Σεμέντερε – Προφητείες, μάγια, παιχνίδια

Θεία Λειτουργία - Σεμέντερε 1754 (φωτο Sementre Benevolent Society Αμερικής)
Θεία Λειτουργία – Σεμέντερε 1754 (φωτο Sementre Benevolent Society Αμερικής)

Προφητείες

α

Διάβαζαν το βιβλίο και λέεσκαν:

-Θα ’ρθει μέρα που θα γίνουν αμάξια χωρίς άλογα…

Λέγαμε:

-Αμάν, μη λες ψέματα. Αμάξια χωρίς άλογα γίνονται;

β

Διάβαζαν το βιβλίο και λέεσκαν:

Χωρίς φτερά οι άνθρωποι θα πηδήξουν στον ουρανό. Τότε ο κόσμος απ’ τη ρίζα του θα κουνηθεί. Τα κορίτσια θ’ αγκαλιάσουν δένδρα… Θα χάσει η μάνα το παιδί και το παιδί τη μάνα.

Παροιμίες

-öλüjü öλμεdεν αγλαμαλá (παροιμ.)= τον πεθαμένο πρέπει να τον κλαίς πριν να πεθάνει (τουρκ.)

-Ερ αdαμά λαφ dενμέζ = στον κάθε άνθρωπο λόγο δεν μπορείς να πεις

 

Μάγια – μαντέματα

Αν και σύμφωνα με τους κανόνες του ορθοδόξου δόγματος θεωρείτο αμαρτία να ασχολείται κανείς με τούτες τις πρακτικές,  εντούτοις, όχι μόνο άγνωστες ήταν, αλλά πάντοτε επίκαιρες και σε πολλές περιπτώσεις χρήσιμες… διότι «η πονηριά της γυναίκας ποτέ δεν σταματά».

Έχουμε λοιπόν:

Μάτιασμα… Κοζ dαγdί (ματιάστηκε)

Προϋποθέσεις ματιάσματος

  • Γαλανά μάτια…
  • Σχετική ηλικία (από 15 πάνω)…
  • Κυρίως από την πλευρά της γυναίκας…

Αποτρεπτικά του ματιάσματος

  • Φυλακτά με Τίμιο Ξύλο διαβασμένα στα Ιεροσόλυμα.
  • Το θυμιάτισμα στην εκκλησιά…
  • Θυμιάτισμα με τα λουλούδια της Μ. παρασκευής που πάντοτε πρέπει να υπάρχουν στο εικονοστάσι…
  • Να λες, όταν σου αρέσει κάτι: φτου σου, σκόρδα…
  • Σε περιπτώσεις παιδιών η θεραπεία είναι πολύπλοκη. Σύμφωνα με αυτή παίρνουν ένα αυγό και το τοποθετούν πάνω στο κεφάλι του… Το διαβάζουν και το σπάνουν μέσα στο νερό. Το ψήνουν και στη συνέχεια με μια βελόνα το διαλύουν… Στη συνέχεια με το μείγμα αυτό αλείφουν ορισμένα σημεία του σώματος. Το στόμα, την κοιλιά, τα πόδια, τα χέρια… και το περίσσευμα το ρίχνουν στο σταυροδρόμι, νύχτα, για να το πατήσουν οι περαστικοί.
  • Αυτός που γνωρίζει πως έχει την ικανότητα να ματιάζει και δεν το θέλει, εκτός των παραπάνω, θα πρέπει πρώτα να κοιτά το χώμα και μετά τον άνθρωπο που συνομιλεί, σκέφτεται ή το ζώο που έχει απέναντί του… Το χώμα, σύμφωνα με τα ειωθότα, παίρνει το φαρμάκι.
  • Και άλλα, όσα απόρρητα γνώριζε η ξεματιάστρα.

Περιπτώσεις

  • «Το μάτιασμα μπορεί να σκάσει άνθρωπο. Μια γυναίκα κοιτούσε ένα σπίτι και… έπεσαν τα ντουβάρια… Κάποια στην Πόλη είπε: αυτό το πλοίο θα το φέρω ανάποδα και… σχεδόν το βούλιαξε».
  • «Είχαμε ένα όμορφο ζώο. Πήγε να τραβήξει αμάξι. Δυο άνδρες κοίταξάν το και δεν είπαν σκόρδα να έχει. Ήρθε στο σπίτι και ψόφησε».

 

Μαντέματα

-«Στην εκκλησιά της Αγίας Μακρίνας υπήρχε η εικόνα του Αγίου Ευγενίου με ασημένιο χέρι. Κάτω ακριβώς υπήρχε ένα πιάτο με νερό. Πήγαιναν πολλοί να μαντέψουν το μέλλον τους, για τον άρρωστό τους, για την τύχη των ξενιτεμένων. Έδιναν στην καλόγρια, που πάντοτε ήταν εκεί, ένα γρόσι ή κερί ή λάδι για να ρωτήσει τον Άγιο Ευγένιο, αυτό που θέλανε. Την ερώτηση την έκανε η καλόγρια. Αν το χέρι παρέμενε στη θέση του… τα πράγματα θα πήγαιναν κατ’ ευχήν. Αν το χέρι έπεφτε, τότε τα μηνύματα ήταν κακά».[1. Μαρτυρία Λουκίας Αργυροπούλου, ό.π.]

-Συνήθεια, κοινή στα  χωριά της Καππαδοκίας, ήταν το μάντεμα με το κόλλημα ενός γροσίου στην εικόνα της Παναγίας.

 

karaminlilar

Παιχνίδια

Παγοδρομίες…

Ένα ιδιαίτερα προσφιλές παιχνίδι από τους μικρούς της κοινότητας εκεί και τότε… κυρίως τους χειμωνιάτικους μήνες, που το κρύο και το χιόνι σκέπαζε την Καππαδοκική γη. Μιας πρώτης τάξεως ευχάριστη απασχόληση για όλους  που σε αγαστό συνδυασμό με τις αναγκαστικές σχολικές διακοπές αποτελούσε την πλέον ποθητή ευκαιρία για παιχνίδι και φυγή από την καθημερινότητα.[2. Μαρτυρία Διονυσίου Ηλιάδη, ό.π. «Το χειμώνα που πάγωνε το ποταμάκι πηγαίναμε και κάναμε παγοδρομίες επάνω στον πάγο».]

Τσιουρούζ, Τσιρούτα, ιπποδρομίες

Πρόκειται περί ενός παιχνιδιού το οποίο συναντάμε συχνά στα χωριά της περιοχής σε διάφορες παραλλαγές. Στην κοινότητα του Σεμέντερε τα πράγματα ήταν απλά. Όσοι λοιπόν είχαν άλογα, σε τακτές ημερομηνίες[3. Κυρίως τη δεύτερη μέρα του Πάσχα, στις εορτές των τοπικών αγίων, αλλά και στους γάμους. ], διαγωνίζονταν για την πρωτιά στις μεγάλες πεδιάδες του Μπουτάκ Οβασί, δηλαδή στις περιοχές της Μαλακοπής, των Λημνών, του Ανταβάλ… Αγώνες χωρίς ιδιαίτερους κανόνες στους οποίους λάμβαναν μέρος και οι μουσουλμάνοι της περιοχής, με αποκλειστικό σκοπό την ανάδειξη του ταχύτερου αλόγου.[4. Σε άλλες κοινότητες το παιχνίδι πολλές φορές ήταν βίαιο  και με «απώλειες» διότι κάνανε χρήση και κονταριού με ότι σήμαινε αυτό. Βλ. Κωνσταντίνου Νίγδελη Καππαδοκία, τα παιδία παίζει έκδοση Ιεράς Μητροπόλεως Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως 2014]

Κωνσταντίνος Ν. Νίγδελης

sementere


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Σεμέντερε - Σχολικά και Γλωσσικά
    Τα σχολικά δρώμενα ήταν επιεικώς απαράδεκτα. Άποψη που επιβεβαιώνεται και από τις σχετικές μαρτυρίες του Αρχείου της Προφορικής Παράδοσης του Κ.Μ.Σ. με κάποιες μάλιστα να κάνουν λόγο για την ανυπαρξία κάθε σχολείου.
  2. Σεμέντερε - Προφητείες, μάγια, παιχνίδια
    Αν και σύμφωνα με τους κανόνες του ορθοδόξου δόγματος θεωρείτο αμαρτία να ασχολείται κανείς με τούτες τις πρακτικές, εντούτοις, όχι μόνο άγνωστες ήταν, αλλά πάντοτε επίκαιρες και σε πολλές περιπτώσεις χρήσιμες… διότι «η πονηριά της γυναίκας ποτέ δεν σταματά
  3. Σεμέντερε - Εθιμικές Συνήθειες
    Μια από τις πλέον παράξενες εθιμικές συνήθειες ήταν αυτή του γιαγμούρ γκελινί, δηλαδή της νύφης της βροχής. Σύμφωνα λοιπόν με τα δρώμενα ντύνανε ένα πεντάρφανο κορίτσι...
  4. Σεμέντερε - Βότανα
    Αμύγδαλα … θρεπτικά, αλλά και σε διάφορες μορφές βοηθούν στο καθάρισμα του στήθους, δίνουν καλό ύπνο, ωφελούν στο συκώτι, στη σπλήνα, στο λαιμό, στον ανδρισμό.
  5. Σεμέντερε - τα του θανάτου
    Παρόλο που η επικράτηση του χριστιανισμού ήταν άμεση, από των πρώτων χρόνων και σε όλη την έκταση της Καππαδοκίας, είναι γνωστό πως η κυρίαρχη ιδεολογία του απορρόφησε και υιοθέτησε αρκετά δρώμενα των παλαιών παραδόσεων, διάφορες πρακτικές σε κάθε έκφανση της ζωής…
  6. Σεμέντερε - Γάμος
    Εξέχουσα θέση ανάμεσα στα πολυάριθμα έθιμα του χώρου κατέχουν αυτά που αφορούν τον γάμο, μιας και αναγνωρίζεται η ζωτική του σημασία όχι μονάχα ως θεμελίου της οικογένειας, της διαιώνισης του ανθρώπινου είδους αλλά και αυτής της κοινωνικής διάρθρωσης.
  7. Σεμέντερε - Κοινοτικά
    Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται μια σειρά από δράσεις και συνήθειες αιώνων της υπό έρευνα κοινότητας του Σεμέντερε, κοινές πολλές εξ αυτών με τις διπλανές κοινότητες του χώρου, για τη λαϊκή λατρεία, τα εορταστικά ήθη και έθιμα, τις δοξασίες αιώνων...
  8. Σεμέντερε - Κύκλος του Χρόνου
    Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται οι πληροφορίες που αντλήσαμε για τα ιδιαίτερα της κοινότητας, στον αέναο κύκλο του χρόνου: τη λαϊκή λατρεία, τις πρακτικές, τα ήθη και έθιμα, τις μικρές και μεγάλες γιορτές, τις δοξασίες, αλλά και τις πολλές αντιλήψεις για πολλά και διάφορα.
  9. Σεμέντερε - Λατρευτικά
    Δεν γνωρίζουμε εάν υπάρχει τάξη ή τάξεις αγίων. Εκείνο που ξέρουμε και μάλιστα καλά, είναι πως οι Καππαδόκες, χριστιανοί μα και μουσουλμάνοι σεμνύνονταν το όνομα του Αγίου Γεωργίου περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο.
  10. Σεμέντερε - Εκκλησιαστικά
    Η κοινότητα του Σεμέντερε, σύμφωνα με τα εκκλησιαστικά κατάστιχα, ανήκε στην Επισκοπή Μισθίων της Ιεράς Μητροπόλεως Ικονίου της οποίας ο προκαθήμενος έφερε τον τίτλο «Υπέρτιμος και Έξαρχος πάσης Λυκαονίας», με πρώτη μητροπολιτική έδρα το Ικόνιο και δεύτερη την πόλη της Νίγδης.
  11. Σεμέντερε - Πόσιμα ύδατα
    Πόσιμα ύδατα, βρύσες, πηγάδια, ρέματα, νερά… Στην ευρύτερη περιοχή της κοινότητας υπάρχουν μερικά αξιοπρόσεκτα ρέματα, μια πληθώρα άλλων μικρότερων κα
  12. Σεμέντερε - Κελέρια
    Πουθενά στην οικουμένη, όσο κι αν ψάξει κανείς, δεν υπάρχει σε τόσο μεγάλη έκταση εκμετάλλευση της γης για σκοπούς αλλότριους της γεωργίας, όσο στον χώρο της Καππαδοκίας. Ατέλειωτες υπόγειες πολιτείες, διαφορετικών ειδών ή καλύτερα διαφορετικής τεχνικής, φυσικές σπηλιές, λαξευτά κελέρια, υπόγειοι ή επίγειοι χώροι που χρησιμοποιήθηκαν από τους κατοίκους της στο διάβα του χρόνου για κάθε χρήση. Με την απάντηση στο γιατί ή καλύτερα σε τι οφείλεται τούτη η πρακτική να είναι απλή.
  13. Σεμέντερε - Τοπωνύμια
    Ά(β)ουρέν ή Άβορεν ή Αγορέν - Επρόκειτο περί κοινής τοποθεσίας στα νοτιοδυτικά χωριού σε απόσταση περίπου μισής ώρας προς το Ανταβάλ, με ιδιοκτησίες και των δυο κοινοτήτων και πολλά κελέρια. Χαρακτηριστικό στοιχείο της περιοχής ήταν το Αγορέν μπογαζί, δηλαδή ένας μακρύς ντερές (εσοχή) που έφτανε έως τον δημόσιο δρόμο
  14. Σεμέντερε - Πληθυσμιακά / Διοικητικά
    Οι ιστοριοδίφες του χώρου ένα από τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν είναι οι συγκεχυμένες και εν πολλοίς πληροφορίες που εμπεριέχουν υπερβολές, συχνά μάλιστα αντικρουόμενες μεταξύ τους… σε όλες τις εκφάνσεις της ερευνάς τους. Για το εκπαιδευτικό σύστημα, τις κυρίαρχες σχέσεις με τους «άλλους», την καθημερινότητα, την οικονομική κατάσταση…
  15. Σεμέντερε - Ρυμοτομία
    Σύμφωνα με τις υπάρχουσες μαρτυρίες μπορούμε να μιλάμε για μια τυπική κοινότητα του χώρου, εκεί και τότε, που ήταν χωρισμένη σε μαχαλάδες, με στενά σοκάκια το σύνολο των οποίων ήταν χωμάτινοι, χωρίς καμία επέμβαση από πλευράς της διοίκησης, με τον χώρο της τυπικής πλατείας και τους λοιπούς δρόμους που οδηγούσαν στις παράπλευρες κοινότητες.
  16. Σεμέντερε - Όνομα
    Προ κάθε συμπεράσματος θα θέλαμε να καταθέσουμε τη μόνη, ίσως, σαφέστατη και σε κάθε περίπτωση αξιόπιστης βιβλιογραφικής αναφοράς που έχει σχέση με την ιστορία της κοινότητας… Σύμφωνα λοιπόν με αυτήν το Σεμέντερε είναι ή κτίστηκε στην τοποθεσία που βρισκόταν κάποτε το χωριό Δάσμενδρον…
  17. Σεμέντερε - Η δημιουργία του χωριού
    Το πότε ακριβώς δημιουργήθηκε το χωριό μάς είναι άγνωστο, όπως επίσης και ο τρόπος. Απλά υπάρχουν μιας σειρά μαρτυριών που σίγουρα εμπεριέχουν υπερβολές, ανακρίβειες, μυθεύματα και σπέρματα αληθείας εμπλουτισμένα με προσωπικά συμπεράσματα. Και όλα φυσικά μέσα στα πλαίσια του εμείς και του εγώ, δηλαδή της δικής μας ράτσας και των δικών μου γνώσεων… δηλαδή στα πλαίσια μιας συγγνωστής υπερβολής.
  18. Σεμέντερε Καππαδοκίας
    Ανέκδοτη έκδοση ( Σεπτέμβριος 2015 ), με τίτλο "Σεμέντερε Καππαδοκίας" του Κώστα Νίγδελη. Το βιβλίο έχει περί τις διακόσιες σελίδες έρευνας του συγγραφέα και αποτελεί μοναδικό στο είδος του για τις πτυχές αυτές της περιοχής.