Σεμέντερε – Βότανα

Βότανα, από το φαρμακείο της φύσης.

  • Αμύγδαλα … θρεπτικά, αλλά και σε διάφορες μορφές βοηθούν  στο καθάρισμα του στήθους, δίνουν καλό ύπνο, ωφελούν στο συκώτι, στη σπλήνα, στο λαιμό, στον ανδρισμό.
  • Ατζιμούχ-αζιμούχ… φυτό που τα φύλλα του, μετά το σχετικό βράσιμο, προσέφεραν πικρό αφέψημα πολύ καλό για τον στομαχόπονο.
  • Βάτραχος= κουρμπατζή… τον χρησιμοποιούσαν για την κουρμπαγιού (αδενίτιδα)την κοσούς, τη διφθερίτιδα,  αλλά και μαζί με άλλα τινά ως κατάπλασμα.
  • Βδέλλα ή σουλούτσα… κυρίως για να πάρουν το κακό αίμα
  • Γάλα γαϊδάρας…. το πλέον κατάλληλο φάρμακο για τον κοκίτη.
  • Γαλαγάστρα ή ελλέβορος…πρόκειται για φυτό που χρησιμοποιείται στα διάφορα δαγκάματα ως κατάπλασμα.
  • Καπνός =νικοτιανί τουτούν… καλό αιμοστατικό.
  • Κεγκέρια (καλάγκαθο)… κυρίως  για τον πόνο του αφτιού.
  • Κερί… ως συστατικό στοιχείο καταπλάσματος
  • Κουκιά= μπακλά… δίνουν ύπνο.
  • Κρεμμύδι =σοάν… βοηθά στις ζοχάδες, στις δοθιήνες, στον ύπνο, σε πολλά καταπλάσματα, αφαιρεί και τους πόνους,  κοπανιστό για πρηξίματα.
  • Λάδι= ζεϊτήν γιαγή… κατάλληλο για όλες τις ασθένειες είτε μαζί με άλλα    (καταπλάσματα) είτε κατά μόνας. Παχαίνει, δίνει δύναμη, παίρνει τους πόνους…
  • Λιναρόσπορος… κοπανισμένος χρησιμοποιείται ως κατάπλασμα.
  • Μέλι =μπαλ… ζεσταίνει το στομάχι, κάνει καλό στη χολή, καθαρίζει τα μέσα, το στήθος, θρέφει καλά τη σάρκα.
  • Ραδίκια= καθαρίζουν το συκώτι και τις φλεγμονές του στομάχου.
  • Σάρπα… αποξηραμένο το χρησιμοποιούσαν ως τσάι και ήταν ενδεδειγμένο για τις εντερικές παθήσεις.
  • Σιακ… επρόκειτο για κάποιο χόρτο με αγκάθια. Παίρνανε το λουλούδι του και το πίνανε ως τσάι.
  • Σκόρδο= σαρμεσάκ… χρήσιμο για όλες τις ασθένειες μιας και δυναμώνει τον οργανισμό,  χρησιμοποιείται σε πολλά καταπλάσματα,  στα δαγκώματα, αλλά και στα δόντια.

Δαιμονολογίες

Επρόκειτο για παράξενες έως και αποτρόπαιες συνήθειες, που επιβάλλονταν με μυθεύματα τα οποία προκαλούνταν από τον φόβο του άγνωστου, εκεί και τότε. Μια σειρά πρακτικών, για την αποφυγή του κακού, με τη βοήθεια ορισμένων κανόνων ορθής συμπεριφοράς. Έτσι:

  • -μετά το ηλιοβασίλεμα απαγορευόταν οι κυράδες να ανοίξουν τα σεντούκια του ρουχισμού. Αν, πάλι, κατά κακή τους τύχη ήταν υποχρεωμένες, το έπρατταν, αλλά προηγούμενα το σταύρωναν,  λέγανε κάποια μικρή προσευχή και προχωρούσαν μετά φόβου. Σε κάθε διαφορετική περίπτωση οι νεράιδες και οι διάβολοι που καιροφυλακτούσαν μπαίνανε στο σεντούκι και ή «μαγάριζαν τα ρούχα ή τα παίρνανε, τα φορούσαν ίσαμε τα ξημερώματα, οπότε τα άφηναν γεμάτα λεκέδες».
  • -τα παράξενα στοιχειά αλλά και οι διάβολοι, είχαν ως «στέκι» τα υπόγεια και τα αχούρια των σπιτιών. Γι αυτό λοιπόν όποτε υπήρχε ανάγκη οι νοικοκύρηδες έμπαιναν στους χώρους αυτούς κρατώντας πάντοτε ένα κερί που πήραν από την εκκλησία… και ένα κομμάτι θυμίαμα.
  • – σε περίπτωση που σε «κτυπούσε» η περικιζί, η νεράιδα δηλαδή, από εκεί και μετά πολλές φορές «άλλαζε ο εαυτός σου… και στην κρίση λέγανε δυνατά γιαντίκ, γιαντίκ, δηλαδή, καίγομαι, καίγομαι»…[1. Πρόκειται για τα συμπτώματα των δαιμονισμένων γυναικών που περιγράφονται παρακάτω.]

Οι Δαιμονισμένες

Αρχίζουμε με δύο- τρεις καίριες επισημάνσεις τις οποίες θα πρέπει να λάβει υπόψη του σοβαρά ο μελετητής, για την εξαγωγή των σχετικών συμπερασμάτων.

Πρώτον: επρόκειτο περί αρκούντως παράξενων έως και απίθανων περιστατικών τα οποία, κατά την πληροφορήτρια, συνέβαιναν εκεί και τότε.

Δεύτερον: τέτοιου είδους και υφής περιστατικά είναι σπανιότατα και ίσως, ίσως, μοναδικά στον ευρύτερο χώρο.

Τρίτον: τις πληροφορίες τις αντλούμε μεν από το Αρχείο Προφορικής Παράδοσης της κοινότητας, αλλά μόνο με τις μαρτυρίες της Ευδοξίας Βαφείδου… η οποία, ειρήσθω εν παρόδω, ήταν δασκάλα για μεγάλο χρονικό διάστημα και κατά συνέπεια, κατά τεκμήριο, απαλλαγμένη από δαιμονοπληξίες… και της  Δέσποινα Τσαρκάτζογλου, που, κατά τα λεγόμενα της οποίας το φαινόμενο αυτό μεταφέρθηκε  στη νέα πατρίδα μετά την Ανταλλαγή.

Τέλος, με τη σειρά μας, μεταφέρουμε απλά και όπως βρήκαμε τη σχετική μαρτυρία με μια πρόσθετη διευκρίνιση. Στη διπλανή κοινότητα των Λημνών, αλλά και σε μερικές όμορες, παρατηρήθηκε το φαινόμενο της Ζάλης[2. Μετά την καταστροφή και την υπογραφή των συνθηκών με τη γείτονα, λίγους μήνες προ της μεγάλης Εξόδου, παρατηρήθηκαν ορισμένα παράξενα φαινόμενα. Κατά τη διάρκεια, λοιπόν, της ημέρας  και των καθημερινών γυναικείων δράσεων, «άξαφνα τις έπιανε ζάλη». Μια κατάσταση υστερίας όπου κάποιες έβλεπαν αγίους, κάποιες άλλες μιλούσαν ακατάληπτα σε γλώσσα που δεν τις καταλάβαινε κανείς, κάποιες προέλεγαν γεγονότα, τα οποία, ειρήσθω εν παρόδω, αργότερα επιβεβαιώθηκαν, κάποιες έκλαιγαν συνεχώς, μερικές ολοφυρόμενες έτρεχαν στα χωράφια, στους δρόμους και τις γειτονιές, για να επανέρθουν στη φυσιολογική τους κατάσταση μετά από λίγη ώρα.

Επρόκειτο φυσικά για γεγονός πολύ παράξενο και  ίσως χαρακτηριζόμενο από ορισμένους  ως υπερβολικό, εμπλουτισμένο με πολλά μυθοπλαστικά στοιχεία όμως…  όμως όταν διαθέτουμε μαρτυρίες που το επιβεβαιώνουν λέγοντας μάλιστα πως οι ίδιοι συμμετείχαν, τότε θα πρέπει να μιλάμε μάλλον για γεγονός ανεξήγητο.

Η Σοφία Αναστασιάδη στο εξαιρετικό πόνημά της για τον τόπο γράφει χαρακτηριστικά για τα γεγονότα υπονοώντας μάλιστα πως, ίσως,  αυτή η μορφή έκστασης να αποτελούσε ψήγματα  συλλογικής μνήμης της πανάρχαιας λατρείας της θεάς Μα. «Ποιος είπε ότι πέθανε η Μεγάλη Μα; Ζητώντας πληροφορίες για την Έξοδο και την ανταλλαγή το καλοκαίρι του ’53 έπεσα σε μια περίεργη πληροφορία. Μιλούσαν οι πληροφορητές μου για μια ζάλη, ένα είδος υστερίας που έπιανε τις γυναίκες στην αρχή και αργότερα και πολλούς άλλους, ένα χρόνο πριν την Έξοδο. Μπαίνοντας σε κάποια μορφή έκστασης έτρεχαν ασυγκράτητοι προλέγοντας την καταστροφή. Τις πληροφορίες αυτές, το θαύμα όπως ονομάζανε, τις παραθέτω ατόφιες και χωρίς τη σύνθεση των δελτίων,  γιατί πιστεύω ότι μόνο η συνύπαρξή τους δίδει και τη μοναδική απόδειξη της ειλικρίνειάς τους. Δεν κρύβω ωστόσο τη σκέψη μου πως πιθανόν να μην είναι εντελώς τυχαίο το ιστορικά γνωστό ότι βρισκόμαστε ακριβώς στην περιοχή της πανάρχαιας λατρείας της μεγάλης Μητέρας Θεάς- Μα, που λατρευόταν με εκστασιακές μορφές λατρείας στα μεγάλα ιερά της Καππαδοκίας… Τολμώ λοιπόν να σκεφτώ πως μέσα από τον λαϊκό πολιτισμό που διέτρεχε τις εποχές με τρομερή επιμονή, διακρίθηκε ίσως μια τέτοια τάση, ιδίως σε περιόδους κινδύνου, σ’ έναν τόσο εσώστρεφο τόπο, όπως είναι η Καππαδοκία»].

«Στην κοινότητα ήταν πολλές δαιμονισμένες γυναίκες, 40-50 πάνω κάτω, οι περισσότερες παντρεμένες. Τα δαιμόνια τις έπιαναν προπάντων στην εκκλησία την ώρα που έβγαινε το Ευαγγέλιο. Τότε οι δαιμονισμένες αρχίζανε να τρέμουμε και να ουρλιάζουν και να βρίζουν τους παπάδες. Έπειτα εξαντλημένες έπεφταν κάτω, σε λήθαργο, κοιμόνταν κι όταν ξυπνούσαν ήταν εντελώς καλά. Τα δαιμόνια τις έπιαναν και στις κηδείες, την ώρα που οι γυναίκες μοιρολογούσαν τον νεκρό. Τότε και πάλι οι δαιμονισμένες άρχιζαν να στριγγλίζουν έως ότου έπεφταν κάτω ξερές από την εξάντληση.

Θυμάμαι μια που την ώρα της τρέλας  της φώναζε: να ξέρετε τι ωραία που είμαι! Έχω μακριά μαλλιά. Έχω κι άλλες αδελφές που ζουν σε άλλα μέρη. Εκεί… εκεί… εκεί…

Ποιος ξέρει άραγε ποιό πνεύμα μιλούσε μέσα από το στόμα της.

Ήταν μια άλλη που όταν γινόταν καλά έλεγε: ξέρω τι λέω, αλλά δεν μπορώ να περιοριστώ.

Τέτοια φαινόμενα γινόταν και σε άλλα χωριά. Στο Ούλαγατς σε ένα μνημόσυνο οι δαιμονισμένες έπαθαν κρίση και έπειτα πέσανε αναίσθητες πάνω στους τάφους.

Πολλοί δαιμονισμένοι ήταν και στο Ανταβάλ[3. Σημ: ο γράφων είχε την ευκαιρία να μελετήσει το Αρχείο Προφορικής Παράδοσης του Ανταβάλ και να συντάξει σχετικό πόνημα. Η εν λόγω πληροφορήτρια κάνει λάθος διότι το φαινόμενο που έπληττε κάποιες κυρίες ήταν της ζάλης, πολύ διαφορετικό από το περιγραφόμενο παραπάνω. ]… και τέτοιοι ερχότανε στην Αγία Μακρίνα που γιόρταζε στις 13 του Δεκέμβρη για να γιατρευτούν».

 

 Οι νύφες του σπιτιού

Σύμφωνα με τις μυθοπλασίες του χωριού μέσα στα κελέρια διανυκτέρευαν- ζούσαν-κατοικούσαν, νεράιδες οι οποίες πάντοτε ήταν ντυμένες ως νύφες… και εμφανιζόμενες μόνες ή με συνοδεία τρομοκρατούσαν κυρίως τα νέα ζευγάρια.[4. Στα μουχαμπέτια του χωριού είναι καταγεγραμμένα πολλά περιστατικά με αυτές πρωταγωνίστριες. Το πιο γνωστό απ’ όλα μα και σχετικά περίεργο είναι το παρακάτω: «Κάποτε μια νύφη μαζί με έναν άνδρα που κρατούσε ένα σπαθί, παρουσιάστηκε στην κρεβατοκάμαρα ενός ζευγαριού τη νύχτα του γάμου τους και τους πρόσταξαν να μην ξαναπατήσουν σ’ αυτό το δωμάτιο, παρά να το κρατάνε κλειστό και να το λιβανίζουν. Είδε και απόειδε το ανδρόγυνο, παράτησε το δωμάτιο και έτσι βρήκε την ησυχία του».

Σύμφωνα πάντως με τους γεροντότερους όλα αυτά ήταν στη φαντασία- τρέλα μερικών γυναικών που δημιούργησαν τους μύθους. Εξηγούσαν πως απλά από τις πολλές αράχνες των υπογείων χώρων,  δημιουργήθηκαν πλέγματα με τους ιστούς που φάνταζαν ως νυφικά. ]

 

Χοτλάχ, βρικόλακες

Επρόκειτο για τις αβάπτιστες ψυχές των κακών μουσουλμάνων που ως ζωντανοί- νεκροί μπαίνανε στα σπίτια των χριστιανών  και «ανακάτευαν τις σοδειές τους ή τσαρπούσαν, κτυπούσαν, ανυπεράσπιστα παιδιά και γυναίκες».[5. Δημ. Πετρόπουλος- Ερμ. Ανδρεάδης, Η θρησκευτική ζωή στην περιφέρεια του Ακσεράϊ- Γκέλβερι, ό.π. σ 111. Βλ. μαρτυρία Νεόφυτου Αποστολίδη, ό.π.,  σ. 128]

 

Ανομβρία και… το κεφάλι του παπά.

Ταυτόχρονα με τις καθαρά θρησκευτικού περιεχομένου εκδηλώσεις για την πρόκληση της βροχής, δηλαδή λιτανείες με όλους τους τύπος και τους κανόνες του ορθόδοξου δόγματος, οι κάτοικοι του Σεμέντερε χρησιμοποιούσαν και άλλες, διαφορετικές μεθόδους, που ήταν ένα περίεργο μείγμα μαγείας και παράξενων θρησκευτικών αντιλήψεων… Εδραιωμένες μάλιστα στις περίεργες δοξασίες πως η ψυχή του νεκρού ξηραίνεται από τη δίψα και έχει ανάγκη νερού. Αν συνεπώς δώσουμε το νερό που θέλει, οπωσδήποτε θα προκληθεί βροχή. Με πολλές παραλλαγές, οι οποίες σε κάθε περίπτωση είχαν μια κοινή βάση: το κεφάλι ενός καλού ανθρώπου και κατά προτίμηση ιερέως.

Το γιατί, ειλικρινά δεν το γνωρίζουμε. Εμείς απλά σας μεταφέρουμε τούτο το αποτρόπαιο έθιμο και τις παραλλαγές του, με την υποσημείωση πως παρατηρείται σε όλο τον χώρο της Καππαδοκίας.

Έχουμε λοιπόν:

  • -σε περίπτωση μεγάλης ανομβρίας και επικείμενης καταστροφής των παραγωγών κλέβανε από τα μνήματα κρυφά το κεφάλι ενός ιερέως το οποίο το πλένανε, το τοποθετούσαν σε ιδιαίτερο σάκο και το κρεμούσαν  «εκεί που γυρίζει ο νερόμυλος στο τσάρκ… το νερό του τσάρκ ράντιζε το κρανίο και πραγματικά απέφερε την επιθυμητή βροχή».[6.  Οι δαίμονες χοτλάχ  είναι κοινοί σε όλο τον χώρο της Καππαδοκίας. Σύμφωνα μάλιστα με πολλά από τα μυθεύματα της εποχής, σε περίπτωση γερής ανακατωσούρας και συνεχούς εμφάνισής τους στα σπίτια,  «πήγαιναν στα νεκροταφεία, άνοιγαν τους τάφους αυτών που πέθαναν πρόσφατα και βλέπανε αν τα πόδια βρισκόταν στο κεφάλι… αν δηλαδή ήταν τοποθετημένος αντίθετα από τη θέση που τον θάψανε. Τον άλλαζαν και το κακό διορθωνόταν».]
  • -στη δεύτερη παραλλαγή αυτού του εθίμου για την πλήρη εφαρμογή του ήταν απαραίτητη η συνεργασία και ατόμων από τα διπλανά χωριά, τα οποία έπρεπε να ανοίξουν τάφους ιερέων για τα αντίστοιχα κρανία, δηλαδή ταυτόχρονο άνοιγμα τάφων ιερέων στο Χασάκιοϊ, το Τριχίν και τα Λιμνά.

Βεβαίως σε περίπτωση ανυπαρξίας τάφων ιερέων φρόντιζαν να αντικατασταθούν από κρανία γερόντων.

Φυσικά τούτη η πράξη σίγουρα δεν ήταν άγνωστη.

Απλά μπροστά στη γενική σωτηρία των παραγωγών και κατά συνέπεια του ιδίου του κόσμου όλοι, ακόμα και η τοπική εκκλησία, έκανε τα στραβά μάτια.

Παίρνανε λοιπόν τις νεκροκεφαλές, τις πλένανε, τις τοποθετούσαν σε μια άσπρη σακούλα και τις κρεμούσαν στον μύλο για μια ολάκερη νύκτα «γιατί, όπως σκορπίζεται το νερό, όταν κτυπά τα κρανία, έτσι θα πιάσει βροχή και θα σκορπίσει το νερό».[7. Σημ: κατά τους πληροφορητές επανατοποθετούσαν τα κρανία στους τάφους φροντίζοντας εκ των προτέρων να έχουν γνώριμα σημάδια για το πού και σε ποιον.

Σύμφωνα με τον Θανάση Κωστάκη, το Μιστί της καππαδοκίας, ό.π. σ. 284, «το ξέθαμμα του κεφαλιού γινόταν από άνδρες ή γυναίκες που δεν φοβόταν να κάνουν αυτή τη δουλειά και πάντοτε φυσικά κρυφά από τους συγγενείς του νεκρού που δεν θα επέτρεπαν ποτέ τέτοια βεβήλωση. Συνεννοούνταν με τον καντηλανάφτη του χωριού, ξέθαβαν τον νεκρό, -τους έθαβαν καθιστούς στον νάρθηκα  του Αί Βλάση συνήθως τους παπάδες και επομένως το ξέθαμμα για το πάρσιμο του κεφαλιού ήταν κάπως εύκολο, έπαιρναν το κεφάλι, αν δεν είχε λιώσει ο νεκρός του το ’κοβαν, το τοποθετούσαν σε ένα σεντόνι κι έτρεχαν αμέσως στη Λίμνα όπου υπήρχαν νερόμυλοι.

Εκεί έδεναν καλά τη νεκροκεφαλή στη ρόδα που γύριζε  με το χτύπημα του νερού κι αυτό ήταν αρκετό για να ανοίξουν σε λίγες ώρες οι ουρανοί και η βροχή να πέσει άφθονη στα διψασμένα σπαρτά.

Χρειαζόταν προσοχή όμως, γιατί, αν το κεφάλι δεν δενόταν καλά και το παράσερνε το νερό, η βροχή δεν θα σταματούσε. Ύστερα ξανάφερναν το κεφάλι στο χωριό και το ξανάθαβαν κρυφά στη θέση του. Μετά του παπά αποτελεσματικό ήταν το κεφάλι ενός ηλικιωμένου».

Βλ. Μαρτυρία Λουκίας Αργυροπούλου, ό.π. «Το κεφάλι θα πρέπει να ήτανε  φρεσκοπεθαμένου παπά και να το κρεμάμε μέσα σε καθαρό άσπρο σακούλι στο ουλούκι του νερόμυλου. Σε περίπτωση που ο χρόνος της ταφής ήταν κατά πολύ περισσότερος, ζητούσαν τη βοήθεια των διπλανών χωριών ή συνεργαζότανε με τα αυτά.

Στα χρόνια μου χρησιμοποίησαν το κεφάλι του παπά πρόδρομου. Το έβαλαν σ’ ένα ντορβά και το πήγαν επάνω σ’ ένα σωρό κοπριά από ζώα… Αντί όμως να βρέξει ήρθε ένας άγριος αέρας που έκανε περισσότερο κακό.

Εκείνο το βράδυ η θεία μου είδε όνειρο  τον παπά. Στην  ερώτηση- παράπονο, “γιατί δεν έφερε τη βροχή;”, εκείνος της απάντησε  πως “εκεί που με βάλατε γιατί να σας βρέξω… Τέτοια περιφρόνηση που δείξατε, αυτό σας πρέπει”.

Μόλις ξύπνησε το είπε στους ανθρώπους που διόρθωσαν άμεσα το λάθος. Το βάλανε (κεφάλι) σε καθαρό άσπρο ντορβά και το κρέμασαν στο τσαρκ του μύλου. Αμέσως ήρθε κατακλυσμός».]

«Ιδανικό κεφάλι» και ίσως το καλύτερο στο Σεμέντερε, ήταν του Κοτζά παπά. Επρόκειτο, σύμφωνα με τους πληροφορητές, περί ενός αγίου ανθρώπου, με τα μουχαμπέτια να λένε πως όταν του ανοίξανε τον τάφο βρήκανε το καντήλι του ακόμα αναμμένο… και πως θαυματούργησε άμεσα. Προτού καν το δέσουν στο τσάρκ του μύλου, «πήρε  αμέσως από τη Γιάϊλα ένα σύννεφο, μια θάλασσα κατέβασε».[8. Υπήρχε,  για τη θετική έκβαση αυτής της  ενέργειας μια σαφέστατη προϋπόθεση. Ο μύλος να είναι μακούφ, δηλαδή κληρονομικός.]

Νομίζουμε πως, μια αυθεντική μαρτυρία, ιδιαίτερα ενός ανθρώπου που… όχι μόνο έζησε τα δρώμενα, αλλά συμμετείχε σε αυτά,[9.Το δικαίωμα για τούτη τη θεάρεστη πράξη είχε δυο βασικές προϋποθέσεις.

α-ήταν κληρονομικό.

β-θα έπρεπε ενεργών να είναι μεταξύ 10-22 χρόνων]

είναι ο καλύτερος τρόπος της όποιας πληροφόρησης. Όπου μέσα από τούτη μπορεί κανείς να δει, με τα μάτια του πληροφορητή, τους αποτρόπαιους όντως τρόπους- συνήθειες για εμάς τους ανθρώπους του 21ου αιώνα, που, ειρήσθω εν παρόδω, φαίνεται πως ήταν κάτι το απλό και τα μάλα επιβεβλημένο. Την ψυχραιμία του εγχειρήματος, τους τρόπους που μηχανεύονταν, τις όποιες αμφιβολίες για όλα ετούτα… Ένα περίεργο κράμα αντιλήψεων, δοξασιών μα και πιστεύω.  Την παραθέτουμε[10. Μαρτυρία Καλαντάρη Γαίτανίδη, ό.π.]:

«Στη μεγάλη ανάγκη, όταν δεν έβρεχε πολύ καιρό, βάζαμε στο τσαρκ του παπά το κεφάλι. Εμείς το βγάζαμε. Το δικό μας σόι. Από πατέρα σε πατέρα. Και ο ίδιος ήμουν 19 χρόνων όταν έβγαλα το κεφάλι του παπά.

Αυτός που θα βγάλει το κεφάλι του παπά πρέπει να είναι πάνων κάτω 10-22 χρόνων, ανύπανδρος, χήρος ή χήρα.

Ένας λοιπόν εγώ και δεύτερος ο βοηθός μου… τρίτος ο παπάς του χωριού και τέταρτος ο καντηλανάφτης. Ήμασταν συνεννοημένοι… και οι τέσσερις πρις από μια μέρα. Αύριο στις 12 νύχτα τα πάω στο σπίτι του παπά. Αν δεν έχει παπά πεθαμένο το χωριό θα πάμε σ’ άλλο χωριό… αλλά θα ειδοποιήσουμε την χήρα  παπαδιά. Αν δεν θέλει τότε θα κλέψουμε κρυφά το κεφάλι, χωρίς να το ξέρει η ίδια.

Ξεκίνησα λοιπόν και πήγα στο σπίτι του παπά. Ο συνοδός μου στέκεται 50-100 μέτρα μακριά. Θα έχουμε ένα σύνθημα, ας πούμε μια πέτρα. Ο παπάς δεν κοιμάται. Όλη νύχτα διαβάζει… Ρίχνουμε την πέτρα στην πόρτα ή κάπου αλλού… όπως δηλαδή συμφωνήσαμε. Καταλαβαίνει ο παπάς. Μαζεύει το πετραχήλι, το βιβλίο και έρχεται έξω, χωρίς να μιλήσει.

Εκείνος μπροστά, εμείς καταπόδι. Πήγαμε στον τάφο. Εκεί μας περιμένει ο παπάς του χωριού (αν είναι σε άλλο χωριό) και ο καντηλανάφτης. Είναι ειδοποιημένοι και πληρωμένοι.  Οι παπάδες στην πατρίδα μας (εννοεί το χωριό) ήταν θαμμένοι μέσα στην εκκλησία, κοντά στο παγκάρι. Ο καντηλανάφτης περιμένει στην εκκλησία. Και οι δυο διαβάζουν. Ύστερα τραβούν την πλάκα. Βοηθούν να σηκώσουμε την πλάκα του τάφου. Ύστερα τραβιούνται, παραμερίζουν όλοι και μπαίνω εγώ στον τάφο.

Αν είναι από καιρό θαμμένος και είναι κομμένο το κεφάλι του, καλά. Αν δεν είναι, θα πολεμήσω να το κόψω. Θα έχω πάνω μου ένα ξυράφι ή ένα κοφτερό μαχαίρι… και θα το κόψω. Κάποτε δεν είναι λιωμένος ο παπάς…

Έχω μαζί μου ένα ντορβά τρίχινο. Θα βάλω το κεφάλι μέσα. Δεν θα μιλήσω καθόλου μέχρι να πάω στον μύλο… μαζί φυσικά με τον συνοδό μου.

Πάμε (στον μύλο) κρυφά. Βαδίζουμε νύκτα. Περιμένουμε να χαράξει κρυμμένοι. Ότι προσευχή ή ψαλμούς ξέρω, διαβάζω μέσα στο νου μου, σιγά, σιγά. Ο συνοδός πάει να ειδοποιήσει τον μυλωνά… να σταματήσει τον μύλο.  Και Τούρκος να είναι θα σταματήσει. Διώχνει τους πελάτες, όλον τον κόσμο.

Έρχεται ο βοηθός, κάνοντας νήμα. Σηκώνομαι, κατευθείαν πηγαίνω στο τσαρκ. Με το σχοινί δένω τον ντορβά (με το κεφάλι του παπά) στον άξονα της ρόδας. Έχω δυο καρφιά. Χτυπώ πάνω στο σχοινί, να μην πέσει ο ντορβάς… γιατί άμα πέσει θα γίνει φουρτούνα… δε θα βρέξει.

Βγαίνω έξω. Μια φορά ένας συνοδός ήταν Τούρκος. Αν είναι χριστιανός θα πάμε μαζί να προσευχηθούμε,. Μετά την προσευχή μιλάμε. Αν είναι Τούρκος κάνει χωριστά το ναμάζι (προσευχή) του.

Ο μυλωνάς βάζει μπρος τον μύλο. Βρέχεται το κεφάλι του παπά με το νερό… Τρεις μέρες θα σταθεί το κεφάλι στο τσαρκ και οπωσδήποτε θα βρέξει.

Όταν περάσουν τρεις μέρες θα πάω να κατεβάσω το κεφάλι. Πηγαίνω πάλι κρυφά με τον βοηθό μου. Κρυφά το ξεκρεμάω χωρίς να μιλώ καθόλου, μέχρι να το παραδώσω (το κεφάλι)… Διαβάζουν ευχές πάνω του, βάζουν εικονίσματα[11.

  • -Σύμφωνα με κάποιες εθιμικές πρακτικές η οικογένεια του νεκρού μπορούσε να κρατήσει το κρανίο για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα εντός του σπιτιού…
  • -Θεωρείτο περίπου μεγάλη τιμή να χρησιμοποιείται κεφάλι δικού σου ανθρώπου, για την πρόκληση της βροχής… με τους ιδίους ιερείς να το επιζητούν ως μια θεάρεστη πράξη.
  • -Το ίδιο κεφάλι μπορούσε να χρησιμοποιηθεί κατ’ επανάληψη σε περίπτωση μεγάλης ανομβρίας.

Κωνσταντίνος Νίγδελης
Συνεχίζεται


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Σεμέντερε - Σχολικά και Γλωσσικά
    Τα σχολικά δρώμενα ήταν επιεικώς απαράδεκτα. Άποψη που επιβεβαιώνεται και από τις σχετικές μαρτυρίες του Αρχείου της Προφορικής Παράδοσης του Κ.Μ.Σ. με κάποιες μάλιστα να κάνουν λόγο για την ανυπαρξία κάθε σχολείου.
  2. Σεμέντερε - Προφητείες, μάγια, παιχνίδια
    Αν και σύμφωνα με τους κανόνες του ορθοδόξου δόγματος θεωρείτο αμαρτία να ασχολείται κανείς με τούτες τις πρακτικές, εντούτοις, όχι μόνο άγνωστες ήταν, αλλά πάντοτε επίκαιρες και σε πολλές περιπτώσεις χρήσιμες… διότι «η πονηριά της γυναίκας ποτέ δεν σταματά
  3. Σεμέντερε - Εθιμικές Συνήθειες
    Μια από τις πλέον παράξενες εθιμικές συνήθειες ήταν αυτή του γιαγμούρ γκελινί, δηλαδή της νύφης της βροχής. Σύμφωνα λοιπόν με τα δρώμενα ντύνανε ένα πεντάρφανο κορίτσι...
  4. Σεμέντερε - Βότανα
    Αμύγδαλα … θρεπτικά, αλλά και σε διάφορες μορφές βοηθούν στο καθάρισμα του στήθους, δίνουν καλό ύπνο, ωφελούν στο συκώτι, στη σπλήνα, στο λαιμό, στον ανδρισμό.
  5. Σεμέντερε - τα του θανάτου
    Παρόλο που η επικράτηση του χριστιανισμού ήταν άμεση, από των πρώτων χρόνων και σε όλη την έκταση της Καππαδοκίας, είναι γνωστό πως η κυρίαρχη ιδεολογία του απορρόφησε και υιοθέτησε αρκετά δρώμενα των παλαιών παραδόσεων, διάφορες πρακτικές σε κάθε έκφανση της ζωής…
  6. Σεμέντερε - Γάμος
    Εξέχουσα θέση ανάμεσα στα πολυάριθμα έθιμα του χώρου κατέχουν αυτά που αφορούν τον γάμο, μιας και αναγνωρίζεται η ζωτική του σημασία όχι μονάχα ως θεμελίου της οικογένειας, της διαιώνισης του ανθρώπινου είδους αλλά και αυτής της κοινωνικής διάρθρωσης.
  7. Σεμέντερε - Κοινοτικά
    Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται μια σειρά από δράσεις και συνήθειες αιώνων της υπό έρευνα κοινότητας του Σεμέντερε, κοινές πολλές εξ αυτών με τις διπλανές κοινότητες του χώρου, για τη λαϊκή λατρεία, τα εορταστικά ήθη και έθιμα, τις δοξασίες αιώνων...
  8. Σεμέντερε - Κύκλος του Χρόνου
    Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται οι πληροφορίες που αντλήσαμε για τα ιδιαίτερα της κοινότητας, στον αέναο κύκλο του χρόνου: τη λαϊκή λατρεία, τις πρακτικές, τα ήθη και έθιμα, τις μικρές και μεγάλες γιορτές, τις δοξασίες, αλλά και τις πολλές αντιλήψεις για πολλά και διάφορα.
  9. Σεμέντερε - Λατρευτικά
    Δεν γνωρίζουμε εάν υπάρχει τάξη ή τάξεις αγίων. Εκείνο που ξέρουμε και μάλιστα καλά, είναι πως οι Καππαδόκες, χριστιανοί μα και μουσουλμάνοι σεμνύνονταν το όνομα του Αγίου Γεωργίου περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο.
  10. Σεμέντερε - Εκκλησιαστικά
    Η κοινότητα του Σεμέντερε, σύμφωνα με τα εκκλησιαστικά κατάστιχα, ανήκε στην Επισκοπή Μισθίων της Ιεράς Μητροπόλεως Ικονίου της οποίας ο προκαθήμενος έφερε τον τίτλο «Υπέρτιμος και Έξαρχος πάσης Λυκαονίας», με πρώτη μητροπολιτική έδρα το Ικόνιο και δεύτερη την πόλη της Νίγδης.
  11. Σεμέντερε - Πόσιμα ύδατα
    Πόσιμα ύδατα, βρύσες, πηγάδια, ρέματα, νερά… Στην ευρύτερη περιοχή της κοινότητας υπάρχουν μερικά αξιοπρόσεκτα ρέματα, μια πληθώρα άλλων μικρότερων κα
  12. Σεμέντερε - Κελέρια
    Πουθενά στην οικουμένη, όσο κι αν ψάξει κανείς, δεν υπάρχει σε τόσο μεγάλη έκταση εκμετάλλευση της γης για σκοπούς αλλότριους της γεωργίας, όσο στον χώρο της Καππαδοκίας. Ατέλειωτες υπόγειες πολιτείες, διαφορετικών ειδών ή καλύτερα διαφορετικής τεχνικής, φυσικές σπηλιές, λαξευτά κελέρια, υπόγειοι ή επίγειοι χώροι που χρησιμοποιήθηκαν από τους κατοίκους της στο διάβα του χρόνου για κάθε χρήση. Με την απάντηση στο γιατί ή καλύτερα σε τι οφείλεται τούτη η πρακτική να είναι απλή.
  13. Σεμέντερε - Τοπωνύμια
    Ά(β)ουρέν ή Άβορεν ή Αγορέν - Επρόκειτο περί κοινής τοποθεσίας στα νοτιοδυτικά χωριού σε απόσταση περίπου μισής ώρας προς το Ανταβάλ, με ιδιοκτησίες και των δυο κοινοτήτων και πολλά κελέρια. Χαρακτηριστικό στοιχείο της περιοχής ήταν το Αγορέν μπογαζί, δηλαδή ένας μακρύς ντερές (εσοχή) που έφτανε έως τον δημόσιο δρόμο
  14. Σεμέντερε - Πληθυσμιακά / Διοικητικά
    Οι ιστοριοδίφες του χώρου ένα από τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν είναι οι συγκεχυμένες και εν πολλοίς πληροφορίες που εμπεριέχουν υπερβολές, συχνά μάλιστα αντικρουόμενες μεταξύ τους… σε όλες τις εκφάνσεις της ερευνάς τους. Για το εκπαιδευτικό σύστημα, τις κυρίαρχες σχέσεις με τους «άλλους», την καθημερινότητα, την οικονομική κατάσταση…
  15. Σεμέντερε - Ρυμοτομία
    Σύμφωνα με τις υπάρχουσες μαρτυρίες μπορούμε να μιλάμε για μια τυπική κοινότητα του χώρου, εκεί και τότε, που ήταν χωρισμένη σε μαχαλάδες, με στενά σοκάκια το σύνολο των οποίων ήταν χωμάτινοι, χωρίς καμία επέμβαση από πλευράς της διοίκησης, με τον χώρο της τυπικής πλατείας και τους λοιπούς δρόμους που οδηγούσαν στις παράπλευρες κοινότητες.
  16. Σεμέντερε - Όνομα
    Προ κάθε συμπεράσματος θα θέλαμε να καταθέσουμε τη μόνη, ίσως, σαφέστατη και σε κάθε περίπτωση αξιόπιστης βιβλιογραφικής αναφοράς που έχει σχέση με την ιστορία της κοινότητας… Σύμφωνα λοιπόν με αυτήν το Σεμέντερε είναι ή κτίστηκε στην τοποθεσία που βρισκόταν κάποτε το χωριό Δάσμενδρον…
  17. Σεμέντερε - Η δημιουργία του χωριού
    Το πότε ακριβώς δημιουργήθηκε το χωριό μάς είναι άγνωστο, όπως επίσης και ο τρόπος. Απλά υπάρχουν μιας σειρά μαρτυριών που σίγουρα εμπεριέχουν υπερβολές, ανακρίβειες, μυθεύματα και σπέρματα αληθείας εμπλουτισμένα με προσωπικά συμπεράσματα. Και όλα φυσικά μέσα στα πλαίσια του εμείς και του εγώ, δηλαδή της δικής μας ράτσας και των δικών μου γνώσεων… δηλαδή στα πλαίσια μιας συγγνωστής υπερβολής.
  18. Σεμέντερε Καππαδοκίας
    Ανέκδοτη έκδοση ( Σεπτέμβριος 2015 ), με τίτλο "Σεμέντερε Καππαδοκίας" του Κώστα Νίγδελη. Το βιβλίο έχει περί τις διακόσιες σελίδες έρευνας του συγγραφέα και αποτελεί μοναδικό στο είδος του για τις πτυχές αυτές της περιοχής.