Σεμέντερε Καππαδοκίας

sementere

Σκοπός της παρούσης μελέτης είναι η ανάδειξη της κοινότητας του Σεμέντερε, μιας από τις πολλές του χώρου, με βασικά μας εργαλεία τις υπάρχουσες μαρτυρίες του Αρχείου Προφορικής Παράδοσης του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών[1], αλλά και τις διάσπαρτες βιβλιογραφικές αναφορές κυρίως των πρώτων ιστοριοδιφών[2].

Είναι αλήθεια πως οι καταγραφές, αν και έγιναν με επιστημονικό τρόπο και αρίστους στους συνεργάτες του Κέντρου, εμπεριέχουν από μόνες τους αρκετούς κινδύνους για την αποκάλυψη της αλήθειας, την αντικειμενικότητα και την ορθότητα των όποιων συμπερασμάτων.

ΣυμενδίραΟι λόγοι θα λέγαμε αρκετοί:

Για παράδειγμα η λεγόμενη συγγνωστή υπερβολή της προβολής του εμείς, απέναντι στους άλλους, με ότι μπορεί να σημαίνει αυτό… Ο χρόνος των καταγραφών που ήταν σε κοντινό χρονικό διάστηκα με τα γεγονότα, άρα μη απαλλαγμένων από την εμφιλοχωρούσα συναισθηματική φόρτιση, η αξιοπιστία των πληροφορητών επίσης που είναι και ο σοβαρότερος λόγος μιας και καταθέτουν τις προσωπικές τους απόψεις- μνήμες, θύμησες, έστω και με βάση ένα συγκεκριμένο πλάνο, αλλά σε κάθε περίπτωση προσωπικές που μπορεί να περιέχουν πόνο, μίσος, αγάπη, γλυκύτητα με τις θύμησες. Γι αυτό και οι ίδιοι οι καταγραφείς είχαν την πρόνοια να δημιουργήσουν – καταγράψουν και κάποιο ψυχολογικό προφίλ, για όλους αυτούς, με στοιχεία του τύπου ευχάριστος, καλός, θυμάται, αναξιόπιστος, αυτάρεσκος, υπερβολικός κ.α.

Παρόλα αυτά πιστεύουμε πως έγινε καταπληκτική δουλειά με θυσίες ανείπωτες από ανθρώπους που αγάπησαν αυτό το αντικείμενο δουλειάς. Και το πλέον σημαντικό: με βάση το σχετικό πλάνο μπορεί ο μελετητής, έστω και με σχετική δυσκολία, να επαληθεύσει, άρα και να δεχτεί ή να αποκλείσει στοιχεία τα οποία δεν διασταυρώνονται. Εξάλλου, ειρήσθω εν παρόδω, το σύνολο των πληροφορητών για την υπό έρευνα κοινότητα υπερβαίνει τους τριάκοντα, δηλαδή πρόκειται για ικανό αριθμό ανθρώπων, διαφόρων μάλιστα ηλικιών, που έδωσαν απαντήσεις- πληροφορίες για συγκεκριμένα θέματα. Αν μάλιστα ο ερευνητής λάβει υπόψη του και τα γραπτά βοηθήματα των βιβλιογραφικών αναφορών, τότε πιστεύουμε πως το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι καλό.

Πάντως και σε κάθε περίπτωση η προσπάθεια μας βλέπει το φως της δημοσιότητας και επαφίεται στον καλοπροαίρετο αναγνώστη η αποδοχή ή μη αυτής.

Τοπογεωγραφικά

Η Σεμέντρα, Σήμαντρα, τουρκικά Ovacik, βρίσκεται 92 χλμ Ν.Δ. της Καισάρειας και 16 χλμ ΒΑ της Νίγδης στη νότια παρυφή του Μπουdάκ Οβά.[3]

Πιο συγκεκριμένα, είναι κτισμένη πλησίον της κεντρικής αρτηρίας, δημόσιο δρόμο, που ενώνει το βόρειο τμήμα της Καππαδοκίας με το νότιο, δηλαδή Νεάπολη, Ανακού, Μαλακοπή, Λιμνά, Νίγδη, Πόρο, Ερεγλί, και της σιδηροδρομικής γραμμής για το Ικόνιο ή για το λιμάνι της Μερσίνας… πάνω σε ένα τεράστιο ισάδι[4], τον μεγάλο κάμπο του Γενιτζέ.

Επρόκειτο περί μιας μεικτής κοινότητας στην οποία υπερτερούσε το χριστιανικό στοιχείο… μια νησίδα ελληνοχριστιανικού πολιτισμού στην απεραντοσύνη της οθωμανικής επικρατείας… με πλούσια παράδοση εκατοντάδων ετών.

Κωνσταντίνος Μ. Νίγδελης
Συνεχίζεται

____________________

[1]
Α-Αρχείο Προφορικής Παράδοσης, Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, φάκελος Σεμέντερε, μαρτυρίες των: Αλεξιάδη Βασιλείου, Αποστολίδη Ιωσήφ, Αργυρόπουλου Παπαευθύμη, Αργυροπούλου Λουκία, Βαμβακίδη Νικολάου, Βαφείδου Ευδοξίας, Γαβριηλίδη Αναστασίου, Γαϊτανίδη Αναστασίου (Καλαντάρ), Γιαντσακλόγλου Γεώργιου, Εδεάρογλου Αναστάσιου, Κασαπίδη Γιάννη, Ηλιάδη Διονυσίου, Καπασίδη Λουκά, Καρασάββα- Καρατζίδου Πολυξένη, Ηλιάδη Νικολάου, Καρατζίδη Ιωακείμ, Καρατζίδου Τριανταφυλλιάς, Κελεκτσόγλου Κατερίνας, Κελεκτσόγλου Χρήστου, Κολτσουκλόγλου- Λιμνίδου Θεοπίστης, Κουτουκτσή Αντωνίου, Μιστιλίδη Αναστασίου, Μισαηλίδη Νεόφυτου, Μιστιλίδου Χαρίκλειας, Μισαηλίδου Βικτώριας, Οροϊλίδη Αποστόλου, Οροϊλίδη Γιάννη, Ποντζίκογλου Κατίνας, Οροϊλίδη Ορέστη, Σαββίδη Νικολάου, Σαμουηλίδη Ευγένιου, Παυλίδη Πρόδρομου, Χατζηνικολάου Σοφίας, Τσαρκατζόγλου, Καϊτάνογλου Δέσποινας
Β- Αρχείο Προφορικής Παράδοσης, Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, φάκελος Ανταβάλ, μαρτυρία Παρασκευά Ιγνατόγλου
Γ – Αρχείο Προφορικής Παράδοσης, Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, φάκελος Γκιολτζούκ, μαρτυρίες των: Μιχαήλ Τεκέ Σάββα, Δημητρίου Αλεξιάδη, Αναστασίας Προδρόμου…
[2]
Δήμητρα Αδάμ, Δημήτρης Παπαλεξίου, Σήμαντρα, Αναμνήσεις από τις χαμένες πατρίδες, Ν.Ε.Λ.Ε. Χαλκιδικής, 1993, Κωνσταντίνος Νίγδελης, Τα Λήμνα -Γκιολτσούκ της Καππαδοκίας, Ιερά Μητρόπολη Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως- ΔΚΕΚΠΠ Συκεών Θεσσαλονίκη 2012, Ν. Σ. Ρίζος Καππαδοκικά, ήτοι δοκίμιον ιστορικής περιγραφής της αρχαίας Καππαδοκίας και ιδία της επαρχίας Καισαρείας Ικονίου, Κωνσταντινούπολη 1856, Αναγνωστοπούλου Σια, Μικρά Ασία, 19ος αιώνας –1919. Οι ελληνορθόδοξες κοινότητες, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα 1998, Σπύρος Βρυώνης, Η παρακμή του Μεσαιωνικού Ελληνισμού στη Μικρά Ασία και η Διαδικασία Εξισλαμισμού, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα, 1996, Συμεών Φαρασόπουλος, τα Σύλλατα, μελέτη του νομού Ικονίου υπό Γεωγραφικήν Φιλολογικήν και Εθνολογικήν έποψιν. Εν Αθήναις 1895, Αρχέλαος Σαραντίδης, Η Σινασός, ήτοι θέσις ιστορία, και διανοητική κατάστασις, ήθη, έθιμα και γλώσσα της εν Καππαδοκία κωμοπόλεως Σινασού, και σύντομος περιγραφή των εν ταις επαρχίαις Καισαρείας και Ικονίου Ελληνικών κοινοτήτων, εν Αθήναις 1899, Μ. Μαραβελλάκης- Α. Βακαλόπουλος, Οι προσφυγικές εγκαταστάσεις στην περιοχή τα Θεσσαλονίκης, εκδ. Βάνιας, Θεσσαλονίκη 1990, Μαρία Ασβέστη, Επαγγελματικές ασχολίες των Ελλήνων της Καππαδοκίας, Επικαιρότητα, Αθήνα 1980, Κυρίλλου Οικουμενικού Πατριάρχου, Ιστορική περιγραφή του εν Βιέννη   προεκδοθέντος χωρογραφικού πίνακος της Μεγάλης Αρχισατραπείας Ικονίου, 1815, Χατζηκυριακίδης Κυριάκος, Μεταλλείο Ταύρου-Μπουγά Μαντέν 1826-1924, Κωνσταντίνος Νίγδελης, Καππαδοκία… περί δικαίου το ανάγνωσμα, έκδοση Εκπαιδευτικού και Πολιτιστικού Ιδρύματος της Ιεράς Μητροπόλεως Νεαπολέως και Σταυρουπόλεως, 2011 σ. 132
[3]
Η έξοδος, Κ.Μ.Σ. Αθήνα 2004, σ. 238
[4]
Μαρτυρία Νικολάου Σαββίδη, ό.π. «Ανηφόρα κατηφόρα δεν είχαμε. Σε ίσιο μέρος, κάμπος ήτανε. Η ματιά σου έφτανε σε απόσταση τεσσάρων ωρών και έβλεπες συνέχεια κάμπο».

 


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Σεμέντερε - Σχολικά και Γλωσσικά
    Τα σχολικά δρώμενα ήταν επιεικώς απαράδεκτα. Άποψη που επιβεβαιώνεται και από τις σχετικές μαρτυρίες του Αρχείου της Προφορικής Παράδοσης του Κ.Μ.Σ. με κάποιες μάλιστα να κάνουν λόγο για την ανυπαρξία κάθε σχολείου.
  2. Σεμέντερε - Προφητείες, μάγια, παιχνίδια
    Αν και σύμφωνα με τους κανόνες του ορθοδόξου δόγματος θεωρείτο αμαρτία να ασχολείται κανείς με τούτες τις πρακτικές, εντούτοις, όχι μόνο άγνωστες ήταν, αλλά πάντοτε επίκαιρες και σε πολλές περιπτώσεις χρήσιμες… διότι «η πονηριά της γυναίκας ποτέ δεν σταματά
  3. Σεμέντερε - Εθιμικές Συνήθειες
    Μια από τις πλέον παράξενες εθιμικές συνήθειες ήταν αυτή του γιαγμούρ γκελινί, δηλαδή της νύφης της βροχής. Σύμφωνα λοιπόν με τα δρώμενα ντύνανε ένα πεντάρφανο κορίτσι...
  4. Σεμέντερε - Βότανα
    Αμύγδαλα … θρεπτικά, αλλά και σε διάφορες μορφές βοηθούν στο καθάρισμα του στήθους, δίνουν καλό ύπνο, ωφελούν στο συκώτι, στη σπλήνα, στο λαιμό, στον ανδρισμό.
  5. Σεμέντερε - τα του θανάτου
    Παρόλο που η επικράτηση του χριστιανισμού ήταν άμεση, από των πρώτων χρόνων και σε όλη την έκταση της Καππαδοκίας, είναι γνωστό πως η κυρίαρχη ιδεολογία του απορρόφησε και υιοθέτησε αρκετά δρώμενα των παλαιών παραδόσεων, διάφορες πρακτικές σε κάθε έκφανση της ζωής…
  6. Σεμέντερε - Γάμος
    Εξέχουσα θέση ανάμεσα στα πολυάριθμα έθιμα του χώρου κατέχουν αυτά που αφορούν τον γάμο, μιας και αναγνωρίζεται η ζωτική του σημασία όχι μονάχα ως θεμελίου της οικογένειας, της διαιώνισης του ανθρώπινου είδους αλλά και αυτής της κοινωνικής διάρθρωσης.
  7. Σεμέντερε - Κοινοτικά
    Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται μια σειρά από δράσεις και συνήθειες αιώνων της υπό έρευνα κοινότητας του Σεμέντερε, κοινές πολλές εξ αυτών με τις διπλανές κοινότητες του χώρου, για τη λαϊκή λατρεία, τα εορταστικά ήθη και έθιμα, τις δοξασίες αιώνων...
  8. Σεμέντερε - Κύκλος του Χρόνου
    Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται οι πληροφορίες που αντλήσαμε για τα ιδιαίτερα της κοινότητας, στον αέναο κύκλο του χρόνου: τη λαϊκή λατρεία, τις πρακτικές, τα ήθη και έθιμα, τις μικρές και μεγάλες γιορτές, τις δοξασίες, αλλά και τις πολλές αντιλήψεις για πολλά και διάφορα.
  9. Σεμέντερε - Λατρευτικά
    Δεν γνωρίζουμε εάν υπάρχει τάξη ή τάξεις αγίων. Εκείνο που ξέρουμε και μάλιστα καλά, είναι πως οι Καππαδόκες, χριστιανοί μα και μουσουλμάνοι σεμνύνονταν το όνομα του Αγίου Γεωργίου περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο.
  10. Σεμέντερε - Εκκλησιαστικά
    Η κοινότητα του Σεμέντερε, σύμφωνα με τα εκκλησιαστικά κατάστιχα, ανήκε στην Επισκοπή Μισθίων της Ιεράς Μητροπόλεως Ικονίου της οποίας ο προκαθήμενος έφερε τον τίτλο «Υπέρτιμος και Έξαρχος πάσης Λυκαονίας», με πρώτη μητροπολιτική έδρα το Ικόνιο και δεύτερη την πόλη της Νίγδης.
  11. Σεμέντερε - Πόσιμα ύδατα
    Πόσιμα ύδατα, βρύσες, πηγάδια, ρέματα, νερά… Στην ευρύτερη περιοχή της κοινότητας υπάρχουν μερικά αξιοπρόσεκτα ρέματα, μια πληθώρα άλλων μικρότερων κα
  12. Σεμέντερε - Κελέρια
    Πουθενά στην οικουμένη, όσο κι αν ψάξει κανείς, δεν υπάρχει σε τόσο μεγάλη έκταση εκμετάλλευση της γης για σκοπούς αλλότριους της γεωργίας, όσο στον χώρο της Καππαδοκίας. Ατέλειωτες υπόγειες πολιτείες, διαφορετικών ειδών ή καλύτερα διαφορετικής τεχνικής, φυσικές σπηλιές, λαξευτά κελέρια, υπόγειοι ή επίγειοι χώροι που χρησιμοποιήθηκαν από τους κατοίκους της στο διάβα του χρόνου για κάθε χρήση. Με την απάντηση στο γιατί ή καλύτερα σε τι οφείλεται τούτη η πρακτική να είναι απλή.
  13. Σεμέντερε - Τοπωνύμια
    Ά(β)ουρέν ή Άβορεν ή Αγορέν - Επρόκειτο περί κοινής τοποθεσίας στα νοτιοδυτικά χωριού σε απόσταση περίπου μισής ώρας προς το Ανταβάλ, με ιδιοκτησίες και των δυο κοινοτήτων και πολλά κελέρια. Χαρακτηριστικό στοιχείο της περιοχής ήταν το Αγορέν μπογαζί, δηλαδή ένας μακρύς ντερές (εσοχή) που έφτανε έως τον δημόσιο δρόμο
  14. Σεμέντερε - Πληθυσμιακά / Διοικητικά
    Οι ιστοριοδίφες του χώρου ένα από τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν είναι οι συγκεχυμένες και εν πολλοίς πληροφορίες που εμπεριέχουν υπερβολές, συχνά μάλιστα αντικρουόμενες μεταξύ τους… σε όλες τις εκφάνσεις της ερευνάς τους. Για το εκπαιδευτικό σύστημα, τις κυρίαρχες σχέσεις με τους «άλλους», την καθημερινότητα, την οικονομική κατάσταση…
  15. Σεμέντερε - Ρυμοτομία
    Σύμφωνα με τις υπάρχουσες μαρτυρίες μπορούμε να μιλάμε για μια τυπική κοινότητα του χώρου, εκεί και τότε, που ήταν χωρισμένη σε μαχαλάδες, με στενά σοκάκια το σύνολο των οποίων ήταν χωμάτινοι, χωρίς καμία επέμβαση από πλευράς της διοίκησης, με τον χώρο της τυπικής πλατείας και τους λοιπούς δρόμους που οδηγούσαν στις παράπλευρες κοινότητες.
  16. Σεμέντερε - Όνομα
    Προ κάθε συμπεράσματος θα θέλαμε να καταθέσουμε τη μόνη, ίσως, σαφέστατη και σε κάθε περίπτωση αξιόπιστης βιβλιογραφικής αναφοράς που έχει σχέση με την ιστορία της κοινότητας… Σύμφωνα λοιπόν με αυτήν το Σεμέντερε είναι ή κτίστηκε στην τοποθεσία που βρισκόταν κάποτε το χωριό Δάσμενδρον…
  17. Σεμέντερε - Η δημιουργία του χωριού
    Το πότε ακριβώς δημιουργήθηκε το χωριό μάς είναι άγνωστο, όπως επίσης και ο τρόπος. Απλά υπάρχουν μιας σειρά μαρτυριών που σίγουρα εμπεριέχουν υπερβολές, ανακρίβειες, μυθεύματα και σπέρματα αληθείας εμπλουτισμένα με προσωπικά συμπεράσματα. Και όλα φυσικά μέσα στα πλαίσια του εμείς και του εγώ, δηλαδή της δικής μας ράτσας και των δικών μου γνώσεων… δηλαδή στα πλαίσια μιας συγγνωστής υπερβολής.
  18. Σεμέντερε Καππαδοκίας
    Ανέκδοτη έκδοση ( Σεπτέμβριος 2015 ), με τίτλο "Σεμέντερε Καππαδοκίας" του Κώστα Νίγδελη. Το βιβλίο έχει περί τις διακόσιες σελίδες έρευνας του συγγραφέα και αποτελεί μοναδικό στο είδος του για τις πτυχές αυτές της περιοχής.