αναγράφει τα μέλη της και καθορίζει τον αριθμό των ψήφων που είχε το καθένα απ’ αυτά. Χαρακτηριστική, για την αναγνώριση του Φιλίππου σαν αρχηγού, είναι η τελευταία παράγραφος, με την οποία δηλώνουν τα μέλη του Συνεδρίου ότι θα στραφούν εναντίον εκείνου που θα αποπειραθεί να διαταράξει την κοινή ειρήνη και ότι όλοι μαζί θα πολεμήσουν το στασιαστή, σύμφωνα με τις αποφάσεις του Συνεδρίου και του Ηγεμόνα (εννοεί το Φίλιππο) 56. Η πράξη αυτή του Φιλίππου και το κατόρθωμά του να συνενώσει εκείνη την εποχή όλους τους Έλληνες, θεωρείται ακόμα και σήμερα από πολλούς ιστορικούς σαν το μεγαλύτερο πολιτικό επίτευγμα στην ιστορία του κόσμου 57.

Στη μάχη ο Φίλιππος ήταν γενναίος και ορμητικός και δεν δίσταζε μπροστά σε κανένα εμπόδιο. Παρ’ ότι είχε τραυματιστεί στο μάτι, στο χέρι, στο μηρό και στον ώμο, δεν το έβαζε κάτω. Ο Δημοσθένης έλεγε: «… αδιαφορεί (ο Φίλιππος) τελείως για το πιο θα είναι το επόμενο μέρος του σώματός του, που η μοίρα ζητάει να του αφαιρέσει». Με τους στρατιώτες του ήταν αυστηρός αλλά δίκαιος. Δεν δίσταζε δε να αμείβει τον καθένα σύμφωνα με την αξία του, χωρίς φυσικά να εξαιρεί τον εαυτό του. «Τον έπαινο για μια στρατιωτική νίκη», έλεγε, «τον μοιράζομαι με τους στρατιώτες μου. Αλλά μια διπλωματική επιτυχία είναι όλη δική μου». Ήταν πονηρός και για κάθε ενέργειά του σκεφτόταν ποιο δόλωμα να μεταχειριστεί και με ποιο  τρόπο να ενεργήσει.

Μια φορά, ένας πληροφοριοδότης του του είπε ότι τα τείχη μιας πόλης είναι απροσπέλαστα. Κι ο Φίλιππος τον ρώτησε. «Είναι τόσο απροσπέλαστα ώστε να μην τα διαπερνά ούτε ο χρυσός;» Με τον τρόπο αυτό πέρασε αργότερα τα στενά των Θερμοπυλών. Μόνο το Δημοσθένη δεν μπορούσε να δαμάσει με κανένα τρόπο. «Αυτόν», έλεγε, «δεν μπόρεσα να τον νικήσω ούτε με τη δύναμη, ούτε με την πονηριά, ούτε και με το χρήμα».

Μετά τη νίκη του κατά των Αθηνών και της Θήβας στη Χαιρώνεια κι ύστερ’ απ’ το επίτευγμά του στο Συνέδριο της Κορίνθου (338) ετοιμάζεται πια να περάσει επικεφαλής του στρατού των Ελλήνων στην Ασία και να εκστρατεύσει κατά των Περσών 58. Μάλιστα, έχει ήδη δημιουργήσει τα πρώτα προγεφυρώματα στις ακτές της Μ. Ασίας κι έχει στείλει το στρατηγό του Άτταλο εκεί.

Πάντοτε, όμως, ο σκληρός πολεμιστής θυμόταν και τους θεούς. Γι’ αυτό κι ύστερα από κάθε νικηφόρα εκστρατεία του, περνώντας απ’ την Πύδνα, πήγαινε στο Δίο, όπου θυσίαζε στους θεούς και διοργάνωνε τελετές και αγωνίσματα.. Ύστερα μάλιστα απ’ την κατάληψη της Μεθώνης και της Ολύνθου, έκανε μεγάλες γιορτές με αγώνες και θέατρα στο Δίο, αφιερωμένες στις Μούσες. Ετέλεσε, μας λέγει ο Ουλπιανός, τα «Ολύμπια», τα οποία παρακολούθησαν και πολλοί ξένοι καλεσμένοι του απ’ την Ελλάδα και εκτός αυτής. «Επεί δ’ είλεν Όλυνθον Φίλιππος. Ολυμπία εποίει εν Δίω»59. Αλλά και μετά τη μάχη της Χαιρώνειας έκανε θυσίες και αγώνες στο Δίο. Τούτη μάλιστα τη φορά, είχε με καμάρι μαζί του και το νεαρό Αλέξανδρο, ο οποίος είχε διακριθεί για την τόλμη του στην εκστρατεία εκείνη.

Για κακή του, όμως, τύχη, παντρεύτηκε την Κλεοπάτρα, την ανεψιά του στρατηγού Αττάλου60. Στη διάρκεια αυτού του γάμου, που δυσαρέστησε πάρα πολύ την Ολυμπιάδα και τον Αλέξανδρο, υφαίνεται η αρχή του τέλους του Φιλίππου. Τώρα, υπάρχει το ενδεχόμενο να γεννηθεί απ’ την Κλεοπάτρα κι άλλος διεκδικητής του μακεδονικού θρόνου και μάλιστα με καθαρό μακεδονικό αίμα αυτός, γιατί η Ολυμπιάδα προερχόταν απ’ το βασίλειο της Ηπείρου, ενώ η Κλεοπάτρα κατάγεται απ’ τη Μακεδονία.

Ο Φίλιππος δολοφονήθηκε ένα χρόνο αργότερα από έναν αυλικό του, τον Παυσανία απ’ την Ορεστιάδα61, στο θέατρο των Αιγών, το 336, στη διάρκεια των γάμων της κόρης του Κλεοπάτρας με το βασιλιά της Ηπείρου Αλέξανδρο. Ήταν τότε 46 χρινών.

Στη δολοφονία του Φιλίππου πρέπει να συντέλεσε και η Ολυμπιάδα. Ορισμένοι πιστεύουν, πως η όλη απόπειρα διοργανώθηκε απ’ αυτή. Πάντως, η θυμώδης βασίλισσα, αν δεν πρωτοστάθησε, δε θα είχε και τέλεια άγνοια των τεκτενόμενων. Ο Ιουστίνος λέγει, ότι η ενέργεια του Παυσανία ήταν προσχεδιασμένη και δεν ήταν ένα ξέσπασμα προσωπικής δικής του αγανάκτησης κατά του βασιλιά κι ότι η Ολυμπιάδα του προμήθευσε τα άλογα, που τον περίμεναν σε κάποια απόσταση για να τον φυγαδέψουν μετά το φόνο. Δεν αποκλείεται, το να απομακρύνει ο Φίλιππος τους σωματοφύλακές του και να μπει χωρίς καμιά προφύλαξη στο θέατρο, να ήταν ιδέα και έμπνευση της Ολυμπιάδας και η ιδέα αυτή να διοχετεύτηκε κατάλληλα στο βασιλιά από αυλικούς της επιρροής της βασίλισσας. Όπως είναι γνωστό, ο Παυσανίας ξέφυγε μεν απ’ το θέατρο, πιάστηκε, όμως, σχεδόν αμέσως έξω απ’ αυτό, γιατί καθώς προσπάθησε να ανεβεί στο άλογό του και να φύγει, σκάλωσε το σανδάλι του σε κάποιο κλήμα και τον έριξε κάτω. Οι φρουροί του Φιλίππου Λεόννατος, Περδίκας και Άτταλος62 τον πρόλαβαν και τον σκότωσαν αμέσως. Το γεγονός ότι οι τρεις αυτοί εκτελεστές του Παυσανία ήταν κατόπιν στενοί συνεργάτες του Αλεξάνδρου, δεν αποκλείει την ύπαρξη συνομωσίας. Επίσης και η άμεση εξαφάνιση του Παυσανία απ’ τη μέση για αποφυγή κάθε ενδεχόμενης αποκάλυψης των συνενόχων από μέρους του, ενισχύει το ενδεχόμενο προσχεδιασμένης δολοφονίας.

Το σώμα του Παυσανία αναρτήθηκε πάνω σε ξύλινο σταυρό και εκτέθηκε σε κοινή θέα. Η Ολυμπιάδα όμως, πάντοτε κατά τον Ιουστίνο, φόρεσε στο νεκρό δολοφόνο χρυσό στέμμα και διέταξε να καεί η σορός του πάνω απ’ το σώμα του Φιλίππου. Καθιέρωσε μάλιστα και την τέλεση ετήσιου μνημόσυνου στη μνήμη του Παυσανία. Το ξίφος του δε, με το οποίο δολοφόνησε το Φίλιππο, το αφιέρωσε στον Απόλλωνα63.

Μαζί με τον Παυσανία εκτελέστηκαν σαν ύποπτοι δολοφόνοι οι δυο γιοι του στρατηγού Αερόπου και ο νόθος γιος του Φιλίππου Κάρανος64.

Ο Παυσανίας είχε ρωτήσει κάποτε το σοφιστή Ερμοκράτη να του πει, πώς μπορεί κάποιος να γίνει διάσημος. Κι εκείνος του απάντησε. «Όταν αφαιρέσει τη ζωή εκείνου που έκαμε τα πιο σπουδαία πράγματα»65. Έτσι, ο Παυσανίας, εκτός απ’ την προσβολή που δέχτηκε απ’ τον Άτταλο και την άρνηση ικανοποίησής του από μέρους του Φιλίππου και εκτός απ’ την ενδεχόμενη υποκίνηση απ’ την Ολυμπιάδα, είχε και τρίτο λόγο, που μπορούσε ίσως να τον ωθήσει στην πράξη του αυτή. Τη φιλοδοξία του να αποθανατίσει το όνομά του, σύμφωνα με τα λεγόμενα του Ερμοκράτη.

Κι ο Φίλιππος, όμως, είχε ρωτήσει παλιότερα το Μαντείο των Δελφών να του πει για την έκβαση της μελετώμενης εκστρατείας του στην Ασία και πήρε τον εξής χρησμό: «Έσκεπται μεν ο ταύρος, έχει τέλος, έστιν ο θύσων».

Τα δραματικά γεγονότα του θεάτρου των Αιγών επαλήθευσαν και τον Ερμοκράτη και την Πυθία.

Ο Φίλιππος, στη διάρκεια της βασιλείας του, αναδιοργάνωσε το κράτος του, που είχε φεουδαρχικό σύστημα και ανασυγκρότητε την περίφημη μακεδονική φάλαγγα και την όπλισε με τη μακριά και φονικότατη σάρισα. Επίσης, αναμόρφωσε τα οικονομικά της Μακεδονίας και αύξησε τους πόρους των ταμείων του. Την αναδιοργάνωση των οικονομικών και των τελωνείων ανέθεσε στον Αθηναίο Καλλίστρατο, ο οποίος εγκαταστάθηκε στην Πύδνα και, με βάση το σπουδαιότερο αυτό λιμάνι και επίνειο της Πέλλας, ρύθμισε την κίνηση και τους δασμούς των λιμανιών του κράτους66. Ο Καλλίστροπος, κατηγορηθείς στην Αθήνα και καταδικασθείς σε θάνατο, κατέφυγε το 361 στη Μεθώνη και μπήκε στην υπηρεσία του Φιλίππου. Αυτός εισηγήθηκε το διπλασιασμό των ενοικίων των λιμανιών από 20 σε 40 τάλαντα67, πράγμα που διπλασίασε αμέσως τα έσοδα του Φιλίππου στον τομέα αυτό.

Με την κατάληψη των χρυσοφόρων περιοχών του Παγκαίου και των ασυμοφόρων της Χαλκιδικής απ’ το Φίλιππο, ο χρυσός και ο άργυρος εισέρρεαν άφθονοι στα βασιλικά ταμεία και η οικονομία του μακεδονικού κράτους γνώρισε μέρες μεγάλης ακμής. Κατά το Διόδωρο (XVI), ο Φίλιππος συγκέντρωνε απ’ τα ορυχεία του Παγκαίου χίλια τάλαντα χρυσού το χρόνο. Τα νομισματοκοπεία της Πέλλας, των Αιγών, της Πύδνας, της Αμφίπολης και άλλων Μακεδονικών πόλεων, δεν έκοβαν πια σιδερένια και χάλκινα νομίσματα, αλλά μόνο χρυσά και αργυρά.

Δεν ήταν, όμως, μόνο το Παγκαίο που πρόσφερε χρυσό στα μακεδονικά ταμεία. Και η Πιερία φαίνεται πως περιέκλειε στα σπλάχνα της το πολύτιμο αυτό μέταλλο. Ο άγγλος αρχαιοδίφης και ορυκτολόγος E. D. Clarke (1769-1822) λέγει ότι την εποχή των αρχαίων βασιλέων βρέθηκαν στην Πιερία μεγάλες ποσότητες χρυσού στην άμμο και μάλιστα σε υπερμεγέθη κομμάτια68. Δεν αποκλείεται η ύπαρξη χρυσού στην περιοχή να συνέβαλε στην ίδρυση νομισματοκοπείου στην Πύδνα και στην ανάδειξη της πόλης σε τόσο περίοπτη και επίζηλη θέση.

Εκτός, όμως, απ’ το χρυσό, θα πρέπει η Πιερία να είχε και κοιτάσματα πίσσας και μάλιστα εξαιρετικής ποιότητας. Ο R. Chandler  γράφει πως ο Ηρόδοτος, περιγράφοντας τις φλέβες πίσσας της Ζακύνθου, συγκρίνει την πίσσα τους με την πίσσα της Πιερίας, η οποία ήταν η καλύτερη στην Ελλάδα69.

Για τις φλέβες πίσσας της Ζακύνθου γράφει και ο γάλλος γιατρός Zacob Spon, ο οποίος επισκέφτηκε την Ελλάδα το 1674 και 167670. Δυστυχώς, όμως, κανείς δεν προσδιορίζει τη θέση ύπαρξης και εξόρυξης της πίσσας στην Πιερία. Θα πρέπει, όμως, να ήταν σε βαλτώδεις περιοχές, γιατί μέσα από έλη και λακκούβες με νερά έβγαζαν το πολύτιμο μαύρο υλικό οι αρχαίοι. Δεν αποκλείεται, κοιτάσματα πίσσας να βρίσκονταν τότε στην περιοχή του Αιγινίου, όπου πιστεύεται και σήμερα ακόμα πως υπάρχει πετρέλαιο στο υπέδαφός του.

Ο W. M. Clarke μας λέγει, ότι ο Φίλιππος, στη διάρκεια της βασιλείας του, έκοψε σε διάφορες πόλεις της Μακεδονίας 25 διαφορετικά νομίσματα, το βάρος των οποίων κυμαινόταν από 2,2 ως 14,47 γραμμάρια71.

Η εποχή του Φιλίππου σημαδεύει όχι μόνο την τεράστια βελτίωση της ποιότητας των κερμάτων, αλλά υπογραμμίζει ιδιαίτερα τη θέση της περιόδου αυτής στην ιστορία. Επιπλέον, τερματίζει την κοπή των νομισμάτων απ’ τις αυτόνομες ως τώρα πόλεις και εξαρτά τα νομισματοκοπεία απευθείας απ’ την κεντρική εξουσία. Τώρα, καταργούνται πια τα σιδηρά και τα χάλκινα κέρματα. Μόνο χρυσά και αργυρά θα κόβονται στο εξής σ’ όλη τη διάρκεια της βασιλείας του Φιλίππου και του Αλεξάνδρου.

Τα χρυσά νομίσματα του Φιλίππου καθιερώνονται απ’ όλα τα κράτη, μέσα κι έξω απ’ τη Χερσόνησο του Αίμου στην αρχή και στη συνέχεια στην Ασία και στην Αφρική, σα διεθνείς νομισματικές μονάδες. Ο ονομαστός χρυσός στατήρας της Μακεδονίας αποτελεί πια το μοντέλο σχεδιασμού κερμάτων σ’ ολόκληρη την Ευρώπη. Επιπλέον, τα μακεδονικά τετράδραχμα γίνονται βάση των νομισματοκοπείων της Χερσονήσου του Αίμου και των περιοχών του Δούναβη72.

Ο Φίλιππος συνήθιζε να απεικονίζει στα κέρματα που έκοβε νίκες και κατορθώματα των Ολυμπιακών Αγώνων. Ο Πλούταρχος γράφει: «Φίλιππος τας εν τη Ολυμπία νίκας αρμάτων εγχαράτων τοις νομίσμασι»73.

Το Φίλιππο διαδέχτηκε το 336 ο Αλέξανδρος, που ήταν τότε 20 χρονών. Ο Αλέξανδρος γεννήθηκε στην Πέλλα το Φθινόπωρο του 356. Δάσκαλοί του αρχικά ήταν ο Λεωνίδας κι ο Λυσίμαχος. Ο δεύτερος ήταν και συγγενής της μητέρας του. Αργότερα, τη διαπαιδαγώγησή του ανέλαβε ο Αριστοτέλης. Πολύ νεαρός ο Αλέξανδρος εκστράτευσε κατά του Βυζαντίου και το 338 διακρίθηκε στη μάχη της Χαιρώνειας.

Μετά το θάνατο του Φιλίππου (336), το θρόνο διεκδίκησε και ο Αμύντας, ο γιος του Περδίκα του Γ’ κι ανεψιός του Φιλίππου, καθώς και ο στρατηγός Άτταλος και θείος της Κλεοπάτρας, τελευταίας γυναίκας του δολοφονηθέντα βασιλιά. Ο Άτταλος βρισκόταν τις μέρες εκείνες σε εκστρατεία στην Ασία. Ο Αλέξανδρος, ενεργώντας με ταχύτητα, τον συνέλαβε και τον  σκότωσε74. Την ίδια τύχη είχε κι ο Αμύντας.

Με το θάνατο του Φιλίππου, κινήθηκαν και οι Έλληνες εναντίον του Αλεξάνδρου και κυρίως οι Θηβαίοι, οι οποίοι προσπάθησαν να αποσπαστούν απ’ την κηδεμονία των Μακεδόνων, αθετώντας έτσι τις συνθήκες που είχαν υπογράψει με το Φίλιππο στην Κόρυνθο το 338. Ο νεαρός βασιλιάς, όμως, τους χτύπησε κι αυτούς αμέσως και τους νίκησε γρήγορα (335). Τότε κυρίεψε και κατέστρεψε τη Θήβα.

Ο L. Carson λέγει, ότι η πόλη καταστράφηκε τελείως και ανεβάζει σε 30 χιλιάδες τους κατοίκους που πιάστηκαν και πουλήθηκαν σκλάβοι. Μόνο το σπίτι του Πίνδαρου διέταξε ο Αλέξανδρος να μην καεί. «Πινδάρου του μουσοποιού οικίαν μη καίετε», γράφει ο Διονύσιος ο Χρυσόστομος75.

Το μέγεθος της καταστροφής των Θηβών θρήνησε ο μουσουργός Ισμίνιος. «Θρηνώδεσιν αυλήμασι αυλούντος Ισμινίου», μας λέγει ο Καλλισθένης76.

Επιστρέφοντας απ’ τη Θήβα ο Αλέξανδρος κι αφού ανανέωσε τις συνθήκες με τους Νοτιοελλαδίτες, έκανε γιορτές στις Αιγές και αγώνες στο Δίο. Ο Παυσανίας και ο Πλούταρχος λένε, πως στη διάρκεια των αγώνων στο Δίο, ένα άγαλμα ενός αρχαίου ραψωδού, που στόλιζε τον περίγυρο του ανδριάντα του νεαρού βασιλιά, άρχισε για μια στιγμή να παρουσιάζει θρόμβους ιδρώτα. Ο μάντης του Αλεξάνδρου, Αρίστανδρος απ’ την Τελμεσσό της Κιλικίας, του είπε τότε να χαιρετίσει το γεγονός σαν πολύ καλό οιωνό. «Θα κουραστούν πολύ», πρόσθεσε, «οι μεγάλοι λυρικοί και επικοί ποιητές του μέλλοντος, να διηγούνται τα επιτεύγματά σου»77.

Ο Αρριανός και ο Διόδωρος γράφουν ότι το άγαλμα που ίδρωσε ήταν του Ορφέα και αναφέρουν ότι ο Αρίστανδρος είπε πως το φαινόμενο αυτό φανερώνει «ότι ποιηταίς επών τε και μελών και όσοι αμφί ωδήν έχουσι πολύς πόνος έσται ποιείν τε και άδειν Αλέξανδρον και τα Αλεξάνδρου έργα»78.

Ύστερα απ’ την αποφασιστική νίκη των Μακεδόνων στη Θήβα, όλοι οι Έλληνες, εκτός απ’ τους Λακεδαιμόνιους, αναγνώρισαν στο Συνέδριο του Ισθμού της Κορίνθου τον Αλέξανδρο αρχηγό τους και επικεφαλής της ετοιμαζόμενης κατά των Περσών εκστρατείας όλων των Ελλήνων79.

Το 1897, ανακαλύφτηκε στις βόρειες πλαγιές της Ακρόπολης των Αθηνών το αριστερό ήμισυ μαρμάρινης στήλης, πάνω στην οποία είναι γραμμένη η κατά το 336-5 ανανέωση απ’ το Μ. Αλέξανδρο των συνθηκών, που είχε κάνει νωρίτερα ο Φίλιππος με τους Έλληνες80. Στη στήλη αυτή αναφέρονται κανονισμοί και υποχρεώσεις των μελών της Ελληνικής Συμπολιτείας για τη μελετώμενη κοινή εκστρατεία και καθορίζονται μισθοί και επιδόματα των στρατιωτών, που θα έπαιρναν μέρος σ’ αυτήν, καθώς και αμοιβές και άλλες χορηγίες που θα τύχαιναν, όταν θα αποστρατεύονταν. Σύμφωνα με τα αναγραφόμενα στη στήλη, «οι υπασπιστές» θα έπαιρναν μια δραχμή την ημέρα, οι απολυόμενοι θα δικαιούνταν σίτον δέκα ημερών και οι «δεκαστάτηροι» 40, ενώ οι «διμοιρίται» 60 δραχμές το μήνα.

Οι Γερμανοί H. Berve 81 και Boeckh 82 συμπεραίνουν ότι αυτός ήταν και ο μισθός που πλήρωνε αργότερα στους στρατιώτες ο Μ. Αλέξανδρος στη διάρκεια της εκστρατείας του στη Μ. Ασία. Επίσης, σύμφωνα με το κείμενο της πλάκας, εγκρίνεται δαπάνη 30 δραχμών για την κατασκευή, τη γραφή και την τοποθέτηση της στήλης αυτής και δίνεται εντολή στους υπεύθυνους για «την κοινή φυλακή», (τους αρμόδιους δηλαδή για την τήρηση των όσων αφορούν τη Συμπολιτεία), να μεριμνήσουν για την ανάρτηση της στήλης-ντοκουμέντο στο ιερό της Αθηνάς στην Πύδνα: «Στήσαι εν Πύτνη εν της Αθηνάς τω ιερώ»83.

Ο ιστορικός και αρχαιολόγος Wilheim λέγει, πως την τοποθέτηση στην Πύδνα του σπουδαίου αυτού και ιστορικού «εγγράφου»84 δεν ζήτησε μόνο ο βασιλιάς της Μακεδονίας, αλλά το αποφάσισε και το απαίτησε ολόκληρη η Ελληνική Συμπολιτεία. Και αποφάσισαν επιπλέον οι αντιπρόσωποι των Ελλήνων να μη στηθεί ιστορική στήλη οπουδήποτε στην Πύδνα, αλλά στο ιερό της Αθηνάς. Γιατί η ομόφωνη απόφαση της σφιχτής και αρραγούς ενότητας όλων των Ελλήνων, δεμένη με τους τρομερούς όρκους όλων των πολιτειών και της Μακεδονίας, δεν μπορούσε να τοποθετηθεί οπουδήποτε ή κάπου παράμερα, αλλά στο σπουδαιότερο και ιερότερο σημείο της πόλης. Στον προεξέχοντα ναό της Πύδνας. Στο ιερό της Αθηνάς. Από κει, μέσα απ’ τα ιερά άδυτα του ναού, θα εκπορεύεται η δύναμη και η ιερότητα των λόγων και των όρκων των Ελλήνων, θα αγκαλιάζει όλες τις πόλεις-μέλη και θα διακηρύττει παντού τη σθεναρή και αμετάκλητη απόφασή τους, για συνεργασία και συμμαχία.

Κι έπρεπε, η σπουδαία αυτή απόφαση της Ελληνικής Συμπολιτείας να τοποθετηθεί στην Πύδνα, στο μεγάλο και πολυσίχναστο λιμάνι της Μακεδονίας, ώστε οι διερχόμενοι απ’ τον ζωτικό αυτό κόμβο του Αιγαίου να βλέπουν την ιερή πλάκα με τα ίδια τους τα μάτια και να μεταφέρουν παντού τη σταθερή απόφαση του Συνεδρίου. Και σαν αυτόπτες μάρτυρες οι διερχόμενοι, να διακηρύττουν από μόνοι τους και με βεβαιότητα στα πέρατα του κόσμου που ταξίδευαν την αδιάσπαστη απόφαση των ελληνικών πόλεων, να μείνουν ενωμένες κάτω απ’ το σκήπτρο του μεγάλου στρατηλάτη.

Δεν χρειάζεται να τονίσουμε πλέον εμείς, πόσο η ομόφωνη αυτή επιλογή της Πύδνας απ’ το Πανελλήνιο Συνέδριο και η προτίμησή της ανάμεσα σ’ όλες τις άλλες του Συμπολιτειακού χώρου την ξεχωρίζει τιμητικά και πόσο υπογραμμίζει την αξία της και τη σπουδαιότητά της εκείνη την εποχή.

Επίσης, χωρίς καμιά αμφιβολία, θα συμφωνήσουμε με τις απόψεις του αυστριακού αρχαιολόγου Wilheim85, πως εδώ στην Πύδνα θα έπρεπε να ήταν η έδρα των τεταγμένων «επί τη κοινή φυλακή» αρχόντων της Συμπολιτείας, έδρα της ΚΤΕ ή του ΟΗΕ εκείνης της εποχής και πως από δω, το ανώτατο αυτό όργανο της συμμαχίας όλων των Ελλήνων, αποτελούμενο όχι από βασιλιάδες, αλλά από μέλη εκλεγόμενα απ’ το κοινό Συνέδριο όλων των πολιτειών86, επέβλεπε και ρύθμιζε ό,τι αφορούσε τη Συμπολιτεία.

Η Πύδνα, λοιπόν, τον καιρό του Μ. Αλεξάνδρου, ήταν πολύ σπουδαιότερη απ’ ότι εμείς νομίζουμε.

Όπως ο Φίλιππος, έτσι κι ο Αλέξανδρος έκοψε ποικιλία νομισμάτων. Ο Leake λέγει ότι στη διάρκεια της βασιλείας του έκοψε 165 διαφορετικά νομίσματα. Άλλα στη Μακεδονία (τα περισσότερα) κι άλλα στην Ασία, των οποίων το βάρος κυμαινόταν από 2 ως 17,2 γραμμάτια.

Ο Macdonald αναφέρει 337 διαφορετικά νομίσματα του Μ. Αλεξάνδρου. Άλλα χρυσά και άλλα αργυρά ή χάλκινα87.

Εδώ αξίζει να σημειωθεί, πως ένα μεγάλο μακεδονικό νόμισμα βάρους 41,3 γραμμ. βρέθηκε από τον άγγλο ταγματάρχη Rawlinson στα ερείπια του ναού Belus της Βαβυλώνας, μαζί με πάρα πολλά δεκάδραχμα του Αλεξάνδρου. Μερικά απ’ αυτά μεταφέρθηκαν στην Ινδία, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των ευρημάτων το έλυωσαν στη Βαγδάτη. Το υπερμεγέθες αυτό νόμισμα (10/41,3) έφερε το κεφάλι του Ηρακλή, καλυμένο με το δέρμα της κεφαλής του λιονταριού της Νεμέας και δεξιά τη λέξη ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ. Ο Δίας καθόταν αριστερά σε θρόνο, με γυμνό το πάνω μέρος του σώματός του. Στο απλωμένο δεξί του χέρι κρατούσε αετό, ενώ στο αριστερό του μακρύ σκήπτρο88.

Κλείνοντας τη χρονική περίοδο από 359 ως 323, ας σημειώσουμε ότι την εποχή του Φιλίππου και του Μ. Αλεξάνδρου, η Πύδνα είναι ένα από τα κέντρα της Κάτω Μακεδονίας, στην οποία επικρατεί το φεουδαρχικό σύστημα και η οποία είναι διαιρεμένη σε μικρές διοικητικές περιοχές. Άλλα κέντρα τέτοιων περιοχών είναι η Άλωρος, η Αμφίπολη, η Πέλλα, η Τορώνη κ.λ.π.89.

anadromh sthn istoria tis makedonias
Αλέκος Αγγελίδης

“Αναδρομή στην Ιστορία της Μακεδονίας” – Τόμος Α’,
εκδόσεις ΜΑΤΙ, 1989, 1992


1 . Smith W. «Dictionary»,τόμ. 2. σ. 118.

2 . Thirlwall C.: «History of Creece», τόμ. 11,σ. 229.

3.  Ηροδότου V22 και IX 45.-  Ιουστίν.  VII 2.-  Θουκιδίδη II 99.3.- Ο Αλέξανδρος πήρε μέρος στους Ολυμπιακούς αγώνες του 476 π.Χ..

4 . Ηρόδοτος VII 173.- Smith W. «Dictionery», τόμ β’, σ. 1124.

5 . Dodwell Ed.: «Classical and Topographival Tour…», London 1819, τόμ. 2, σ. 115.

6Ωραιότατο αρχαίο ψηφιδωτό της Δάφνης και του Απόλλωνα βρέθηκε στην Πάφο της Κύπρου, όπου και διατηρείται σε εξαιρετική κατάσταση, μαζί με άλλα παρόμοια μωσαϊκά μέσα στο «Κτίριο των ψηφιδωτών» της αρχαίας κυπριακής πόλης.

7Lukas F.L. and P. «From Olympus to the Styx», London 1934, σελ. 12.- Dodwell Ed.: «Classical and Topogr. Tour of Greece», τόμ 2, σελ. 115.

8Pococke R.: «A Description of the East», London, τόμ. ΙΙΙ, σ. 152-153.

9Bengston H. «The Greeks and the Persians», σελ. 284.

10 . Δες κεφάλαιο «Το λιμάνι της Πύδνας». Πλούταρχος, Θεμιστοκλής 25.

11 . Carson R.A.G.: «Coins of Greece and Rome», σελ. 29. εικ. 68. Για τη μεταφορά της πρωτεύουσας απ’ τις Αιγές στην Πύδνα, εκτός από το Carson λέγει και η Μεγ. Αμερ. Εγκυκλοπαίδεια, τόμ. 2, σελ. 167. Επίσης, η ίδια εγκυκλοπαίδεια, αναφερόμενη στο φιλελληνισμό του Αλεξάνδρου λέγει ότι αυτός ανακοίνωσε το σχέδιο επίθεσης του Μαρδονίου κατά των Πλαταιών και προσθέτει ότι ο Αλέξανδρος «προελάσας ίππω τας φυλατάς των Αθηναίων… είπεν, αυτός τε γαρ Έλλην γένος ειμί το αρχαίον κι αντ’ ελεύθερης δεδουλωμένης ουκ αν εθέλοιμι οράν την Ελλάδα» (Ηροδ. Θ’ 44-45). Επίσης Πλούταρχου «Βιος Αριστείδου», 15.

12 . Στην εποχή του κυρήχτηκε ο Πελοποννησιακός πόλεμος 431-404.

13 . Ύστερα από πολιορκία δυόμισυ ετών, οι Αθηναίοι εκπόρθησαν την πόλη και επειδή οι κάτοικοί της έφυγαν, έστειλαν δικούς τους εποίκους. Ο Θουκιδίδης λέγει: «εποίκους έπεμψαν εαυτών ες την Ποτείδαιαν και κατώκισαν»

(ΙΙ.  70. 4). Οι έποικοι, πριν αναχωρήσουν για τη νέα τους πατρίδα, έστησαν μαρμάρινη στήλη, η οποία βρέθηκε κοντά στα Προπύλαια και στην οποία αναγράφεται «εποίκων ες Ποτείδαιαν».

14 . Laistener M.L.W.: «A History of the Greek World 479-323 B.C.», σελ. 79.- Αναγνωστ. σελ. 132.

15 . Todd M.N.: «Greek Historical Inscription», σελ. 129-132. (Δες κείμενο στο Παράρτημα ΑΝο  1 αριθμ. Todd 61).

16 . Todd M.W.: «Greek Historical Inscriptions», σελ. 129.

17 . Ελευθερουδάκη Εγκυκλοπαίδεια, λέξη ‘’Αρχέλαος’’.

18 . Bengston H.: «The Greeks and the Persians», σελ. 143.

19 . Todd M.N.: σελ. 224 «…αυτίκα μεν τότε εισήγαγον ες στρατίαν υμών ούσαν εν Σάμω κωπέας… όντος μοι Αρχελάου ξένου πατρικού και δίδοντος τέμεσθαί τε και εξάγεσθαι οπόσας εβουλόμην».- Επίσης, Θουκυδίδης VI 108, I και Ξενοφ. Ελλ. VI I, II.

20 . Smith W.: «Dictionary…» λέξη Andocides.

21Κανατσούλη: «Ο Αρχέλαος και οι μεταρυθμίσεις του», Θε/νίκη 1948, σελ. 5,6 Todd M.N.: «Greek Historical Inscriptions» σελ. 222-224. Δες κείμενο στο Παράρτημα Α’ Νο 2  91 (Κείμενο Todd Νο  91).

22 . Ξενοφώντος «Ελληνικά» 6. 1. 11.

23Διόδωρ. 13.49.1.

24Ξενοφώντος «Ελληνικά» 1.1.12. «αμφότεροι ηργυρολογηκότες».

25Διόδ. 13.49.2 «… μετώκησαν αυτήν από θαλάττης ως είκοσι σταδίους».

26Αναγνωστόπ. Π.: «Η αρχαία Ολυμπική Πιερία», σελ. 135,136.

27 . Στράβων. 330.22.

28 . Αρριανού  Ανάβαση, 1.2 – Διόδωρ. XVII 16.

29 . Δημοσθ. Περί παραπρεσβείας, 348.

30 . Στο σπίτι του Αγάθωνα έγινε το περίφημο ‘’Συμπόσιο’’ του Σωκράτη, για το οποίο έγραψε ο Πλάτωνας.- Burn A.R. «The Living Past of Greece», σ. 218.

31 . Bengston H.: «The Greeks and the Persians», σελ. 284.

32 . Αναγνωστόπ. σελ. 60.

33 . Macdonald G.: «Cataloque of Creek Coins», Glasqow 1899 τόμ. Α’ σελ. 295.

34 . Διόδωρ. XIV 37, Εγκυκλοπαίδεια Ελευθερουδάκη, τόμ.Β’, λέξη Αρχέλαος.

35 . Todd M.N.: «Greek Historical Inscriptions», σελ. 90-91 Νο 129. Δες κείμενο στο Παράρτημα Α’ Νο 3.

36 . Κανατσούλης Δ.: «Ιστορία της Μακεδονίας», σελ. 27.

37 . Smith W.: «Dictionary …», τόμ. Γ’, σελ. 1145.

38 . Laistener M.L.W.: «A History of the Greek World 479-323 B.C.», σελ. 284.

39 . Bengston H.: «The Greeks and the Persians», σελ. 284.

40 . Macdonald G.: «Cataloque of the Greek Coins», Glasqow, 1899, τόμ. Α’ σ. 286.

41 . Θεόφραστου: «άπαντα φύεται Ολύμπω τω Πιερικώ».

42 . Δήμιτσα: «Αρχαία Γεωγραφία της Μακεδονίας», τόμ. 2, σελ. 53.

43 . Αναγνωστόπ. Π.: «Η αρχαία Ολυμπ. Πιερία», σελ. 136.

44 . Macdonald G.: «Cataloque of Greek Coins», Glasqow, 1899,  τόμ. Α’, σελ. 282.

Επίσης. Κατάλογος Βρεταννικού Μουσείου, σελ. 101.

45 . Bengston H.: «The Greeks, the Persians», σ. 301.

46 .  Διόδωρ. XVI 3,5,6.

47Δημοσθένης, Ηγησίππου, Περί Αλόνυ 27.

48 . Bury J. B.: «History of Greece», σ. 687.

49 . Δημοσθένη.: Ολυνθιακός Α’. 5.

50 . Smith W.: «Dictionary of the Greek and Roman Geography», τόμ. 2, σ. 681.

51 . Pococke Ed.: «The Pictorial History of Greece», σελ. 129.

52 . Casson L.: «The Greek Conquerors», σ. 108.

53 . Διόδ.: XVI 34,4.

54 . Πολύαινος IV 2,15.

55 . Clarke E. D.: «Travels in Various Countrie»s, σ. 332, σημ. 4.- Διόδ. 16,34,5.

56 . Todd M.N.: «Greek Historical Inscriptions», II, σελ. 224, αριθμ. 177.

 Δες κείμενο στο παράρτημα ΑΝο 4.

57 . Barker E.: «From Alex. to Const». σελ. 68.«One of the Great Achivements of Statemanship in the Worlds History».

58 . Casson L.: «The Greek Conquerors», σελ. 74-84.

59 .  Δημοσθέν. «Περί παραπρεσβείας» 348.

60 . Ο Φίλιππος, εκτός από την Ολυμπιάδα και την Κλεοπάτρα, παντρεύτηκε και τις παρακάτω γυναίκες: (Smith W.: τόμ. Γ’, σελ. 278).

1. ΑΥΔΑΤΗ. Πριγκίπισσα απ’ την Ιλλυρία.
2. ΦΙΛΑ. Αδερφή του Δένδρου και του Μαχατά.
3. ΝΙΚΕΣΙΠΟΛΙΣ. Απ’ τις Φερρές, μητέρα της Θεσσαλονίκης.
4. ΦΙΛΙΝΝΑ. Απ’ τη Λάρισα, μητέρα του Αρριδαίου.
5. ΜΕΔΑ. Κόρη του βασιλιά της Θράκης
Cintelas.
6. ΑΡΣΙΝΟΗ. Μητέρα του Πτολεμαίου Α’, βασιλιά αργότερα της Αιγύπτου.
Ο Πτολεμαίος Λάγος την παντρεύτηκε έγγυο από το Φίλιππο.

61. Διόδωρος: XVI 93,3.

62 . Διόδωρος: XVI 94, 4. «Μακεδονικά», τόμ. ΙΗ, σελ. 56.

63 . Smith W.: «Dictionary…», τόμ. Γ’, σελ. 160.

64 . Πλούταρχ. σελ. 102.

65 . Thirlwall C.: «History of Greece»,τόμ VI, σελ. 122.

66 . Laistener M. L. W.: «A History of the Greek World 479-323 B.C.», σελ. 79.

67 . Smith W.: ό. π., τόμ Α’, σελ. 577.

68 . Clarke E.D.: «Travels in Various Countries»,  τόμ. IV, σελ. 362.

69 . «Chandler R.: Travels in Greece», London 1817, τόμ. 2, σελ. 340. «The Pierian Tar Was reconed the Best made in Greece».

70 . Σιμόπουλου Κ.: «Ξένοι Ταξιδιώτες στην Ελλάδα», Αθήνα 1984, τόμ. Α. σελ. 690.

71 . Leake W. M.: «Nomismata Hellenika», London 1856. σελ. 3. Ενώ ο G. Macdonald τα ανεβάζει σε 150. Αυτά ήταν: 34 χρυσοί στατήρες, 3 χρυσοί τεταρτοστάτηρες, 62 αργυρά τετράδραχμα, 12 αργυρά τεταρτόβολα και 49 χάλκινα.  Macdonald: «Cataloque of Greek Coins».

72 . Carson R. A. G.: «Coins of Greece and Rome», σελ. 84.

73 .  Πλούταρχος: «Αλέξανδρος» 4.

74 . Carson L.: «The Greek Conquerors», σελ. 108.

75 . Διον. Χρυσόστομος Ι, σελ. 83.

76 . Thirlwall G.: «History…», τόμ.VI, σελ.. 159. ΤΖΕΤΖΕΣ C. I, 138.

77 . Παυσαν. IX 30. Πλούταρχ.: «Αλέξανδρος» 14.

78 . Αρριαν.: Ι, ΙΙΙ-3.- Διόδ. 17,16.

79 . Smith W.: «Dictionary… »,τόμ Α’, σελ. 119.

80 . Todd M. N.: «Greek Historical Inscriptions», σελ. 240.

81 . Berve H.: «Das Alexanderreich», 1 122 PF. Αρριαν. Ανάβ. VII 23, 3.

82 . Boeckh: «Staatshaush» I 342 F. (Αρριαν. Ανάβ.VII 23,3).

83 . Δες κείμενο στο Παράρτημα Α’ υπ’ αριθμ. 4. (Κείμενο Todd υπ’ αριθμ. 183).

84 . Κείμενο συνθηκών στο Παράρτημα Α’ υπ’ αριθμ. 5. (Κείμ. Todd αριθμ. 177).

85 . Wilheim: «Sitz.» Wien CLXV (6) 45.

86 . Schwahn: «Klio» Beiheft XXI 47.

87 . Macdonald: «Cataloque Of Greek Coins…». Απ’ αυτά το υπ’ αριθμ 57 του καταλόγου του (261. 7/1.1 αργυρό) κόπηκε στο Δίο.

88 . Leake W. M.: «Nomismata Hellenika», σελ. 3.

89 . Κανατσούλη Δ.: «Ιστορία της Μακεδονίας μέχρι του Μ. Κων/νου». Θεσ/νίκη 1964, σελ. 81.


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Από τι πέθανε ο Μέγας Αλέξανδρος
    Θεωρείται, και δικαίως, μια από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες της ιστορίας: Πέρα από ικανότατος στρατιωτικός διοικητής, ο Μέγας Αλέξανδρος (356 πΧ- 323 πΧ) σηματοδότησε το τέλος μιας εποχής και την έναρξη μιας νέας, φέρνοντας την Ανατολή και τη Δύση πιο κοντά από ό,τι είχαν έρθει ποτέ άλλοτε στο παρελθόν. Οι κατακτήσεις του αποτέλεσαν την ανατολή της Ελληνιστικής Περιόδου, η επίδραση της οποίας θα συνεχιζόταν για πολλά χρόνια μετά την πτώση των τελευταίων ελληνιστικών βασιλείων- οπότε και ο ρόλος του ως προς την εξάπλωση και επίδραση του ελληνικού πολιτισμού στην παγκόσμια ιστορία δεν μπορεί να αμφισβητηθεί.
  2. Δεν το πιστεύω
    ΓΙΩΡΓΟΣ Κ. ΚΥΡΜΕΛΗΣ Εἶναι φυσικό, σέ τραγικές καί ἐξευτελιστικές γιά την πατρίδα στιγμές πού ἔφεραν στόν τόπο οἱ κακῆ τῆ μοίρα κυβερνῆτες του, νά ψάχνει ἡ μνήμη μας ἀνθρώπους πού ἔδωσαν τή ζωή τους γιά τόν τόπο αὐτό. Πού στέγνωσαν καί ἑκούσια ἀποξήραναν τόν ἐσωτερικό τους κόσμο, τίς ἁπλές καί ἀνθρώπινες χαρές τῆς ἐπίγειας ζωῆς, κι ἀφοσιώθηκαν  κι ἀφιερώθηκαν σέ ἀγῶνες δύσκολους και σκληρούς μόνο καί μόνο νά δοῦν αύτόν τόν πάντα προδομένο τόπο ν΄ἀλλάζει δρόμο καί τρόπο καί βίο. Στή διαιώνια ἱστορία μας ὑπῆρξαν πάντα τέτοιοι ἡγέτες-ἄνθρωποι. Προς τούς ὁποίους προσέτρεχε ὁ λαός σέ στιγμές ἀπελπισίας, τρόμου καί πανικοῦ καί μάλιστα κι ὃταν εἶχαν ἤδη πεθάνει.
  3. Προσωπικότητες της Μακεδονίας
    Μετά αυτή τη σύντομη περιήγηση στο χώρο της Μακεδονίας, περνάμε σε έναν άλλο χώρο, των προσωπικοτήτων της, που προέρχονται από διάφορες πόλεις της και διακρίνονται για τα ποικίλα προσόντα τους. Σε αυτή την αναφορά τηρείται μία χρονολογική πορεία που ξεκινάει τον 5ο αι. με το Στωβαίο Ιωάννη, γραμματικό και συγγραφέα Ανθολογίας της Ελληνικής Γραμματείας. Ακολουθούν δύο άντρες, με το όνομα: Ποσείδιππος, που έζησαν τον 4ο και 3ο αι.
  4. Οι Μακεδόνες - Ε
    ©Πιπίνα Δ. Έλλη (Dr Pipina D. Elles) Sydney, Australia Οι διάδοχοι του Μ. Αλεξάνδρου Τον Περδίκκα (τον αρχαιότερο των στρατηγών του Μ. Αλεξάνδρου που εργάστηκε ολόψυχα για την ενότητα του κράτους το οποίο κληροδότησε στους στρατηγούς του και στους συνεργάτες του, ο Αλέξανδρος, με τον θάνατο του) αντικατέστησε ο Αντίπατρος που πέθανε αποσυρόμε­νος στην Μακεδονία. Ετούτος όρισε ως διάδοχό του τον Πολυσπέρχοντα, αντί του γιου του Κασσάνδρου. Ο Κάσσανδρος όμως αποφάσισε να εκτοπίσει τον Πολυσπέρχοντα. Ήρθε λοιπόν κατά της Μακεδονίας, νίκησε τον Πολυσπέρχοντα στην Πύδνα το 316 π. Χ., συνέλαβε μά­λιστα και καταδίκασε σε θάνατο την Ολυμπιάδα και παν­τρεύτηκε την κόρη της Θεσσαλονίκη[1], την αδερφή του Μ. Αλεξάνδρου. Ο έκπτωτος Πολυσπέρχων, κατέφυγε στους Αιτωλούς.
  5. Το Μακεδονικό Ζήτημα
    Από το 1870 παρουσιάζονται σερβικές και βουλγαρικές διεκ­δικήσεις επί της Μακεδονίας. Η δημιουργία του IMRO (Internal Macedonian Revolutionary Organisation) από τον Goce Delkev και άλλους πέντε Βουλγάρους, στοχεύει στην εξουδετέρωση εξωτερικών επιδράσεων και στην διάσωση της Βουλγαρικής εθνικότητας (όπως καταθέτει ο Ivan Hadzhinicolov[2]), με την ίδρυση της «Μακεδονίας για τους Μακεδόνες». Στην πραγματικότητα όμως οι Βούλγαροι απέβλεπαν στην μέλλουσα προσάρτηση της Μακεδονίας[3] στη χώρα τους τη Βουλγαρία, παρόμοια όπως είχε συμβεί και με την Ανατολική Ρωμυλία (σύμφωνα με τις αποφάσεις του συνεδρίου του Βερολίνου, το 1878).
  6. Οι Μακεδόνες - Δ
    Ο Αλέξανδρος[1], διαδέχτηκε τον πατέρα του Φίλιππο στον θρόνο σε ηλικία είκοσι (20) ετών, ανακηρυχθείς βασιλιάς α­πό τους στρατευμένους Μακεδόνας. Ο Διόδωρος[2] καταθέτει ότι ο Αλέξανδρος από τη μεριά του Φιλίππου ήταν απόγονος του Ηρακλή και από τη μεριά της μητέρας του απόγονος των Αιακιδών. Κληρονόμησε λοιπόν –σύμφωνα με την ελληνική παράδοση και πεποίθηση- σπουδαία φυσική δύναμη και ποιότητες ήθους.
  7. Οι Μακεδόνες - Γ
    ©Πιπίνα Δ. Έλλη (Dr Pipina D. Elles) Sydney, Australia Ο Φίλιππος Αγνώστου - Jastrow (2006), Κοινό Κτήμα, https://commons. wikimedia.org/ w/index.php?curid=640435 Σε ετούτη τη δύσκολη περίοδο για τη Μακεδονία, ανεβαίνει στην εξουσία ο γιος του Αμύντα Γ’, ο Φίλιππος, μόλις 23 ετών. Στην αρχή ορίζεται ως επίτροπος του ανήλικου ανιψιού του, γιου του Περδίκκα.  Σύντομα όμως στέφεται Βασιλιάς ο ίδιος. Υπό τη βασιλεία του  η Μακεδονία γνωρίζει, όσο ποτέ άλλοτε, μεγάλη στρατιωτική και πολιτική ακμή. Ο Πυθαγόρειος φιλόσοφος Παμμένης, διδάσκαλος του Φιλίππου στις Θήβες, την περίοδο που νεαρός (στα δεκαπέντε του) ο Φίλιππος είχε κρατηθεί ως όμηρος και μάλιστα για περισσότερο από δύο χρόνια[1], λέει ότι ο μαθητής του αγά­πησε τον πολιτισμό που γνώρισε στη Θήβα και μελέ­τησε τα στρατιωτικά πράγματα των Θηβαίων. Μετά από τον φόνο του Πτολεμαίου, ο Περδίκκας, αδερφός του Πτολεμαίου, διόρισε τον Φίλιππο διοικητή επαρχίας στην Μακεδονία, όπου εκείνος συγκρότησε και οργάνωσε στρατό, σύμφωνα με τις δικές του γνώσεις και αντιλήψεις. Με αυτόν τον στρατό επιβλή­θηκε εν γένει, στους Μακεδόνες.
  8. Οι Μακεδόνες - Β
    Η μάχη της Χαιρώνειας[1] δεν ήταν το τέλος της Ελληνικής Ιστορίας, όπως μερικοί ιστορι­κοί του 19ου αι. υποστήριξαν, αλλά η αρχή ενός και­νούργιου κεφαλαίου στην Ελληνική Ιστορία. Οι Ελληνιστικοί χρόνοι υπήρξαν για την Ελλάδα η χρονική περίοδος κατά την οποία η Ελληνική γλώσσα υπερβαίνει τα τότε Ελληνικά σύνορα και αποβαίνει «παγκόσμια». Ετούτη την περίοδο έχουμε τη δημιουργία σπουδαίων έργων. Από τον όρο της Αγίας Γραφής[2] «Ελληνισταί», ο Joh Gust. Droysen υιοθετεί και χρησιμοποιεί τους όρους «Ελληνιστικοί χρόνοι» και Hellenismus (Ελληνισμός). Άλλοι τοποθετούν την έναρξη των Ελληνιστικών χρόνων στα μέσα του 4ου αι.[3] Ετούτη η εκδοχή ενισχύεται από τον τάφο του «Petosiris» στην Ερ­μούπολη της Αιγύπτου[4], από τον πάπυρο των «Περσών» του Τιμόθεου στο Abousir-el-Meleq[5] και από το Μαυσω­λείο του Δυνάστη της Καρίας, Μαύσωλο[6].
  9. Οι Μακεδόνες - Α
    Οι Αρχαίοι Μακεδόνες, ανήκουν στα Ελληνικά φύ­λα τα οποία με την κάθοδο των Δωριέων[4], στο τέλος της 2ης π. Χ. χιλιετηρίδας, εγκαταστάθηκαν στο ΒΑ τμήμα της Ελληνικής Χερσονήσου. Οι Μακεδόνες δεν προχώρησαν προς νότο, όπως έκαναν τα υπόλοιπα Ελληνικά φύλα, αλλά παρέμειναν στο τμήμα αυτό της Ελληνικής γης η οποία απέβη η πατρίδα τους και ονομάστηκε από αυ­τούς "Μακεδονία"
  10. Μακεδονία σημαίνει...
    Ο Stephen G. Miller, Επίτιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Berkley, Καλιφόρνια, ΗΠΑ, εξηγεί σε επιστολή του ότι γιατί τα Σκόπια σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να ονομάζονται Μακεδονία. Συγκεκριμένα, γράφει ο διάσημος Αμερικανός Καθηγητής προς τον Εκδότη του Archaeology...
  11. Μακεδονικος Αγωνας 1904 -1908
    Διάλεξη στη Μελβούρνη, Αυστραλία, στις 03 Νοεμβρίου 2013. Η διάλεξη διοργανώθηκε από την Ένωση Θεσσαλονικέων "Ο Λευκός Πύργος", την Κοινότητα Ώκλη και Περιχώρων το Ημερήσιο Ελληνικό Κολλέγιο Oakleigh Grammar και την Ελληνική Σχολή Ζήνων Μελβούρνης στο πλαίσιο 29ων γενεθλίων της αδελφοποίησης μεταξύ των πόλεων Θεσσαλονίκης και Μελβούρνης.
  12. Κρουσοβο - Γευγελη
    Θεωρείται ότι το όνομά της έχει κοινή ρίζα με τα «Κρούσια» και προέρχεται από το μακεδονικό όνομα «Κρούσσος». Η ελληνική κοινότητα του Κρουσόβου, βλαχόφωνη στην πλειονότητά της, ήταν μια από τις ανθούσες του βορειομακεδονικού χώρου. Πληθυσμιακά γνωρίζουμε ότι το 1856 το Κρούσοβο είχε 18.000 κατοίκους, κυρίως βλαχόφωνους Έλληνες και λίγους Αλβανούς και Βούλγαρους.
  13. Οχριδα
    Ιδρύθηκε την εποχή του Χαλκού από τον Κάδμο με το όνομα Λυχνίδα ή Λυχνιδός. Πρόκειται για μια από τις αρχαιότερες ελληνικές πόλεις και αποτέλεσε, κατά τους ιστορικούς τηΒόρειο Ακρόπολη του Ελληνισμού. Η σύγχρονη πόλη της Αχρίδας βρίσκεται πάνω στα ερείπια της αρχαίας ελληνικής πόλης Λυχνιδού, που η ίδρυσή της τοποθετείται τον 6ο αιώνα π.χ. Στα βυζαντινά χρόνια τη συνατάμε ως Ιουστινιανή.
  14. Στρώμνιτσα
    Η αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή έχει αποκαλύψει πλήθος αρχαίων ελληνικών αγαλμάτων, αγγείων, νομισμάτων, ελληνικών (και λίγων ρωμαϊκών) επιγραφών. Εδώ στην αρχαιότητα υπήρχε η ελληνική πόλη Αστραίον. Στη ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο θα συναντήσουμε την πόλη ως Τιβεριούπολη. Στην πόλη αυτή μαρτύρησαν το 362, επί Ιουλιανού, οι «δεκαπέντε μάρτυρες».
  15. Οι Ελληνες στη FYROM
    Η ένταση μεταξύ των δύο χωρών και το ανεπίλυτο πρόβλημα με την οριστική ονομασία της νέας αυτής χώρας, δημιούργησαν εντάσεις και αύξησαν τις προκαταλήψεις και στις δύο πλευρές των συνόρων. Η υποχώρηση του σλαβομακεδονικού εθνικισμού, που εκτιμώ ότι είναι η κύρια πηγή έντασης, και ο έντιμος συμβιβασμός ανάμεσα στις δύο χώρες...
  16. Οι Αλυκες του Κιτρους
    Στην παραλία του Κίτρους και στην αρχαία θέση Αθεράδα, όπου και το ακροτήριο Αθερίς, εκεί που πιστεύονταν και πιστεύεται ότι υπήρχε το αρχαίο λιμάνι της Πύδνας, υπάρχουν σήμερα εγκαταστάσεις παραγωγής άλατος. Οι Αλυκές.
  17. Το Κονακι του Κιτρους
    Την τελευταία περίπου εκατονταετία της τουρκοκρατίας, το Κίτρος ήταν τσιφλίκι της οικογένειας Μπίτζιου και μεταβιβάζονταν κανονικά απ’ τον πατέρα στο γιο. Σπουδαιότερος και πιο γνωστός απ’ αυτούς ήταν ο Νικόλαος Μπίτζιος ή Νικολάκης, όπως τον έλεγαν, που έζησε στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα.
  18. Η ιστορια του Ρουπελ
    Η Ιστορία ενός λαού δεν είναι μόνον οι λαμπρές του νίκες και τα φανταχτερά κι ένδοξα κατορθώματά του, αλλά αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της και τα σφάλματα και οι αποτυχίες του, γι’ αυτό και είναι επιβεβλημένο, τα μελανά αυτά σημεία της ζωής του, όσο σκοτεινά κι αν είναι, να γίνονται γνωστά και να κοινολογούνται ανεπηρέαστα, σαν καθαρώς ιστορικά γεγονότα και να ερευνούνται με το ίδιο ενδιαφέρον, όσο κι εκείνα που τον προβάλλουν σα λαό και λαμπρύνουν το παρελθόν του.
  19. Μακεδονια - Πυδνα και Χριστιανισμος
    Ο Απόστολος Παύλος, στη διάρκεια της δεύτερης περιοδείας του (52 ή 53 μ.Χ.), προερχόμενος απ’ τη Βέροια και πηγαίνοντας για τη Νότια Ελλάδα, πέρασε, σύμφωνα με την παράδοση, απ’ τη διπλανή Μεθώνη, όπου και επιβιβάστηκε σε πλοίο για την Αθήνα. Από κει «εξαπέστειλαν (αυτόν) οι αδελφοί, πορεύεσθαι ως επί την θάλασσαν»1.
  20. Μακεδονια - Αρχαιο Κιτρος
    Με την κατάκτηση της Μακεδονίας απ’ τον Αιμίλιο Παύλο και τα μέτρα που πήρε το Συνέδριο της Αμφίπολης κι ύστερα απ’ την κατάπνιξη των επαναστάσεων, που επακολούθησαν με τον Ανδρίσκο και τον Αλέξανδρο, η Πύδνα, σαν που υπέστη και τις μεγαλύτερες καταστροφές απ’ τους πολέμους και που αντιμετώπισε πρώτη το οξύ μένος των Ρωμαίων, πέφτει σε οικονομική και κοινωνική στασιμότητα και παρακμή.
  21. Μακεδονια - Επανασταση στην Πυδνα
    ΚΕΦΑΛΑΙΟ  ΟΓΔΟΟ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΥΔΝΑ ΤΟ 148 π.Χ. Τρία χρόνια μετά τη μάχη της Πύδνας, η ρωμαϊκή Σύγκλητος έστειλε αντιπροσώπους της στη Μακεδονία,
  22. Μακεδονια - Αιμιλιος Παυλος και ο θριαμβος
    Ο Αιμίλιος Παύλος γεννήθηκε το 230 ή 229 π. Χ.. Προερχόταν από αριστοκρατική οικογένεια του οίκου των Αιμιλίων. Λέγεται πως ήταν ελληνικής καταγωγής και πως ο πρόγονός του Μάμερκος ήταν γιος του σοφού Πυθαγόρα και ονομάστηκε Αιμίλιος «δια την αιμυλία λόγου και χάριν». Ο Παύλος είχε τύχει καλής μόρφωσης, σύμφωνα με τη ρωμαϊκή και την ελληνική παιδεία κι αγαπούσε τον ελληνικό πολιτισμό. Από μικρός είχε εκπαιδευτεί και στα όπλα κι είχε διακριθεί και στον τομέα αυτό.
  23. Μακεδονια - Πριν τη μαχη της Πυδνας
    Αφού είδαμε περιληπτικά και με μεγάλη συντομία πώς πάτησαν πόδι οι Ρωμαίοι στην Ελλάδα και πώς κατάφεραν να ενισχύσουν και να ισχυροποιήσουν τις θέσεις τους στο έδαφός της, ας δούμε πώς εξελίχτηκαν τα πράγματα στη Μακεδονία, ύστερα απ’ το θάνατο του Φιλίππου του Ε’ και την άνοδο του Περσέα στο θρόνο.
  24. Μακεδονια - Η Πυδνα 500 - 323 π.Χ.
    Απ’ την ενδοχώρα των Βαλκανίων, την Ιλλυρία και τη Μακεδονία, κατέβηκαν κατά καιρούς οι διάφορες ελληνικές φυλές (Ίωνες, Δωριείς, Πελασγοί κ.λ.π.), οι οποίοι και κατοίκησαν τη Μακεδονία και τη Νότια Ελλάδα. Κι απ’ τις πόλεις πάλι της νότιας Ελλάδας ξεκίνησαν αργότερα κύματα Ελλήνων αποίκων, για να κατοικήσουν τα παράλια του Αιγαίου, της Μεσογείου, του Πόντου κ.λ.π.. Κι άλλοτε μεν έδιωχναν παλιούς κατοίκους ή αφομοίωναν υπάρχοντες βαρβαρικούς οικισμούς, άλλοτε δε ίδρυαν κανούριες πόλεις και δημιουργούσαν νέα κέντρα ζωτικά και αξιόλογα, τα οποία επέζησαν χιλιάδες χρόνια κι έγραψαν μακραίωνη κι ενδιαφέρουσα ιστορία, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ιστορική γενικά εξέλιξη των περιοχών που δέσποζαν.
  25. Μακεδονια - Ο Πρωτος Οικισμος
    Η Πύδνα πιστεύεται πως χτίστηκε κατά τον 8ο ή 7ο π.Χ. αιώνα απ’ τους Ερετριείς της Εύβοιας, όπως και η παρακείμενη Μεθώνη[1]. Υπάρχει πιθανότητα στη θέση της Πύδνας να βρήκαν τότε οι Ερετριείς κάποιον άλλο οικισμό, με το ίδιο ή άλλο όνομα, γύρω απ’ τον οποίο να έχτισαν την καινούρια πόλη τους. Την πιθανότητα αυτή ενισχύουν οι πρόσφατες διαπιστώσεις των αρχαιολόγων, που μελέτησαν το μικρό τύμβο, τον οποίο και εντόπισαν το 1981 στην περιοχή του Παλιόκιτρους. Η κατασκευή του τύμβου αυτού ανάγεται στο τέλος της εποχής του χαλκού και στις αρχές της εποχής του σιδήρου.
  26. Το λιμάνι της Πύδνας
    Η Πύδνα είχε αποκτήσει κατά καιρούς ξεχωριστή δύναμη και ιδιαίτερα την εποχή του Φιλίππου του Β’ είχε τονιστεί πολλές φορές απ’ το Δημοσθένη, το μεγάλο ρήτορα των αιώνων, η ζωτικότητά της και η μεγάλη σημασία της, σ’ ότι αφορούσε την ισορροπία των δυνάμεων στον τότε Ελλαδικό και στο Μεσογειακό γενικότερα χώρο. Κι όλη αυτή η διάκριση και η σπουδαιότητα της Πύδνας οφείλονταν στον πλούτο της, στη γεωγραφική της θέση και περισσότερο στο ζωτικής σημασίας λιμάνι της.
  27. Μακεδονία - Μετά τη Μάχη της Πύδνας
    Αμέσως μετά την εκπόρθηση της Πύδνας, ο Αιμίλιος Παύλος έστειλε πρέσβεις του στη Ρώμη, για να αναγγείλουν την περήφανη νίκη του στη Σύγκλητο. Η αντιπροσωπεία αυτή αποτελούνταν από τρεις αξιωματικούς του με επικεφαλής το Μέτελλο. Λίγες μέρες πριν απ’ την τελική νίκη του Αιμιλίου, κυκλοφόρησε φήμη στον ιππόδρομο της Ρώμης, ότι οι Ρωμαίοι νίκησαν τον Περσέα στη Μακεδονία. Το πράγμα, όμως, πέρασε σαν ένας φευγαλέος ψίθυρος και ξεχάστηκε, γιατί δεν υπήρχε συγκεκριμένη πληροφορία. Παρ’ όλα αυτά, ο λαός έτρεξε στους ναούς και πρόσφερε θυσίες και θυμιάματα στους βωμούς, παρακαλώντας τους θεούς να βγάλουν αληθινές αυτές τις φήμες.
  28. Μακεδονικό Πρόβλημα - μέρος β'
    Κι εδώ, ο ρόλος των σλαβόφωνων Ελλήνων, που γεννήθηκαν στην Ελλάδα και ήρθαν στην Αυστραλία με ελληνικά διαβατήρια κι αρνούνται τώρα την πατρίδα τους, έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Όλα αυτά είναι εκείνα που, προβαλλόμενα κατάλληλα, συγκινούν ως ένα βαθμό τη διεθνή κοινή γνώμη, η οποία και θα πρέπει να μας ενδιαφέρει περισσότερο. Το όνομα δε Μακεδονία, Μακεδόνες κλπ., φέρνει ακόμα στη μνήμη του πολύ κόσμου του εξωτερικού, που δεν γνωρίζει ιστορικές λεπτομέρειες και αρχαιολογικές, εθνολογικές και γλωσσολογικές ιδιαιτερότητες
  29. Μακεδονικό Πρόβλημα - μέρος α'
    Το Μακεδονικό ζήτημα, όπως είναι γνωστό στις μέρες μας, είναι ένα παρακλάδι ή παράγωγο, κατάλοιπο του μεγάλου Ανατολικού Ζητήματος, του οποίου η αρχή ή καλύτερα η διπλωματική του διατύπωση πάει 140 χρόνια πίσω. Οι τότε Μεγάλες Δυνάμεις, Αγγλία, Ρωσία και Αυστρία εποφθαλμιούν τα εδάφη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, η οποία αρχίζει να καταρρέει και κάθε μια απ’ αυτές ετοιμάζεται και προσπαθεί, με την πτώση του σουλτάνου, να ιδιοποιηθεί, όχι μόνο το πιο μεγάλο αλλά και το πιο ζωτικό τμήμα της καταρρέουσας αυτοκρατορίας.
  30. Η Μαχη της Πυδνας
    Η μάχη της Πύδνας είναι ένα σημαντικότατο ιστορικό γεγονός, γιατί η έκβασή της σημάδεψε βαθιά την πορεία της ανθρωπότητας. Επέδρασε ουσιαστικά στην εξέλιξη του κατοπινού κόσμου κι επηρέασε ανεπανόρθωτα τα βήματα και το μέλλον της φυλής μας. Εδώ, στα χώματα τα δικά μας, στις ρεματιές και στους λόφους της Πιερίας, που ανεβοκατεβαίνουμε κάθε μέρα εμείς αδιάφοροι και από άγνοια, πριν από 2152 χρόνια συγκρούστηκαν δυο κόσμοι...