Ρουσαίου – Όξυνο

Το Βυζαντινό χωριό Ρουσαίο στο Διαβολόκαμπο
Το Βυζαντινό χωριό Ρουσαίο στο Διαβολόκαμπο
Το Βυζαντινό χωριό Ρουσαίο στο Διαβολόκαμπο

Ρουσαίου (996 – 1354 ή 1369)
Σήμερα Ν. Τρίγλια

Το 996 συναντάται ως Ρουσαίου και αργότερα με τις ονομασίες Ρουσιόν, Ρωσαίου, Ρουσίων και Ρουσέου

Ιστορία

Το Ρουσαίου χαρακτηρίζεται ως γη αυτοκρατορική (1047) η οποία περιήλθε αργότερα στην οικογένεια Μπουρτζή[1] ( πριν το 1104). Τέλος έγινε μοναστηριακή ιδιοκτησία ( 1117) μέρος της οποίας κατασχέθηκε πολλές φορές τον 14ο αιώνα. Αναλυτικότερα η ιστορία του έχει ως εξής :

996 : αναφέρεται το Ρουσαίου σε οριοθεσία της Βόλβος(σήμερα  περιοχή Ζωγράφου και Φλογητών).

1047: χαρακτηρίζεται ως αυτοκρατορικό προάστειο της παραπάνω περιοχής.

Πριν το 1104 ο Καίσαρας Νικηφόρος Μελισσηνός δώρησε στο Σαμουήλ Μπούρτζη το προάστιο Ρουσαίου που βρίσκονταν κοντά στις Βρυές ( σήμερα Βεργιά). Η δωρεά αυτή επικυρώθηκε με χρυσόβουλλο από τον αυτοκράτορα Αλέξιο Κομνηνό. Αργότερα ο Σαμουήλ με τη σειρά του το μοίρασε στα δυο παιδιά του, στο γιό του, μάγιστρο Νικηφόρο Μπούρτζη και στην κόρη του, Ευδοκία  Μπούρτζη.

Το 1117 ο Νικηφόρος Μπούρτζης κάνει μια ανταλλαγή[2] με τη Μονή Δοχιαρείου Σύμφωνα μ’ αυτήν ανταλλάσσει το μερίδιό του στο Ρουσαίου,   αδιαίρετο ακόμη, «μετά της εν αυτώ πάσης ( και / παντοί….ας ) γης αρωσίμης, χωραφιαίας νομαδιαίας ), … φρεάτων ( και ) λοιπ(ών) πάντ(ων) δικαί(ων) (και) προνομίων αυτού έτι τε των εν αυτώ πάντ(ων) παρ(οί)κ(ων) οικημ(ά)των τέ (και) αυτής της καθέδρας», με ακίνητα της μονής στη Θεσσαλονίκη, «επτά ηνωμ(έ)να(α) ανωγεωκ(α)τώγ(αια) εργαστήρ(ια) μετά τ(ης) (αυλ)ής αυτ(ων) και πάντ(ων) τ(ων) δικαί(ων) (και) προνομίων αυτ(ών)». Ο λόγος που προβαίνει στην ανταλλαγή αυτή όπως ισχυρίζεται, είναι ότι το κτήμα αυτό βρίσκεται μακριά από τον τόπο διαμονής του και δεν μπορούσε να το φροντίσει. Την ανταλλαγή αυτή δέχεται και προσυπογράφει η σύζυγός του Άννα, κόρη του Νικολάου Σπληνιαρίου.

Κατά το 1301 τμήμα της περιοχής του Ρουσαίου, το οποίο η Δοχιαρείου κατείχε υπό τη μορφή κληρονομιάς κατασχέθηκε. Την κατάσχεση την πραγματοποίησε ο απογραφέας Δημήτριος Απελεμενέ.

Κατά τα έτη 1325-1332 ο αυτοκράτορας Ανδρόνικος  Γ΄ο Παλαιολόγος με χρυσόβουλλό του και κατόπιν παρακλήσεως των μοναχών της μονής Δοχιαρείου κατοχυρώνει τα δικαιώματα της μονής στο «μετόχιόν» της, όπως χαρακτηρίζει το Ρουσαίου με τα λιβάδια του, την περιοχή του και την γη που είχε αποσπασθεί παλαιότερα από τον απογραφέα Φαρισαίο και δόθηκε στον Ανδριανό. Όλη αυτή την έκταση την κατείχε η Δοχιαρείου από παλιά με χρυσόβουλλο του Ανδρόνικου   Β΄  του Παλαιολόγου , παππού του ΑνδρόνικουΓ΄.

Πριν το 1337, ο απογραφέας Απελεμενέ απέσπασε από τη μονή Δοχιαρείου γη 1500 μοδίων. Απ’ αυτήν οι 900 μόδιοι, η γη η ονομαζόμενη του Γαζή, παραχωρήθηκε στους Βαρβαρηνούς στρατιώτες ενώ η γη 600 μοδίων παραχωρήθηκε στον Νεοκαστρίτη.

Το 1337 ο αυτοκράτορας Ανδρόνικος Γ΄ Παλαιολόγος αναθέτει στον Κωνσταντίνο Μακρηνό να κάνει απογραφή της περιουσίας της Μονής στο Ρουσαίου και Διαβολόκαμπο. Αυτός, αφού εξέτασε τα σχετικά έγγραφα, βεβαιώνει πως η γη αυτή των 1500 μοδίων ανήκε πραγματικά στη Μονή Δοχιαρείου και σύμφωνα με την εντολή του αυτοκράτορα την παραδίδει στον Βεστιάριο Μανουήλ, συγγενή της αυτοκρατορικής οικογένειας. Με τη σειρά του ο Μανουήλ παρακαλεί το βασιλέα να επιστραφεί η γη αυτή στη Μονή όπου και ανήκε . Έτσι, το 1337 η έκταση αυτή  των 1500 μοδίων με βασιλικό πρόσταγμα παραχωρείται εκ νέου στη Δοχιαρείου υπό τη μορφή κληρονομιάς.

Το 1338 γίνεται απογραφή του Ρουσαίου από τον απογραφέα Κωνσταντίνο Μακρηνό και οριοθετείται αυτό σε δυο μέρη. Η επιφάνεια του ενός μέρους εκτιμάται σε 2.050 μοδίους και του άλλου σε 1354 ή 1369 μοδίους.

Το 1343 ο Ιωάννης Ε΄ Παλαιολόγος με χρυσόβουλό του επικυρώνει εκ νέου τα δικαιώματα της Δοχειαρείου στη γη των 1500 μοδίων που, όπως προαναφέραμε, είχε αποσπαστεί από τη μονή.

 

Το Βυζαντινό χωριό Ρουσαίο στο Διαβολόκαμπο

Στο μεταξύ στο κτήμα αυτό η Δοχιαρείου είχε κτίσει πύργο για τον οποίο γίνεται λόγος στο παραπάνω χρυσόβουλο.

Το 1354 ή 1369, σ’ ένα πρακτικό απογραφής του Μανουήλ Χαγερή του ορφανοτρόφου ορίζονται τα όρια του Ρουσίου. Ως σύνορα αναφέρονται : η Λάβρα που κατείχε γη στο Σιγίλου και το Όξυνο, η Δοχιαρείου που κατείχε εδάφη στο Διαβολόκαμπο. Η έκτασή του  Ρουσαιόυ ανέρχονταν σε 7450 μοδίους

Προσδιορισμός θέσεως

Το τοπωνύμιο εξαφανίστηκε. Ο Γ. Θεοχαρίδης  το ταυτίζει με το Ν. Ρύσσιο. Αλλά ο δρόμος από τους Καρβαίους ( σήμερα Ν. Σύλλατα) προς το Ρουσαίου, καθώς και η θέση των γειτονικών χωριών, Σιγίλου, Όξυνον, Πατρικώνα κ.α. οδηγούν στο συμπέρασμα  ότι το χωριό Ρουσσαίου βρίσκονταν στην τοποθεσία της Ν.Τρίγλιας, παλιότερα Σουφλάρ.

Όρια κατά τους Βυζαντινούς χρόνους : Βόρεια η Σιγίλου, Ανατολικά η Χλιαροποτάμου, Νοτιοανατολικά Κάτω Βόλβος(περιοχή Φλογητών), Νότια η Πατρικώνα, Νοτιοδυτικά η Αγία Τριάδα και προς δυσμάς το Όξυνο[3].

Στην περιοχή του Ρουσσαίου γίνεται λόγος για μια Σκάλα που έφερε το όνομα Κόνιτζα.

Αναφερόμενα σπίτια : Σπίτια παροίκων, δημόσιο σπίτι , Πύργος Δοχιαρείου.

Απογραφές Ρουσσαίου

1338 ( Do 24)

1341 ( Do 25 )

Οικογένειες

9

17

Απογεγραμμένοι

25

45

Βόδια

6

6

Αγελάδες

1

6

Γάϊδαρος

1

1

Κατσίκες

5

5

Γουρούνια

5

5

Σπίτια

17

 

Όξυνο ( 1302 – 1443 ) , χωριό.

Το 1301: σε οροθεσία της περιοχής της Αγίας Τριάδας αναφέρεται ότι το μοναστήρι του Λινοβροχίου κατέχει κάποιο κτήμα στην περιοχή του Όξυνου.

1301: Το μοναστήρι αυτό της Παναγιάς ή του Λινοβροχίου βρίσκεται στην δικαιοδοσία του ιερομόναχου Αθανάσιου Μεταξόπουλου ,δυνάμει ενός προστάγματος. Μετά το θάνατό του, το μοναστήρι έπρεπε να περάσει στη Λάβρα με την παρακάτω περιουσία του : την περιοχή του Παλαιοκάστρου  των Βρυών (Βεργιά), του Καμαριού, του Διαβολόκαμπου[4], το αγρίδιο Όξυνο,

Το 1309 περίπου η Λαύρα αποκτά όλα αυτά τα κτήματα.

Το 1321 ανάμεσα σε διάφορες οροθεσίες που έκαναν οι απογραφείς Περγαμηνός και Φαρισέος αναφέρονται και τα όρια της γης που κατείχε το Λινοβροχίου στο Όξυνο του Διαβολόκαμπου. Η γη αυτή ονομάζονταν του Κλαπατουρά και αντιστοιχούσε τον 11ο αιώνα στο χωριό Κλαπατουρίδες. Η έκτασή του ήταν 7.650 μόδιοι.

1338-1341 : σε μια οριοθεσία του Ρουσσαίου γίνεται λόγος για τα κτήματα του Λινοβροχίου στο Όξυνο και της λαγκάδας του Όξυνου.

1354  ή 1369 : Το χωριό Όξυνο και ο Πύργος του αναφέρονται πάλι σε μία πράξη με την καθορίζονται τα όρια  του γειτονικού Ρουσσαίου.

Το 1409 επιβεβαιώνονται τα δικαιώματα της Λαύρας στο Όξυνο.

Το 1420 έχουμε νέα επικύρωση.

Το 1428 ή 1443 περίπου με πρόσταγμα του Ιωάννη Η΄ του Παλαιολόγου επικυρώνονται τα δικαιώματα της Λαύρας στην Ρεντίνα καθώς και σε διάφορες περιοχές και χωριά της Χαλκιδικής. Μεταξύ των χωριών αυτών αναφέρεται και το Όξυνο.

Σύμφωνα με την οριοθεσία του 1321 το χωριό Όξυνο βρίσκονταν 1 χιλ περίπου στα Νοτιοδυτικά της σημερινής κωμόπολης της Ν. Τρίγλιας στην κατηφοριά ενός λαγκαδιού.

Τα όριά του κατά τα βυζαντινά χρόνια ήταν : στα βόρεια η Σιγίλου, στα ανατολικά το Ρουσαίου, στα Νοτιοανατολικά η Αγία Τριάδα και στα Δυτικά η Πετζοκοιλάδα και η Γέννα (περιοχή που συνορεύει σήμερα με τα Ν. Σύλλατα και είναι γνωστή και ως Τούμπα).

Μικροτοπωνύμια που σώζονται και σήμερα : Πηγή Όξυνος, Αλεπώτρυπες (στο μέσο περίπου της απόστασης Ν. Συλλάτων -Ν.Τρίγλιας, βόρεια του αγροτικού δρόμου που κατευθύνεται από τη Ν. Τρίγλια προς τα Ν Σύλλατα).

Αναφερόμενα κτίρια :

Η βρύση της πηγής Όξυνο που επισκευάσθηκε την Οθωμανική εποχή αλλά φαίνεται πολύ παλιά. Σπίτια παροίκων.

Πύργος της Λαύρας .

Ερείπια :

Μετόχι Αγίου Νικολάου , που ανήκε στο Χιλανδάρι 19ου αιώνα (το ονομαζόμενο σήμερα Σέρβικο). Τα ερείπια αυτά σώζονται στην έκταση που ανήκει ακόμη στην Μονή Χιλανδαρίου,1 χιλιόμετροπερίπου βορειοανατολικά της Σωζόπολης, δίπλα στην εθνική οδό Μουδανιών-Θεσσαλονίκης

Δρόμοι :

Αναφέρονται δυο δρόμοι που αντιστοιχούν σε δυο σημερινούς. Ο ένας ξεκινούσε από τη θάλασσα με κατεύθυνση προς το βουνό. Ο άλλος ξεκινούσε από τη Σιγίλου(βόρεια της Τρίγλιας), διέσχιζε το Ρουσσαίου ( σήμερα Ν. Τρίγλια) και κατευθύνονταν προς τους Καρβαίους (Ν. Σύλλατα).

Ο πρώτος αντιστοιχεί σε σημερινό δρόμο που ξεκινά από το Σέρβικο μετόχι , συνεχίζει δυτικά του χώρου στον οποίο είναι κτισμένα τα δυο παρεκκλήσια της Αγίας Παρασκευής (παλιό και νέο) και συναντά τον κεντρικό δρόμο Μουδανιών- θεσσαλονίκης που διασχίζει τη Ν. Τρίγλια. Ο δεύτερος δρόμος αντιστοιχεί μ’ ένα άλλο σημερινό ο οποίος βγαίνοντας από τη Ν. Τρίγλια κατευθύνεται μέσα από τους αγρούς προς τα Σύλλατα. Οι δυο αυτοί δρόμοι συναντώνται κοντά στα δυο παρεκκλήσια της Αγίας Παρασκευής στην περιοχή που και σήμερα ονομάζεται Ξυνή. Κοντά στο σταυροδρόμι αυτό σώζεται ακόμα και σήμερα η παλιά βυζαντινή κρήνη της Ξυνής.

Απ’ όλα τα παραπάνω στοιχεία (σύνορα, τοπωνύμια και αναφερόμενα κτίρια) προκύπτει το συμπέρασμα ότι το Βυζαντινό Όξυνον ήταν μια ευρύτερη περιοχή στην οποία ανήκει η περιοχή της Ν. Τρίγλιας που και σήμερα ονομάζεται Ξυνή.

Δέσποινα Παρασκευά – Κράνη
Φιλόλογος

[1] Μπούρτζη: οικογένεια μεγαλογαιοκτημόνων που είχε την εξουσία του ανατολικού θέματος στην κεντρική και νοτιοανατολική Ασία.Οι οικογένειες αυτές εκτός από των έλεγχο των επαρχιακών στρατευμάτων διέθεταν και ιδιωτικό στρατό 1000-1500 στρατιωτών.
[2] Acte d’ echange(1117), Actes de Docheiareiou.
[3] Χάρτης σελ. 13

 

Author: Μνήμες