Σεμέντερε – Ιάματα

Ιάματα και θάματα,
Οτζάκ και γητείες…
μια γνωστή ιστορία του χώρου.

«Ευθύς επικίνδυνος ένεκα των συνεπειών του τριταίος πυρετός με  καταλαμβάνει βασανίσας με επί τριετίαν… Ο μόνος ιατρός Γιουσουφάκης,  έλκων το γένος εξ Ιταλίας- ίσως κρεοπώλης εν τη πατρίδι του- ουδέν έτερον εγίγνωσκεν ή διορίζειν τρεις δεκάδας βδελλών επί τριών μερών του στήθους μου και επί τριήμερον, αγνοώ ο αριθμός τρία ίσως ην το ιερόν σύμβολόν του και πιθανόν τούτου ένεκεν τριετίαν διήρκεσεν ο τριταίος πυρετός μου.…

Αι αγυρτείαι δυο επαγγελμάτων,  η του ιατρού των σωμάτων και η του ιατρού των ψυχών, εισίν αι επικινδυνώτεραι και ολεθριώτεραι. Η μεν καταστρέφει το σώμα και την ζωήν, η δε διαστρέφει το πνεύμα και εξαχρειώνει την ψυχήν… Η δε φθορά της ψυχής είνε χείρων ή η απώλεια της ζωής…

Όσον δια την ιατρικήν ενενήκοντα τοις εκατό εισί ιατροί εν τη ανθρωπότητι.  Ερωτήσατε, εξετάσατε, ίνα πεισθήτε.  Ουδεμία συνοικία, ουδεμία γωνιά γης υπάρχει, ένθα να μη παρουσιασθώσι  τουλάχιστον δυο ή τρεις ιατροί, αυθωρεί βλαστάνουσιν ως οι μύκητες. Πας Γιουρούκος ή Γιουρούκισσα, πας Αθίγγανος ή Αθιγγανίς, πας ανήρ και πάσα γυνή εκάστης ηλικίας,  μάλιστα δε της προβεβηκυίας, προβαίνουσιν ως εξοχότητες, ως  διπλωματούχοι και ως καθηγηταί των νοσοκομείων, με εν απεστηθισμένον  πανάκειόν των και ουδέν μέλει αυτοίς αν  Πλούτων πλουτεί με την πλουσίαν συγκομιδήν των δωρεάν αποστελλομένων παρ’ αυτών… Όσον δια τα προς ενέσεις χρησιμοποιούμενα φάρμακα των ιατρών των ψυχών, ούτε οι ουρανόθεν αποστελλόμενοι χημικοί εισίν ικανοί να τα αναλύσωσι…».[1. Σ. Φαρασόπουλοςό.π.,  σ. 91]

Πικρόχολος και ίσως υπερβολικός βεβαίως ο συντάκτης του ανωτέρω κειμένου αλλά…  με λόγια καρδιάς και βαθύ παράπονο για τα συμβαίνοντα στην ιδιαίτερή του πατρίδα. Γιατρός ο ίδιος, σπούδασε στην Αθήνα, προσέφερε τις γνώσεις του στην πατρίδα του όπου ήρθε αντιμέτωπος με μια σειρά παγιωμένες καταστάσεις, νοοτροπίες, αντιλήψεις, ξένες μεν προς την ιατρική και τους κανόνες της, αλλά πρέπουσες και απαραίτητες για τη σωτηρία του σώματος από τους κατοίκους εκεί και τότε.

Εμείς, λοιπόν, με τη σειρά μας, καταθέτουμε όσα ωραία, χρήσιμα, μα και παράξενα, βρήκαμε από το θησαυρό του Αρχείου Προφορικής Παράδοσης και σας τα μεταφέρουμε με την προτροπή, αφού τα μελετήσετε, να… τα εφαρμόσετε.

-Με περηφάνια περισσή οι κάτοικοι του Σεμέντερε λέγανε πως, «στον τόπο μας δεν είχαμε ούτε γιατρούς, ούτε φάρμακα, γιατί η Αγία ήταν γιατρός και προστάτιδα».

Γι αυτούς ο καλύτερος τρόπος θεραπείας  των ασθενών  ήταν να τους πάνε στον υπόγειο ναό της Αγίας Μακρίνα, να τους ξαπλώνουν μέσα στους τάφους των πέντε μαρτύρων και να κάνουν τάματα.[2. Μαρτυρία Βικτωρίας Μιστιλίδου, ό.π. «Εκείνη γιάτρευε όλους, ακόμα και τους τρελούς- δαιμονισμένους. Τους βάζαμε κι αυτούς μέσα στους τάφους και τους δέναμε με αλυσίδες».]

Η θεραπεία των… εγκοιμήσεων.

Γνωστότατη και από αρχαιοτάτων χρόνων θεραπευτική μέθοδος[3. Οι εγκοιμήσεις για θεραπευτικούς σκοπούς γίνονταν και στα αρχαία Ασκληπιεία…]… διαδεδομένη και προσφιλής στον υπό έρευνα χώρο γενικά αλλά και ιδιαίτερα στο Σεμέντερε και πάντοτε στον ιερό ναό της Αγίας Μακρίνας. Μέρα- νύχτα χριστιανοί αλλά και μουσουλμάνοι προσέτρεχαν στη χάρη της μένοντας για μεγάλα χρονικά διαστήματα, μέσα στο ναό, μέχρι να βρουν την ίασή τους.

Κουρμπαατζιλίκ 

Επρόκειτο περί μιας παιδικής ασθένεια τα συμπτώματα της οποίας ήταν «το μωρό να μένει πάντοτε ξαπλωμένο»[4. Κουρμπαατζίκ- βάτραχος]. Παρόλο που δεν έχουμε την ακριβή σύγχρονη ορολογία της, γνωρίζουμε όμως την αποτελεσματικότατη θεραπεία που εφαρμοζότανε εκεί και τότε η οποία έχει ως εξής: «Τότε πηγαίναμε στο Κίτσαγατς, το γκιολ- λίμνη και παίρναμε κάτι βατράχια που η κοιλιά τους ήταν κόκκινη. Παίρναμε λοιπόν επτά (7) βατράχια και βάζαμε από ένα βατράχι στα χέρια του μικρού, από ένα κάτω από τα πόδια, δυο στην  κοιλιά κι ένα στο κεφάλι. Ύστερα   το φασκιώναμε  και το αφήναμε έτσι κάμποσες ώρες.

Άμα το ξεφασκιώναμε  έπρεπε να έχουν ψοφήσει τα εξ (6) βατράχια και να έχει μείνει το ένα ζωντανό. Άμα γινότανε αυτό, τότε το μικρό θα γίνει καλά.

Αυτό το έκανα εγώ στο γιο μου. Ήταν μωρό  που έπαθε αυτό το κακό. Φέραμε τα βατράχια και που τα βάλαμε έγινε καλά».[5. Μαρτυρία των: Θεοπίστης Λιμίδου και Τριανταφυλλιάς Καρατζίδου, ό.π.]

 

Πάτημα… μια ανεξήγητη ασθένεια.

Παιδική ασθένεια  τα συμπτώματα της οποίας ήταν το μωρό να είναι πάντοτε «ζαρωμένο και να μην μεγαλώνει φυσιολογικά»[6. Πρόκειται μάλλον για την παιδική καχεξία για την οποία είχαν πολλά ονόματα… Το βάρεμα ή καχεξία ή ατροφία ή ζαμπουνλούκ ή κιρκ παστί ή τσαλοπατεμένα, το πατημένο… Επίσης ήταν μια ασθένεια της οποίας όχι μόνο δεν γνώριζαν τα ακριβή αίτια που την προκαλούσε, αλλά επιπλέον τις περισσότερες φορές οδηγούσε στο μοιραίο…].

Τα κύρια αίτια αυτής της ασθενείας ήταν:

  • α – Η επαφή της μητέρας, προτού σαραντίσει,   με κάποιους οι οποίοι προηγούμενα είχαν πάει σε κηδεία…
  • β – Αν περνούσε κηδεία έξω από το σπίτι της…

Και εδώ οι θεραπείες ήταν απλές και αποτελεσματικές.

Έτσι «για να κάνουν καλά το μωρό το πήγαιναν στον τάφο του πεθαμένου και παίρνανε σαράντα (40) πετραδάκια… Ύστερα ψάχνανε να βρούνε ένα κεφάλι από ψόφιο άλογο.

Στη συνέχεια επί τρεις συνεχόμενες Παρασκευές παίρνανε το μωρό και το πήγαιναν σε ένα σταυροδρόμι, το ξέντυναν και κρατούσαν πάνω από το κεφάλι του ένα κόσκινο που μέσα είχαν βάλει τα πετραδάκια και το κεφάλι του αλόγου…

Ύστερα φέρνανε και ρίχνανε νερό το οποίο είχαν πάρει από επτά (7) σπίτια που έπρεπε να έχουν μια γυναίκα που να τη λέγανε Σοφία… Θα έπρεπε να το πάρουν χωρίς να μιλήσουν καθόλου, αμίλητοι.  Άμα το κάνανε όλα αυτά τρεις φορές το μωρό θα γινόταν καλά…  Αυτό το κάναμε όλοι μας.

Το ίδιο κάναμε κι όταν ήταν πατημένο το μοσχάρι μας, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις  το περνάγαμε από τρεις βρύσες για να πλυθεί και να γίνει καλά».[7. Μαρτυρία ό.π.]

Εναλλακτικές θεραπείες… της ασθένειας.

Πίστευαν πως ήταν το αποτέλεσμα μιας «κακής συνάντησης» και ως εκ τούτου συνιστούσαν και την ανάλογη θεραπεία, δηλαδή τον ιερέα και τις ευχές του.

α

«… “Α σου ασεράντωτης τη θύρα λείψανο δεν πρέπει να περάσ’.” …Εάν όμως ξαφνικά  ήταν ανάγκη να περάση ή εάν θα περνούσε  τζεναζέ= κηδεία, η λεχώνα ήταν υποχρεωμένη να πάρη το παιδί στην αγκαλιά της και να σταθή όρθια σε στάση προσοχής… Αν δεν πρόφταινε τότε το μωρό πάθαινε γηρπαντή- σαρανταπατημένο…κιτρίνιζε, γίνονταν καχεκτικό και τέλος πέθαινε κιόλας….». [8. Σεραφείμ Ρίζος, ό.π., σ. 266]

β

Σύμφωνα επίσης με μια εξ αυτών για να θεραπευτεί «…το πάσχον βρέφος λαμβάνουσιν ύδωρ ενέχον επτά αγιασμούς και πλύνουσι λίαν πρωί επί επτά ημέρας επί του τάφου του θανόντος…».[9. Κωνσταντίνος Νίγδελης, Καππαδοκία ιάματα και θάματα, Θεσσαλονίκη, Εκπαιδευτικό και Πολιτιστικό ίδρυμα της Ιεράς Μητροπόλεως Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως, 2011, σ. 79]

Σε ορισμένες κοινότητες ως βασική προϋπόθεση για να επιτύχει η θεραπεία θα έπρεπε ο τάφος να είναι πρόσφατος. Αν πάλι δεν υπήρχε,  τότε «πιάνισκαμ’ ένα ορφανό κορίτς» το οποίο μάζευε από επτά σπίτια νερό χωρίς να μιλήσει καθόλου και με το νερό αυτό λούζανε το άρρωστο παιδί τρεις φορές πάνω στο μνήμα κάποιου οικείου.

γ

Σε μερικές κοινότητες ήταν πιο προχωρημένοι και όχι με τόσο αποτρόπαιες μεθόδους. Σε αυτές λοιπόν απλά λούζανε μια φορά τα άρρωστα παιδιά στον αυλόγυρο της εκκλησιάς, χύνανε μετά το περισσευούμενο νερό στα λουλούδια και σπάνανε το δοχείο.

 

Αιμορραγία  λεχώνας και… η Πάπια.

Βεβαίως παράξενο, ίσως υπερβολικό, ενδεχόμενα αποτρόπαιο, αλλά σε κάθε περίπτωση αποτελεσματικό. Ο λόγος περί πάπιας, λοιπόν, που εκεί και τότε  θεωρείτο ως ένα πολύ καλό γιατρικό μέσο για τις λεχώνες που είχαν αιμορραγία. Ιδού η μέθοδος: «Άμα μια λεχώνα έχει αιμορραγία και δεν μπορεί να συνέλθει παίρναμε δυο πάπιες και τις βάζαμε σε μια λεκάνη με νερό κοντά στην λεχώνα. Οι πάπιες μέσα στο νερό άρχιζαν να φωνάζουν και τρομάζανε την λεχώνα. Καμιά φορά βάζανε  την πάπια να τσιμπήσει  τη μούρη της για την κάνει να συνέλθει».[10. Μαρτυρία Χαρίκλειας Μιστιλίδου και Πολυξένης Καρετζίδου, ό.π. ]

 

Αιμορραγία λεχώνας και… ο πυροβολισμός.

Επρόκειτο περί εναλλακτικής θεραπείας για την προαναφερομένη κατάσταση. Σύμφωνα, λοιπόν, με την ενδεδειγμένη και αποτελεσματικότατη μέθοδο, όταν είχαν τέτοιο περιστατικό «φέρνανε έναν Τούρκο με πράσινο σαρίκι και τον έβαζαν να τουφεκίσει μέσα στο δωμάτιο. Με μια τουφεκιά τρόμαζε  πάλι η άρρωστη και συνερχότανε.  Η Πολυξένη τρεις ώρες είχε χάσει τις αισθήσεις της από την αιμορραγία. Κάναμε όλα αυτά και έγινε καλά».[11. Ό.π. Σημ: Γιατί άραγε πράσινο και όχι κόκκινο;]

 

Λύσσα, μια ασθένεια με πολλές θεραπείες.

Εκείνο που μάς κάνει εντύπωση, στις έρευνες για τις κοινότητες της Καππαδοκίας, είναι πως πάντοτε βρίσκουμε στο κεφάλαιο περί της λαϊκής ιατρικής το θέμα της λύσσας. Προφανώς επρόκειτο περί μιας υπαρκτής κατάστασης.

Παραθέτουμε λοιπόν τις αντίστοιχες θεραπείες που βρήκαμε για την κοινότητα του Σεμέντερε, με την επισήμανση πως είχαν μέσα τους και το στοιχείο της μαγείας.

α

«Εμείς είχαμε έναν δικό μας τρόπο για να γιατρέψουμε ανθρώπους που τύχαινε να τους δαγκώσει λυσσασμένο σκυλί.

Ο δαγκωμένος, λοιπόν, από ένα τέτοιο λυσσασμένο σκυλί επί σαράντα (40) μέρες δεν έπρεπε να πηδήσει πάνω από τρεχούμενο νερό… ούτε να πέσει επάνω του έστω και μια στάλα βροχής, γιατί αμέσως θα λύσσαζε και θα πέθαινε ουρλιάζοντας φοβερά. Προπάντων όμως δεν έπρεπε να κοιμηθεί επί σαράντα (40) νύχτες, αλλά μόνο την ημέρα έπρεπε και κείνο λιγάκι. Αν κοιμότανε τη νύχτα, αλίμονό του. Θα πέθαινε αμέσως.

Για να τον κρατούν λοιπόν ξύπνιο όλη τη νύκτα, οι συγγενείς και οι φίλοι του δαγκωμένου, μαζεύονταν τριγύρω του από το σούρουπο έως τα ξημερώματα και επί σαράντα μέρες το γλεντούσαν. Βάζανε στη μέση τον δαγκωμένο και όλη τη νύκτα τριγύριζαν  μέσα στο χωριό παίζοντας ντέφια, χορεύοντας και τραγουδώντας… μέχρι τα ξημερώματα. Όταν τον έβλεπαν να νυστάζει του δίνανε μπάτσους για να τον κρατάνε ξύπνιο. Ο δαγκωμένος ξενυχτούσε σαράντα μέρες και πάντοτε γινότανε καλά».[12. Μαρτυρία Λουκίας Αργυροπούλου, ό.π.]

β

gοudoυς dουγιουνού- λυσσασμένος γάμος.

«Όταν κανέναν τον δαγκάσει λυσσασμένο σκυλί, οι δικοί του τον πηγαίνουν πρώτα στο Χασάκιοϊ- Αξό, όπου μια γυναίκα, ειδική γι αυτή την περίπτωση, τον παρπουλαdΙς. Δηλαδή διάβαζε ξόρκια, μασώντας ξερά σταφύλια (σταφίδες;), που έπειτα, έτσι μασημένα, του τα έδινε να τα φάει.

Του έδινε ακόμα να φάει παμπούλι.

Το παμπούλι αυτό είναι ένα κόκκινο σκουλήκι με φτερά, που ζει μέσα στη σίκαλη, στα χωράφια. Κόβουν το κεφάλι του που έχει δηλητήριο και δίδουν στο δαγκωμένο να φάει το υπόλοιπο σκουλήκι.

Έπειτα γυρίζουν τον άρρωστο στο χωριό του. Για σαράντα μέρες δεν πρέπει ούτε στον μύλο να πάει, ούτε νερό τρεχάμενο να περάσει… και ακόμα σε αυτές τις μέρες οι δικοί του έπρεπε να τον κρατήσουν ξύπνιο τρεις ολόκληρες νύκτες: την 7η, την 17η και την 40η.

Για να γίνει αυτό,  μάζευαν γύρω από τον ασθενή  συγγενείς και φίλους, που για να τον κρατήσουν ξύπνιο, έστηναν τρικούβερτο γλέντι. Τα μεσάνυχτα για να ξεφύγουν από την υπνηλία έπαιρναν ντέφια και άρχιζαν να τριγυρνάν τραγουδώντας και φωνάζοντας στο χωριό, χτυπώντας πόρτες των κοιμισμένων…

Εκείνοι φυσικά δεν ξαφνιάζονταν γιατί ξέρανε τι ήταν και λέγανε “έχουνε απόψε gοudoυς dουγιουνού- λυσσασμένο γάμο”. Και αυτό γινότανε ως θεραπεία τρεις φορές».[13. Ό.π.]

γ

Μια διδακτική ιστορία

Φαίνεται πως «ο λυσσασμένος γάμος» ήταν απαραίτητο στοιχείο της θεραπείας του ασθενούς. Γιατί στο Σεμέντερε λέγανε την παρακάτω ιστορία, για ένα φτωχό αντρόγυνο:

«Ένα σκυλί λυσσασμένο δάγκωσε έναν άντρα και μια γυναίκα, Έκαναν οι δυο τους τη σχετική, προκαταρτική θεραπεία στο Χασάκιοϊ, μα έπειτα, όταν ήρθε η νύκτα που έπρεπε να μείνουν άγρυπνοι, της 7ης   μέρας, είπαν αναμεταξύ τους:

-Φτωχοί άνθρωποι είμαστε, για ποιον λόγο να μαζεύουμε κόσμο και να κάνουμε έξοδα; Διάβασε εσύ το βιβλίο σου κι εγώ θα μπαλώσω, θα περάσει η νύκτα.

Μα δεν την πέρασαν. Προς τα ξημερώματα τους πήρε ο ύπνος και το πρωί τους βρήκαν πεθαμένους».[14. Μαρτυρία των: Λουκίας Αργυροπούλου, Χαρίκλειας Μιστιλίδου, Πολυξένης Καρετζίδου]

 

Αμμόλουτρα

Μια ιδιαίτερη θεραπευτική μέθοδος για πολλές τις ασθένειες την οποία συναντάμε και στην κοινότητα της Μαλακοπής[15. Γεώργιος Μαυροχαλυβίδης, Η Αξός της Καππαδοκίας, Αθήνα, Κ.Μ.Σ.   1990, σ. 305 «Την ίδια ημέρα γινότανε αθρόα μετάβαση προσκυνητών στη Μαλακοπή όπου υπήρχαν πολλές εκκλησιές…κι όπου σε μικρή απόσταση ανατολικά απλωνότανε σ’ αρκετή έκταση παχύ στρώμα αμμουδιάς.

Σ’ αυτήν άνοιγαν γούβες σαν άβαθα μνήματα και χωνόντουσαν γυμνοί. Έτσι, κάτω από τον τύπο του θρησκευτικού εθίμου, ο κοσμάκης έκανε ένα γενναίο αμμόλουτρο που για πολλούς λόγους δεν ήταν άμοιρο απαλλαγής από τους ρευματισμούς

Δηλαδή μια διαδικασία μέσα από την οποία ή δια της οποίας επεδίωκαν την ίασή τους αλλά… Αλλά και μέσα, ίσως, από αρχέγονες μνήμες  και πρακτικές, τύπους χαμένους, γινότανε ο καθαρμός σώματος και ψυχής με την αποβολή του παλαιού- γυμνοί, το θάψιμο στα άβαθα μνήματα και την εκ νέου (ξανα)γέννηση του απαλλαγμένου από τις αμαρτίες  και τα βάρη του παρελθόντος…». βλ. Κων/νου Νίγδελη Ιάματα και Θάματα ό.π.]  εκεί και τότε.

«Ανήμερα του Σωτήρος,  και μετά το διάβασμα  των σταφυλιών από τον παπά στην εκκλησιά του Αγίου Γεωργίου,  πολλοί συγχωριανοί που ήταν πιασμένοι  πήγαιναν σε μια περιοχή  κοντά στον Άγιο Κωνσταντίνο του Ανταβάλ. Εκεί υπήρχε ένα ρέμα που είχε μαύρη άμμο. Άνοιγαν γούβες βαθιές, βγάζανε τα παντελόνια και με τα σώβρακα  μπαίναμε μέσα στην άμμο. Αυτό κρατούσε για λίγο αλλά τους έκανε  καλό».[16. Μαρτυρία Ιωσήφ Αποστολίδη ό.π.]

Οτζάκ (χ),
οι ξεχωριστοί θεραπευτές.

Δηλαδή αν… αν παρ’ ελπίδα δεν κατάφερναν τίποτε οι γιατροί, πρακτικοί και μη, τότε υπήρχαν αυτοί  που ξέρανε. Αυτοί που κατείχαν τα απόκρυφα θεραπευτικά μυστικά τα οποία θα μεταβίβαζαν στους ευλογημένους, από στόμα σε στόμα και μόνο όταν ερχότανε η ώρα. Όπως τα πήραν οι ίδιοι.[17. Θανάσης Κωστάκης, Το Μιστί της Καππαδοκίας, Αθήνα, Ακαδημία Αθηνών, 1977,  σ. 328,  «Παραδίδωσι δε και δείκνυσι πατήρ τω υιώ και ούτως η δύναμις φυλάσσεται ως ουδείς άλλος οίδε των πολιτών. Ουχ όσιον δε τους επισταμένους τα φάρμακα μισθού τοις κάμνουσι βοηθείν, αλλά προίκα»]

Με μια διαδικασία απλή, μυστική, κάτι το ιερό, ανάμεσα στον πατέρα που παρέδιδε στο γιο ή τη μάνα προς την κόρη… Για να συνεχίσουν  το θεάρεστο έργο της γιατρειάς.

Διότι σε κάθε διαφορετική περίπτωση οι γνώσεις χάνονταν. Με τους ευλογημένους, στις περισσότερες των περιπτώσεων, να είναι  τα παιδιά ή και μέλη της οικογένειας[18. Ό.π., σ. 328, «Υπήρχαν ακόμη και τα οντζάχια στα γύρω χωριά. Ήταν οικογένειες που από μάνα  σε κόρη συνήθως ή από πατέρα σε γιο, σπανιότερα κληρονομούσαν την ικανότητα να γιατρεύουν λογής αρρώστιες. Όταν ο προικισμένος με τη χάρη αυτή ένιωθε το τέλος του να πλησιάζει, καλούσε το γιο του ή την κόρη του να τους μεταδώσει το χάρισμα. Να σι ντώκου ντου χέρι μ’ έλεγε φωνάζοντας, να κάμεις καλά τον κόσμο… Και ο κληρονόμος του οντζακιού έπιανε το χέρι του ετοιμοθάνατου, το φιλούσε και έπαιρνε έτσι τη διαδοχή στην ικανότητα να γιατρεύει…». Σχ. και  Γ. Μαυροχαλυβίδης, ό.π., σ. 135, Κ. ΝίγδεληςΤα Φλογητά της Καππαδοκίας, ό.π. σ. 127]… και πάντοτε άτομα περιβαλλόμενα με κύρος και δέος.

«Τα ξόρκια και το ξεμάτιασμα δεν είναι δουλειά του καθενός. Όχι… Είναι προνόμιο ορισμένων ανθρώπων, που το προνόμιο αυτό το κληροδοτούν στα παιδιά τους.  Λέγαμε, για παράδειγμα, πως η Κατίνα “έδωκε το χέρι” στην κόρη της τη Σουλτάνα. Τίποτε άλλο.

Αυτοί που έχουν το “χέρι”… έχουν τη δύναμη μιας  μαγικής πράξης. Υπάρχουν οικογένειες  οτζάκ, ειδικές  για κάθε περίπτωση. Στο Σεμέντερε η οικογένεια Καϊτάνογλου ήταν οτζάκ στο να κρατάει το κεφάλι του παπά στο μύλο, σε περίπτωση ανομβρίας[19. Σημ: υπάρχει μια ολάκερη διαδικασία που περιγράφεται στο οικείο κεφάλαιο.]. Είχε την υποχρέωση να κόψει το κεφάλι του παπά μέσα από τον τάφο του… και μάλιστα σε γνώση και προτροπή ολάκερου του χωριού. Αν κάποιος άλλος έκανε αυτή την τελετουργική πράξη, δεν μπορούσε να έχει αποτέλεσμα.

 

Γητεία,
μια ιδιαίτερη θεραπευτική μέθοδος

Και μια μικρή αναφορά σε μια γνωστότατη και τα μάλα θεραπευτική μέθοδο, για όλες τις ασθένειες, γνωστής ως «γητεία- μπουϊού[20. Μαγεία]».

Μεθόδου στην οποία προσέφευγαν σχεδόν οι πάντες μιας και ο άνθρωπος, τουλάχιστον εκεί και τότε,  αγνοώντας τους φυσικούς νόμους και φυσικά μη μπορώντας να εξηγήσει τα φαινόμενα, απέδιδε τις αρρώστιές του σε διάφορες δυνάμεις  και σε επήρειες άσχετες με τα αίτια που τις δημιουργούσαν.

Εξάλλου ήτανε γνωστό σε όλους: οι αρρώστιες ήταν αποτέλεσμα της επιβολής των κακών δαιμόνων, ενδεχόμενης αμαρτίας της οικογένειας ή του ιδίου του ασθενούς ή δίκαιης τιμωρίας του.

Συνεπώς για την αποτροπή του κακού- θεραπεία της ασθένειας έπρεπε να ειπωθούν τα «λόγια» που μόνο οι γητευτές ξέρανε[21. Κρέμασμά της «στα όρη, στα βουνά, στα άγρια δέντρα…»], να ζητηθεί η βοήθεια των καλών δυνάμεων από αυτούς που κατείχαν το χάρισμα, ή το έλεος μόνο από αυτούς που μπορούσαν και επικοινωνούσαν με αυτές τις δυνάμεις.

Φυσικά είναι αδύνατον να καταγραφούν οι διάφορες γητείες του χώρου, εξάλλου αποτελούσαν επτασφράγιστο μυστικό μεταφερόμενο στο διάβα του χρόνου από στόμα σε στόμα, από συγγενή σε συγγενή. Απλά να τονίσουμε πως πρόκειται για τη θεραπευτική μαγεία, η οποία παρόλο που εκδιώχθηκε, παρέμενε σταθερή και πάντοτε νικηφόρα, μιας και στο τέλος  η επίσημη θρησκεία αναγκάσθηκε να την παραδεχτεί και να τη ντύσει με ένδυμα χριστιανικό.

Παρόλα αυτά έχουμε πολλές φορές αναφερθεί μαζί με τις «ορθόδοξες» θεραπείες και σε παράλληλες των γητειών, με το «καρφί», το «αμίλητο νερό», το «κλέψιμο του νερού από τις δώδεκα βρύσες», το «μαχαίρι», τη «σήτα», το «τίμιο ξύλο», τη «σκούπα», το «πέρασμα σαράντα φορές ενός τσοφλιού αυγού»…

Διότι  «κάθε τι που ανήκει στον άνθρωπο, είναι και μέρος από τον ίδιο».

Και κάτι τελευταίο.

Οι γητευτές-θεραπευτές ήταν από τα πλέον σεβάσμια άτομα της τοπικής κοινωνίας και προσέφεραν πάντοτε τις «υπηρεσίες» τους αφιλοκερδώς.

Για την κοινότητα του Σεμέντερε επισημαίνουμε τα παρακάτω:

  • -Αυτός που κατείχε το χάρισμα της γητείας λεγότανε Γαρελέμ- Χαράλαμπος… με το προσωνύμιο Καρερέμ Ταγί, δηλαδή θείος Χαράλαμπος. Γνωστός σε όλα τα χωριά και με ασθενείς χριστιανούς και μουσουλμάνους.
  • -Ήταν ειδικός και θεράπευε τον πυρετό (;).
  • -Καθένας που έπασχε από πυρετό πήγαινε στον Καρερέμ Ταγί ο οποίος τον ξάπλωνε, τοποθετούσε ένα θρησκευτικό βιβλίο πάνω στο κεφάλι του, διάβαζε και έλεγε κάτι το ακατάληπτο και μετά έδενε κόμπους σε ένα μαντήλι του αρρώστου.

Γνωστός, επίσης, γητευτής, χωρίς να βρίσκεται σε ανταγωνισμό με τον Καρερέμ ταγί, ήταν και κάποιος Τούρκος από τον Πόρο… Ικανότατος «που πάντοτε έπαιρνε τον ασθενή, τον ξάπλωνε, του έκελινε τα μάτια με ένα μαντήλι και έλεγε σιγανά κάποια λόγια που κανείς δεν τα καταλάβαινε…. Μετά φυσούσε στο πρόσωπο του αρρώστου. Έτσι με αυτά γινόσουν καλά».[22. Μαρτυρία Χαρίκλειας Μιστιλίδου, ό.π.]

Κωνσταντίνος Ν. Νίγδελης
Συνεχίζεται