Η Σωτηρία του Έθνους 1453

Η Συμπτωματική Σωτηρία του Έθνους το 1453

Με αφορμή μια διάλεξη του Σωτήρη Α. Σοφιανόπουλου εκφωνηθείσα εις το Θέατρον Μουσούρη την 12.3.1979 το 1979 μου έδωσε την ευκαιρία να ερευνήσω την υπόθεση αυτή και τα ερωτήματα που έθεσε. Ας διαβάσουμε μερικές γραμμές από αυτήν την ομιλία.

uec_cappella_magi_palazzo_medici_riccardi_florence_gozzoli_2
The subject depicted by Benozzo Gozzoli being the Journey of the Magi to Bethlehem and the Three Magi are actually used to depict leading Florentines and important participants in the Council of Florence in 1439… here a young Lorenzo il Magnifico de’ Medici (1449-1492), proceeding on horseback his father, Piero di Cosimo de’ Medici (1416-1469) and his grandfather, Còsimo di Giovanni degli Mèdici (1389-1464) … (photo United European Chrisendom)

“Και υπάρχει ένα μεγάλο ερώτημα ιστορικό, εις ποίαν κατάστασιν θα ευρίσκετο ο ελληνισμός σήμερον, εάν ο Μωάμεθ δεν εδέχετο τον Πατριάρχην σαν Ανώτατον άρχοντα των Βυζαντινών; Που θα ευρίσκετο ο Ελληνισμός σήμερον, εάν δεν είχομεν την δυνατότητα να διατηρήσωμεν επί 400 χρόνια το Πατριαρχείον της Κωνσταντινουπόλεως; Εάν δεν εθεωρείτο ο Χριστός προφήτης και κατά τον Μωάμεθ, ποία δύναμις θ’ ανέκοπτε το μένος του Ισλάμ και ποίος θα σταματούσε τις πολλές σφαγές κατά των Ελλήνων Χριστιανών και που θα ευρισκόμεθα σήμερα; Το συμπτωματικόν αυτό αίτιον της επιβιώσεως της φυλής και του γένους, δεν θα πρέπει να μας επαναπαύη και να μας επιτρέπη αυτήν την πολυτέλεια του να μη προβληματιζώμεθα το τι μέλλει γενέσθαι, μετά από ωρισμένα έτη;”

Η Ένωση των Εκκλησιών και οι αντιδράσεις των ανθενωτικών

Στη Φερράρα

Η πρώτη δημόσια συνεδρίαση της Φερράρα πραγματοποιήθηκε στις 10 Γενάρη του 1438 για να κηρύξει επίσημα και τη μεταφορά της συνόδου από την Βασιλεία στη Φερράρα και να ακυρώσει τις αποφάσεις των διαβουλεύσεων που κάποιοι συνοδικοί συνέχιζαν στη Βασιλεία ερήμην του πάπα. Στη δεύτερη δημόσια συνεδρίαση ο πάπας Ευγένιος ο Δ’ αφόρισε τους ιερείς που παρά τις διαταγές του συνέχιζαν να διαβουλεύονται στη Βασιλεία.

Οι Έλληνες έχοντας παραδεχτεί τη σύνοδο της Φερράρα σα νόμιμη αναχώρησαν από τη Κωνσταντινούπολη επιβιβαζόμενοι σε βενετικά πλοία στο τέλος του Νοέμβρη του 1437. Η αντιπροσωπεία με αρχηγούς τον ίδιο τον αυτοκράτορα Ιωάννη Η’ και ακόμα το γιό του Μανουήλ Β’ Παλαιολόγο, τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Ιωσήφ Β’, τον Πατριάρχη Πασών των Ρωσιών Ισίδωρο, αποτελούνταν από σχεδόν 700 άτομα, σχεδόν ολόκληρη την ελληνική διανόηση της εποχής. Οι εργασίες της Συνόδου άρχισαν στις 9 Απρίλη 1438 στον μητροπολιτικό ναό του Αγίου Γεωργίου της Φερράρα. Η σύνοδος αποφάσισε να συνέρχονται τρεις φορές την εβδομάδα στον ναό του Αγίου Αντρέα της Φερράρα για να συζητούν. Από τη μεριά των Ελλήνων έπαιρναν μέρος οι Μητροπολίτες Εφέσου, Μονεμβασίας, Νίκαιας, Αγχιάλου, ο μέγας χαρτοφύλακας, ο μέγας εκκλησιάρχης, ο ηγούμενος της μονής Παντοκράτορα, ο ηγούμενος της μονής Καλέως και ο ιερομόναχος Μωυσής ενώ από τη μεριά των Λατίνων υπήρχαν δυο καρδινάλιοι, δύο μητροπολίτες, δύο επίσκοποι και 4 κληρικοί.Οι πρώτες συνεδριάσεις κράτησαν μέχρι τις 17 Ιούλη του 1438 στις οποίες συζητήθηκαν όλες οι διαφορές που είχαν προκύψει από το Σχίσμα του 1054 αλλά ο γάμος των κληρικών, το καθαρτήριο των ψυχών και κυρίως η προέλευση του Αγίου Πνεύματος, το πιο δύσκολο σημείο των συνομιλιών.

Στη Φλωρεντία

Το Γενάρη του 1439 η σύνοδος μεταφέρθηκε στη Φλωρεντία της Ιταλίας λόγω της πανώλης που ξέσπασε στη Φερράρα αλλά και λόγω της προθυμίας του Λαυρέντιου των Μεδίκων να χρηματοδοτήσει τις εργασίες της Συνόδου. Για το θέμα του Filioque η διαφωνία συνεχιζόταν τόσο

Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός (φωτο Βικιπαιδεία)
Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός (φωτο Βικιπαιδεία)

μεταξύ ορθοδόξων και καθολικών, όσο και μεταξύ του αυτοκράτορα και του Mάρκου Ευγενικού, Μητροπολίτη Εφέσου, κυρίως, που δεν συναινούσε στις δικηγορίστικες ερμηνείες της δογματικής αυτής διαφοράς. Οι ορθόδοξοι τελικά υποχώρησαν και συμφώνησαν στην χρησιμοποίηση της φράσης «εκπόρευση δια του Υιού» κάτι που οι Λατίνοι που εξελάμβαναν ως «εκπόρευση εκ του Υιού» και συμφώνησαν επίσης και στα πρωτεία του Λατίνου πατριάρχη έναντι όλων των ορθόδοξων πατριαρχών της Ανατολής. Έτσι Ιούλιο 1439 σε επίσημη λειτουργία στο μητροπολιτικό ναό της Φλωρεντίας διαβάστηκαν από ελληνικής πλευράς από τον Μητροπολίτη Νικαίας Βησσαρίωνα, οι Όροι της Ένωσης, που έφερε τις υπογραφές των πάντων εκτός από του πατριάρχη Ιωσήφ Β΄ που είχε στο μεταξύ πεθάνει και του Μάρκου του Ευγενικού που αρνήθηκε να υπογράψει καθώς και ο επίσκοπος Ιβηρίας και ο Ιωάννης Ευγενικός –αδερφός του Μάρκου- διάκονος και νομοφύλακας της μεγάλης εκκλησίας, ο Λακεδαίμονος και ο Σταυρουπόλεως Ησαϊας που έφυγε πριν τη λήξη για να μην υπογράψει. «Μόνος εφάνη και πρώτον και μέσον καν τω τελεί μάχαιρα μεν δίστομος κατά των επι τω ευγενεί σπόρω των ιερών της Εκκλησίας δογμάτων νόθων και μοχθηρών ζιζανίων» , όπως γράφει για τον Μάρκο Ευγενικό ο αδερφός του Ιωάννης Ευγενικός, στη βιογραφία του. Οι ορθόδοξοι αποδέχτηκαν το ρωμαϊκό δόγμα ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορευόταν από τον Θεό Υιό όσο και από τον Θεό Πατέρα και αναγνώριζαν επίσης το πρωτείο του παπισμού. σε αντάλλαγμα ο πάπας θα έστελνε δυο πολεμικές τριήρεις και 300 στρατιώτες για την άμυνα της Κωνσταντινούπολης.

Η επιστροφή στην Κωνσταντινούπολη

Οι βυζαντινοί εγκατέλειψαν τη Φλωρεντία στις 19 Οκτώβρη του 1439 και φτάνοντας στην Κωνσταντινούπολη στις 1 Φεβρουαρίου του 1440 λαός και κλήρος τους αποδοκίμασε έντονα.

Κωνσταντίνος ο Παλαιολόγος (φωτο United European Christendom)
Κωνσταντίνος ο Παλαιολόγος (φωτο United European Christendom)

Θα ακολουθήσει εμφύλιος διχασμός, οι πάντες θα χωριστούν σε «ενωτικούς» και «ανθενωτικούς», και ο αδερφός του αυτοκράτορα, αρνούμενος την ένωση, θα κάνει με τη βοήθεια των Τούρκων πραξικόπημα για να πάρει την εξουσία στα χέρια του. Η Ένωση, τελικά, επισημοποιήθηκε λίγους μήνες πριν την Άλωση, από τον τελευταίο Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο ΙΑ΄ Παλαιολόγο, ο οποίος εκ του λόγου αυτού και δεν είχε ορίσει πατριάρχη. Αμέσως μετά την Άλωση, ο ίδιος ο Μωάμεθ διόρισε τον υπό αυτοκρατορική δυσμένεια ανθενωτικό πατριάρχη. Για την ακρίβεια επέλεξε σαν νέο Οικουμενικό Πατριάρχη τον ηγέτη των Ανθενωτικών μοναχό Γεννάδιο (τον γνωστό κατά κόσμον Γεώργιο Σχολάριο), που λέγεται ότι ήταν “αιχμάλωτος στην Αδριανούπολη”, τον οποίο και εγκαθίδρυσε πολιτικά με τις δέουσες τιμές, όπως ακριβώς έκαναν οι βυζαντινοί Βασιλείς σε ανάλογες περιπτώσεις.

Το 1480 σε σύνοδο που θα γίνει στο πατριαρχικό ναό της Παμμακαρίστου στη Κωνσταντινούπολη η σύνοδος της Φλωρεντίας θα κηρυχθεί αντικανονική και οι αποφάσεις της άκυρες. Επίσης τη Σύνοδο της Φλωρεντίας είχαν αποδοκιμάσει (πριν την Άλωση) και τα πατριαρχεία Αλεξανδρείας, Αντιοχείας και Ιεροσολύμων καθώς και η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ρωσίας (μετά την Άλωση) το 1484. Αντίθετα αυτών οι Καθολικοί θεωρούν τη Σύνοδο της Φλωρεντίας ως τη μόνη μετά το σχίσμα Οικουμενική Σύνοδο. Η Καθολική Εκκλησία αναγνωρίζει σαν “Οικουμενικές” και άλλες μετά το Σχίσμα (1054) αποκλειστικά δικές της Συνόδους.

Η τελευταία λειτουργία στην Αγία Σοφία έγινε στα Ουνιτικά γιατί οι βυζαντινοί είχαν αναγνωρίσει τον Πάπα…

Δημήτρης Συμεωνίδης


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Η Σωτηρία του Έθνους 1453
    Η πρώτη δημόσια συνεδρίαση της Φερράρα πραγματοποιήθηκε στις 10 Γενάρη του 1438 για να κηρύξει επίσημα και τη μεταφορά της συνόδου από την Βασιλεία στη Φερράρα και να ακυρώσει τις αποφάσεις των διαβουλεύσεων...
  2. Παναγία Σουμελά
    Σύμφωνα με την παράδοση, ιδρύθηκε το 386 από τους μοναχούς Βαρνάβα και Σωφρόνιο στο χώρο, όπου βρέθηκε η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, ζωγραφισμένη από το χέρι του ευαγγελιστή Λουκά. Χτισμένη σε γιγαντιαίο βράχο της δασωμένης κοιλάδας του όρους Μελά, η μονή της Παναγίας Σουμελά παρέμεινε μέσα στους αιώνες κέντρο του χριστιανισμού και της καλλιέργειας των γραμμάτων.
  3. Άγιος Ευγένιος, ο Τραπεζούντιος
    Στα τέλη του 3ου αιώνα μ.Χ., μία εποχή, όπου ο χριστιανισμός εμφανίστηκε κι άρχισε να εξαπλώνεται στην ευρύτερη περιοχή του Πόντου υπό την αυτοκρατορία των Διοκλητιανου και Μαξιμιανού, ο Άγιος Ευγένιος έζησε και μαρτύρησε στην Τραπεζούντα. Σε μία περίοδο σκληρών, ίσως και των σκληροτέρων, διωγμών απέναντι στους Χριστιανούς, όταν οι έπαρχοι της Καππαδοκίας και Αρμενίας, Λυσίας και Αγρικόλαος, έκαναν πράξη το απάνθρωπο διάταγμα να θανατώνουν κάθε πιστό της νέας θρησκείας, ο Άγιος Ευγένιος έζησε και μαρτύρησε...
  4. Η Εκκλησία των Δώδεκα Αποστόλων
    Βρίσκεται στην περιοχή του Τσαβουσίν και λαξεύτηκε δίπλα στον μεγάλο περιστερώνα το έτος 963 από τον αυτοκράτορα Νικηφόρο Φωκά.
  5. Η Εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης
    Βρίσκεται στη βόρεια πλευρά και είναι ένα μικρό λαξεμένο μικρό εκκλησάκι αφιερωμένο στην αγία Αικατερίνη…
  6. Η Εκκλησία του Μήλου
    Η εκκλησία του Μήλου… Elmali Kilise… ή του Αρχαγγέλου Μιχαήλ Βρίσκεται στη νότια πλευρά του Κοράματος και είναι μια μικρή τετρακίονη σταυρόσχημη λαξευ
  7. Η εκκλησία των Σανδάλων
    Η εκκλησία των Σανδάλων… Carikli Kilise… ή του Τιμίου Σταυρού Μια από τις ωραιότερες λαξευτές εκκλησιές της κοιλάδας του Κοράματος  του 12ουαιώνα  στο
  8. Η Εκκλησία των Όφεων
    Μακρόστενη μονόκλιτη εκκλησιά του 11ου αιώνα σε σχήμα ορθογωνίου παραλληλόγραμμου, καμαρολάξευτη με αξιόλογες τοιχογραφίες μεταξύ των οποίων αυτές του αγίου Ονήσιμου …
  9. Η Εκκλησία των Στεφάνων
    Υπέροχο βυζαντινό μνημείο του 10ου αιώνα το οποίο απετέλεσε το καθολικό ενός μεγάλου μοναστικού συγκροτήματος …
  10. Σκοτεινή εκκλησιά
    Αριστούργημα της λαξευμένης ναοδομικής αρχιτεκτονικής σε συνδυασμό με μια εκπληκτική εικονογράφηση του βράχου….
  11. Η Αγία Βαρβάρα
    Μικρή σταυρόσχημη εγγεγραμμένη λαξευτή εκκλησιά του 8ου αιώνα με πλούσια διακόσμηση και ζωγραφική λαϊκής τέχνης,

Η Πόλις

Η Πολις των πολεων του τοτε

Ιστορική, μοντέρνα, παραδοσιακή – είναι πολλές πόλεις σε μία! Άλλωστε, αυτό είναι που την κάνει γοητευτική: ο μοναδικός τρόπος που συνδυάζει τα ευρωπαϊκά με τα ασιατικά στοιχεία. Ατμοσφαιρική από τη μία, με ένα μυστηριώδες πέπλο Ιστορίας, ακουσμάτων και γεύσεων, αλλά με σύγχρονο χαρακτήρα που εξελίσσεται με ταχείς ρυθμούς από την άλλη. Δίπλα στα τεμένη στέκονται μοδάτα διεθνή εστιατόρια με κορυφαίους σεφ, ωραία clubs και αβανγκάρντ γκαλερί, δίπλα στα παζάρια κορυφαία διεθνή brands.

Η ενέργειά της απλώνεται ανάμεσα στον Κεράτιο κόλπο και στη θάλασσα του Μαρμαρά. Ελληνικές εκκλησίες, ο Πύργος του Γαλατά, τεμένη, οι γέφυρες του Βοσπόρου που ενώνουν την Ευρώπη με την Ασία και τα εγκαταλειμμένα σπίτια με την καταπληκτική αρχιτεκτονική συνθέτουν τις πτυχές αυτής της πολυδιάστατης πόλης. Η εικόνα της στον 21ο αιώνα όμως είναι η Ιstiklal Caddesi, η οποία χωρίζει τον Galata από το Taksim: από τη μία η μοντέρνα, πολύβουη Πλατεία Taksim με τα μοντέρνα μαγαζιά, τους κινηματογράφους και τα jazz bars ( το κέντρο του Beyoglu, του σύγχρονου κομματιού της πόλης ) και από την άλλη ο Galata με τις «κουρασμένες» αρχοντικές facades, τα χαμάμ, τα τεμένη και τα έντονα στοιχεία μιας άλλης εποχής. Είναι και η λωρίδα μεταξύ Ortakοy και Kurucesme, το σημείο με τα πιο μοδάτα night clubs κι εστιατόρια, όπου γίνεται… παρέλαση καλοντυμένων businessmen κι εντυπωσιακών γυναικών. Αλλά και οι πινακοθήκες και τα μουσεία μοντέρνας τέχνης όπως τα Proje4L/Elgiz, Istanbul Modern και Pera, τα οποία οργανώνουν εκθέσεις διεθνούς ενδιαφέροντος.

κείμενο Αθηνόραμα.gr
φωτογραφικό υλικό Κώστας Νίγδελης

Error 190: Invalid OAuth Access Token. Try using the admin panel to re-validate your plugin.