Σεμέντερε – Η δημιουργία του χωριού

sementereΣεμέντερε Καππαδοκίας

Η δημιουργία του χωριού

Το πότε ακριβώς δημιουργήθηκε το χωριό μάς είναι άγνωστο, όπως επίσης  και ο τρόπος. Απλά υπάρχουν μιας σειρά μαρτυριών που σίγουρα εμπεριέχουν υπερβολές, ανακρίβειες, μυθεύματα και σπέρματα αληθείας εμπλουτισμένα με προσωπικά συμπεράσματα. Και όλα φυσικά μέσα στα πλαίσια του εμείς και του εγώ, δηλαδή της δικής μας ράτσας και των δικών μου γνώσεων… δηλαδή στα πλαίσια μιας συγγνωστής υπερβολής.

Επισημαίνουμε επίσης πως όλες αυτές οι απόψεις- μαρτυρίες, διότι δυστυχώς δεν υπάρχουν τεκμηριωμένες βιβλιογραφικές αναφορές, μπορούν να καταταγούν σε κατηγορίες όπως:

Στην πρώτη από αυτές ανήκουν εκείνες που κάνουν χρήση στοιχείων ή καλύτερα δίδεται απάντηση στο ζήτημα αυτό με στοιχεία τα οποία, τουλάχιστον με μια πρώτη ματιά, φαίνονται ως αληθοφανή.  Έτσι  κατ’ αυτές πολλές κοινότητες της Καππαδοκίας  δημιουργήθηκαν μετά τη πτώση της Πόλης με σουλτανική απόφαση, σύμφωνα με την οποία πληθυσμιακές ομάδες από διάφορα μέρη της οθωμανικής αυτοκρατορίας μετακινήθηκαν δια της βίας για να την ενισχύσουν σε ανθρώπινο δυναμικό. Δημιουργώντας μικρές, στην αρχή, οικιστικές μονάδες, για να μετεξελιχθούν αργότερα σε κανονικές κοινότητες και πολιτείες.  Σύμφωνα λοιπόν με τη θεωρία αυτή το Σεμέντερε δημιουργήθηκε από τη μεταφορά πληθυσμού από τη νήσο Σαμοθράκη… Γεγονός που, κατ’ αυτούς, αποδεικνύεται και από το ίδιο το όνομα ΣΕΜΕΝΤΕΡΕ, μιας και είναι, όπως ισχυρίζονται, η παραφθορά του ονόματος Σαμοθράκη.[1. Δήμητρα Αδάμ, Δημήτρης Παπαλεξίου, Σήμαντρα, Αναμνήσεις από τις χαμένες πατρίδες, Ν.Ε.Λ.Ε. Χαλκιδικής, 1993  σ.64 Μαρτυρία Ηλιάδη Διονυσίου:
«Όταν το 1453 έπεσε η Πόλη ο σουλτάνος για να γεμίσει πολλές περιοχές στα βάθη της Τουρκίας με στεπώδες έδαφος, έκανε μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμού από ελληνικά νησιά. Οι πρόγονοί μου αναγκάστηκαν να έρθουν από τη Σαμοθράκη. Ο Τούρκος δεν μπορούσε να προφέρει καλά τη λέξη Σαμοθράκη και το ονόμασε Σεμέντρε. Γύρω λοιπόν από το Σεμέντρε και σχετικά σε μικρή απόσταση υπήρχαν και άλλα χωριά που οι κάτοικοί τους ήταν νησιώτες. Θυμάμαι το Γκιολτσούκλή, που οι άνθρωποι ήταν από τη νήσο Λήμνο… Γκιολ στα τουρκικά σημαίνει μικρή λίμνη…

Για τις σχέσεις Σεμέντρε –Σαμοθράκης υπάρχουν πληροφορίες αυτών που επισκέφτηκαν το νησί, ότι και αυτό έχει τα ίδια ήθη και έθιμα και το γνωστό μας Ταμ-τουρ υπάρχει εκεί όπως στο χωριό».] Κατά τον ίδιο τρόπο μάλιστα υποστηρίζουν πως δημιουργήθηκαν τα Λήμνα- Γκιολτζούκ από τη νήσο Λήμνο, το Ανδρονίκι από την Άνδρο, η Νίγδη- Ίγδη από κάποιο χωριό της Κρήτης[2. Σαφώς πρόκειται περί λάθους διότι σε ορισμένες περιοχές με στρατηγική σημασία οι Kαππαδόκες βασιλείς εγκαθιστούσαν ενεργούς κατά πάσα πιθανότητα στρατιώτες στους οποίους παραχωρούσαν κλήρους, όπως προκύπτει άλλωστε από το γεγονός ότι οι οικισμοί αυτοί ονομάζονταν κληρουχίες. Μια τέτοια κληρουχία μας είναι γνωστή από την στρατηγία της Tυανίτιδας και έφερε την ονομασία Nάκιδα (σημ. Nigde). Η κληρουχία βρισκόταν πάνω στον οδικό άξονα που οδηγεί προς τις Kιλίκιες πύλες τόσο για τον ταξιδιώτη που έρχεται από την Καισάρεια όσο και για αυτόν που κινείται προς νότο από την Άγκυρα. Από αναθηματικές επιγραφές που βρέθηκαν στην περιοχή μαθαίνουμε ότι ο πληθυσμός του οικισμού αυτού ήταν οργανωμένος ως δήμος και ότι ο επικεφαλής του έφερε τον τίτλο κωμάρχης.] κ.α. Υποστηρίζουν μάλιστα πως η άποψη αυτή επιβεβαιώνεται και από την ομοιότητα διαφόρων καθημερινών ή εορταστικών δρώμενων. Βεβαίως, οφείλουμε να το καταθέσουμε, θεωρούμε πως πρόκειται μάλλον περί… επιφανειακών εξηγήσεων, στερουμένων αποδεικτικών στοιχείων και στηριζόμενων εν πολλοίς σε αυθαίρετους λεκτικούς συνειρμούς και παιχνιδίσματα.

Επίσης και  δυο τρεις επιπλέον επισημάνσεις:

  • Βεβαίως, στο διάβα του χρόνου, έγιναν από την Οθωμανική Διοίκηση μετακινήσεις μαζών οι οποίες είναι καταγεγραμμένες… χωρίς να έχουμε όμως στοιχεία ή ενδείξεις για την εν λόγω περιοχή.
  • Η Καππαδοκία είναι γνωστό πως έπεσε στα χέρια των Οθωμανών από το 1071, δηλαδή μετά τη μάχη του Ματζικέρτ και για πολλά χρόνια αποτελούσε την έδρα, ορμητήριο για την περαιτέρω ανάπτυξη της αυτοκρατορίας… με ότι τούτο σημαίνει.
  • Τα Λημνά- Γκιολτζούκ, κοινότητα του χώρου από την Ρωμαϊκή εποχή, ονομάστηκαν έτσι ακριβώς από την ύπαρξη πολλών τέτοιων μικρών λιμνών.[3. Βλ. Κωνσταντίνος Νίγδελης, Τα Λήμνα -Γκιολτσούκ της Καππαδοκίας,  Ιερά Μητρόπολη Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως- ΔΚΕΚΠΠ Συκεών Θεσσαλονίκη 2012.]
  • Κατά τον ιστοριοδίφη Ν.Σ. Ρίζο, ο οποίος, ειρήσθω εν παρόδω, ήταν Καππαδόκης, υπάρχει μια κάποια σύνδεση μεταξύ των κοινοτήτων Αξός, Λημνών, Τροχού… και περιοχών-νησιών  της Ελλάδος, αλλά «τούτους φαίνεται πως απώκισεν ο Αρχέλαος, στρατηγός  του Μιθριδάτη ότε εκυρίευσεν αυτάς»[4. Ν. Σ. Ρίζος Καππαδοκικά, ήτοι δοκίμιον ιστορικής περιγραφής της αρχαίας Καππαδοκίας και ιδία της επαρχίας Καισαρείας Ικονίου,  Κωνσταντινούπολη  1856]… Δηλαδή γεγονότα που έλαβαν χώρα αρκετούς αιώνες πριν και μάλιστα π. Χ. όταν ακριβώς άρχισε να αξιολογείται-  διαπιστώνεται θετικά η αξία της περιοχής από κάθε άποψη: στρατιωτική αλλά και οικονομική.

Φυσικά υπάρχει και μια δεύτερη κατηγορία απόψεων για τη δημιουργία της κοινότητας. Πρόκειται για ισχυρισμούς αρκετών πληροφορητών οι οποίοι χωρίς να γνωρίζουν το πότε και το πώς, με διαφόρους αυθαίρετους υπολογισμούς προσδιορίζουν το γενόμενο. Πολλές φορές μάλιστα και με εκφράσεις- λεξιλόγιο που θυμίζει έντονα διήγηση κάποιου μύθου: «Εκείνο που ξέρω είναι πως  το χωριό μας υπήρχε από τα παλιά χρόνια» ή «όπως με διηγιότανε η θεία μου, πριν από 150 χρόνια από σήμερα, δηλαδή όταν ήμουν εγώ  14-15 χρόνων αυτά ήταν 100 χρόνων και μιλούσε για το χωριό…»[5. Μαρτυρία Λουκίας Αργυροπούλου, ό.π.
«Εκείνο που ξέρω είναι ότι το χωριό μας υπήρχε από πολύ παλαιά. Όπως μου διηγούνταν η θεία μου, πριν 150 χρόνια από σήμερα, δηλαδή όταν ήμουν εγώ 14-15 χρόνων αυτή ήταν 100 χρόνων και μιλούσε για το χωριό, αλλά  ούτε αυτή άκουσε πότε, πώς και από ποιους κτίστηκε η Σεμέντρα. Αυτή μάλιστα, που είχε γνωρίσει  και τον παππού της, δηλαδή άλλα 100 χρόνια πίσω, έτσι βρήκε το χωριό με μικρές αλλαγές σε σπίτια που πάλιωσαν…. Άρα αναδρομικά μπορούμε να φτάσουμε 200 χρόνια πίσω μετά την ανταλλαγή χωρίς να βρούμε ίχνη δημιουργία του χωριού… Αν πάρουμε τα 100 χρόνια της θείας μου, 50 του πατέρα της και 50 του παππού της φτάνουμε στα 200 χρόνια».], ή «όταν ζούσε η νουνά μου και η θεία μου που ήταν τότε 100 χρόνων περίπου άκουσε πως…» ή «στα χρόνια που θυμάμαι ζούσε μια γυναίκα που τη λέγανε Αμασλί…».

Υπάρχει και μια τρίτη κατηγορία πληροφορητών οι οποίοι ισχυρίζονται πως το χωριό προϋπήρχε, από τα πολύ παλιά χρόνια, αλλά στο διάβα του χρόνου «μπολιάστηκε»[6. – Μαρτυρία Αναστασίας Μιστιλίδου ό.π.
«Η καταγωγή της δικής μας οικογενείας είναι από το Μιστί. Στο Σεμέντερε ήρθε από το Μιστί ο πατέρας του παππού μου. Ήρθε σα δούλος (εργάτης) και δούλευε σε κτήμα. Έμεινε και παντρεύτηκε…Επειδή είχε  καταγωγή από το Μιστί τον είπανε Μιστιλίδη. Στα χρόνια που θυμάμαι ζούσε μια γυναίκα που τη λέγανε Αμασλί και πέθανε στα 1900 περίπου σε μεγάλη ηλικία. Τη λέγανε έτσι γιατί καταγότανε από το Αμός».

Μαρτυρία Νικολάου Σαββίδη ό.π.
«Κάποτε λοιπόν ήρθαν στο χωριό μας πολλοί απομονωμένοι άνδρες και μπήκαν σπιτόγαμπροι στο χωριό μας και έμειναν ως Σεμεντερλήδες. Τέτοιος ήταν ένας θείος μου από το Ούλαγατς. Με αυτό τον τρόπο αυξήθηκαν κατά τι οι χριστιανοί στης Σεμέντρας».

Μαρτυρία Θεοπίστης Λιμνίδου ό.π.
«Ο παππούς του πεθερού μου ήρθε από το Γκιολτζούκ- Λήμνα στο Σεμέντερε. Ήρθε για να δουλέψει στο σπίτι κάποιου χριστιανού σαν τσιράκι. Το αφεντικό του τον αγάπησε  και του έδωσε για γυναίκα το κορίτσι του. Ήταν καλός και προκομμένος. Επειδή καταγότανε από το Γκιολτζούκ είπανε και τ’ όνομα του Γκιολτσούκογλου. Έτσι λεγόταν και ο άνδρας μου ως την ώρα που ήρθαμε στην Ελλάδα.] από άλλες παρακείμενες κοινότητες και κύρια από κάποιο χωριό με την ονομασία Αμός.[7. Μαρτυρία Παρασκευά Ιγνατόγλου, ό.π. σ. 48
«Η εκκλησία του ξεχωρίζει καθαρά, και τα σοκάκια φαίνονται μέσα στα ερειπωμένα σπίτια του. Πρόσφυγες από το Αμός ήρθαν στο Ανταβάλ. Ο παπά Αντώνης ήταν από εκεί. Ήξερε και έδειχνε μέσα στα χαλάσματα το δικό του σπίτι. Του το έδειξε η μάνα του όταν έφυγε από τη καταστροφή και ήρθανε πρόσφυγες στο δικό μας χωριό».] Ισχυρισμός που, κατά την δική μας άποψη, είναι αξιοπρόσεκτος και εν πολλοίς νομίζουμε άπτεται την πραγματικότητα.  Διότι, για παράδειγμα, οι εσωτερικές μετακινήσεις του πληθυσμού μάς είναι γνωστές και συνήθεις, οι λόγοι επίσης, αλλά και η καταστροφή της μεγάλης πολιτείας του Αμός,  μια κάποια εποχή, θρυλούμενη στις παραδόσεις –συλλογική μνήμη- πολλών κοινοτήτων. Ιδιαίτερα  μάλιστα αυτών του Ανταβάλ και της Τροχού αλλά και μερικών ακόμα καθαρά μουσουλμανικών.[8. Είναι περίεργο, ότι και οι κάτοικοι της κοινότητας Σαζάλτσας, καθαρά μουσουλμανικής, ομιλούν για τον αφανισμό και εγκατάλειψη ενός χωριού της περιοχής αλλά υπό την ονομασία Μερκαβά. Σύμφωνα με τους καταγραφείς μάλλον επρόκειτο περί γειτονικού χωριού με το Αμός.]

Λέγανε λοιπόν πως ήταν μια πολιτεία που είχε πάνω από τέσσερις χιλιάδες χριστιανικές ψυχές, κτισμένη πάνω στον κεντρικό δρόμο, πλούσια και δυναμική αλλά… πως αφανίστηκε από ληστές[9. Είναι γνωστή η δράση των  Κοζάνογλου και Κούρογλου, λήσταρχων της περιοχής,  για την οποία μιλάμε στο οικείο κεφάλαιο.]  με τους κατοίκους να διασπείρονται σε διάφορα παρακείμενα χωριά για προστασία.

Κάποιοι άλλοι κάνουν λόγο για καταστροφή προερχόμενη από φυσικά αίτια, σεισμούς, ενώ κάποιοι άλλοι αποδίδουν τον αφανισμό της σε περίεργες- δυσερμήνευτες αιτίες: «Λέγανε πως είχαν έρθει από το Αμός, λίγο πριν γεννηθεί η κόρη τους… Πάνω στο δρόμο περαστικό βρισκότανε, από ληστεία πολύ βασανιζότανε, όμως ένα ταζί, σκυλί, το Αμός χάλασε. Το ταζί, το λαγό μόνο του τον πιάνει και τον φέρνει στο σπίτι σου. Για ένα τέτοιο σκυλί πιαστήκανε οι Αμασλήδες αναμεταξύ τους. Για να μη σκοτωθούνε σκορπίσανε και πήγανε σ’ άλλα χωριά».[10. Μαρτυρία Κατερίνας Κελεκτσόγλου, ό.π.

Σημ: δυστυχώς παρόλες τις προσπάθειες κατέστη αδύνατον να βρούμε την ερμηνεία της λέξεως ταζί, αλλά και την εξήγηση που παρατίθεται από την πληροφορήτρια για τη διάλυση της κοινότητας.]

Επισημαίνουμε επίσης πως υπήρχε μια κοινή θα λέγαμε περιοχή υπό τη διακριτική ονομασία  Αμός Μπεντί[11. Μπεντ= δέσιμο νερού].

Κωνσταντίνος Μ. Νίγδελης

Συνεχίζεται

Αναλυτική λίστα προσφύγων από το Σεμέντερε Καππαδοκίας
στα Σήμαντρα Χαλκιδικής

sementere

__________________________


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Σεμέντερε - Σχολικά και Γλωσσικά
    Τα σχολικά δρώμενα ήταν επιεικώς απαράδεκτα. Άποψη που επιβεβαιώνεται και από τις σχετικές μαρτυρίες του Αρχείου της Προφορικής Παράδοσης του Κ.Μ.Σ. με κάποιες μάλιστα να κάνουν λόγο για την ανυπαρξία κάθε σχολείου.
  2. Σεμέντερε - Προφητείες, μάγια, παιχνίδια
    Αν και σύμφωνα με τους κανόνες του ορθοδόξου δόγματος θεωρείτο αμαρτία να ασχολείται κανείς με τούτες τις πρακτικές, εντούτοις, όχι μόνο άγνωστες ήταν, αλλά πάντοτε επίκαιρες και σε πολλές περιπτώσεις χρήσιμες… διότι «η πονηριά της γυναίκας ποτέ δεν σταματά
  3. Σεμέντερε - Εθιμικές Συνήθειες
    Μια από τις πλέον παράξενες εθιμικές συνήθειες ήταν αυτή του γιαγμούρ γκελινί, δηλαδή της νύφης της βροχής. Σύμφωνα λοιπόν με τα δρώμενα ντύνανε ένα πεντάρφανο κορίτσι...
  4. Σεμέντερε - Βότανα
    Αμύγδαλα … θρεπτικά, αλλά και σε διάφορες μορφές βοηθούν στο καθάρισμα του στήθους, δίνουν καλό ύπνο, ωφελούν στο συκώτι, στη σπλήνα, στο λαιμό, στον ανδρισμό.
  5. Σεμέντερε - τα του θανάτου
    Παρόλο που η επικράτηση του χριστιανισμού ήταν άμεση, από των πρώτων χρόνων και σε όλη την έκταση της Καππαδοκίας, είναι γνωστό πως η κυρίαρχη ιδεολογία του απορρόφησε και υιοθέτησε αρκετά δρώμενα των παλαιών παραδόσεων, διάφορες πρακτικές σε κάθε έκφανση της ζωής…
  6. Σεμέντερε - Γάμος
    Εξέχουσα θέση ανάμεσα στα πολυάριθμα έθιμα του χώρου κατέχουν αυτά που αφορούν τον γάμο, μιας και αναγνωρίζεται η ζωτική του σημασία όχι μονάχα ως θεμελίου της οικογένειας, της διαιώνισης του ανθρώπινου είδους αλλά και αυτής της κοινωνικής διάρθρωσης.
  7. Σεμέντερε - Κοινοτικά
    Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται μια σειρά από δράσεις και συνήθειες αιώνων της υπό έρευνα κοινότητας του Σεμέντερε, κοινές πολλές εξ αυτών με τις διπλανές κοινότητες του χώρου, για τη λαϊκή λατρεία, τα εορταστικά ήθη και έθιμα, τις δοξασίες αιώνων...
  8. Σεμέντερε - Κύκλος του Χρόνου
    Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται οι πληροφορίες που αντλήσαμε για τα ιδιαίτερα της κοινότητας, στον αέναο κύκλο του χρόνου: τη λαϊκή λατρεία, τις πρακτικές, τα ήθη και έθιμα, τις μικρές και μεγάλες γιορτές, τις δοξασίες, αλλά και τις πολλές αντιλήψεις για πολλά και διάφορα.
  9. Σεμέντερε - Λατρευτικά
    Δεν γνωρίζουμε εάν υπάρχει τάξη ή τάξεις αγίων. Εκείνο που ξέρουμε και μάλιστα καλά, είναι πως οι Καππαδόκες, χριστιανοί μα και μουσουλμάνοι σεμνύνονταν το όνομα του Αγίου Γεωργίου περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο.
  10. Σεμέντερε - Εκκλησιαστικά
    Η κοινότητα του Σεμέντερε, σύμφωνα με τα εκκλησιαστικά κατάστιχα, ανήκε στην Επισκοπή Μισθίων της Ιεράς Μητροπόλεως Ικονίου της οποίας ο προκαθήμενος έφερε τον τίτλο «Υπέρτιμος και Έξαρχος πάσης Λυκαονίας», με πρώτη μητροπολιτική έδρα το Ικόνιο και δεύτερη την πόλη της Νίγδης.
  11. Σεμέντερε - Πόσιμα ύδατα
    Πόσιμα ύδατα, βρύσες, πηγάδια, ρέματα, νερά… Στην ευρύτερη περιοχή της κοινότητας υπάρχουν μερικά αξιοπρόσεκτα ρέματα, μια πληθώρα άλλων μικρότερων κα
  12. Σεμέντερε - Κελέρια
    Πουθενά στην οικουμένη, όσο κι αν ψάξει κανείς, δεν υπάρχει σε τόσο μεγάλη έκταση εκμετάλλευση της γης για σκοπούς αλλότριους της γεωργίας, όσο στον χώρο της Καππαδοκίας. Ατέλειωτες υπόγειες πολιτείες, διαφορετικών ειδών ή καλύτερα διαφορετικής τεχνικής, φυσικές σπηλιές, λαξευτά κελέρια, υπόγειοι ή επίγειοι χώροι που χρησιμοποιήθηκαν από τους κατοίκους της στο διάβα του χρόνου για κάθε χρήση. Με την απάντηση στο γιατί ή καλύτερα σε τι οφείλεται τούτη η πρακτική να είναι απλή.
  13. Σεμέντερε - Τοπωνύμια
    Ά(β)ουρέν ή Άβορεν ή Αγορέν - Επρόκειτο περί κοινής τοποθεσίας στα νοτιοδυτικά χωριού σε απόσταση περίπου μισής ώρας προς το Ανταβάλ, με ιδιοκτησίες και των δυο κοινοτήτων και πολλά κελέρια. Χαρακτηριστικό στοιχείο της περιοχής ήταν το Αγορέν μπογαζί, δηλαδή ένας μακρύς ντερές (εσοχή) που έφτανε έως τον δημόσιο δρόμο
  14. Σεμέντερε - Πληθυσμιακά / Διοικητικά
    Οι ιστοριοδίφες του χώρου ένα από τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν είναι οι συγκεχυμένες και εν πολλοίς πληροφορίες που εμπεριέχουν υπερβολές, συχνά μάλιστα αντικρουόμενες μεταξύ τους… σε όλες τις εκφάνσεις της ερευνάς τους. Για το εκπαιδευτικό σύστημα, τις κυρίαρχες σχέσεις με τους «άλλους», την καθημερινότητα, την οικονομική κατάσταση…
  15. Σεμέντερε - Ρυμοτομία
    Σύμφωνα με τις υπάρχουσες μαρτυρίες μπορούμε να μιλάμε για μια τυπική κοινότητα του χώρου, εκεί και τότε, που ήταν χωρισμένη σε μαχαλάδες, με στενά σοκάκια το σύνολο των οποίων ήταν χωμάτινοι, χωρίς καμία επέμβαση από πλευράς της διοίκησης, με τον χώρο της τυπικής πλατείας και τους λοιπούς δρόμους που οδηγούσαν στις παράπλευρες κοινότητες.
  16. Σεμέντερε - Όνομα
    Προ κάθε συμπεράσματος θα θέλαμε να καταθέσουμε τη μόνη, ίσως, σαφέστατη και σε κάθε περίπτωση αξιόπιστης βιβλιογραφικής αναφοράς που έχει σχέση με την ιστορία της κοινότητας… Σύμφωνα λοιπόν με αυτήν το Σεμέντερε είναι ή κτίστηκε στην τοποθεσία που βρισκόταν κάποτε το χωριό Δάσμενδρον…
  17. Σεμέντερε - Η δημιουργία του χωριού
    Το πότε ακριβώς δημιουργήθηκε το χωριό μάς είναι άγνωστο, όπως επίσης και ο τρόπος. Απλά υπάρχουν μιας σειρά μαρτυριών που σίγουρα εμπεριέχουν υπερβολές, ανακρίβειες, μυθεύματα και σπέρματα αληθείας εμπλουτισμένα με προσωπικά συμπεράσματα. Και όλα φυσικά μέσα στα πλαίσια του εμείς και του εγώ, δηλαδή της δικής μας ράτσας και των δικών μου γνώσεων… δηλαδή στα πλαίσια μιας συγγνωστής υπερβολής.
  18. Σεμέντερε Καππαδοκίας
    Ανέκδοτη έκδοση ( Σεπτέμβριος 2015 ), με τίτλο "Σεμέντερε Καππαδοκίας" του Κώστα Νίγδελη. Το βιβλίο έχει περί τις διακόσιες σελίδες έρευνας του συγγραφέα και αποτελεί μοναδικό στο είδος του για τις πτυχές αυτές της περιοχής.