Προσφυγική Καλή μεριά

Το πρίν…….

Η ωραία κοιμωμένη

Ο Δήμος Καλαμαριάς βρίσκεται στο Α και Ν.Α τμήμα της πόλης της Θεσσαλονίκης: ” Καλή μεριά” και Καλαμαριά ονομαζόταν η έκταση που ξεκινούσε από την Θεσ/νίκη και επεκτεινόταν μέχρι τη χερσόνησο της Κασάνδρας, είχε πληθυσμό 60.000 κατοίκους και περιλάμβανε τα Βασιλικά και τις απέναντι πλαγιές, δίχως να υπάρχει με το όνομα αυτό συγκεκριμένη τοποθεσία ή χωριό.

Από  περιγραφή  του ιστορικού Ιωάννη Χαμινάτη που αναφέρεται στην πριν από την κατάληψη και λεηλασία της Θεσσαλονίκης από τους Σαρακηνούς πειρατές  ένα πρωινό του Αύγουστου 904,   «και στις δυο πλευρές αυτού του βουνού (δηλ. του Χορτιάτη ) και προς το  Ν και  Β  απλώνονται πεδιάδες  βατές και χρήσιμες, που χαρίζουν στους κατοίκους της πόλης  κάθε τι μπορεί να τους κάνει να καλοζήσουν.  Από τις δυο πλευρές αυτές  πεδιάδες πόσο πανέμορφη και ευχάριστη  είναι εκείνη που βρίσκεται Ν του βουνού και Α της πόλης

Εκδοχές για την ονομασία της Καλαμαριάς

Παλιότερα, μεταξύ 904 και 1083 μ.Χ. η διοικητική ρύθμιση των βυζαντινών  όρισε τη νοτιοανατολική περιοχή της Θεσσαλονίκης ως  Βανδόν.

Υπάρχουν πολλές απόψεις για την ετυμολογική προέλευση του τοπωνυμίου «Καλαμαριά» , Η επικρατέστερη είναι ότι πιθανότατα προήρθε από την παράφραση του όρου «Καλή μεριά»  δηλαδή «όμορφος τόπος».

Το έτος 1083 πρωτοεμφανίζεται σε έγγραφα της Μονής Ξενοφώντος  και αναφέρεται στην νοτιοανατολική πλευρά της Θεσσαλονίκης που περιβρέχεται κατά τα 2/3 από θάλασσα. Από δε το 1300 η λέξη Καλαμαριά αναφέρεται πολύ συχνά σε διάφορα μοναστηριακά έγγραφα του Άθω.

Ο Μ. Ε. Cousinery συμφωνεί ότι το όνομα Καλαμαριά προήρθε από το Καλά-μερία = ωραίοι τόποι -beaux lieu  και στην παραφθορά των λέξεων οφείλεται το σημερινό της όνομα.

Η άλλη  εκδοχή του Γ. Θεοχαρίδη, θέλει την ονομασία  να είναι παράγωγο των συνθετικών «Σκάλα – Μερία». Έφυγε το Σ από την χρήση της γενικής =Σκάλας Μερία και παραεφθάρη σε Καλαμερία=Καλαμαριά, όπου σκάλα  ήταν η αποβάθρα, ο βυζαντινός ναύσταθμος, που υπήρχε στη περιοχή του εμβόλου ενώ η λέξη μερία είναι μεσαιωνικός τύπος της λέξης μέρος, με τη σημασία της τοποθεσίας.

Ο Πέτρος Παπαγεωργίου, η ρωμαλέα αυτή φυσιογνωμία των Μακεδονικών γραμμάτων, υποστήριξε ότι σύμφωνα με την παράδοση της Χαλκιδικής , αγαθή βασίλισσα  με το όνομα Καλή Μάρα που μόναζε σε μοναστήρι της Καλαμαριάς προσέδωσε  στον τόπο το  όνομα Καλή – Μάρα – Καλαμαριά.

Ο Ν.  Χρυσανθίδης από την Χαλκιδική , το 1870 μας παραθέτει σχετικά με το τοπωνύμιο: «λέγεται δε, ότι το μέρος τούτο άνηκε  κάποτε στην εξουσία Μαρίας τινός αδελφής ηγεμόνος των Μακεδόνων, επικαλούμενης Καλής, και ως εκ τούτου εκλήθη Καλή Μαρία και ακολούθως Καλαμαρία»

Ο Νοβάκοβιτς αναφέρεται  στη βασίλισσα Μάρα η οποία υπήρξε δωρήτρια των Μονών Χελανδαρίου και Αγίου Παύλου και αναφέρεται στις σχετικές παραδόσεις που υπάρχουν  στο Άγιο  Όρος για την Τσάριτσα Μάρα.

Το μετά…

Μία πόλη με ταυτότητα Ελληνική στους δρόμους της

Ένας  περίπατος με τα πόδια,στις γειτονιές της Καλαμαριάς,φέρνει στη μνήμη του διαβάτη εικόνες,γεγονότα ιστορικά,αναμνήσεις.

Ανάλογα μ’αυτά που βλέπει ,θυμάται την ιστορία (Περικλή, Ελευθέριο Βενιζέλο) τη θρησκεία (Ιεροσόλυμα, Απ.Παύλο) την Ελληνική Μυθολογία (Ποσειδώνας, Προμηθέας), την επιστήμη (Αριστοτέλης, Παστέρ), τη γεωγραφία (Αν.Θράκη, Μ.Ασία) την τέχνη (Πραξιτέλης, Μούσες).

Πραγματική όμως συγκίνηση νιώθει ένας διαβάτης όταν περιδιαβάζοντας τις πινακίδες βλέπει ονόματα των «Αξέχαστων χαμένων Πατρίδων», των πατρίδων που κυνηγημένοι οι πρόσφυγες, με την ψυχή στο στόμα, παράτησαν κι εγκαταστάθηκαν και ρίζωσαν σ’ αυτό  τον τόπο ,χωρίς ποτέ  να τις ξεχάσουν. Εδώ, στη νέα τους πατρίδα ,δώσανε τα ονόματα των χαμένων πατρίδων τους, ακριβώς για να μην τις ξεχάσουν (Τραπεζούντα, Σμύρνη).

Δεν ξέχασαν τους αγίους τους (Ευγένιος,  Αυξέντιος , Παναγία Σουμελά, Άγιος Μάμας, Άγιος  Γεώργιος, Άγιος  Αρσένιος, Γρηγόριος  ο Ναζιανζηνός,  Γρηγόριος  ο Νύσσης, Βασίλειος ο  Μέγας).

Πώς να τους ξεχάσουν, αφού κουβάλησαν μαζί τους κατά τον ξεριζωμό τους εικόνες αγίων  σε φυσικό μέγεθος ανθρώπου.

Υπάρχουν σε εκκλησιές της Καλαμαριάς, τέτοιες εικόνες, μεγάλης αξίας που σαν τους «εφέστιους θεούς» και τα «όσια και ιερά» των αρχαίων προγόνων μας, προτίμησαν να φέρουν μαζί τους οι πρόσφυγες στην νέα τους πατρίδα  αντί για άλλα αντικείμενα.

Το τώρα…

Η “ωραία κοιμωμένη ” ξύπνησε και ανέβηκε στο θρόνο

Σε τούτη την περιοχή ,τη σημερινή Καλαμαριά, εγκαταστάθηκαν το 1920 , οι πρώτοι  Έλληνες πρόσφυγες από τον Καύκασο και τη Γεωργία, ενώ μετά την Ανακωχή των Μουδανίων και τη Συνθήκη της  Λωζάνης , με την ανταλλαγή των πληθυσμών δέχεται νέο κύμα προσφύγων, 80 -100  χιλιάδες, κυρίως από τον Πόντο, τη  Μ. Ασία και την  Ανατολική  Θράκη.

Οι πρόσφυγες της Καλαμαριάς , με επικρατέστερο το ποντιακό στοιχείο, μέσα σε σκηνές  και  θαλάμους αρχικά, είχαν να αντιμετωπίσουν την πείνα, τις στερήσεις ,την ανεργία, την ελονοσία, προσαρμόστηκαν στα νέα δεδομένα και προσπάθησαν να φτιάξουν τη ζωή τους από την αρχή οργανώνοντας σωματεία και συλλόγους. Το 1926 ξεκίνησε η διανομή των οικοπέδων και η κατασκευή των πρώτων σπιτιών. Μέσα σε όλη αυτή τη  προσπάθεια ανασυγκρότησης  και ανάπτυξης  δημιούργησαν οικογένειες ,ανέπτυξαν εμπορικό πνεύμα και αξιοποίησαν την γεωγραφική θέση της περιοχής τους, εξελίσσοντας την σ ‘ένα τέλειο προάστιο με θαυμάσιο φυσικό περιβάλλον.

Το ψάρεμα στο μικρό Καραμπουρνάκι , οι βόλτες με τις βάρκες στις ξέρες , το σχολειό, οι αθλοπαιδίες  στο τραχύ και λασπερό έδαφος της Καλαμαριάς αποτελούν εικόνες του  χθες.

Σήμερα η  Καλαμαριά , ένα σύγχρονο προάστιο της Θεσσαλονίκης που βρέχεται περιμετρικά  κατά τα  2/3 από θάλασσα με  6.5 χιλιόμετρα  ακτών, που ξεκίνησε από 14.000 κατοίκους με την απογραφή του 1947 και αριθμεί περί τους 130.000, έλκει  κάθε χρόνο  νέους κατοίκους.

Χωρίζεται  σε δέκα γεωγραφικές ενότητες (Συνοικίες) στις οποίες  δόθηκαν  κυρίως ονομασίες των Αλησμόνητων Πατρίδων των προσφύγων – πρώτων κατοίκων της.

  • Νέα Τραπεζούντα
  • Καραμπουρνάκι
  • Κουρι-Κατιρλί
  • Αρετσού
  • Νέα Κρήνη
  • Αγ. Ιωάννης
  • Βυζάντιο
  • Αγ. Παντελεημονας
  • Ναύαρχος Βότσης
  • Φοίνικας

Επιλογή κειμένων

Ευαγγελία-Αγγελική Πεχλιβανίδου

Author: stavros