Σεμέντερε – Γάμος

Όλα του γάμου όμορφα[1. Βλ. Κωνσταντίνου Νίγδελη, Καππαδοκία, δρώμενα γάμου,  Κέντρο ιστορίας Δήμου Συκεών, 2007]

«Εξέχουσα θέση ανάμεσα στα πολυάριθμα έθιμα του χώρου κατέχουν αυτά που αφορούν τον γάμο, μιας και αναγνωρίζεται η ζωτική του σημασία όχι μονάχα ως θεμελίου της οικογένειας, της διαιώνισης του ανθρώπινου είδους αλλά και αυτής της κοινωνικής διάρθρωσης. Έθιμα που αναδεικνύονται στο διάβα του χρόνου και που με αξιοσημείωτη συνοχή μεταφέρουν το γεγονός, συμβάλλουν  στην περαιτέρω σύσφιξη των σχέσεων και την ενίσχυση της ομάδας».

Γάμος Καππαδοκίας 1902 (φωτο Σύλλογος Αχενών Καππαδοκίας)
Γάμος Καππαδοκίας 1902 (φωτο Σύλλογος Αχενών Καππαδοκίας)

Αρχίζουμε λοιπόν την περιήγησή μας σε τούτα τα πολύτιμα της κοινότητας του Σεμέντερε μέσα από τις μαρτυρίες των δικών της ανθρώπων.[2. Σημ: υπάρχουν έθιμα γενικά, αυτά δηλαδή που εφαρμοζότανε σε όλο το χώρο της Καππαδοκίας, αλλά και ιδιαίτερης μορφής με εφαρμογή μόνο στο Σεμέντερε και σε κάποιες άλλες κοινότητες.]

  • -Τα στέφανα, κατά την ημέρα του γάμου, πάντοτε αντάλλασσε ο ανάδοχος ή σε περίπτωση μεγάλης διαφοράς ηλικίας κάποιο από τα παιδιά του.
  • -Το κάλεσμα- πρόσκληση για το γάμο γινότανε από τους στενούς συγγενείς  του γαμπρού και της νύφης. Ένα με δυο άνδρες ντυμένοι με τις καλές τους ενδυμασίες αναλάμβαναν αυτό το ευχάριστο καθήκον  προσφέροντας σε κάθε προσκεκλημένο ένα κερί…
  • -Οι άδειες γάμου βγαίνανε από την έδρα της Μητροπόλεως στη Νίγδη.
  • -Απαγορευότανε ο γάμος μεταξύ συγγενών μέχρι και του 7ου βαθμού.[3. Μαρτυρία Λουκίας Αργυροπούλου ό.π.Σημ: νομίζουμε πως πρόκειται περί λάθους ή συγγνωστής υπερβολής της πληροφορήτριας, αν σκεφτούμε πως τα πρώτα ξαδέλφια είναι 4ου βαθμού…]
  • -Η εορταστική ατμόσφαιρα του επικείμενου γάμου άρχιζε από τη Δευτέρα… με τους συγγενείς κάθε πλευράς να προετοιμάζονται πυρετωδώς για το γεγονός. Καθαριότητα των σπιτιών, ασβεστώματα, γανώματα- κασσιτέρωμα των οικιακών συσκευών, με τα βράδια να τελειώνουν με τους ήχους μουσικών τραγουδιών και σχετική οινοποσία.
  • -Η Παρασκευή ήταν πάντοτε μια μέρα ιδιαίτερη για την πλευρά της νύφης και τούτο διότι εμφάνιζε για πρώτη φορά τα προικιά της… Μια τελετουργική διαδικασία που παίρνανε μέρος όλα τα ανύπαντρα κορίτσια, φίλες της νύφης, και τις ευχές της εκκλησίας… αλλά και με τον γαμπρό και τους φίλους του να προσέρχονται υπό τους ήχους της μουσικής συνοδείας, να τη βλέπουν, να τη σχολιάζουν, πάντοτε εννοείται θετικά, να προσφέρουν τη κινά, ειδική βαφή για τα νύχια της νύφης και τα σχετικά φακούδια, έτσι για προκοπή.

 

Το ντύσιμο του γαμπρού

Επρόκειτο για μια περίπλοκη διαδικασία που ξεκινούσε με την προτροπή των φίλων του γαμπρού και τελείωνε μετά από ένα σχετικά μεγάλο χρονικό διάστημα. Μια τελετουργική συνήθεια χρόνων με πολλά και διάφορα που σκοπό είχαν την ταλαιπωρία του γαμπρού με διάφορα τερτίπια, σε αγαστό συνδυασμό με την πρόκληση του γέλωτα από τα υποτιθέμενα δεινά του γάμου.

Τύχη αγαθή οι πληροφορητές[4. Μαρτυρίες των Καλαντάρη Γαϊτανίδη, Απόστολου Ουραϊλίδη, παπαευθύμη Αργυρόπουλου ό.π.] μας διέσωσαν τα σχετικά τραγούδια, κατά την εθιμική πρακτική του ντυσίματος,  τα οποία και παραθέτουμε:

Α μέρος

Το σο παππού το όνομα

σην Πόλη ’ναι γραμμένο.

Σην Πόλη και ση Γαλατά

και στην Αγία Σοφίτσα.

Να ένει βλοημένο

και πολυχρονουμένο.

Δηλαδή

Του παππού σου το όνομα

στην Πόλη είναι γραμμένο.

Στην Πόλη και στον Γαλατά

και στην Αγία Σοφία.

Να γίνει βλογημένο

και πολυχρονεμένο.

Β μέρος

Να φορώσουμ’ σ’ χιλιώνας το φες

(να φορέσουμε του γαμπρού το φέσι που αξίζει χιλιάδες

Να ένη βλοημένο και πολυχρονουμένο

 

Να φορώσουμ’ σ’ χιλιώνας το μετ’

(να φορέσουμε του γαμπρού το πουκάμισο που αξίζει χιλιάδες)

Να ένει βλοημένο και πολυχρονούμενο

 

Να φορώσουμ’ χιλιώνας τα τσουράπια

Να ένει βλοημένο και πολυχρονούμενο.

Να φορέσουμ’ σ’ χιλιώνας τα παπούτσια.

Να ένει βλοημένο και πολυχρονούμενο

Να φορώσουμ’ σ’ χιλιώνας το σαλβάρ

Να φορέσουμε του γαμπρού το παντελόνι που αξίζει χιλιάδες

Να ένει βλοημένο και πολυχρονούμενο

 

Η διαδικασία περιελάμβανε την επίδειξη κάθε αναφερόμενου κομματιού της ενδυμασίας από τον κουμπάρο ή από κάποιον φίλο… με τη συνεχή προσπάθεια να του τα φορέσουν μπερδεμένα για την πρόκληση του γέλωτα.

Παραλλαγή α

Να φορώσουμ’ το γαμπρόζ μας

να ειν’ ευλοημένο και πολυχρονουμένο.

-Ελάτ’ μετέρα του να κλάψουμ’ το παιί μας,

ελάτ, ελάτ’ σαπ γιαβρούμ,

να’ναι ευλοημένο και πολυχρονουμένο.

-Του πάππου τ’ τ’ όνομα που τ’αφήκα,

ελάτ’ ας τα ειπούμ’ και άκουτα.

-Έχουμ’ το γαμπρό μας, πουν το νυφ’ μας

πουν’ το σύντεκνο;

να είν’ ευλοημένο και πολυχρονουμένο.

 

– Του τουτ’ πάππου τ’ τ’ όνομα

στην Πολ’ είναι γραμμένο

να είν’ ευλοημένο και πολυχρονουμένο

και πολλά χρόνια να ζήσεις γιάβρουμ.

 

Παραλλαγή β

Φορώνουνε το λιόγαμπρο

να είν’ ευλοημένο και πολυχρονεμένο.

Και του τουτ’ πάππου τ’ τ’ όνομα

σημ boλ είναι γραμμένο

να είν’ ευλοημένο και πολυχρονεμένο.

Σημ bόλιν και σην Gαλατά

και σην Αη Σοφία

να είν’ ευλοημένο και πολυχρονεμένο

Κωνσταντίνος Ν. Νίγδελης
Συνεχίζεται


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Σεμέντερε - Σχολικά και Γλωσσικά
    Τα σχολικά δρώμενα ήταν επιεικώς απαράδεκτα. Άποψη που επιβεβαιώνεται και από τις σχετικές μαρτυρίες του Αρχείου της Προφορικής Παράδοσης του Κ.Μ.Σ. με κάποιες μάλιστα να κάνουν λόγο για την ανυπαρξία κάθε σχολείου.
  2. Σεμέντερε - Προφητείες, μάγια, παιχνίδια
    Αν και σύμφωνα με τους κανόνες του ορθοδόξου δόγματος θεωρείτο αμαρτία να ασχολείται κανείς με τούτες τις πρακτικές, εντούτοις, όχι μόνο άγνωστες ήταν, αλλά πάντοτε επίκαιρες και σε πολλές περιπτώσεις χρήσιμες… διότι «η πονηριά της γυναίκας ποτέ δεν σταματά
  3. Σεμέντερε - Εθιμικές Συνήθειες
    Μια από τις πλέον παράξενες εθιμικές συνήθειες ήταν αυτή του γιαγμούρ γκελινί, δηλαδή της νύφης της βροχής. Σύμφωνα λοιπόν με τα δρώμενα ντύνανε ένα πεντάρφανο κορίτσι...
  4. Σεμέντερε - Βότανα
    Αμύγδαλα … θρεπτικά, αλλά και σε διάφορες μορφές βοηθούν στο καθάρισμα του στήθους, δίνουν καλό ύπνο, ωφελούν στο συκώτι, στη σπλήνα, στο λαιμό, στον ανδρισμό.
  5. Σεμέντερε - τα του θανάτου
    Παρόλο που η επικράτηση του χριστιανισμού ήταν άμεση, από των πρώτων χρόνων και σε όλη την έκταση της Καππαδοκίας, είναι γνωστό πως η κυρίαρχη ιδεολογία του απορρόφησε και υιοθέτησε αρκετά δρώμενα των παλαιών παραδόσεων, διάφορες πρακτικές σε κάθε έκφανση της ζωής…
  6. Σεμέντερε - Γάμος
    Εξέχουσα θέση ανάμεσα στα πολυάριθμα έθιμα του χώρου κατέχουν αυτά που αφορούν τον γάμο, μιας και αναγνωρίζεται η ζωτική του σημασία όχι μονάχα ως θεμελίου της οικογένειας, της διαιώνισης του ανθρώπινου είδους αλλά και αυτής της κοινωνικής διάρθρωσης.
  7. Σεμέντερε - Κοινοτικά
    Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται μια σειρά από δράσεις και συνήθειες αιώνων της υπό έρευνα κοινότητας του Σεμέντερε, κοινές πολλές εξ αυτών με τις διπλανές κοινότητες του χώρου, για τη λαϊκή λατρεία, τα εορταστικά ήθη και έθιμα, τις δοξασίες αιώνων...
  8. Σεμέντερε - Κύκλος του Χρόνου
    Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται οι πληροφορίες που αντλήσαμε για τα ιδιαίτερα της κοινότητας, στον αέναο κύκλο του χρόνου: τη λαϊκή λατρεία, τις πρακτικές, τα ήθη και έθιμα, τις μικρές και μεγάλες γιορτές, τις δοξασίες, αλλά και τις πολλές αντιλήψεις για πολλά και διάφορα.
  9. Σεμέντερε - Λατρευτικά
    Δεν γνωρίζουμε εάν υπάρχει τάξη ή τάξεις αγίων. Εκείνο που ξέρουμε και μάλιστα καλά, είναι πως οι Καππαδόκες, χριστιανοί μα και μουσουλμάνοι σεμνύνονταν το όνομα του Αγίου Γεωργίου περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο.
  10. Σεμέντερε - Εκκλησιαστικά
    Η κοινότητα του Σεμέντερε, σύμφωνα με τα εκκλησιαστικά κατάστιχα, ανήκε στην Επισκοπή Μισθίων της Ιεράς Μητροπόλεως Ικονίου της οποίας ο προκαθήμενος έφερε τον τίτλο «Υπέρτιμος και Έξαρχος πάσης Λυκαονίας», με πρώτη μητροπολιτική έδρα το Ικόνιο και δεύτερη την πόλη της Νίγδης.
  11. Σεμέντερε - Πόσιμα ύδατα
    Πόσιμα ύδατα, βρύσες, πηγάδια, ρέματα, νερά… Στην ευρύτερη περιοχή της κοινότητας υπάρχουν μερικά αξιοπρόσεκτα ρέματα, μια πληθώρα άλλων μικρότερων κα
  12. Σεμέντερε - Κελέρια
    Πουθενά στην οικουμένη, όσο κι αν ψάξει κανείς, δεν υπάρχει σε τόσο μεγάλη έκταση εκμετάλλευση της γης για σκοπούς αλλότριους της γεωργίας, όσο στον χώρο της Καππαδοκίας. Ατέλειωτες υπόγειες πολιτείες, διαφορετικών ειδών ή καλύτερα διαφορετικής τεχνικής, φυσικές σπηλιές, λαξευτά κελέρια, υπόγειοι ή επίγειοι χώροι που χρησιμοποιήθηκαν από τους κατοίκους της στο διάβα του χρόνου για κάθε χρήση. Με την απάντηση στο γιατί ή καλύτερα σε τι οφείλεται τούτη η πρακτική να είναι απλή.
  13. Σεμέντερε - Τοπωνύμια
    Ά(β)ουρέν ή Άβορεν ή Αγορέν - Επρόκειτο περί κοινής τοποθεσίας στα νοτιοδυτικά χωριού σε απόσταση περίπου μισής ώρας προς το Ανταβάλ, με ιδιοκτησίες και των δυο κοινοτήτων και πολλά κελέρια. Χαρακτηριστικό στοιχείο της περιοχής ήταν το Αγορέν μπογαζί, δηλαδή ένας μακρύς ντερές (εσοχή) που έφτανε έως τον δημόσιο δρόμο
  14. Σεμέντερε - Πληθυσμιακά / Διοικητικά
    Οι ιστοριοδίφες του χώρου ένα από τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν είναι οι συγκεχυμένες και εν πολλοίς πληροφορίες που εμπεριέχουν υπερβολές, συχνά μάλιστα αντικρουόμενες μεταξύ τους… σε όλες τις εκφάνσεις της ερευνάς τους. Για το εκπαιδευτικό σύστημα, τις κυρίαρχες σχέσεις με τους «άλλους», την καθημερινότητα, την οικονομική κατάσταση…
  15. Σεμέντερε - Ρυμοτομία
    Σύμφωνα με τις υπάρχουσες μαρτυρίες μπορούμε να μιλάμε για μια τυπική κοινότητα του χώρου, εκεί και τότε, που ήταν χωρισμένη σε μαχαλάδες, με στενά σοκάκια το σύνολο των οποίων ήταν χωμάτινοι, χωρίς καμία επέμβαση από πλευράς της διοίκησης, με τον χώρο της τυπικής πλατείας και τους λοιπούς δρόμους που οδηγούσαν στις παράπλευρες κοινότητες.
  16. Σεμέντερε - Όνομα
    Προ κάθε συμπεράσματος θα θέλαμε να καταθέσουμε τη μόνη, ίσως, σαφέστατη και σε κάθε περίπτωση αξιόπιστης βιβλιογραφικής αναφοράς που έχει σχέση με την ιστορία της κοινότητας… Σύμφωνα λοιπόν με αυτήν το Σεμέντερε είναι ή κτίστηκε στην τοποθεσία που βρισκόταν κάποτε το χωριό Δάσμενδρον…
  17. Σεμέντερε - Η δημιουργία του χωριού
    Το πότε ακριβώς δημιουργήθηκε το χωριό μάς είναι άγνωστο, όπως επίσης και ο τρόπος. Απλά υπάρχουν μιας σειρά μαρτυριών που σίγουρα εμπεριέχουν υπερβολές, ανακρίβειες, μυθεύματα και σπέρματα αληθείας εμπλουτισμένα με προσωπικά συμπεράσματα. Και όλα φυσικά μέσα στα πλαίσια του εμείς και του εγώ, δηλαδή της δικής μας ράτσας και των δικών μου γνώσεων… δηλαδή στα πλαίσια μιας συγγνωστής υπερβολής.
  18. Σεμέντερε Καππαδοκίας
    Ανέκδοτη έκδοση ( Σεπτέμβριος 2015 ), με τίτλο "Σεμέντερε Καππαδοκίας" του Κώστα Νίγδελη. Το βιβλίο έχει περί τις διακόσιες σελίδες έρευνας του συγγραφέα και αποτελεί μοναδικό στο είδος του για τις πτυχές αυτές της περιοχής.