Σεμέντερε – Όνομα

sementereΣυμπερασματικές σκέψεις

Προ κάθε συμπεράσματος θα θέλαμε να καταθέσουμε τη μόνη, ίσως, σαφέστατη και σε κάθε περίπτωση αξιόπιστης βιβλιογραφικής αναφοράς που έχει σχέση με την ιστορία της κοινότητας… Σύμφωνα λοιπόν με αυτήν το Σεμέντερε είναι ή κτίστηκε  στην τοποθεσία που βρισκόταν κάποτε το χωριό Δάσμενδρον… Ένας μικρός οικισμός, καθαρά χριστιανικός, που  τον βρίσκουμε στα φορολογικά κατάστιχα του 16ου αιώνα…[1]

Επίσης:

  • Η θέση της κοινότητας αλλά και γενικότερα όλη η περιοχή είναι εξαιρετικά σημαντική βρισκόμενη στην κεντρική- μεγάλη στρατιωτική δημοσιά η οποία συνέδεε το Κέντρο με τα ανατολικά σύνορα. Συνεπώς αποτελούσε το βασικό ορμητήριο των αυτοκρατορικών δυνάμεων στις εκστρατείες προς τα ανατολικά σύνορα…[2]
  • Σημαντικός ρωμαϊκός αρχικά και μετέπειτα βυζαντινός θεσμός, ήταν η δημιουργία μεγάλων στρατιωτικών σταθμών ή στρατοπέδων, τόπος συνάντησης των μικροτέρων στρατιωτικών τμημάτων των διαφόρων θεμάτων… Βάσεις που ονομάζονταν άπληκτα,[3] πολλές από τις οποίες στο διάβα του χρόνου μεταβλήθηκαν-  μεταμορφώθηκαν σε κοινότητες. Επισημαίνουμε επίσης και την πρακτική της ιδρύσεως αποικιών με την εγκατάσταση βετεράνων.[4]
  • Σύμφωνα με τους πληροφορητές η περιοχή έβριθε  από παλιά μπακιρένια νομίσματα με δυσανάγνωστα γράμματα τα οποία εύρισκαν οι χωρικοί όταν όργωναν τα χωράφια τους… αλλά και διάφορα αντικείμενα  από πολύτιμα μέταλλα τα οποία ορισμένοι επιτήδειοι εμπορεύονταν…[5]
  • Υπήρχαν περιοχές με χαλάσματα, δηλωτικά δυναμικής ανθρώπινης παρουσίας και δημιουργίας, τα οποία βεβαίως συνδέονταν με πολλαπλούς μύθους κυρίως όμως θεωρούμενα ως την πρώτη θέση του χωριού.[6]
  • Υπήρχαν  μια σειρά υπογείων στοών και χώρων,  αδιευκρινίστου χρονολογίας κατασκευής, οι οποίες χρησιμοποιούνταν  στα μεν παλαιά χρόνια ως καταφύγια προστασίας από τις διάφορες επιδρομές των ληστών, ενώ στα νεότερα ως αποθηκευτικοί χώροι.

Από τα εκτεθέντα λοιπόν μπορούμε μετά βεβαιότητας να ισχυριστούμε πως:

  • χωρίς να γνωρίζουμε την ακριβή χρονολογία δημιουργίας της κοινότητας θα πρέπει οι γηγενείς να μπολιάστηκαν, στο διάβα του χρόνου, από μετακινούμενες πληθυσμιακές μάζες για διαφόρους λόγους και αιτίες… Γεγονός που ομολογείται από αρκετούς, ιδιαίτερα μάλιστα από κάποιους που είχαν το επιπλέον προσωνύμιο γερλίδες, δηλαδή ντόπιοι…[7] Που ισχυρίζονταν  μάλιστα πως το χωριό τους, στην πρώτη φάση της δημιουργίας του, δεν είχε παραπάνω από 25 οικογένειες… που  μπολιάστηκαν σχεδόν άμεσα από δυο τουρκικές.
  • εξαιτίας της θέσης της να απετέλεσε ορμητήριο κατά τα ρωμαϊκά και βυζαντινά χρόνια… με ότι μπορούσε να σημαίνει αυτό για την περαιτέρω ανάπτυξή της.
  • η τελική ώθηση και η όλη δομή- παρουσία της στα δρώμενα της περιοχής να συνέβη λίγο μετά την δημοσίευση του Χάτιι Χουμαγιούν και Χάτιι Σερίφ… δηλαδή των καταστατικών  χαρτών  δια των οποίων ο χριστιανικός κόσμος απέκτησε σχετικές ελευθερίες.

Και τ’ όνομα αυτού…

Αλήθεια τι είναι το όνομα; Κάποιος θα μπορούσε να διατυπώσει την άποψη πως είναι μια λέξη που δηλώνει πρόσωπο, ζώο, κάποιο πράγμα ή  ένα σύνολο…

Κάποιος άλλος πάλι πως είναι το βασικό στοιχείο που διαφοροποιεί και ξεχωρίζει ένα άτομο ή σύνολο… από κάποιο άλλο. Ενδεχόμενα και τα δυο. Πάντως σε κάθε περίπτωση όλα τα πράγματα  έχουν το δικό τους  όνομα που τα διαφοροποιεί  από κάποιο άλλο.[8]

Τώρα, κάθε ιστοριοδίφης μεταξύ των πολλών και διαφόρων που αντιμετωπίζει στην έρευνά του, είναι το όνομα καθώς και η προέλευσή του… Οι απαντήσεις επί των οποίων αποτελούν πολύ σημαντική βοήθεια όχι μόνο για την ολοκλήρωσή της,  αλλά και την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων. Ιδιαίτερα μάλιστα όταν δεν υπάρχουν διιστάμενες απόψεις και ενισχύονται από επεξεργασμένες βιβλιογραφικές αναφορές.

Δυστυχώς για την υπό έρευνα κοινότητα τα στοιχεία, αυτά δηλαδή που μας δίδουν οι πληροφορητές  και οι υπάρχουσες βιβλιογραφικές αναφορές, είναι απλά γενικότητες χωρίς περαιτέρω να οδηγούν πουθενά. Διότι το σύνολο των πληροφορητών αναφέρει το ήδη γνωστό όνομα, με διάφορες παραλλαγές είναι αλήθεια, που οφείλονται στη γλώσσα και τους σολοικισμούς, όπως το ίδιο και οι υπάρχουσες βιβλιογραφικές αναφορές.

«Έτσι το έλεγαν το χωριό από παλιά[9]…  ή έτσι το βρήκαμε… δεν γνωρίζουμε από πού προέρχεται[10] κλπ»… εκτός από μιας που είναι συγκεκριμένη.. και με βάση την οποία η ονομασία είναι δηλωτική του τόπου καταγωγής.  Σύμφωνα λοιπόν με αυτήν: «Όταν το 1453 έπεσε η Πόλη ο σουλτάνος για να γεμίσει πολλές περιοχές στα βάθη της Τουρκίας με στεπώδες έδαφος, έκανε μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμού από ελληνικά νησιά. Οι πρόγονοί μου αναγκάστηκαν να έρθουν από τη Σαμοθράκη. Ο Τούρκος δεν μπορούσε να προφέρει καλά τη λέξη Σαμοθράκη και το ονόμασε Σεμέντρε».[11]

Επισημαίνουμε επίσης πως επισήμως στη Διοίκηση η κοινότητα ήταν καταχωρημένη ως:

Κόνια βιλαέτι, Νίγdε σαντζαγίνα μερμπούτ, Σεμένdιρε Καργιεσί…

δηλαδή

Χωρίον Σεντέντερε υπαγόμενο στο Σαντζάκι της Νίγδης του νομού Ικονίου.

Ανήκε επίσης στο Μαχμουρλίκι του Μιστί.

Μαρτυρίες

Σεμένdιρε… και Σεμενdριώτης… Σεμένdιρελι.

Σεμέντερε[12]

Χεμάνdιρι[13]

   Κύριλλος= Σεμέντρα[14]
   Καρολίδης Π. = Σεμένδρα
   Κονταγιάννης Π. = Σεμένδρια
   Αντωνόπουλος Σ = Σεμενδρέ
   Αλεκτορίδης Α = Σεμένδριε
   Μαυροχαλυβίδης Γ.= Σεμέντιρε, Σεμέντερε…
   Μ. Χρονικά = Σεμένδιρα, Σεμένδερε
   ΞΕΝΟΦΑΝΗΣ, τ. Γ = Σέμενδρε
   ΞΕΝΟΦΑΝΗΣ, τ. Δ = Σεμένδρια
   Λεβίδης Αν  = Σεμένδρα[15]
   Ρίζος= Σεμέντρα
   Χριστόπουλος Μ= Σεμένδηρε, Σημαντήρ
   Χουδαβέρδογλου Ι= Σεμένδρεια

Βιβλιογραφικές Αναφορές

[1] Αναγνωστοπούλου Σια, Μικρά Ασία, 19ος αιώνας –1919. Οι ελληνορθόδοξες κοινότητες,  Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα 1998, σ. 258.

[2] H ανάγκη για αποτελεσματική άμυνα των συνόρων της περιοχής ικανοποιήθηκε για πρώτη φορά με τα διοικητικά και στρατιωτικά μέτρα που έλαβε ο αυτοκράτορας Βεσπασιανός. Έτσι το έτος 76 μ.X. η επαρχία της Καππαδοκίας ενώνεται με την επαρχία της Γαλατίας και την περιοχή της Mικρής Αρμενίας υπό τη διοίκηση ενός διοικητή υπατικής τάξης, στη διάθεση του οποίου τίθενται ύπαρχοι (legati) στρατηγικής τάξης.

Επίσης στα χρόνια του Βεσπασιανού ενισχύεται και εν μέρει κατασκευάζεται εξολοκλήρου το οδικό σύστημα των στρατιωτικών οδών για την ταχεία διέλευση στρατευμάτων από τη Γαλατία προς τη Mελιτηνή, αλλά και από τη Συρία προς τα βόρεια παράλια του Πόντου. H σημαντικότερη μεταβολή αφορά όμως την εγκατάσταση στις αρχές της δεκαετίας του ‘70 της φρουράς της Καππαδοκίας που συγκροτούνταν από δύο λεγεώνες και αποτελούσε τμήμα των ρωμαϊκών μεθοριακών δυνάμεων (limes) του Ευφράτη. Oι λεγεώνες αυτές ήσαν η XII Fulminata που μετακινήθηκε από την Ιουδαία και εγκαταστάθηκε στη Mελιτηνή (λίγο πριν από το 71 μ.X. και πάντως μετά την καταστροφή των Ιεροσολύμων στις 26 Σεπτεμβρίου του 70) και η XVI Flavia που σχηματίσθηκε στη Συρία περί το 70 μ.X. και εγκαταστάθηκε στα Σάταλα (ίσως στα μέσα του 71 μ.X.). Eκτός από τις λεγεώνες αυτές μόνιμα στρατωνισμένες σε ικανό αριθμό οχυρών ήσαν και οι βοηθητικές μονάδες (ονόματα ορισμένων από τα οχυρά ιδιαίτερα στην περιοχή του Ευφράτη μάς παραδίδονται από αρχαίους γεωγράφους και χαρτογράφους).

[3] Σπύρος Βρυώνης, Η παρακμή του Μεσαιωνικού Ελληνισμού στη  Μικρά Ασία και η Διαδικασία Εξισλαμισμού, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα, 1996, σ. 32

[4] Σημ: Ο Mάρκος Aυρήλιος ίδρυσε μια ρωμαϊκή αποικία (colonia Faustiniana ή Faustinopolitanorum) στην οποία εγκατέστησε βετεράνους

-[5] Μαρτυρία Λουκίας Αργυροπούλου ό. π. «Ο πατέρας μου βρήκε και ένα χρυσό δακτυλίδι με πέτρα και το πούλησε στον σαράφη της Νίγδης».

Μαρτυρία  Νικολάου Σαββίδη ό.π. «Του συγχωριανού μου Τσαρκιτζόγλου, της μητέρας ο θείος, ήταν φιλότιμο και εργατικό παιδί στον καιρό του. Όταν όργωνε κάποιο χωράφι του εύρισκε στο ίδιο μέρος από ένα χρυσό νόμισμα. Αυτό συνέβη 3-4 φορές. Αυτός μόνο έδειχνε το νόμισμα χωρίς να λέει πού το βρίσκει. Οι σπιτικοί του όμως οι γειτόνοι τον κατηγόρησαν ότι τα κλέβει ή πουλάει κρυφά πράγματα και τα παίρνει. Αυτός τότε για να δικαιολογηθεί απεκάλυψε το μυστικό και από τότε άλλος δεν βρήκε. Και εγώ βρήκα μερικά  μπακιρένια νομίσματα με δυσανάγνωστα γράμματα.».

[6] Μαρτυρία Νικολάου Σαββίδη, Αντωνίου Κουτσουκτσή ό.π. «Η τοποθεσία Τσιρακλί ήταν στα βορειοδυτικά μας και συνόρευε με την τοποθεσία Κεμέρ. Βρίσκαμε πιθάρια και μνήματα με σκελετούς… υπήρχαν χαλάσματα από παλιά κτίρια».

[7] Μαρτυρίες των Λουκίας Αργυροπούλου, Αντωνίου Κουτουκτσή, ό.π. «Αρκετοί Σεμεντερλήδες ήσαν γερλήδες, δηλαδή ντόπιοι».

[8] Κωνσταντίνος Νίγδελης, Καππαδοκία, γέννηση βάπτιση, Κέντρο ιστορίας Δήμου Συκεών, Θεσσαλονίκη, 2009, σ.110

[9]Μαρτυρία Λουκία Αργυροπούλου, ό.π. «Τούρκοι και Έλληνες έλεγαν το χωριό μας Σεμέντερε. Έτσι ήταν γραμμένο  στις Τουρκικές Αρχές καθώς και στη Μητρόπολη. Έτσι ονομαζόταν το χωριό μας από ανέκαθεν χωρίς μάλιστα κανένα παρατσούκλι. Πώς το ονόμασαν έτσι οι πρόγονοί μας δεν ξέρω… έτσι το βρήκαμε από πάππου προς πάππου».

[10] Μαρτυρία Αποστόλου Οροϊλίδη, ό.π. «Τι θα πει Σεμέντερε δεν ξέραμε».

[11] Μαρτυρία Ηλιάδη Διονυσίου, ό.π.

[12] Μαρτυρία Ευγενίου Σαμουηλίδη, ό.π. «Οι Αντάβαλήδες που μιλάνε τούρκικα το λέγανε πιο χοντρά»

[13]Μαρτυρία Ευγενίου Σαμουηλίδη, ό.π « Έτσι το έλεγαν τα ελληνόφωνα χωριά του Μιστί, Τσαρικλί, Ούλαγατς».

[14] Κυρίλλου Οικουμενικού Πατριάρχου, Ιστορική περιγραφή του εν Βιέννη προεκδοθέντος  χωρογραφικού πίνακος της Μεγάλης Αρχισατραπείας Ικονίου,  1815, s. 22 «Προς δυσμάς του Μισθίου, ωσεί δύω ώρας, είναι χωρίον μικρόν χριστιανικόν Σεμέντρα λεγόμενον».

[15]Αναστάσιος Λεβίδης, Εν μονολίθοις μοναί της Καππαδοκίας και Λυκαονίας, Κωνσταντινούπολη 1899, σ. 110 « Ου μακράν δε ταύτης είνε η κώμη Σεμένδρα, ένθα ην η μονή Αρχαγγέλου Μιχαήλ».

Κωνσταντίνος Μ. Νίγδελης

Συνεχίζεται


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Σεμέντερε - Σχολικά και Γλωσσικά
    Τα σχολικά δρώμενα ήταν επιεικώς απαράδεκτα. Άποψη που επιβεβαιώνεται και από τις σχετικές μαρτυρίες του Αρχείου της Προφορικής Παράδοσης του Κ.Μ.Σ. με κάποιες μάλιστα να κάνουν λόγο για την ανυπαρξία κάθε σχολείου.
  2. Σεμέντερε - Προφητείες, μάγια, παιχνίδια
    Αν και σύμφωνα με τους κανόνες του ορθοδόξου δόγματος θεωρείτο αμαρτία να ασχολείται κανείς με τούτες τις πρακτικές, εντούτοις, όχι μόνο άγνωστες ήταν, αλλά πάντοτε επίκαιρες και σε πολλές περιπτώσεις χρήσιμες… διότι «η πονηριά της γυναίκας ποτέ δεν σταματά
  3. Σεμέντερε - Εθιμικές Συνήθειες
    Μια από τις πλέον παράξενες εθιμικές συνήθειες ήταν αυτή του γιαγμούρ γκελινί, δηλαδή της νύφης της βροχής. Σύμφωνα λοιπόν με τα δρώμενα ντύνανε ένα πεντάρφανο κορίτσι...
  4. Σεμέντερε - Βότανα
    Αμύγδαλα … θρεπτικά, αλλά και σε διάφορες μορφές βοηθούν στο καθάρισμα του στήθους, δίνουν καλό ύπνο, ωφελούν στο συκώτι, στη σπλήνα, στο λαιμό, στον ανδρισμό.
  5. Σεμέντερε - τα του θανάτου
    Παρόλο που η επικράτηση του χριστιανισμού ήταν άμεση, από των πρώτων χρόνων και σε όλη την έκταση της Καππαδοκίας, είναι γνωστό πως η κυρίαρχη ιδεολογία του απορρόφησε και υιοθέτησε αρκετά δρώμενα των παλαιών παραδόσεων, διάφορες πρακτικές σε κάθε έκφανση της ζωής…
  6. Σεμέντερε - Γάμος
    Εξέχουσα θέση ανάμεσα στα πολυάριθμα έθιμα του χώρου κατέχουν αυτά που αφορούν τον γάμο, μιας και αναγνωρίζεται η ζωτική του σημασία όχι μονάχα ως θεμελίου της οικογένειας, της διαιώνισης του ανθρώπινου είδους αλλά και αυτής της κοινωνικής διάρθρωσης.
  7. Σεμέντερε - Κοινοτικά
    Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται μια σειρά από δράσεις και συνήθειες αιώνων της υπό έρευνα κοινότητας του Σεμέντερε, κοινές πολλές εξ αυτών με τις διπλανές κοινότητες του χώρου, για τη λαϊκή λατρεία, τα εορταστικά ήθη και έθιμα, τις δοξασίες αιώνων...
  8. Σεμέντερε - Κύκλος του Χρόνου
    Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται οι πληροφορίες που αντλήσαμε για τα ιδιαίτερα της κοινότητας, στον αέναο κύκλο του χρόνου: τη λαϊκή λατρεία, τις πρακτικές, τα ήθη και έθιμα, τις μικρές και μεγάλες γιορτές, τις δοξασίες, αλλά και τις πολλές αντιλήψεις για πολλά και διάφορα.
  9. Σεμέντερε - Λατρευτικά
    Δεν γνωρίζουμε εάν υπάρχει τάξη ή τάξεις αγίων. Εκείνο που ξέρουμε και μάλιστα καλά, είναι πως οι Καππαδόκες, χριστιανοί μα και μουσουλμάνοι σεμνύνονταν το όνομα του Αγίου Γεωργίου περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο.
  10. Σεμέντερε - Εκκλησιαστικά
    Η κοινότητα του Σεμέντερε, σύμφωνα με τα εκκλησιαστικά κατάστιχα, ανήκε στην Επισκοπή Μισθίων της Ιεράς Μητροπόλεως Ικονίου της οποίας ο προκαθήμενος έφερε τον τίτλο «Υπέρτιμος και Έξαρχος πάσης Λυκαονίας», με πρώτη μητροπολιτική έδρα το Ικόνιο και δεύτερη την πόλη της Νίγδης.
  11. Σεμέντερε - Πόσιμα ύδατα
    Πόσιμα ύδατα, βρύσες, πηγάδια, ρέματα, νερά… Στην ευρύτερη περιοχή της κοινότητας υπάρχουν μερικά αξιοπρόσεκτα ρέματα, μια πληθώρα άλλων μικρότερων κα
  12. Σεμέντερε - Κελέρια
    Πουθενά στην οικουμένη, όσο κι αν ψάξει κανείς, δεν υπάρχει σε τόσο μεγάλη έκταση εκμετάλλευση της γης για σκοπούς αλλότριους της γεωργίας, όσο στον χώρο της Καππαδοκίας. Ατέλειωτες υπόγειες πολιτείες, διαφορετικών ειδών ή καλύτερα διαφορετικής τεχνικής, φυσικές σπηλιές, λαξευτά κελέρια, υπόγειοι ή επίγειοι χώροι που χρησιμοποιήθηκαν από τους κατοίκους της στο διάβα του χρόνου για κάθε χρήση. Με την απάντηση στο γιατί ή καλύτερα σε τι οφείλεται τούτη η πρακτική να είναι απλή.
  13. Σεμέντερε - Τοπωνύμια
    Ά(β)ουρέν ή Άβορεν ή Αγορέν - Επρόκειτο περί κοινής τοποθεσίας στα νοτιοδυτικά χωριού σε απόσταση περίπου μισής ώρας προς το Ανταβάλ, με ιδιοκτησίες και των δυο κοινοτήτων και πολλά κελέρια. Χαρακτηριστικό στοιχείο της περιοχής ήταν το Αγορέν μπογαζί, δηλαδή ένας μακρύς ντερές (εσοχή) που έφτανε έως τον δημόσιο δρόμο
  14. Σεμέντερε - Πληθυσμιακά / Διοικητικά
    Οι ιστοριοδίφες του χώρου ένα από τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν είναι οι συγκεχυμένες και εν πολλοίς πληροφορίες που εμπεριέχουν υπερβολές, συχνά μάλιστα αντικρουόμενες μεταξύ τους… σε όλες τις εκφάνσεις της ερευνάς τους. Για το εκπαιδευτικό σύστημα, τις κυρίαρχες σχέσεις με τους «άλλους», την καθημερινότητα, την οικονομική κατάσταση…
  15. Σεμέντερε - Ρυμοτομία
    Σύμφωνα με τις υπάρχουσες μαρτυρίες μπορούμε να μιλάμε για μια τυπική κοινότητα του χώρου, εκεί και τότε, που ήταν χωρισμένη σε μαχαλάδες, με στενά σοκάκια το σύνολο των οποίων ήταν χωμάτινοι, χωρίς καμία επέμβαση από πλευράς της διοίκησης, με τον χώρο της τυπικής πλατείας και τους λοιπούς δρόμους που οδηγούσαν στις παράπλευρες κοινότητες.
  16. Σεμέντερε - Όνομα
    Προ κάθε συμπεράσματος θα θέλαμε να καταθέσουμε τη μόνη, ίσως, σαφέστατη και σε κάθε περίπτωση αξιόπιστης βιβλιογραφικής αναφοράς που έχει σχέση με την ιστορία της κοινότητας… Σύμφωνα λοιπόν με αυτήν το Σεμέντερε είναι ή κτίστηκε στην τοποθεσία που βρισκόταν κάποτε το χωριό Δάσμενδρον…
  17. Σεμέντερε - Η δημιουργία του χωριού
    Το πότε ακριβώς δημιουργήθηκε το χωριό μάς είναι άγνωστο, όπως επίσης και ο τρόπος. Απλά υπάρχουν μιας σειρά μαρτυριών που σίγουρα εμπεριέχουν υπερβολές, ανακρίβειες, μυθεύματα και σπέρματα αληθείας εμπλουτισμένα με προσωπικά συμπεράσματα. Και όλα φυσικά μέσα στα πλαίσια του εμείς και του εγώ, δηλαδή της δικής μας ράτσας και των δικών μου γνώσεων… δηλαδή στα πλαίσια μιας συγγνωστής υπερβολής.
  18. Σεμέντερε Καππαδοκίας
    Ανέκδοτη έκδοση ( Σεπτέμβριος 2015 ), με τίτλο "Σεμέντερε Καππαδοκίας" του Κώστα Νίγδελη. Το βιβλίο έχει περί τις διακόσιες σελίδες έρευνας του συγγραφέα και αποτελεί μοναδικό στο είδος του για τις πτυχές αυτές της περιοχής.