Σεμέντερε – Λατρευτικά

Λατρευτικά και άλλα τινά

Α

Δεν γνωρίζουμε εάν υπάρχει τάξη  ή τάξεις αγίων. Εκείνο που ξέρουμε και μάλιστα καλά, είναι πως οι Καππαδόκες, χριστιανοί μα και μουσουλμάνοι σεμνύνονταν το όνομα του Αγίου Γεωργίου περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο.

georgiosΤο γιατί επίσης μας είναι άγνωστο, ίσως ίσως θα λέγαμε και αδιάφορο. Γνωρίζουμε πάντως πως γύρω από το όνομά του δημιουργήθηκαν πολλοί θρύλοι και καταγράφηκαν πολλές παραδόσεις με όλες ανεξαιρέτως να τον θεωρούν «ως τον πιο θαυματουργό και γενναίο άγιο που πάντοτε προσέτρεχε στο κάλεσμα αυτών που αδικούνταν… χριστιανών μα και καλών μουσουλμάνων». Χωρίς να είναι «ισοδύναμος»[1. Λέξη που χρησιμοποιούν οι πληροφορητές.] με τον αρχίατρο άγιο Παντελεήμονα, πάντοτε όμως ήταν το «πρόσωπο» που προσέτρεχαν οι ασθενείς στις προσευχές τους… μαζί τον ιδιαίτερο άγιο για την ίαση κάθε θεραπείας.

Είναι γεγονός επίσης πως η παρουσία του είναι κυρίαρχη και σε πολλές μυθοπλασίες- παραμύθια εποχής ακόμα και των «άλλων», όπως για παράδειγμα αυτό του Σαχ Ισμαήλ. Γνωστού ήρωα της ανατολής με πάμπολλες περιπέτειες, που για χάρη του προσέτρεξε αρκετές φορές ο άγιος ή όποτε του το ζητήθηκε.[2. Σημ: η πλέον σημαντική ήταν όταν ο άγιος τον βοήθησε με το κάτασπρο άλογό του να πάει έγκαιρα  στην υποψήφια μνηστή του… δηλαδή κατάφερε και κάλυψε την απόσταση των σαράντα ημερών σε λιγότερο χρονικό διάστημα και έτσι πρόλαβε να μην την δώσει ο βασιλιάς- πατέρας της  σε κάποιο ε άλλο κλπ, κλπ, κλπ.]

Επισημαίνουμε επίσης πως πάντοτε ανήμερα της εορτής του γινότανε κουρμπάνι, δηλαδή αιματηρές θυσίες ζώων, Παρασκευή φαγητών και διανομή στους προσκυνητές.

Τέλος παραθέτουμε ένα απειροελάχιστο δείγμα- τραγούδι κοινό σε όλο τον χώρο της Καππαδοκίας που ήταν αφιερωμένο στο πλέον ονομαστό κατόρθωμά του: την δρακοντοφονία.

Αγιώρ’ Αγιώρ αφέντη μου κι αφέντη καβαλάρη
Αρματωμένε με σπαθί και με χρυσό κοντάρι
Άγγελος είσαι στη θωριά, κι άγιος στη θεότη
Παρακαλώ σε βόηθα μας, άγιε στρατιώτη.
Από το άγριο θεριό, τον δράκοντα μεγάλο
Που δεν αφήνει άνθρωπο κάθε πρωί και άλλο
Ερίξανε τα μπουλετιά σε μια βασιλοπούλα
Οπού την είχε η μάνα της μία ακριβούλα.
-Σήκω Αγιώρ’, αφέντη μου, και το νερό αφρίζει
και δράκος τα δοντάκια του για μένα τ’ακονίζει.
Σηκώθηκεν κι Αγιώργος σαν παραλογισμένος
Μια κονταριά το χτύπησεν σαν που ήταν μαθημένος
Μια κονταριά το χτύπησεν, το πήρε μες στο στόμα
Και παρευτύς το ξάπλωσε χάμω στης γης το χώμα.
Γεώργιο με λέγουνε κι απ’ την Καππαδοκία
Και αν θες να κάνεις χάρισμα, χτίσε μιαν εκκλησία
Βάλε δεξιά την Παναγιά, ζερβά έναν καβαλάρη
Αρματωμένο με σπαθί και με χρυσό κοντάρι.

Παραλλαγή α

 Άγιέ μ’ Άγι’ Γεώργη, αφέντη μου, χρυσέ μου καβαλάρη,
αρματωμένος με σπαθί και με χρυσό κοντάρι.
Έχω μια χάρη να σου πω, και να σου αντιβάλλω,
ως για εκείνο το θεριό, τον δράκο τον μεγάλο,
που βρίσκεται ‘ς την χώρα μας ‘ς ένα βαθύ πεγάδι.
Στάγμα νερό δεν άφηνε τον άνθρωπο να πάρη,
κι όντας διή ένα άνθρωπο ευτύς τον εκουρτάει.
Έσυραν τα πουλούτια όποιος κι αν πέσ’ να πάγη,
κι έπεσαν τα πουλούτια σε μια βασιλοπούλα
που την είχε η μάννα της μόνη και μοναχούλα.
–Όλομ τον βιο μου πάρετε την κόρη μου αφήστε,
σωρεύτην όλος ο λαός πάγει’ς τον βασιλέα.
–Για την κόρη σου δίνεις μας, για τώρ παμ’ εσένα
– Στολίσετε την κόρη μου και κάμετέ την νύφη,
με όλα τα νιθέρια της και τα μαργαριτάρια,
και εκεί σαν την επήγανε ’ς του πηγαδιού τα χείλη.
Έπιασαν και την έδεσαν με μαύρη αλυσίδα
κι η κορ από τον φόβον της φωνάζει Άγι Γιώργι μ’,
Άγιε Γεώργη, μ’γλυτώ με κι εγ’ ας σε ζουγραφίσω.
Επάνω εις τον λόγον της φάνηκεν ο Άγι Γιώργης.
–Άφες με κορ ας κοιμηθώ ’ς τα γόνατά σ’επάνω,
καθώς αφρίση το νερό συ πες μου σήκ’ επάνω.
–Ετό το λόγο λες με το να με παρηγορήσης;
Καθώς αφρίση το νερό θ’ αφήσης και θα φύγης,
και ο Άι Γιώργης αγρύπνησε και το νερό αφρίζει.
– Ο δράκοντας τα δόντια του για μένα τα τζιρίζει.
Σηκώθη ανατολικά κ’έκανε τον σταυρό του
μια κονταριά τον κτύπησε και πήρε τον λαιμό του,
πάνε κόρη μ’ς την μάννα σου, πάνε και ’ς τους γονείς σου,
σήμερα πες τους γλύτωσεν ο άγιος την ζωήν μου,
για πες, για πες, αφέντη μου τι είνε τόνομά σου,
Εμέν Άγι Γιώργη με λέγουν με, ας την Καππαδοκία
θέλω να κάμεις χάρισμα καμμίαν εκκλησία.
Γράψε και ’ς το δεξί μερί, γράψ’ ένα καβαλάρη,
αρματωμένον με σπαθί και με χρυσό κοντάρι.
Με ταις χαραίς, αφέντη μου, η εκκλησιά θα γέννη.

 

Β

Από τους πλέον δυναμικούς αγίους του χώρου ήταν και ο Άγιος Παντελεήμων. Άγιος, αρχίατρος, προστάτης όλων των ασθενών που προσεύχονταν  στη χάρη του για γρήγορη και ανώδυνη ίαση.[3. Μαρτυρία Καπασίδη Λουκά, ό.π. «Αυτός ήτανε άγιος για όλα. Μετά προσευχόμασταν και στον ειδικό άγιο… γιατί άλλος άγιος ήτανε για τους κουφούς, άλλος για τις γκαστρωμένες, άλλος για τα σπασίματα».]

Γ

Καντήλα, ένα ιδιαίτερα χρήσιμο αντικείμενο.

Υπήρχαν κυρίως δυο  ειδών. Οι εισαγόμενες γυάλινες και οι τοπικά παρασκευασμένες, τα τσιρέκια. Πήλινα και σε διάφορα σχήματα μέσα στα οποία καίγανε το εγχώριο λάδι, το πεζίρ ή μπεζίρ παραγόμενο από λιναρόσπορο  ή ρόκα  με μια σημαντική διαφορά: στις καντήλες του Χριστού και της Παναγιάς καίγανε κανονικό λάδι ελιάς.

Το άναμμά τους ήταν καθήκον απαράβατο για μεν μέσα στο σπίτι από τη μεγαλύτερη σε ηλικία γυναίκα της οικογένειας, στις δε εκκλησιές από τον οικείο καντηλανάφτη ή όπως συνέβαινε σχεδόν πάντοτε, από γυναίκες που είχαν ως τάμα τούτη την ιερά υποχρέωση.[4. Το άναμμά τους γινότανε με ένα ιδιαίτερο εργαλείο. Κάποιο μακρύ κοντάρι στην κορυφή του οποίου υπήρχε ένα αναμμένο κερί… Αντίστοιχα το σβήσιμό τους γινότανε και πάλι με τη χρησιμοποίηση ιδιαίτερου αντικειμένου. Κάποιο καλάμι δια του οποίου διοχετευότανε ο αέρας. Ενίοτε και κυρίως στα τελευταία χρόνια προ της ανταλλαγής,  χρησιμοποιούσαν ένα μικρό καπάκι τοποθετημένο στην άκρη του ξύλου… με το οποίο κάλυπταν  ασφυκτικά τη φωτιά. Με αυτόν τον τρόπο τα έσβηναν ακίνδυνα.]

 

Θυμίαμα απαραίτητο μεν, ευωδιαστό δε

Η παρασκευή αυτού του τόσο απαραίτητου στοιχείου για τις λειτουργικές ανάγκες γινότανε πάντοτε από τους πιστούς. Στη διπλανή κοινότητα της Τελμησού  φύτρωνε, σε άφθονες μάλιστα ποσότητες, ο θάμνος Πουχάρ, δενδρολίβανο. Μάζευαν λοιπόν τα φύλλα του, κυρίως όμως τα άσπρα λουλούδια του, τα πλένανε, τα τοποθετούσαν στον ήλιο για να ξεραθούν, τα τρίβανε στη συνέχεια και με την επιμειξία διαφόρων άλλων στοιχείων παρασκεύαζαν αυτό το πολυτιμότατο αγαθό… το οποίο μάλιστα εμπορεύονταν στις μεγαλουπόλεις, Νίγδη, Καισάρεια, Νεάπολη, καλύπτοντας έτσι τις ανάγκες των αστών πιστών.[5. Η χρήση του θυμιάματος ήταν ευρεία. Στις εκκλησιές αλλά και στα σπίτια για πολλές και διάφορες αιτίες. Έτσι, για παράδειγμα, ο αρχηγός της οικογένειας θυμιάτιζε όλο το σπίτι την Πρωτοχρονιά, ακόμα, ακόμα και τους στάβλους,  τους ορνιθώνες… τα χωράφια την 1η του Σεπτέμβρη με την έναρξη του εκκλησιαστικού έτους και γενικά των γεωργικών εργασιών, τα Φώτα προς αποφυγή του κακού, στους ματιασμένους…]

Η καλύτερη πάντως ποιότητα και κατά την παράδοση το  πλέον αποτελεσματικό θυμίαμα γινότανε από το ίδιο πάλι φυτό, αλλά αποκλειστικά από το ρετσίνι του… το οποίο μάζευαν μόνο κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου. Επισημαίνουμε τέλος πως για το άναμμά του χρησιμοποιούσαν μικρές αποξηραμένες κληματόβεργες.

 

Κερί

Σύμφωνα με την κυρίαρχη παράδοση το κεράκι που ανάβουν οι χριστιανοί, μόλις διαβούνε της εκκλησιάς τα σκαλοπάτια,  ήταν ένα επιπλέον μέσο για την εξαφάνιση των αμαρτιών, γιατί «έλειωνε το κερί που ανάβαμε, έλειωνε και η αμαρτία μας».

Αλλά και το πρώτο στοιχείο με το οποίο μπορούσε κανείς να προφυλάξει τον εαυτό του από όλα τα κακά, επιθυμία  ίασης από οποιαδήποτε ασθένεια ή επιδίωξη πραγματοποίησης κάποιου γεγονότος, με «το τάξιμο- αντάλλαγμα μιας λαμπάδας ίσαμε το μπόι του».

Επισημαίνουμε βεβαίως πως η κατασκευή των κεριών ήταν υπόθεση κυρίως των ανθρώπων που είχαν μελίσσια, αλλά και κάθε νοικοκυράς που αγοράζοντας τα απαραίτητα επιτελούσε τούτο το απαραίτητο καθήκον. Οι λόγοι προφανείς:

  • -«το άναμμα του κεριού βοηθά λιώσουν οι αμαρτίες»…
  • -απαραίτητα πρέπει ο καλός χριστιανός να ανάβει τουλάχιστον δυο κεριά. Ένα στο προσκυνητάρι και ένα στον άγιο της ημέρας… Ή ένα κερί για την οικογένεια και ένα για τους νεκρούς.

Κεριά επίσης κατασκεύαζαν, για ευνόητους λόγους και οι εκκλησιές. Αποτελούσε μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία- πρόσοδο για τις όποιες δημιουργούμενες ανάγκες της… οι οποίες αύξαναν και με τα καψίδια, τα υπολείμματα προηγουμένων χρήσεων, που μάζευαν οι εκκλησιαστικοί παράγοντες μετά το τέλος της λειτουργίας.

Η κατασκευή τους ακολουθούσε κάποιο συγκεκριμένο τυπικό.

Γινότανε σχεδόν μόνο σαββατόβραδο ή τις παραμονές μεγάλων εορτών και πάντοτε μετά τις σχετικές ευχές του τοπικού κλήρου… Σταύρωναν το κερί, το τοποθετούσαν σε ειδικά δοχεία για να το λιώσουν και «βουτούσαν μέσα το παμπακερές κλωστές. Το βγάζανε έξω και μόλις πάγωνε  το κόβανε στο μέγεθος που θέλανε. Αν επιθυμούσαν χοντρότερο το ξαναβουτούσαν πολλές φορές μέσα με την ίδια διαδικασία. Έτσι κανόνιζαν το πάχος του κεριού που ήθελαν»[6. Μαρτυρία Κατίνας Ποντζίκογλου, ό.π.].

Κεριά υπήρχαν διαφόρων ειδών.

-Τα απλά, συνηθισμένα κεριά μήκους 20-30 πόντων, για την εκκλησία, τους τάφους και τα σπίτια.

-Τα μανουάλια, τις μεγάλες λαμπάδες. Τις κάμανε δυο τρεις φορές τον χρόνο και πάντοτε στις μεγάλες εορτές.

-Τα μπόι, «ίσαμε το μπόι» ειδικά για τα τάματα και πάντοτε ανάλογα με το ύψος του αιτούντος την ίαση.

Πρόσφορα

μια παλιά συνήθεια

Στα χρόνια εκείνα τα παλιά κάθε καλή νοικοκυρά έπρεπε οπωσδήποτε προσερχόμενη στην εκκλησιά να φέρει μαζί της και τρία πρόσφορα…  Για τις ανάγκες της, αντίδωρο- Θεία Κοινωνία,  για τους φτωχούς της κοινότητας, αλλά και εμμέσως συμπλήρωμα αμοιβής του ιερέα. Βεβαίως τούτο το θεάρεστο έργο ελαττώθηκε ή καλύτερα περιορίστηκε με την προσφορά ενός μόνο άρτου… και μάλιστα σε ειδικές περιπτώσεις.

Ή αντικαταστάθηκε σχεδόν ολοκληρωτικά από το έθιμο του κανισκιού, δηλαδή  του ερανικού σταριού για τα πρόσφορα. Μετά τον δεκαπενταύγουστο, που πάντοτε τελείωναν τα αλώνια, η εκκλησιαστική επιτροπή  έβγαινε για τον σχετικό έρανο, με κάθε νοικοκυριό να παρέχει ευχαρίστως σχετική ποσότητα του καλύτερου σιταριού, πάντοτε ανάλογη με την οικονομική της δυνατότατα, το οποίο έμελλε να χρησιμοποιηθεί αποκλειστικά για την παρασκευή των πρόσφορων.[7. Οι σχετικές μονάδες μέτρησης ήταν σε κύλα. Ένα κύλο είχε δεκαπέντε τενεκέδες σιτάρι.]

Η επιτροπή λοιπόν έπαιρνε την επιθυμητή ποσότητα σταριού, την έπλενε στην κεντρική βρύση της κοινότητας με τη βοήθεια «αγνών κοριτσιών ίσαμε 15 χρόνων»[8. Μαρτυρία Λουκίας Αργυροπούλου, ό.π.], τη στέγνωνε, την άλεθε και «πουλούσε» το αλεύρι στα νοικοκυριά έναντι μικρού αντιτίμου.

Βεβαίως βασικός και απαράβατος όρος για την παρασκευή αγνού πρόσφορου,  ικανού για τις εκκλησιαστικές ανάγκες ήταν «το τριήμερο το ανδρόγυνο να μην κοιμηθεί μαζί».[9. Ό.π.]

 

Τάματα

μια συνήθεια από τα χρόνια τα παλιά

Από το λυκαυγές του χρόνου ο άνθρωπος πάντοτε προσέτρεχε ικέτης προς τις υπέρτερες δυνάμεις, θεούς και δαίμονες, για πολλά και διάφορα. Στον πόνο… την αρρώστια… το κακό… τη χαρά πολλές φορές, προσερχότανε στα σκαλοπάτια των  ιερών, ζητώντας το έλεος και την προστασία τους, τάζοντας συνάμα κάτι το πολύτιμο ή ότι ήτο δυνατόν, ανάλογο με τη οικονομική του δυνατότητα: τάματα.

Κάτι που όπως ήταν φυσικό, συνήθεια αιώνων, διατηρείτο αναλλοίωτο και στην κοινότητα του Σεμέντερε.

Σύμφωνα λοιπόν με τους πληροφορητές μας, σε κάθε πόνο, αρρώστια, ή οποιοδήποτε άλλο κακό, ή σε κάθε ή για κάθε δυσκολία, υπήρχε η πατροπαράδοτη συνήθεια του ταξίματος σε κάποιον άγιο… Ακόμα, ακόμα και για απλά, καθημερινά πράγματα, όπως την καλή σοδειά, ένα ταξίδι, η εύρεση του σωστού συντρόφου, η γέννα του επιθυμητού φύλου, κ.α.

Φυσικά στα τάματα την τιμητική τους είχαν τα κεριά, ιδιαίτερα μάλιστα στις περιπτώσεις ασθενειών.   Μετρούσαν λοιπόν το μπόι του ασθενούς με ένα κομμάτι βαμβακόνημα και αυτό είχαν την ιερή υποχρέωση να το μετατρέψουν σε λαμπάδα, την οποία μετέφερε και άναβε ο ίδιος ο ασθενής που θεραπεύθηκε.

Επισημαίνουμε επίσης:

-σύμφωνα με την κυρίαρχη ιδεολογία θεωρείτο αδιανόητη ενέργεια η μη τήρηση του τάματος… Θεωρείτο αμαρτία και πολλές φορές σύμφωνα με τους πληροφορητές υπήρχε αρνητική επέμβαση του αγίου προς εκπλήρωση του σχετικού τάματος.[10. Στο οικείο κεφάλαιο υπάρχουν σχετικές αναφορές. Έτσι,  για παράδειγμα, στην εκκλησιά της Αγίας Μακρίνας υπήρχε η πέτρινη  πλάκα κάτω από την οποία περνούσαν για να ιαθούν. Σε περίπτωση που είχαν “ξεχάσει” κάποια υπόσχεσή τους, σύμφωνα με τους πληροφορητές,  η αγία δεν τους άφηνε να περάσουν… ως υπενθύμιση της αμαρτίας τους». Βλ και Μαρτυρία Λουκίας Αργυροπούλου ό.π. «Και ένα σπίρτο να είχε τάξει κάποτε και το ξέχασε, τον έπιανε η πλάκα και μετά αγελάδα ολάκερη να προσέφερε δεν γλύτωνε. Γι αυτό φοβόταν οι χριστιανοί για τα τάματα που υπόσχονταν».]

-υπήρχαν πολλές μορφές ταμάτων. Οι πλέον χαρακτηριστικές ήταν τα προαναφερόμενα κεριά, η διανομή χρημάτων στους φτωχούς, σε είδος (στάρι, λινέλαιο κλπ), χρυσά ή ασημένια εκκλησιαστικά σκεύη (κυρίως καντήλες), χρυσά ή ασημένια μέρη του σώματος που έπασχαν, εικόνες… ζωντανά (πρόβατα, αγελάδες, βοοειδή).

Παρατήρηση

Στο τέλος του εκκλησιαστικού έτους ή στις μεγάλες εορτές, η Εκκλησιαστική Επιτροπή για τις ανάγκες της εκκλησίας και την κάλυψη των όποιων υποχρεώσεων της εκποιούσε αρκετά από τα τάματα με πλειοδοτικό διαγωνισμό. Η επιλογή γινόταν με βάση την εμπορικότητα του αντικειμένου και την προσδοκώμενη  τιμή. Βεβαίως υπήρχε πάντοτε η πρόνοια για τη διατήρηση των εξαιρετικής καλλιτεχνικής αξίας έργων τα οποία φυλάσσονταν, πολλά από τα οποία μάλιστα σήμερα κοσμούν τα ελλαδικά μουσεία ή βρίσκονται σε εκκλησιές.

sementere

Οι όμορφες μέρες

Φυσικά πρόκειται για τις αργίες, τις μέρες εκείνες που υποχρεωτικά, εκ του θρησκευτικού νομού, ο άνθρωπος πρέπει να απέχει των εργασιών του, να προσέρχεται στην εκκλησιά και να ξεκουράζεται.

Μιλάμε συνεπώς:

-για την αργία της Κυριακής, που πάντοτε άρχιζε με την καμπάνα του Εσπερινού του Σαββάτου.

-τις μεγάλες εορτές… και όποτε το επέβαλαν οι σχετικοί εκκλησιαστικοί κανόνες.

Επιπλέον απείχαν, οι γυναίκες ιδιαίτερα,  από τις βαριές δουλειές, την Τετάρτη και την Παρασκευή, με μια περαιτέρω υποχρέωση: για να είναι αγνές στην ψυχή και στο σώμα τις προαναφερόμενες ημέρες  δεν «θα έπρεπε να κοιμούνται με τους άνδρες τους».

 

Νηστεία,

Φυσικά επρόκειτο για μια απαραίτητη μα και χρήσιμη υποχρέωση, κομμάτι αν θέλετε  από την καθημερινή ζωή των κατοίκων της κοινότητας. Το πότε αλλά και το πώς,  αποτελούσε μια σημαντική προνομία του ιερέα, που πάντοτε σε αυτόν προσέφευγαν οι γυναίκες για να διευκρινίσουν απορίες μα και λεπτομέρειες.[11. Μαρτυρία Κατίνας Ποντζίκογλου, ό.π. «Πάντα ρωτούσαν γι αυτά τα ζητήματα τον παπά ή την νουνά μου, τη καλόγρια. Αν μπορούσαν να φάνε λάδι, τυρί, πότε δεν έπρεπε…».]

Οπωσδήποτε νήστευαν:

  • Τετάρτη και Παρασκευή. Απαγορευότανε η κρεατοφαγία, η τυροφαγία και η πόση γάλακτος.
  • Το τριήμερο, Καθαρή Δευτέρα, Τρίτη και Τετάρτη. Επρόκειτο για την πλέον αυστηρή νηστεία που σύμφωνα με αυτήν δεν έτρωγαν απολύτως τίποτε.
  • Το σαρανταήμερο προ των Χριστουγέννων, τη Μεγάλη Σαρακοστή του Πάσχα, του δεκαπενταύγουστο…

Παρατήρηση

Κατά τη διάρκεια της νηστείας απαγορευότανε, τουλάχιστον για τις μικρές σε χρονική διάρκεια, η συνεύρεση του ανδρόγυνου.

 

 

Προσευχές

Απαραίτητο στοιχείο για κάθε σπίτι ήταν, εκεί και τότε τουλάχιστον, η ύπαρξη ενός συνήθως κτιστού εικονοστασίου μέσα στο οποίο τοποθετούσαν τις εικόνες της Παναγίας, του Χριστού και του πιο αγαπητού αγίου της οικογένειας.

Βασική επίσης υποχρέωση, καθήκον ιερό μα και συνάμα απαραίτητο, ήταν η προσευχή. Για κάθε και σε κάθε περίπτωση. Το πρωί, το μεσημέρι, το βράδυ, στο χωράφι, στο ταξίδι… Πάντοτε ο Σεμεντερλής προσέφευγε στη χάρη τους ζητώντας βοήθεια για την καλή ευόδωση των σκοπών του ή κατέθετε τις ευχαριστίες του για το αίσιο τέλος της μέρας.

Το πρώτο και το τελευταίο καθήκον της μέρας.

Ξυπνούσε, νιβόταν, στέκονταν με σταυρωμένα τα χέρια μπρος στα εικονίσματα και έλεγε την προσευχή που ήξερε. Στη δουλειά επίσης και λίγες στιγμές πριν την έναρξή της, στρεφόταν προς την ανατολή… ζητώντας ενίσχυση των δυνάμεών του.  Το πάλι το βράδυ, λίγο πριν κατακλιθεί.  Καθαρισμός, γονάτισμα και δυο τρία λόγια που περιείχαν σεβασμό και ευχαριστίες. Πάντοτε, κάθε μέρα, όλο τον χρόνο… με ένα «Πάτερ ημών» στα χείλη ή το «Βασιλεύ ουράνιε» ή κάποια, συνήθως, αυτοσχέδια προσευχή, όπως αυτές που παρουσιάζουμε παρακάτω. Μερικές από τους ανεκτίμητους θησαυρούς του Αρχείου της Προφορικής μας Παράδοσης.

 

Προσευχή

πρωινή, απογευματινή, βραδινή

Το δικό μου το ψη στο δικό σου βασιλεία
έμεινε δίχως νερό, σαν το χώμα το ξερό
κόπηκε η αναπνοή μου για σένα και μη
γυρίσεις το πρόσωπό σου από μένα.

Να μη με ρίξεις στα σκοτεινά και στα ρέματα (εννοεί κόλαση).
Προσκύνησα σε, σε, δος σε μένα δύναμη να σε προσκυνώ σε, σε.
Παρακαλώ το θεό μου, δοξάζομαι στο θεό μου.
Πιστεύω ένα θεό, που έπλασε τον κόσμο.
Και στον Χριστό που έσωσε τον κόσμο.
Σε παρακαλώ πολύ να με λυπηθείς, να ακούσεις τα λόγια μου.
Όσο μακριά είναι η δύση από την ανατολή,
τόσο μακριά να απορρίψεις τις αμαρτίες μου.
Και το δικό μου το αμαρτωλό το ψη
να μου το προσέξεις από την κόλαση.
Το δικό μου το αμαρτωλό το ψη
στον Πάτερ Αβραάμ δίπλα να βάλεις.

 

Βραδινή προσευχή

Κοιμήθηκα αριστερά, γύρισα δεξιά.
Έριξα τις ελπίδες μου στον Χριστό.
Οι άγγελοι μάρτυρες να είναι στην πίστη και θρησκεία μου.
Από μένα χαιρετισμούς στείλε στον άλλο κόσμο, που θα πάω.
Μάριες, κύριες (εννοεί αγίες), Μάρθα μητέρα, επτά στυλοβάτισσες.
Η μια από την άλλη βρίσκονται σε απόσταση,
μα όλες είναι δούλες του Χριστού.

 

Μια ιδιαίτερη χρήσιμη προσευχή[12.Σύμφωνα με τους πληροφορητές αν την προσευχή τη λέγανε καθημερινά τρεις φορές… αποτελούσε ένα πρώτης τάξεως μέσο για τη σωτηρία της ψυχής.]

Κοιμήθηκα είδα ένα όνειρο.

Σηκώθηκα και είδα την Παναγία να κλαίει και να λέει στον Χριστό:

τι έχεις, παιδί μου; Αυτή τη νύκτα γιατί σε πιάσαν οι Εβραίοι; Πέντε καρφιά παραγγείλανε για να σου βάλουν τα δυο στα πόδια, τα δυο στα χέρια κι ένα στο αφαλό. Κι από αγκάθια στέφανο στο κεφάλι. Χολή και ξύδι να στο χύσουν στο λαιμό σου.

Αχ μητέρα, όλα αυτά είναι αλήθεια. Όλα θα γενούνε.

Κι όλα στο κεφάλι μας θα έρθουν.

Όποιος ακούσει κι όποιος θα πει τρεις φορές την μέρα αυτήν την προσευχή στο θρόνο μου θα ’ρθει και θα πάρει μεγάλη χάρη.

Αμήν, Παναγιά μου, στον παράδεισο να με βάλεις.

 

Χατζηλίκι,

ένα ιερό έθιμο

Μια ιδιαίτερη πρακτική συνήθεια αιώνων- λατρευτικό έθιμο, ήταν το χατζηλίκι. Για τους Καππαδόκες ήταν ένα υπέροχο όνειρο ζωής[13. Μαρτυρία Αποστόλου Οραϊλίδη, ό. π. «Όνειρο ζωής του καθενός μας ήταν να πάει τουλάχιστον μια φορά στα Ιεροσόλυμα, να προσκυνήσει τον Άγιο Τάφο, να πάει στον ιορδάνη ποταμό, να βαπτιστεί εκεί και να γίνει χατζής».], ένα θρησκευτικό τάμα  που, για να πραγματοποιηθεί, θα έπρεπε να έχουν επιλυθεί ένα σωρό προβλήματα και φυσικά κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις.

Για την εξουδετέρωση των διαφόρων δυσκολιών, μεταξύ των οποίων και ο κίνδυνος ληστειών, έπαιρναν διάφορα ζωτικής σημασίας προληπτικά μέτρα όπως:

  • -αναχώρηση και άφιξη σε συγκεκριμένες ημερομηνίες, που απλά μεταφράζεται σε ομαδικότητα. Με βασικές ημερομηνίες της εξόδου τις πρώτες ημέρες του Δεκέμβρη, για να προλάβουν τα Θεοφάνεια και της Καθαρής Δευτέρας για να προλάβουν το Πάσχα.
  • -αναχώρηση και άφιξη με βάση συγκεκριμένα δρομολόγια. Επισημαίνουμε πως οι διαδρομές ήταν δύο. Οδικώς μέχρι τους Αγίους Τόπους που διαρκούσε αρκετά και ήτανε τα «μάλα» κοπιαστική, αλλά και μέχρι τη Μερσίνη οδικώς και από εκεί με τα πλοία. Σημεία συνάντησης, δημιουργίας καραβανιού- ομάδας ήταν, για τους μεν τους οδοιπόρους η Καισάρεια, για τους δε κινούμενους ακτοπλοϊκώς η Νίγδη και η Μερσίνα.
  • -καθορισμός- χρησιμοποίηση συγκεκριμένων σταθμών…

 

Υπενθυμίζουμε επίσης πως υπήρχε, σχεδόν παρόμοια σε όλες τις κοινότητες του χώρου, μια σχετικά τυπική διαδικασία, ιεροτελεστία, τόσο για την αναχώρηση των προσκυνητών, όσο και για την άφιξή τους. Όπως επίσης πως καθιερώθηκαν μια σειρά κανόνες και πρέπει, που έπρεπε απαρέγκλιτα να τηρούνται από τους χατζήδες.  Έτσι:

  • την προσδιορισμένη ημερομηνία αναχώρησης μαζευότανε όλο το χωριό για το καλό κατευόδιο, με την παρουσία αρχών και κλήρου για τις απαραίτητες ευχές που χωρίς αυτές κανείς δεν έφευγε.
  • ουδείς έφευγε εάν και εφόσον τις προηγούμενες ημέρες δεν «ξομολογιόταν, κοινωνούσε και επισκεπτόταν σχεδόν όλους τους συγχωριανούς… αλλά ταυτόχρονα θα έπρεπε να ελεήσει τους φτωχούς…».

 

Βεβαίως μετά το δύσκολο ταξίδι οι Άγιοι Τόποι ήταν ο επί της γης παράδεισος για τους προσκυνητές, όπου σε μια συνεχή και αδιάκοπη ροή κίνησης επισκέπτονταν σχεδόν όλα τα μέρη που έζησε, έδρασε, μα και μαρτύρησε ο Χριστός. Που απλά μεταφραζότανε σε ένα τεράστιο, ευχάριστο κόπο[14. Ό.π, «Πήγαιναν πολλές φορές στον Ιορδάνη, λούζονταν σαν βάπτισμα… στις εκκλησιές της πόλης, εκεί που γεννήθηκε ο Χριστός, στις λίμνες που περπάτησε…».].

Και φυσικά με τις απαραίτητες αγορές χρειωδών και μη αγαθών, με πρώτο και καλύτερο το προσωπικό σάβανο και το σχετικό συγχωροχάρτι, τα σάβανα των οικείων αλλά και αυτά που παραγγέλθηκαν… Με τα απαραίτητα συνοδευτικά κεριά, τριάντα τρία, όσα και τα χρόνια του Χριστού, τα θυμιάματα, τα σταυρουδάκια από Τίμιο Ξύλο, μαύρα τεφένια- κομπολόγια για τους γέρους και άσπρα για τους νέους, μικρά εικονίσματα και προπαντός: φυλακτά!

 

Από την επίσημη ανακήρυξη – καταγραφή του ως χατζής, άρχιζε, μέσα στα πλαίσια ορισμένων κανόνων, μια νέα ζωή γεμάτη δικαιώματα, υποχρεώσεις μα και απαγορεύσεις.

-Έτσι αναγνωριζότανε από όλους ως Χατζής, που σήμαινε ευλογημένος, προνομιούχος, μιας και είχε επισκεφθεί τα μέρη του Κυρίου, εκεί που θέλανε να πάνε όλοι τους… τον άκουγαν με προσοχή γιατί αυτός είδε, ήξερε!

-Άλλαζε, συνήθως εμφάνισή τους. Άφηναν, οι περισσότεροι, γενειάδα, φορούσαν μαύρα ρούχα… ήταν συνέχεια πιο επιμελείς.

-Το ίδιο και η συμπεριφορά τους…  Πάντοτε σοβαροί, δεν μάλωναν, ούτε έβριζαν και φυσικά ποτέ πια τα θεία. Επιπλέον και ίσως το πιο σημαντικό: άλλαζε η σχέση τους με την /ον σύντροφό τους. Ιδιαίτερα μάλιστα εάν επρόκειτο για γυναίκα-χατζή, που σύμφωνα με τους πληροφορητές γινότανε σχεδόν καλόγρια. Προς επίρρωση μάλιστα τούτης της άποψης, σας μεταφέρουμε αυτούσια μια μαρτυρία κάποιας γυναίκας που βίωσε σχετικά γεγονότα, με φυσικά την επισήμανση περί υπερβολών και μυθευμάτων, ενδεικτικών πάντως της περιρρέουσας ατμόσφαιρας .

«Και οι γυναίκες συνήθιζαν να πηγαίνουν στον Άγιο Τάφο και να γίνονται χατζήνες. Έτσι πήγε μια φορά μια θεία μου, στα πενήντα (50) χρόνια της και στον γυρισμό της, πριν φτάσει στο σπίτι της, παρακάλεσε τον θεό να πεθάνει ο άντρας της, για να μην ξαναμαρτάνει… έρθει σε σεξουαλική πράξη μαζί του γιατί ήταν μεγάλη αμαρτία. Όταν έφτασε πράγματι σπίτι της πέθανε ο άντρας της και ενώ όλοι τους κλαίγανε για τον γρήγορο χαμό του, αυτή έμενε ασυγκίνητη, λέγοντας  πως, η ίδια το ζήτησε ως χάρη από το θεό και εκείνος την έδωσε, για να μείνει αγνή στα υπόλοιπα χρόνια της ζωής της».[15. Μαρτυρία Λοικίας Αργυροπούλου, ό.π.]

 

Τα ιερά και τα όσια,

τα πολύτιμα μιας κοινωνίας

Στις 30 Ιανουαρίου 1923 υπογράφηκε ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία η συνθήκη της Λωζάννης, με την οποία αφενός μεν τερματίστηκε ουσιαστικά ο πόλεμος  αφετέρου δε καθορίστηκαν νέα σύνορα και μεταβλήθηκε ριζικά η ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων με την πρόσθετη συμφωνία «περί ανταλλαγής των πληθυσμών». Μία τραγική λύση με την οποία επιβλήθηκε η μετοικεσία των ορθοδόξων χριστιανών  της Μικράς Ασίας, του ελληνισμού δηλαδή  της Ανατολής, στη μητροπολιτική Ελλάδα  και των μουσουλμάνων στην Τουρκία. Μια υποχρεωτική ανταλλαγή στη βάση του θρησκεύματος,   ως ένα μέτρο που για πρώτη φορά συνέβαινε στην ιστορία της ανθρωπότητας, που, δυστυχώς, οι διπλωματικές συνθήκες δεν πήραν υπ’ όψη τους τον παράγοντα άνθρωπο ένθεν κακείθεν.

Ακολούθησε η μεγάλη πορεία με τα γνωστά προβλήματα. Απελπισία περισσή, θρήνος διαρκής, καταρράκωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, πείνα, ταλαιπωρία, κακουχίες, εκμετάλλευση από την αρχή έως το τέλος για όλους, χριστιανούς μα και μουσουλμάνους. Και όλα στη βάση ενός υποτυπώδους  σχεδίου της Ε.Α.Π.

Ως ανταλλάξιμοι τους επετράπη να φέρουν, στη νέα πατρίδα, τα χρειώδη για μια καινούργια ζωή. Και είναι αλήθεια πως φέρανε πολλά και πολύτιμα… όσια και ιερά: την πίστη στο Θεό, το χαμόγελο αντάμα με την ελπίδα για μια καλύτερη ζωή, εικόνες αγίων, λάβαρα εκκλησιών, άγια δισκοπότηρα…

Γιατί με αυτά γαλουχήθηκαν και μεγάλωσαν, γιατί αυτά θα τους οδηγούσαν στο αύριο… θα πορεύονταν τον δρόμο προς τα εμπρός.

Χρέος ιερό λοιπόν και ημών των απογόνων εκείνων, μια μικρή αναφορά σε όλα αυτά τα πολύτιμα εκείνης της εποχής, που με μόχθο και πόνο περισσό μετέφεραν οι κάτοικοι του Σεμέντερε και που ακόμα και σήμερα λαμπρύνουν τις εκκλησιές και φωτίζουν τις καρδιές τους.

  • Ιερά λείψανα των Αγίων Αυξεντίου, Ευστρατίου, Ορέστη, Ευγενίου και Μαρδαρίου. Οι κάρες των αγίων βρίσκονται στο χωριό Πολύστυλο της Καβάλας και μέχρι πρότινος στην κατοχή της τελευταίας καλόγριας του Σεμέντερε.[16. Σημ: σύμφωνα με τους πληροφορητές και καταγραφείς «τα λείψανα των αγίων,  Πέντε Μαρτύρων, είναι σήμερα μοιρασμένα  με τα σημαντικότερα να βρίσκονται στο χωριό πολύστηλο. Τα λίγα λείψανα που φυλάσσονται στην εκκλησία του χωριού Ν. Σήμαντρα, ήρθαν ύστερα από δικαστικό αγώνα».]
  • Ασημένια εικόνα με τους πέντε προαναφερόμενους αγίους πάνω στην οποία ευδιάκριτα μπορεί κανείς να διαβάσει την ημερομηνία: Έτος 1867 Φεβρουαρ.
  • Ιερό Ευαγγέλιο το οποίο τυπώθηκε στην Βενετία το έτος 1863.

Στην πρώτη λευκή σελίδα υπάρχει η παρακάτω ιδιόχειρη σημείωση:

«1867 6 Αυγούστου Συνασός

Το παρόν Ιερόν Ευαγγέλιον αφιερώθη

παρά του Ιορδάνου Χ”Προδρόμου Συνεσονού

εις την Ιεράν Εκκλησίαν της Σιμίντρες

τω (λέξη δυσανάγνωστος) εις Μνημόσυνον αυτού».

-Η Παναγία

Όρθια με τον Χριστό στο χέρι, χωρίς υπογραφή την υπογραφή του αγιογράφου και χρονολογία.

-Ο Χριστός στον Θρόνο

Ο Χριστός καθήμενος στον Θρόνο κρατώντας ανοικτό βιβλίο, μάλλον το Ευαγγέλιο, στην καραμανλίδικη γραφή, χωρίς την υπογραφή του αγιογράφου και χρονολογία.

-Ιωάννης ο Πρόδρομος

Πρόκειται περί μιας παλαιάς συνθέσεως που απεικονίζει εκτός από το πρόσωπο του αγίου και τον βίο του στο πλαίσιό της.  Τα γράμματα που διακρίνονται είναι στα καραμανλίδικα. Είναι επίσης χωρίς την υπογραφή του δημιουργού και ημερομηνία.

-Τα πάθη του Κυρίου.

Παλαιά σύνθεση στην οποία απεικονίζεται στο κέντρο ο Χριστός και στο πλαίσιο να ιστορούνται τα πάθη Του. Αρκετά φθαρμένη και χωρίς υπογραφή του δημιουργού και ημερομηνία.

-Η Ανάσταση

Εικόνα που φέρει την ημερομηνία 1880 και την ιδιαίτερη αφιέρωση του δωρητή.

«Δέησις του δούλου του Θεού Χαρίτωνος Χατζηστεφανίδη»

-Άγιος Γεώργιος

Παλαιά εικόνα η οποία μεταφέρθηκε από την εκκλησία του Αγίου η οποία φέρει την ημερομηνία 1860.

-Πέντε Μάρτυρες

Μικρή εικόνα που απεικονίζει τους πέντε μάρτυρες Αυξέντιο, Ευστράτιο, Ορέστη, Ευγένιο, Μαρδάριο… η οποία φέρει την ημερομηνία 1861.

-Τρεις Ιεράρχες

Πρόκειται  για εικόνα των Τριών Ιεραρχών η οποία φέρει την υπογραφή «Παύλος Νεβσεχίρ 1896».[17. Σημ: σύμφωνα με τους πληροφορητές η εικόνα δωρίθηκε στο σχολείο της κοινότητας.]

 

Παρατήρηση

Εκτός από τα προαναφερόμενα υπάρχουν και άλλα αντικείμενα εκκλησιαστικής χρήσης που μεταφέρθηκαν και φυλάσσονται όπως: λάβαρα, θήκες για αγιοκέρια, άγιο δισκοπότηρο, μανουάλια, δίσκοι, θυμιατήρια…

Κωνσταντίνος Ν. Νίγδελης
Συνεχίζεται

____________________________


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Σεμέντερε - Σχολικά και Γλωσσικά
    Τα σχολικά δρώμενα ήταν επιεικώς απαράδεκτα. Άποψη που επιβεβαιώνεται και από τις σχετικές μαρτυρίες του Αρχείου της Προφορικής Παράδοσης του Κ.Μ.Σ. με κάποιες μάλιστα να κάνουν λόγο για την ανυπαρξία κάθε σχολείου.
  2. Σεμέντερε - Προφητείες, μάγια, παιχνίδια
    Αν και σύμφωνα με τους κανόνες του ορθοδόξου δόγματος θεωρείτο αμαρτία να ασχολείται κανείς με τούτες τις πρακτικές, εντούτοις, όχι μόνο άγνωστες ήταν, αλλά πάντοτε επίκαιρες και σε πολλές περιπτώσεις χρήσιμες… διότι «η πονηριά της γυναίκας ποτέ δεν σταματά
  3. Σεμέντερε - Εθιμικές Συνήθειες
    Μια από τις πλέον παράξενες εθιμικές συνήθειες ήταν αυτή του γιαγμούρ γκελινί, δηλαδή της νύφης της βροχής. Σύμφωνα λοιπόν με τα δρώμενα ντύνανε ένα πεντάρφανο κορίτσι...
  4. Σεμέντερε - Βότανα
    Αμύγδαλα … θρεπτικά, αλλά και σε διάφορες μορφές βοηθούν στο καθάρισμα του στήθους, δίνουν καλό ύπνο, ωφελούν στο συκώτι, στη σπλήνα, στο λαιμό, στον ανδρισμό.
  5. Σεμέντερε - τα του θανάτου
    Παρόλο που η επικράτηση του χριστιανισμού ήταν άμεση, από των πρώτων χρόνων και σε όλη την έκταση της Καππαδοκίας, είναι γνωστό πως η κυρίαρχη ιδεολογία του απορρόφησε και υιοθέτησε αρκετά δρώμενα των παλαιών παραδόσεων, διάφορες πρακτικές σε κάθε έκφανση της ζωής…
  6. Σεμέντερε - Γάμος
    Εξέχουσα θέση ανάμεσα στα πολυάριθμα έθιμα του χώρου κατέχουν αυτά που αφορούν τον γάμο, μιας και αναγνωρίζεται η ζωτική του σημασία όχι μονάχα ως θεμελίου της οικογένειας, της διαιώνισης του ανθρώπινου είδους αλλά και αυτής της κοινωνικής διάρθρωσης.
  7. Σεμέντερε - Κοινοτικά
    Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται μια σειρά από δράσεις και συνήθειες αιώνων της υπό έρευνα κοινότητας του Σεμέντερε, κοινές πολλές εξ αυτών με τις διπλανές κοινότητες του χώρου, για τη λαϊκή λατρεία, τα εορταστικά ήθη και έθιμα, τις δοξασίες αιώνων...
  8. Σεμέντερε - Κύκλος του Χρόνου
    Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται οι πληροφορίες που αντλήσαμε για τα ιδιαίτερα της κοινότητας, στον αέναο κύκλο του χρόνου: τη λαϊκή λατρεία, τις πρακτικές, τα ήθη και έθιμα, τις μικρές και μεγάλες γιορτές, τις δοξασίες, αλλά και τις πολλές αντιλήψεις για πολλά και διάφορα.
  9. Σεμέντερε - Λατρευτικά
    Δεν γνωρίζουμε εάν υπάρχει τάξη ή τάξεις αγίων. Εκείνο που ξέρουμε και μάλιστα καλά, είναι πως οι Καππαδόκες, χριστιανοί μα και μουσουλμάνοι σεμνύνονταν το όνομα του Αγίου Γεωργίου περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο.
  10. Σεμέντερε - Εκκλησιαστικά
    Η κοινότητα του Σεμέντερε, σύμφωνα με τα εκκλησιαστικά κατάστιχα, ανήκε στην Επισκοπή Μισθίων της Ιεράς Μητροπόλεως Ικονίου της οποίας ο προκαθήμενος έφερε τον τίτλο «Υπέρτιμος και Έξαρχος πάσης Λυκαονίας», με πρώτη μητροπολιτική έδρα το Ικόνιο και δεύτερη την πόλη της Νίγδης.
  11. Σεμέντερε - Πόσιμα ύδατα
    Πόσιμα ύδατα, βρύσες, πηγάδια, ρέματα, νερά… Στην ευρύτερη περιοχή της κοινότητας υπάρχουν μερικά αξιοπρόσεκτα ρέματα, μια πληθώρα άλλων μικρότερων κα
  12. Σεμέντερε - Κελέρια
    Πουθενά στην οικουμένη, όσο κι αν ψάξει κανείς, δεν υπάρχει σε τόσο μεγάλη έκταση εκμετάλλευση της γης για σκοπούς αλλότριους της γεωργίας, όσο στον χώρο της Καππαδοκίας. Ατέλειωτες υπόγειες πολιτείες, διαφορετικών ειδών ή καλύτερα διαφορετικής τεχνικής, φυσικές σπηλιές, λαξευτά κελέρια, υπόγειοι ή επίγειοι χώροι που χρησιμοποιήθηκαν από τους κατοίκους της στο διάβα του χρόνου για κάθε χρήση. Με την απάντηση στο γιατί ή καλύτερα σε τι οφείλεται τούτη η πρακτική να είναι απλή.
  13. Σεμέντερε - Τοπωνύμια
    Ά(β)ουρέν ή Άβορεν ή Αγορέν - Επρόκειτο περί κοινής τοποθεσίας στα νοτιοδυτικά χωριού σε απόσταση περίπου μισής ώρας προς το Ανταβάλ, με ιδιοκτησίες και των δυο κοινοτήτων και πολλά κελέρια. Χαρακτηριστικό στοιχείο της περιοχής ήταν το Αγορέν μπογαζί, δηλαδή ένας μακρύς ντερές (εσοχή) που έφτανε έως τον δημόσιο δρόμο
  14. Σεμέντερε - Πληθυσμιακά / Διοικητικά
    Οι ιστοριοδίφες του χώρου ένα από τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν είναι οι συγκεχυμένες και εν πολλοίς πληροφορίες που εμπεριέχουν υπερβολές, συχνά μάλιστα αντικρουόμενες μεταξύ τους… σε όλες τις εκφάνσεις της ερευνάς τους. Για το εκπαιδευτικό σύστημα, τις κυρίαρχες σχέσεις με τους «άλλους», την καθημερινότητα, την οικονομική κατάσταση…
  15. Σεμέντερε - Ρυμοτομία
    Σύμφωνα με τις υπάρχουσες μαρτυρίες μπορούμε να μιλάμε για μια τυπική κοινότητα του χώρου, εκεί και τότε, που ήταν χωρισμένη σε μαχαλάδες, με στενά σοκάκια το σύνολο των οποίων ήταν χωμάτινοι, χωρίς καμία επέμβαση από πλευράς της διοίκησης, με τον χώρο της τυπικής πλατείας και τους λοιπούς δρόμους που οδηγούσαν στις παράπλευρες κοινότητες.
  16. Σεμέντερε - Όνομα
    Προ κάθε συμπεράσματος θα θέλαμε να καταθέσουμε τη μόνη, ίσως, σαφέστατη και σε κάθε περίπτωση αξιόπιστης βιβλιογραφικής αναφοράς που έχει σχέση με την ιστορία της κοινότητας… Σύμφωνα λοιπόν με αυτήν το Σεμέντερε είναι ή κτίστηκε στην τοποθεσία που βρισκόταν κάποτε το χωριό Δάσμενδρον…
  17. Σεμέντερε - Η δημιουργία του χωριού
    Το πότε ακριβώς δημιουργήθηκε το χωριό μάς είναι άγνωστο, όπως επίσης και ο τρόπος. Απλά υπάρχουν μιας σειρά μαρτυριών που σίγουρα εμπεριέχουν υπερβολές, ανακρίβειες, μυθεύματα και σπέρματα αληθείας εμπλουτισμένα με προσωπικά συμπεράσματα. Και όλα φυσικά μέσα στα πλαίσια του εμείς και του εγώ, δηλαδή της δικής μας ράτσας και των δικών μου γνώσεων… δηλαδή στα πλαίσια μιας συγγνωστής υπερβολής.
  18. Σεμέντερε Καππαδοκίας
    Ανέκδοτη έκδοση ( Σεπτέμβριος 2015 ), με τίτλο "Σεμέντερε Καππαδοκίας" του Κώστα Νίγδελη. Το βιβλίο έχει περί τις διακόσιες σελίδες έρευνας του συγγραφέα και αποτελεί μοναδικό στο είδος του για τις πτυχές αυτές της περιοχής.