Σεμέντρα – Συμεών Τοπαλίδης

Το υλικό που υπάρχει σ’ αυτό το κείμενο αποτελεί μέρος του βιβλίου με τίτλο “ΣΗΜΑΝΤΡΑ” των Σωτήριο Κων. Σαπουντζή, Γεωλόγο – Εκπαιδευτικό και Ευανθία Φωτ. Ζουμπουρλή, Ερευνήτρια, Πτυχιούχος Κοινωνικής Διοίκησης Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης. Η συλλογή υλικού υποβλήθηκε το 2009 στο Κέντρο Έρεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών και βραβεύθηκε το 2010.

____________________________

Τραγούδι απ’ την Καππαδοκία (Σεμέντρα).

Σιμιών Εφέ (ο άρχοντας Συμεών)

(1) Ατσιν καπουλάρι Σίμιων γκελιορ

(2) ζενττιλέρντεν μπο(υ)σαν μς ζεϊλαν γκελιορ

(3) Σιμιωνούν γκεϊντίγ γιαλντζλ εγέρ

(4) έργκελεν κουρσουνάρ (αναμ) Σιμιων(α) ντεγέρ

(5) Γέμις γκουρσουνάρε μποϊνουνού εγέρ

(6) Σιμιωνούν, Σιμιωνούν, εφέ (άφε) Σιμιωνούν

(7) Σιμιων ολνουγούμα ντα ανάμ πέντε πισμανούμ

(8) μπουρτουκλέριμ γιάρες(ε) μπένιμ τουσμανούν

(9) Τσιχαμάντεμ κάρλε ταγλάρ μπασινά

(10) καραταχαμπαρ κεντι (αναμ) καγιαμπασινά (δις)

(11) ουτσα(ν) γκουσλαρ βάρμε σοϊλεν εσιμέ

(12) εσιμέ σεβντάσε ντα (γκιουζελιμ) ζουργκελίρ μπανά (δις)

Οι τόνοι έχουν σημειωθεί μόνο στις λέξεις εκείνες που η αφήγηση ή το τραγούδι έδειχνε την ακριβή θέση. Μέσα στις παρενθέσεις τα γράμματα και οι λέξεις προκύπτουν από την εκτέλεση του τραγουδιού και όχι από την αφήγηση.

Ελεύθερη απόδοση στα νεοελληνικά:

Ανοίξτε τις πόρτες της φυλακής , ο Σίμος έρχεται
απ’ τις αλυσίδες λύθηκε, το λιοντάρι έρχεται
Του Σίμου τα ρούχα είναι αστραφτερά
κι όσες σφαίρες έρχονται τον Σίμο χτυπούν
Τον χτύπησαν οι σφαίρες και τον λαιμό του λυγά
και στη ζάλη του τη μάνα του ρωτά:

Γιατί μάνα μ΄ έβαλες (1) (ονόμασες) Σίμο
και η μίση τουρκιά με κυνηγά (είναι εχθροί μου) (2)
Δεν πρόλαβα ν’ ανέβω στα χιονισμένα βουνά
και η μαύρη είδηση έφτασε στο χωριό.
Πουλιά εσείς που πετάτε ψηλά, πάτε στην αγάπη μου
Και πέστε την, την αγαπώ και στον άλλο κόσμο περιμένω να την δω.

(1) μ΄ έβαλες = με ονόμασες
(2) τις λέξεις στην παρένθεση ανάφερε ο αφηγητής θέλοντας να εξηγήσει τον στίχο.

Το τραγούδι ηχογράφησα στις 3 Απριλίου του 1997. Μου το τραγούδησε ο Κυριάκος (Τάκος) Καρατζίδης του Ιωσήφ και μου αφηγήθηκε τα εξής:

Το τραγούδι το έμαθε από την γιαγιά του Μαρίκα Καρατζίδου σύζυγο του Μουράτ η οποία γεννήθηκε στη Σεμέντρα της Καππαδοκίας.

Είναι καθιστικό τραγούδι και αναφέρεται στον άρχοντα Συμεών της γνωστής οικογένειας Μποδοσάκη απ’ την περιοχή της Νίγδης.

Ήταν ένα πρωτοπαλίκαρο με δεκαπέντε είκοσι μαζί (παλικάρια), ήταν αρχηγός , ήταν ένας επαναστάτης στο νομό αυτό (Νίγδη). Ότι απόσπασμα τουρκικό περνούσε από κει είχε απώλειες μεγάλες και αναγκάστηκαν οι τούρκοι, όλο αυτό το νομό, να φέρουν στρατό να τον φράξουν και κάποιος , λεει, Έλληνας τον πρόδωσε, που ήταν (που κρυβόταν), και τον πιάσανε. Τους άλλους τους εκτελέσανε επί τόπου. Αυτόν τον βαλαν στην φυλακή. Πήγε ο Μποδοσάκης , έδωσε, λεει, ένα ντενεκέ λίρες για να τον σώσει, οι τούρκοι όμως πήραν τις λίρες και τον εκτελέσανε. Γι αυτό λεει στο τραγούδι, δεν πρόλαβα να ανεβώ στα ψηλά βουνά, γιατί το νομό αυτόν τον είχαν φράξει όλον ο (τούρκικός) στρατός και δεν μπόρεσε να ξεφύγει από το μπλόκο και να πάει στο χωριό του, στην αγαπημένη του.

Όταν τον ρώτησα, πότε περίπου έζησε ο Συμεών και πότε διαδραματίστηκαν αυτά τα γεγονότα που αναφέρει, ο Κυριάκος μου απάντησε.

Δεν πρέπει να ήταν πολύ μεγάλος αυτός. Αφού ήταν του Μποδοσάκη αδελφός (και) αφού αυτός (ο Μποδοσάκης), που είχε τα μεταλλεία, ζούσε πριν είκοσι χρόνια.

Ο Κυριάκος είχε τραγουδήσει το τραγούδι αυτό σε μια εκπομπή του Νίκου Αβαγιανού στο τηλεοπτικό κανάλι ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ με το μουσικοχορευτικό συγκρότημα του Πολιτιστικού Συλλόγου Σημάντρων. Η μαγνητοσκόπηση έγινε έξω απ’ το μοναστήρι της Αγίας Αναστασίας τον Φεβρουάριο του 1995. Το τραγούδι αυτό άκουσε μια γυναίκα, ίσως μακρινή συγγενής του Συμεών, και επικοινώνησε με τους ανθρώπους του Συλλόγου. Έτσι σε μια εμφάνιση του Συλλόγου στο ανοιχτό θέατρο του Δήμου Συκεών Θεσ/νίκης η γυναίκα αυτή φρόντισε να δώσει στο Σύλλογο μια φωτογραφία του Σιμιών Εφέ. Πίσω από την φωτογραφία , η οποία είναι πρόσφατη ανατύπωση, σημειώνεται:

Συμεών ΕΥΦΕΣ
Τοπαλίδης 1888-1918

ΣΥΜΕΩΝ ΕΥΦΕΣ ΤΟΠΑΛΙΔΗΣ
ΣΥΜΕΩΝ ΕΥΦΕΣ ΤΟΠΑΛΙΔΗΣ

 

Author: stavros